Recherche 'gwin...' : 77 mots trouvés
Page 1 : de gwin (1) à gwinkal (50) :- gwingwin
m. –où
I.
(1) Vin.
●(1499) Ca 21a. Beuurag a guin ha mel. g. beuurage de vin et de miel. ●68b. Doe an guin. g. le dieu du vin. ●105b. Guin. g. vin. ●g. moust. britonice guin neuez. ●125a. Ly guin. g. lie de vin. ●(c.1500) Cb 24a. [beringnaff] Jtem gruma / me gal. la croste ou la mousse qui vient au font dung tonel de vin. b. diuez vn pipat guyn. ●105b. [guin] Jnde hoc vinellum / li. dimi. ga. petit vin. b. guinic bihan. ●(1530) Pm 215. Pan voe muet an dour en guyn, tr. «Quand l'eau fut changée en vin.» ●(1575) M 354. Ha guyn fyn é tynell, tr. «Et vin fin à la cave.» ●(1612) Cnf 31b. euaff vn bannech guin.
●(1659) SCger 124b. vin, tr. «guin.» ●153a. guin, tr. «vin.» ●(1732) GReg 961a. Vin pur, tr. «Guïn pur. guïn hep dour. guïn disour. guïn divadez.»
●(c.1825-1830) AJC 4258. leis ar pod a voin ru. ●(1856) VNA 180. Que dites-vous de ce vin-là ? tr. «Petra e laret-hui ag er gùin-zé ?» ●(1876) TDE.BF 434a. eur voutaillad win. ●(1894) BUZmornik 181. ne eve morse a vin.
●(1907) PERS 95. Er c'hao ne oa ket a vin kennebeut. ●(1944) EURW I 88. Eur c'hao pourvezet a winou fin.
(2) Gwin penn : bon vin.
●(1857) CBF 8. Laoik en deuz gwinn penn, tr. «Laoïk a du bon vin.»
●(1949) SIZH 43. da gompezenn ar Rioja, tolead ar gwin penn.
(3) Gwin skouarn : mauvais vin.
●(1857) CBF 8. rak n’en deuz nemet gwin skouarn, tr. « car il n’a que du mauvais vin »
(4) Gwin a enor : vin d’honneur.
●(1927) LZBt Genver 33. Eur gwin a enor a voe kinniget d'an Uropeaned.
(5) Gwin gris : vin rosé.
●(1744) L'Arm 342a. Vin rosé, tr. «Gùin-griss.»
(6) Kaout gwall win : avoir le vin mauvais.
●(1866) FHB 56/27. bep marc'hat e veze mezo ; hag ouspen en doa goal vin.
(7) plais. Gwin glesker : eau.
●(1838) CGK 17. Elec'h lifiat (lire : lipat) gigauden / Ni lonko guin glesker.
●(1955) STBJ 144. hag e reent eur c'hofad gwin glesker.
II.
(1) Reiñ gwin da : faire saigner qqn à force de le frapper.
●(1955) STBJ 24 (K) Y. ar Gow. A-wechou e wade fri unan anezo ha, neuze, e lavare egile, lorc'h ha fouge ennañ : «roet 'm eus gwin deoñ ha, ma n'eus ket bet tra-walc'h, en 'o c'hoaz !»
(2) Lakaat dour e gwin en ub. : voir dour.
(3) Lakaat dour en e win : voir dour.
- gwin palmez
- gwin-an-tangwin-an-tan
m. Alcool, eau-de-vie.
●(1876) TDE.BF 274a. Gwin-ann-tan, s. m., tr. «Alcool, eau-de-vie.»
- gwin-ardantgwin-ardant
m. Eau de vie.
●(1633) Nom 63a-b. Vinum igne eliquatum, vini latex : eau de vie, eau ardante : guin ardant.
●(1659) SCger 46b. eau de vie, tr. «guin ardant.» ●(1732) GReg 312a. Eau de vie, tr. «Guïn ardant.» ●367b. Esprit de vin, eau-de-vie plusieurs fois rectifiée, tr. «Guïn-ardant strilhet.»
●(1834) SIM 128. corfadou güin-ardant. ●(1840) EBB8. güine ardente, tr. « eau-de-vie ». ●38. ghuine-ardante, tr. « vin ardent, c’est-à-dire d’eau-de-vie ». ●58. güine ardante. ●(1847) MDM 46. hag en em zizodid eus ar guin-ardant. ●(1857) CBF 79. diwall striz (…) dioc'h ar gwin-ardant, tr. «s'abstenir rigoureusement (…) d'eau-de-vie.» ●(1876) KTB.ms 14 p 57. ul lommik gwinn-ardant. ●(1877) EKG I 228. goullonderi diou bodezad guin-ardant. ●(1878) EKG II 43. neuze ne veze na kafe, na guin-ardant, na likuriou.
