Recherche 'hal...' : 32 mots trouvés
Page 1 : de hal (1) à halpin (32) :- hâlhâl
interj. Onomatopée pour intimer aux chevaux l'ordre de tourner à droite.
●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben) Hal !, A vez lavaret d'eul loen-kezeg evit ober d'ezañ kerzout a-zehou. Skouer : Hâl ! Hâl 'ta Virj !
- hal .1hal .1
adj. Nevez-hal : qui vient de vêler.
●(1876) TDE.BF 278a. Eur vioc'h nevez hal, tr. «une vache qui a vêlé récemment.» ●(1889) ISV 447b. Eur vioc'h nevezal hag he leue.
●(1932) CDFi 12 novembre. ugent bioc'h nevezel. ●(1935) CDFi 21 septembre. pe briz ez a ar zaoud nevezel. ●(1949) KROB 18-19/13. penaos e yae an traou gant ar vioc'h nevez-hal. ●(1956) BLBR 94/5. saout gant eul leue (...) re all nevezal !
- hal .2
- hal .3
- hal .4
- hal .5
- hal-morhal-mor
m.
(1) Sel de mer.
●(1917) KZVr 215 - 15/04/17. Hal-mor, tr. «sel de mer, Bas-Léon, Loeiz ar Floc'h.» ●(1931) VALL 673a. salure de la mer, tr. «hal(-mor) L[eon] C[ornouaille] m.» ●(1962) TDBP II 99. devet an traou gand an hal-mor, tr. «les récoltes sont brûlées par le sel de la mer.»
(2) Poussière d'embruns.
●(1987) GOEM 112. Dans un air vif, chargé d'iode et de al mor (poussière d'embruns).
- halabardhalabard
s. –où (armement) Hallebarde.
●(1839) BESquil 254. ur vanden archérèd, tud armet a halebardeu.
- halabardennhalabardenn
f. –où (armement) Hallebarde.
●(1612) Cnf 18b. clezeff, contell, halabarden, argebusen. ●(1633) Nom 185a. Securis Romana, Amazonia securis, quiris, bipennis : halebarde : halabarden.
●(1659) SCger 65a. halebarde, tr. «halabarden.» ●(1732) GReg 485a. Halebarde, tr. «Halabardenn. p. halabardennou. Van[netois] halebardeenn. p. halebardennëu.» ●La hampe d'une halebarde, tr. «Fust an halabardenn.»
●(1856) VNA 58. une Hallebarde, tr. «un Halabarden.»
- halabarderhalabarder
m. –ion Hallebardier.
●(1732) GReg 485a. Halebardier, soldat armé d'une halebarde, tr. «Halabarder. p. halabardéryen. Van[netois] halebardour. p. yon, yan.»
- halad
- halakred
- halañ / haliñ .1halañ / haliñ .1
v. intr.
(1) Vêler.
●(1732) GReg 950b. Veler, faire un veau, tr. «Ala. pr. alet. (Van[netois] aleiñ.) eala. pr. ealet.» ●La vache a vêlée, tr. «Alet he deus ar vyoc'h.» ●(1744) L'Arm 282a. Faire ses petits (parlant de la vache), tr. «Alein... létt.»
●(1904) DBFV 5a. alein, v. n., tr. «mettre bas, vêler.» ●(1921) FHAB C'hwevrer 41. va bioc'h a ioa o klask ala.
(2) Agneler.
●(1889) SFA 103. Eun danvadez a deuaz da hala.
- halañ / haliñ .2halañ / haliñ .2
v.
I. V. tr.
(1) V. tr. d. Haler.
●(1944) GWAL 165/317. (Ar Gelveneg) Halañ : sachañ, tennañ war ; «sachañ» a zo dianav ; halañ a zo implijet kalz : «halet hon eus an eor er vag».
(2) V. tr. i. Halañ war : tirer sur.
●(1790) MG 74. halein e rér ar nehou que ne rong.
●(1944) GWAL 165/317. (Ar Gelveneg) Halañ : sachañ, tennañ war ; «sachañ» a zo dianav ; halañ a zo implijet kalz : «hal war ar skout», «halomp war ar gordenn».
II. V. intr. (en plt d'un talus) S'ébouler.
●(1890) MOA 227b. Ébouler (s'), tr. «Hala, v. n. (parlant d'un talus).» ●230a. Écrouler (S') (Parlant de talus), tr. «hala, v. n.»
III. Halañ he bag en aod : voir bag.
- haleghaleg
coll. & m. (botanique)
(1) Coll. Saules Salix sp.
●(1659) SCger 108a. saudre, tr. «halec.» ●153b. halec, tr. «saudre.» ●(1732) GReg 847b. Saule, plante, ou sorte d'arbre, tr. «Haleguenn. p. haleguenned, halegued, halecg. Van[netois] halecg. p. halegui. H[aute] Cor[nouaille] haliguenn. p. haligued, haliguennau.»