●(1902) PIGO I 67. mez n'evet a win-ardant. ●(1908) PIGO II 106. Ar gwin-ardant a ve evet 'n eur c'hiz-all. ●(1922) IATA 13. eur banne dour-zom gant gwin ardant. ●(1980) MATIF 100. Ar gwenegad gwin ardent…, tr. « pour un sou de vin de feu ».
- gwin-irin
- gwin-kousket
- gwinaat
- gwinaer
- Gwinal
- gwinal
- gwinañ / gwinat
- gwinardanta
- gwinardantaergwinardantaer
m. –ion Buveur d'eau de vie.
●(1942) VALLsup 59a. celui qui le fait [chercher, boire de l'eau-de-vie], tr. «gwinardantaer.»
- gwinatgwinat
voir gwinañ
- gwinchañgwinchañ
voir gwichañ
- gwindask
- gwinêgr / gwinaegrgwinêgr / gwinaegr
m. Vinaigre.
I.
●(1499) Ca 106a. [guin] Jtem hec sappa / pe. g. vin aigre. b. guin aegr. ●(1580) G 947-949. evyt brouet (...) Guyn aegre han bestle quemesquet. ●(1633) Nom 65b. Acetum : vinaigre : guin-ægr.
●(1659) SCger 124b. vinaigre, tr. «guinaigr.» ●(c.1680) NG 1770. Guet vestrë ha guiraigrë. ●(1732) GReg 961b. Vinaigre, tr. «Guïn êgr. guïn eagr. guïn aëgr.» ●(1744) L'Arm 9b. Vin-aigre, tr. «Guin-aigre. m.» ●(1790) MG 237. hac é tivirér én hou c'oulieu gùin-aigr. ●(17--) TE 435. ind e bresantas dehou gùin-aigr d'ivèt.
●(1834) SIM 134. trempet ebars er güinêgr. ●(1856) VNA 236. un peu de vinaigre, tr. «ur bannig gùin-aigr.» ●(1857) CBF 80. eur bannik gwin-egr, tr. «un peu de vianigre.» ●(1861) BELeu 136. ur spoué trampet er gùinaigr. ●(1894) BUZmornik 208. eur verennad zour gant eur banne guinegr.
●(1907) AVKA 311. ur pod leun a winegr. ●(1932) BSTR 97-98. Eur zoudard (...) a ginnigas gant eun tam spouenv, gwin-egr d'ezan da eva.
II.
(1) Trenk evel gwinêgr : très aigre, acide.
●(1877) FHB (3e série) 32/249b (L) *Torr-e-Benn. Avalou moc'h, trenk evel guinegr, fleriuz evel ar pudask.
(2) Reiñ gwinêgr war-lerc'h mel : donner des choses désagréables à la suite de choses agréables.
●(1911) FHAB Genver 4 *Fañch. Setu aze petra eo rei d'an dud gwinegr varlerc'h mel.
- gwinêgrer
- gwinêgrerezh
- gwinêgret
- gwinetgwinet
adj. Aviné.
●(1732) GReg 66b. Aviné, abbreuvé de vin, tr. «guïnet.» ●Un tonneau aviné, tr. «un donnell guïnet.»
- GwineventerGwineventer
n. de l. Plounéventer.
(1) Gwineventer.
●(1732) GReg 110a. guyc-neventer.
●(1821) GON 265a. Gwîk-néventer ou Gwî-néventer. ●(18--) LED.nev 1. Patron parez Guineventer. ●(1834) KKK 84. war lezennou parresiou Ploudaniel a Gwi-Neventer. ●(1868) FHB 186/236b. An Otrou Soubigou eus a Viniventer. ●(1877) EKG I 139. an oll dud yaouank a dro-var-dro, beteg Guinevez, Guiniventer, Plouvorn hag ar parresiou-all tostoc'h. ●(1878) EKG ii 103. Dont a dle tud a Blouneour-Menez, a Gommana, a Blouziri, euz an Dre-Nevez, euz ar Merzer, a Vimilliau, a Lambaol, a Viniventer, a Vodiliz, hag euz a veur a leac’h-all. ●(1879) BMN 322. Renan Trevien, euz a Viniventer. ●323. Yvon Cam, euz Guiniventer, 1664. ●(1890) MOA 24b. Guiniventer.
●(1909) KTLR []. Guechall, etre Guiniventer hag ar Roc'h, e zoa eur c'hoat braz. ●(1925) KANNgwital 274/9. e parrez Guiniventer, demdost da Zant-Derc’hen. ●(1983) GKDI 9b. Eus plonger beteg Landreger, / E Kraozon, e Gwineventer, / E Sant-Nouga, Loc-Eginer, / Bras eo rouantelez ar yer!
(2) Plouneventer.
●(1732) GReg 110a. Plou-Neventer.
●(1821) GON 265a. Plou-néventer. ●(1847) FVR 196. Plouneventer. ●(18--) OLLI 687. gret laeronsiou bras e parosiou Lanhouarneau a Plouneventer.
●(c. 1900) GJMC 1/c. Gant eun den deus Plounéventer, / Hé hano zo Ian-Vari Caer.
(3) (Expression proverbiale)
●(1910) AMBR III/32. Caer eo, var ar menou, / Evel princès a Mezarnou, tr. « Elle brille, sur les monts, comme la princesse de Mézarnou ». ●« Ce second René avait épousé en 1627, à l'âge de quatorze ans, Françoise Parcevaux, âgée elle-même de douze ans, fille et héritière d'Alain Parcevaux, seigneur de Mézarnou, la Palue et autres lieux, et de Suzanne de Guémadeuc, dame de Kerliver. Kerdanet se borne à dire qu'elle 'aimait la toilette à la passion' et que sa beauté avait donné lieu au proverbe ».
(4) [Toponymie locale]
●(1834) KKK 85. war eur platen huel hirio strobet gand ar gwikou Kerilien, Koadaleg ha Kergroaz. ●(1878) SVE 993. Ma vankfe chausser a Vrezall, / Landerneïz, pakit ho stall.
●(c. 1900) GJMC 6a. E Constancou he voa ho chom. ●19c. Alc'huéziou Cueff ha Gonstancou, / 'Lec'h enn doa c'hoas greed torfédou. ●(1910) AMBR III/32. Caer eo, var ar menou, / Evel princès a Mezarnou.
- GwinevezGwinevez
n. de l. Plounévez-Lochrist. Voir aussi Lokrist .1
I.
(1) Gwinevez.
●(1732) GReg 110a. guyc-névez.
●(1821) GON 265a. Gwîk-névez ou Gwî-névez. ●(1834) KKK 98. Kerebel, persoun Gwinevez, en deveuz lekeat é gwerz brezounek buez Josef, hini Job ha parabolen ar map prodik. ●(1847) FVR 114. Leon, kure e Gwinevez. ●(1851) PENdast 109. a va zad zo e gwineve / nag o trebi gant al lorgnez. ●(1865) FHB 17/134b. Parissionis Guinevez ne skuizent ket o selou ar c’honferançou. ●(1877) EKG I 127. Eun den hanvet Tunk, euz n'ounn dare pe vro, a ioa deuet abaoue eun daou pe dri bloaz bennag da lavaret d'an Arvoriz enn doa prenet an aod a zo dirag Guinevez, Trelez ha Goulc'hen, hag a ia euz a Blouescat da Blouneour-Dreaz. ●133. Abalamour da ze e troaz divar an hent braz hag ez eaz da Vinevez. ●(1878) TLK II 13. dre Blouescat, Guinevez ha Trelez.
●(1905) HFBI 76. ha paotr Guinevés droug bras hé énna déjà, a roi dar c’halves-man eun eurtaden. ●(1921) PGAZ 91. kloc’h braz Guinevez o seni ofern an hanter-noz. ●(1928) FHAB Genver/27. Paol Inizan eus a Winevez a roe an dourn d'ezo ivez. ●(1930) TLK III V. hag e voe beziet e bered Gwinevez.
(2) Gwinevez-Lokrist.
●(1877) EKG I 58. euz a barrez Guinevez-Lochrist, enn eskopti Leon. ●(1890) MOA 24b. Guinevez-Lokrist.
●(1905) ALMA 63. Gwinevez-Lokrist. ●(1930) TLK III I. Lan-Mari Inisan a oa ganet d’an tri war-nugent a viz du 1826 e parrez Gwinevez-Lokrist.
(3) Plounevez.
●(1732) GReg 110a. plou-névez.
●(1821) GON 265a. Plou-névez.
(4) Plounevez-Lokrist.
●(1865) FHB 17/134b. E Plounevez-Lochrist, e canton Plouescat, e z’eus bet eur mission caer.
II.
(1) (Expression) Na fiñval muioc’h eget na ra tout ar C’hernig gant ur barrad avel.
●(1878) EKG II 178. Evelato me ne finven ket muioc'h eget na ra tour ar C'hernik gand eur barrad avel.
(2) (Dicton à propos d’une maison noble)
●(2003) TRMOR 102. War an tre ha war al lanv / Kastell Fur eo va anv.