●(1849) LLB 649. en halleg hag en ozill tiner. ●(1869) HTC 119. ar scourrou halec. ●(1876) TDE.BF 278b. Halegenn, s. f., tr. «Un plant de saule ; pl. halek, haleg, masculin, des saules.» ●(1878) SVE 120 §828. Ken e vezo bleun en halek. ●(1889) ISV 345. hag an aleg a zo eno pleget ho fennou bete'n dour.
●(1905) DIHU 4/64. Un dra hir, stléjennek / E dréz naù bod haleg ? ●(1907) BOBL 16 février 125/3a. rusk haleg.
(2) M. Bois de saule.
●(1732) GReg 847b. Du saule, tr. «Halecg. coad halecg.»
●(1876) TDE.BF 278b. Halegenn, s. f., tr. «Un plant de saule ; pl. halek, haleg, masculin, du bois de saule.»
●(1929) DIHU 221/357. ur vah liant koed pé haleg, hemb skod na kam.
(3) fam. Soubenn an ibil haleg =
●(1872) DJL 49. nemet re-aliez ve soubenn an ibill-halek.
- haleg-du
- haleg-gwennhaleg-gwenn
coll. (botanique) Saules blanc Salix alba.
●(1732) GReg 847b. Saule blanc, tr. «Halecg guënn.»
- haleg-mor
- haleg-morshaleg-mors
coll. (botanique) Saules nains Salix herbacea.
●(1889) ISV 424. e kichen feunteun an Alek-Mors.
- halegeg
- halegek
- halegenn .1halegenn .1
f. –ed, haleg (botanique) Saule.
I.
●(1499) Ca 107a. Haleguenn. g. sauldre.
●(1732) GReg 847b. Saule, plante, ou sorte d'arbre, tr. «Haleguenn. p. haleguenned, halegued, halecg. Van[netois] halecg. p. halegui. H[aute] Cor[nouaille] haliguenn. p. haligued, haliguennau.»
●(1876) TDE.BF 278b. Halegenn, s. f., tr. «Un plant de saule ; pl. halek, haleg, masculin, des saules, du bois de saule.»
II.
(1) Bezañ nec'hetoc'h eget sant Pikorn an Halegenn gamm : voir sant.
(2) Goulenn kastrilhez digant un halegenn : voir kastrilhez.
- halegenn .2halegenn .2
f. Capot (au jeu).
●(1879) ERNsup 156. hálegenn, capot, qui ne réussit pas au jeu ou ailleurs, bredouille : hennez zo 'vel sañt Pipard ann hálegenn.
- halegentañhalegentañ
voir heligentañ
- halenhalen
voir holen
- halethalet
adj.
(1) Qui a vêlé.
●(1732) GReg La vache a vêlée, tr. «Van[netois] alet eü er vyoh.»
●(1857) CBF 96. Halet eo ar vioc'h ruz, tr. «La vache rouge a vêlé.»
●(1909) BOBL 20 mars 221/2d. rei a reont eiz ha daouzek litrad leaz bemdez, er miziou kenta goude ma vezont alet.
(2) Fresk-halet : qui vient de vêler.
●(17--) TE 147. dihue vuoh fresq alét.
●(1940) DIHU 348/91. er seud fresk alet.
(3) Nevez-halet : qui vient de vêler.
●(1857) CBF 96. eur vioc'h nevez halet, tr. «une vache qui a mis bas récemment.»
- haliñ .1haliñ .1
voir halañ .1
- haliñ .2haliñ .2
halañ .2
- halohalo
m. (physiologie) Salive. cf. hal
●(1612) Cnf 26a. louncquaff è halo. ●(1633) Nom 15a. Excrementum oris, saliua, suptum : saliue : craing, halu, halo.
●(1659) SCger 107b. saliue, tr. «halo.» ●(1732) GReg 841a. Salive, tr. «halo. On écrivoit, half.» ●(1752) PEll 417. Hal, Salive. On dit aussi Halo, ou Halw.
●(1891) MAA 224. ma lounkin va halo.
- halorihalori
voir alori
- halpihalpi
interj. Onomatopée pour inciter les chevaux à bien se remettre dans les traits.
●(1957) ADBr lxiv 4/458. (An Ospital-Kammfroud) (en parlant d'un cheval) : «mettre le pied par-dessus l'un des traits. «Selon qu'il s'agit du pied droit ou du pied gauche, on précise : e-gaou ema ar gazeg en diavêz (an tu diavêz = à droite), e-gaou ema ar gazeg en diabarz (an tu diabarz = à gauche). Pour inciter l'animal à se remettre de lui-même dans les traits, on lui crie : Halpi ! (accent sur la deuxième syllabe).
- halpiñhalpiñ
v. intr. Haleter, en plt des chiens.
●(1931) VALL 352a. Haleter, tr. «V[annetais] halpein (chiens).»