III. [Toponymie locale]
●(1834) KKK 72. ec'h antreaz enn eur baé haved ar Chernig eul leoik vihan diouz Ploueskat. ●94. Kastel Maillé a zo er barrez zé. ●(1877) EKG I 96. Egile oa Fanch Vian, louzaouer brudet dre bevar c'horn ar Vro, euz a Gastel da Vrest, adalek Tour-ar-C'hernik, eharz ar mor, bete Roc'h-Trevezel, var gern Menez-Are. ●107. Sonch ec'h euz a Doull-al-Lakez, e-harz Pont-Krist, var hent Plouescat? ●128. kerkouls enn aod Goulc'hen hag enn aod ar C'hernik. ●132. Euz a Blouescat, an Tunk a ieaz da Lanzeon, e kichenn menez ar C'hour. (...) Pell araok m'oa digouezet an Tunk e Lanzeon, oa bet Guillou Gaer, euz a Bontpolodou. ●133. Evelato, p'edo o vont abiou Kroaz-ar-Born, e tistroaz varzu ar bourg. ●133-134. Loranz Soutre a ioa o chomm e Gorrekear, ha Fanch Cabon er Skillou. Beza oant an ezac'h guella ha pinvidika a Vinevez. ●(1878) EKG II 172. Var dro div heur e klefchemp iouc'herez, cholori ha jabadao var dro ar Vengleuz. Tregerni a rea ar vro gant-ho a dro-var-dro, adalek Milin-an-Tour betek Milin–Sioc'han, a-hed traonienn Keraouell. ●173. a deuaz enn eun taol enn he benn mont da Lanzeon. ●176. me gred e tlie beza var dro maner Ker-Ian, enn tu-bennag. ●178. Hag hen kuit ac'hano da Gerc'hoenner, da zistaga Polidor, ki chase braz an Aoutrou Borgne de la Tour, perc'henn maner Keraouell, a ioa e Kerc'hoenner abaoue m'oa eat he vestr d'ar prizoun. (...) Evelato me ne finven ket muioc'h eget na ra tour ar C'hernik gand eur barrad avel. ●179. rak dont a rea ar sklerder betek ar foenneier a zo a-hed kanol Keraouell. ●180. ar zoudarded oc'h ober ho zro e pount Keraouell. ●181. Kerkent ha m'oenn savet dioc'h Keraouell, e veliz Croaz-ar-Pab, eur groaz vrao meurbet, diskaret ha torret. (...) Sonjal a riz neuze trei a gleiz ha mont da Vaner-al-Liorzou, da di Herve Soutre. ●183. Evelato, er C'hroaz-Hent, dirag ar maner, ne gaviz ken enn he za ar groaz vean a ioa eno. ●192. kuzet e Lanzeon pe e Kervern. ●194. An Aoutrou Cren ne d-eaz ket var he lerc'h : mont a reaz dre guz d'an Atil-Vraz, hag ac'hano, var he zonch, e c'hellaz mont a-hed ar c'hleuziou betek Lescoat. ●201. Manuel Conseil a zimezaz da Baol ar Moan euz a Leskoat. ●202. lod euz ar zoudarded a ieaz da Gervern-Vraz, rak eno ive e veze kuzet beleien. ●204. kredi a rea e tlie beza kuzet e menez ar Bod-Onn e mesk al lann. ●205. Dioc'h an abardaez, e teuaz an Aoutrou Cren euz a Lesneven da Vaner-al-Liorzou dre Gastel-Fur, Traonjulien ha Landigiac'h. (...) mez izomm dont varzu Maille en doa. (...) Eur vadiziant en doa ive da ober da Herve Goaok, a Boull-ar-Foennok, hag ouc'hpenn, an ofern a dlie lavaret enn nosvez-se en eun toull mengleuz, e kreiz koad Maille. ●208. rak enn ho raok edon enn hent a deu euz a Ger-Ian-Vian d'an hent braz. ●(1878) TLK II 9. dirazoc’h eman kanol ar C’hernik. ●55. dre an hent a zo etre Ker-Iun ha Kereloun. ●63. adalek Milin-ar-Gall betek Tour-ar-C’hernik. ●64. tennerrien mein enn aot ar C’hernik.
●(1921) PGAZ 11. Kergoall, Kerdivez, Brec’hichen ha Lescoat. ●19. Ginidik oa deuz ar C’hernik. (...) e kichen maner ar Sqillou. (...) var bord an hent a ia da vaner Maillé. ●22. Lescoat, eme-z’han, n’en doa nemet daou di hepken. ●25. Paol an Anaoun a ioa ginidik euz Maner Kersabiec, er C’hernic, e kreiz Arvor Guinevez. Pa deuaz en oad da zimezi, e kemeraz da bried Emmanuelle Conseil, ganet e Prat-ar-Belec. (...) Paol Inizan euz a Lanzeon. ●29. Eur goummer euz Pount-ar-Rest. (...) da gouch var paotrig ar Vilin-Vean. Her guelet a reaz oc’h ober eul lamm e goaremm Kerever. ●42. Fanch ar Vilin deuz Gorre-kear (...) Yvonik, deuz Roz-arm. (...) da goadig ar Vaztaill. ●43. Iann Grijol a ioa eat da vevel da Gergongar. ●44-45. Paol ar Rous, euz Maner Lescoat-Tremeur (...) d’en em voalc’hi e lenn an Nidel e Rescourel. ●48. me a veze kaset da ober ar gett beteg goaremm an dannen. ●51. savet e mereuri Kastel-Fur. ●52. e kichen koadig Sant Houarne. ●66. Fanch an Hanv euz Kergoungar. ●89. Etre milin Lochrist ha milin d’Alm, e z’eus eur stang pe eun draonienn doun ha striz meurbet, plas hebken d’ar ganol da ober he hent troidelluz, etre daou venez, Kervren ha Bre Houarne, beteg ma ranno, e Kamfrout, he dour e diou lodenn : unan a ielo da aod Goulc’han, hag eben da aod ar C’hernik. ●93. Tangui ar Gallik euz Trobily. ●94. Ho c’hlevet am euz o lavaret e z’oa teir feunteun : unan var bordig ar ganol hag a veze great an’ezhi feunteun Sant Loïz ; an eil feunteun a ioa eun tammik huelloc’h hag a veze galvet feunteun Sant Iann Vadezour ; an trede a ioa var lein ar memez (lire menez), hag hounnez oa feunteun an aotrou Christ. ●104. o velet he vreur Yvon o tilammet deuz koadik ar Piket. ●106. Kerever. (...) Kervern. (...) Kerral. (...) Roz-Arm. ●(1923) FHAB Mezeven 6/215. droug en devoa pell a oa ouz aotronez Carman, perc'henned maner ar Seiz ploue, e Gwinevez. ●(1930) TLK III I. e maner Lanzeon. (...) tost da aod Kernig.
- Gwinevezad
- GwinevezizGwineveziz
pl. Habitants de Plounévez-Lochrist.
●(1877) EKG i 256. Ar re-ze oa Ploueskadiz, Guineveziz ha Treizlez. ●(1878) EKG ii 62. e penn Guineveziz.
●(1921) PGAZ 18. eul lez-hano roet d’ezhan gant Guinevezis. ●86. Fizians Guinevezis a ioa en aotrou Christ.
- gwinigwini
coll.
(1) Vigne(s) Vitis sp.
●(c.1500) Cb 58b. [delyenn] g. fueille de vigne. b. delyenn guyni. ●(1521) Cc. Laboureur an guiny vigneron. (d'après GMB 348).
●(1710) IN I 17. deüet eo an amser da ziscoultra ha da dailla ar guez hac ar guiny. ●325. al lern munud (…) a zeu da zegati ha da ruina ar guini. ●(1732) GReg 729a. Planter des vignes, tr. «planta guïny.»
●(1868) FHB 177/163a. daou barkad guini.
(2) Koad-gwini : sarmants de vigne.
●(1732) GReg 960a. Bois de vigne, sarmant, tr. «Coad guïny.»
- gwiniadeggwiniadeg
f. Vinée, récolte de vin.
●(1732) GReg 961b. Vinée, tr. «Guïnyadecg.» ●Pleine vinée, tr. «Guïnyadecg fourniçz.»
- gwinieggwinieg
f. –i, gwinieier Vigne.
●(1575) M 393. Diuers Guynieyer, en diuers quarteriou, tr. «Divers vignobles en diverses régions.»
●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grapes de raisin, tr. «Van[netois] guïnyenn. p. guïnyegui.» ●(1790) MG 18. hur vergéyeu hac hur guniegui é bleu. ●(1790) Ismar 204. dén ne blantt ur uniêq, hemb boud ingorto a brofittein. ●(17--) TE 17. ean (…) e blantas ur uiniêg.
●(1838) OVD 95. goudé m'en devehé plantet ur huiniêg. ●(1849) LLB 61. Ur vro zou mat t'en ed, un al d'er huinieg. ●(1878) BAY 13. guiniek, tr. «Lieu plein de vignes.»
- gwiniegour
- gwiniek
- gwinienngwinienn
f. –où
(1) Vigne.
●(1499) Ca 106a. Guinyenn. g. vingne. l. hec vinea / ee. ●(1633) Nom 50a. Voluox, volucra, & inuoluulus, conuoluulus : liset, ver coquin, hurbec, qui ronge les boutons de la vigne : an preuf á debr bourgoun an vinien. ●97b. Vitilia : liens de vigne, soit d'osier, ou d'autre : guial da eren an guynien. ●99a. Lachryma : l'eau, ou l'humeur, le pleurement de la vigne : an dour á distil ves an guiniez. ●100b. Vitis : vigne : guynien. ●237a. Vinea, vinetum : vignoble, vigne : guymien (lire : guynien). ●Virgetum : lieu planté de verges à lier les vignes : læch á ve leun á goualinner da coulmaff an guyniennou.
●(1659) SCger 124b. vigne, tr. «guinien.» ●153a. guinienn, tr. «vigne.» ●(1710) IN I 133. ne ve an dra-se nemet planta ec'his ur vinien hep fallout e touque frouez. ●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grappes de raisin, tr. «Van[netois] guïnyenn. p. guïnyegui.»
●(1849) LLB 23. Er huinien, punet én dro d'er gué brasan.
(2) Pied de vigne.
●(1633) Nom 100b. Vitis arbustina : vigne mariée aux arbres, ou qui rampe contre vn arbre : guynien á vez harpet ouz vn guezen.
●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grappes de raisin, tr. «Guïnyez. p. guïny.» ●Vigne de muscat, tr. «Guïnyez (lire : Guïnienn) muscad. p. guïny muscad.» ●Planter de la vigne, tr. «Planta guïny.» ●Tailler la vigne, tr. «Tailha ar guïny.»
●(1904) ARPA 290. Me eo kef ar vinien, c'houi eo ar scourrou.
(3) Clos planté de vignes.
●(1732) GReg 960b. Vigne, clos de vigne, tr. «Guïnyenn. p. guïnyennou.»
(4) Skoultr gwinienn : sarment de vigne.
●(1912) MMPM 55. eun dournad skoultrou gwinien.
- gwinienn-douseggwinienn-douseg
f. (botanique) Bryone Bryona cretica.
●(1919) DBFVsup 30a. guinien toseg, tr. «plante grimpante à fruits rouges.»
- gwinienn-dugwinienn-du
f. (botanique) Couleuvrée noire.
●(1732) GReg 221b. Coleuvrée noire, plante dont on mange les premiers bourgeons en salade comme des asperges, tr. «gïnyenn-du.»
- gwinienn-grap
- gwinienn-wenngwinienn-wenn
f. (botanique) Couleuvrée, bryone blanche Bryona dioica.
●(1633) Nom 80b-81a. Bryona, vitis alba ampeloleuco colubrina : coluuvrée, feu ardant, colubrine, vigne blanche : guinien guen, colurinen.
●(1732) GReg 221b. coulevrée, ou couleuvrée, ou feu-ardent, plante semblable à la vigne, en feuilles en bourgeons, & en tendons, tr. «güinyenn-venn.»
●(1879) BLE 117. Bryone dioique. (B. dioica. L.) Gwinien-gwenn. Gros navet. Vigne blanche.
- gwinienner
- gwinier
- gwiniezgwiniez
[sans doute cacographie pour gwinienn, cf. Nom 175b : guezrez pour guezrenn ; le -z est pour une abréviation mal comprise par les imprimeurs]
F. gwini Vigne.
●(1732) GReg 960a. Vigne, plante qui produit des grappes de raisin, tr. «Guïnyez. p. guïny.» ●Vigne de muscat, tr. «Guïnyez muscad. p. guïny muscad.» ●Planter de la vigne, tr. «Planta guïny.» ●Tailler la vigne, tr. «Tailha ar guïny.»
- gwinizhgwinizh
coll. & m. –où
I. Coll.
A.
(1) Froment sur pied.
●(1499) Ca 106b. Guiniz. g. froment. ●(1633) Nom 58b. Farraceum : potage ou gasteau fait de farine de froment : Souben, pe caut, pe autramant vr cuing græt á bleut guiniz. ●74b. Frumentum, adoreum semen, semen cereale : froument : guiniz-hath, guiniz caizr. ●Triticum : froument : guiniz.
●(1659) SCger 131a. bar guinis, tr. «comble de fourment.» ●153b. guiniz, tr. «blé.» ●(1732) GReg 439b. Froment, blé, tr. «Guïniz. Van[netois] guneh. gunuh. gunih. guïnih.»
●(1849) LLB 63. Sarhaw a rei d'oh guin, ol en arvor, guneh. ●92. guneh arlerh guneh. ●(1866) FHB 54/13b-14a. en douarou guinis, ar melchen ro tri droc'h ha pevar zoken. ●(1872) ROU 83. Le froment a de beaux épis, tr. «Ar gviniz a zo penned mad.»
●(1923) FHAB Genver 9. eur parkad gwiniz. ●(1923) ADML 61. Ar gwiniz avad (...) n'an d'oa ket gellet boeda mad awalac'h. ●(1929) FHAB 328. met ar gwiniz hag ar zegal a veze poan ganto. ●(1939) RIBA 12. Esteu kaer a segal, a gerh, a uénih, a vel, a uhénihtu.
(2) Lakaat dindan winizh : ensemencer de froment.
●(1931) DIHU 241/299. E 1929 éh oè bet lakeit édan gunéh én hur Bro (…).
(3) Grains de froment.
●(1131-1139) Cqlé f° 74v° [166]. Terra Lodoe, hanter minot guinith et hanter minot kerch et quatuor denarios et unanm gallinam. tr. « froment ».
●(1732) GReg 398b. Farine de froment, tr. «Bleud guynis. Van[netois] bled gunih.»
●(1857) CBF 38. Peder arc'had gwiniz, tr. «Quatre pleins coffres de froment.» ●70. Kasit ar gwiniz-ze d'ar vilin, tr. «Portez ce froment-là au moulin.»
●(1922) FHAB Meurzh 91. Ma hadit eus ar gwiniz-ze, ho pezo muioc'h-mui bep bloaz a bennou fall. ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 81. Pardon ar gwiniz-hada.
B. (Une) espèce de froment.
●(1929) CDFi 30 novembre. ar gwinizou-all. ●(1933) ALBR 74. Kalz eus ar gwinizou, arôk Pask, a ve treut ha melen. ●(1941) ARVR 19/4a. anaout eur gwiniz mat diouz eun all. ●(1962) TDBP II 52. Bremañ emañ ar bleuñ er gwinizou, tr. «en ce moment les froments sont en fleurs.»
C. Espèces de froment.
(1) Gwinizh bras =
●(1744) L'Arm 166b. Froment (…) Gros, tr. «Gunéh brass.»
(2) Gwinizh bihan =
●(1744) L'Arm 166b. Froment (…) Petit, tr. «Gunéh bihan.»
(3) Gwinizh gwenn-blevek =
●(1744) L'Arm 166b. Froment (…) Qui est entre les deux, tr. «Gunéh Guênn-bleaouêc : Gunéh Guênn-blaihuêc.»
(4) Gwinizh blouc'h =
●(1857) CBF 90. Gounezet ec'h euz-te gwiniz blouc'h ? tr. «As-tu semé du froment sans barbe ?»
(5) Gwinizh korbu =
●(1857) CBF 90. Gounezet ec'h euz-te gwiniz korbu ? tr. «As-tu semé du froment sans barbe ?»
(6) Gwinizh gwenn =
●(1732) GReg 440a. Froment blanc, tr. «guïniz guënn.»
(7) Gwinizh ruz =
●(1732) GReg 440a. Froment rouge, ou froment locar, tr. «Guïniz ruz.»
(8) Gwinizh-had : froment de semence.
●(1633) Nom 74b. Frumentum, adoreum semen, semen cereale : froument : guiniz-hath, guiniz caizr.
II. M. Farine de froment.
●(1790) MG 182. bara-gùnéh.
●(1888) SBI I 16. Crampoes gwiniz, tr. «Crêpes de froment.»
●(1909) KTLR 124. bouet bara guinis. ●(1909) FHAB Eost 245. Sôn ar C'hrampoëz-Gwiniz.
III.
(1) Reiñ (flour) gwinizh d'ar moc'h : jeter des marguerites aux pourceaux.
●(1732 GReg 603a. Jeter des marguerites devant des pourceaux, tr. G. Rostrenenn «Rei flour guïniz d'ar moc'h.»
●(1855) FUB 12. Komps gand eur sod, red éo gwelloc'h / Rei flour gwiniz d'ar moc'h, tr. A. Brizeux «Parler avec un sot / C'est jeter de la fleur de froment au pourceau.»
(2) Malañ e winizh e sac'h unan arall : (?)
●(1944) DIHU 392/64 (G) J. ar Marechal. Me mab Pier ha hi ne spontant ket unan araok en al. Hiziù mem é téléent en em-gavet é pardon Sant Matelin. Ha kredein a hret hui é vein-mé sot eroalh eit malein men guénih é sah un aral ?
(3) Mont da glask gwinizh loar : avoir des rendez-vous nocturnes.
●(1975) LIMO 23 août (G). Moned de glask guénéh loér, tr. *Mabedad «aller chercher du blé de lune (rendez-vous nocturnes).»
(4) Kanañ war ton ar c'hrampouezh gwinizh : voir krampouezh.
(5) Malañ bleud eus e winizh da ub. : voir bleud.
- gwinizh-dugwinizh-du
coll.
I.
(1) Sarrazin, blé noir.
●(1732) GReg 98a. Blé noir, ou, blé sarrazin, tr. «güinis du. Van[netois] Gunuh-du. guneh-du.» ●398b. Farine de sarazin, tr. «bleud guynis du.» ●846a. Sarrasin, blé noir, tr. «Guïnis du.» ●(1744) L'Arm 32a. Blé-noir, sarazin, tr. «Gunéh-du.»
●(1849) LLB 64. Doar Pondi, gunehtu. ●404. Hadet én hou parkeu ha mell ha guneh-tu. ●(1857) CBF 2. e mare ar gwiniz-du, pe ann ed-du, tr. «à l'époque de la floraison du blé-noir.» ●39. pemp ha tri-ugent ostellad gwiniz-du, tr. «65 mesures d'un demi-boisseau de blé-noir.»
●(1919) FHAB Kerzu 182. êt da dranchat eun tamm douar da lakat gwiniz du. ●(1939) RIBA 12. Esteu kaer a segal, a gerh, a uénih, a vel, a uhénihtu.
(2) plais. Marc'hadour gwinizh-du : charbonnier.
●(1928) LLLM II 241. Ar marc'hadour gwiniz dû. On appelle ainsi, par plaisanterie, les charbonniers.
II. Aet ar moc'h war ar gwinizh-du : voir moc'h.
- gwinizh-skandilh
- gwinizh-Spagngwinizh-Spagn
coll. =
●(1866) FHB 54/14a. E Naonet (…) e c'hadont mesk a mesk id-du, piz, segal, querc'h, eiz ha guiniz-spagn.
- gwinizh-Turki
- gwinizheggwinizheg
f. –i, –où Champ de froment.
●(1732) GReg 440a. Terre ensemencée de froment, tr. «Guïnizecg. p. Guïnizegou.»
●(1821) GON 266b-267a. Gwinizek, s. f., tr. «Pièce de terre ou champ ensemencé de froment. Pl. gwinizégou.» ●(1849) LLB 377. Kenteh avel mé tei d'hou kuneheg glasat. ●(1878) BAY 13. gunéhek, tr. «Lieu plein de froment.»
●(1916) KZVr 163 - 16/04/16. Gwinizeg, park gwiniz. ●(1920) FHAB Meurzh 269. al lanneg a deu da veza eur winizog. ●(1935) DIHU 289/304. ur haer a ueniheg e zo adal demb !
- gwinizhek
- gwinizhenngwinizhenn
f. –où
(1) Pied de froment.
●(1849) LLB 386. én hou park é tal er hunehen. ●(1878) BAY 12. ur hunéhen, tr. «un plant de froment.» ●(1933) ALBR 74. N'ober ket a van ouzh ar gwinizennou tennet.
(2) Grain de froment.
●(1659) SCger 63b. vn grain de blé, tr. «vr vinizen.» ●153b. guinizen, tr. «vn grain de blé.» ●(1732) GReg 439b. Grain de froment, tr. «Guïnizen. p. guïniz. Van[netois] gunehen. p. guneh.» ●467b. Grain de froment, tr. «Guïnizen. ur vinizen.»
●(1872) ROU 58. Ar guinizennou divoaned, tr. «les quelques (rares) graines de froment qui ont poussé.» ●(1878) BAY 12. ur hunéhen, tr. «un grain de froment.» ●(1890) MOA 82. quelques rares grains de froment poussant dans l'endroit le plus maigre, tr. «guinizennou diouanet el leac'h m'oa falla doareet.»
●(1909) FHAB Mezheven 162. kellida evel ar vinizen en douar.
- gwinizhus
- gwink
- gwinkadenngwinkadenn
f. –où
I. Ruade, regimbement.
●(1732) GReg 833a. Ruade, tr. «guyncadenn. p. ou. Van[netois] guyncqadeenn. p. éü.»
●(18--) KTB.ms 14 p 84. Distaga a ra d'ehan ur winkadenn.
●(1913) PRPR 20. eur winkaden digant eur marc'h var glipen e c'har. ●(1931) VALL 667b. Ruade, tr. «gwinkadenn f.»
II. sens fig.
(1) Ober ur winkadenn : regimber.
●(1996) GRVE 5. Eur wech ouspenn eet en grev ar venajerien / Diskwelet gante e oant kap c'hoaz d'ober eur winkadenn.
(2) Ober e winkadenn diwezhañ : mourir.
●(1992) MDKA 100. Med piou 'n-eus laret dit-te 'm-oa greet ma gwinkadenn diwezañ ? ●(1994) HETO 5. o hortoz ar hoz tonton-mañ d'ober e winkadenn diwezañ.
- gwinkalgwinkal
v. intr.
(1) (en plt d'une monture) Regimber, ruer.
●(1659) SCger 107a. ruer, tr. «guincal.» ●(1732) GReg 794a. Regimber, ruer des piez de derriere, n'obéir pas à l'éperon, tr. «guïncqal. pr. guïncqet.» ●834a. Ruer, parlant des chevaux, mulets, & ânes, tr. «Van[netois] & h[aute] Corn[ouaille] guyncqal. pr. guyncqet.»
●(1857) CBF 36. Gwinkal a ra, tr. «Il rue.» ●(1888) SBI II 90. pa ouïnco ar c'hezec all, tr. «quand rueront les autres chevaux.»
●(1903) MSLp xii 286. pet[it] tréc[orois] gwignqal ha diwignqal «ruer à plusieurs reprises, de côté et d'autre». ●(1931) VALL 667b. Ruer, tr. «gwinkal.» ●(1957) AMAH 105. Neuze’vat e skare e-maez en ur hinnoal didruez hag alies en ur winkal ha brammat ken ma venne ar c’hlinkadur ruziañ gant ar vezh.
(2) litt. (en plt de la mer) Être déchaînée.
●(1956) LLMM 58/14. Pell 'zo he deus paouezet ar gazeg c'hlas da winkal hag an eil-gabiten a zo er mare-mañ ouzh ar stur.
(3) plais. (en plt d’une poitrine de femme) Remuer dans tous les sens.
●(1963) LLMM 99/264. e winke o bronnoù en o justin evel daou gonifl kraouiet en ur sac’h.