Recherche 'harz...' : 24 mots trouvés
Page 1 : de harz-1 (1) à harzus (24) :- harz .1harz .1
m., prép. & adv. –où
I. M.
(1) Obstacle, chose qui arrête.
●(1499) Ca 108b. Hars. g. obstacle.
●(1846) BAZ 651. he fizians e Doue a reas deza tremen dreist an holl harzou. ●(1872) ROU 74b. Rien ne l'arrête, tr. «N'euz arz ebed deza.» ●100b. On ne peut lui résister, tr. «n'euz arz ebed deza.»
●(1907) VBFV.bf 31a. harz m., tr. «arrêt, obstacle.»
(2) Lakaat harz da ub. : arrêter qqn.
●(1872) ROU 74b. On l'a arrête, tr. «Lakead ez eus arz deza.»
(3) Arrêt d'un processus.
●(1915) HBPR 149. Neuze, n'oa hars ebet mui. Dougen a reaz [ar Gonvansion] lezennou deuz ar re falla.
(4) Soutien moral, aide.
●(c.1718) CHal.ms iv. I'aurai un bon soutien en sa personne, tr. «m'embou un ars mat, sicour mat anehou.»
●(1907) VBFV.bf 31a. harz m., tr. «appui.»
(5) Soutien physique.
●(c.1718) CHal.ms iv. Cette muraille n'a pas de soutien elle tombera, tr. «nequet apoïet er uangoer ma, coüehein arei, n'endesquet a arz.»
(6) Frontière, limite.
●(1911) BUAZperrot 45. var arzou Breiz. ●(1926) FHAB Here 362. An holl broiou a zo dindan e c'halloud a en em astenn beteg harzou ar bed.
(7) Possibilité de résister.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 161. En héaul (...) e duêm quement ma n'en dès chet liès a harz doh t'hou.
(8) Pierre bornale.
●(1876) TDE.BF 281b. Harz, s. m., tr. «Pierre bornale.»
●(1960) EVBF I 331. Une parcelle ouverte, séparée des autres par des pierres bornales (arz, pl. erzel, men arz, pl. mein arz), se dit tachenn, pl. tachennou, tachenneù (Finistère).
II. Loc. prép.
(1) Harz da : près de.
●(1792) HS 35. Enn-niüe guér-zé, ha tér aral e oai harss dehai. ●133. ur üyniec harss dé baléze.
●(1831) RDU 119. ur chapél harsic d'hé hermitagic.
(2) En harz da : près de.
●(1896) LZBt Mae 12. Aman, en station Itron Varia Kamoga a zo bepred en-harz d'in eun neubeud tud iaouank. ●(1932) GUTO 9. monet e hrè de heul get en Èl én harz dehon.
(3) En harz ouzh : appuyé contre.
●(1907) VBFV.bf 31a. én harz doh en ti, tr. «appuyé contre la maison.»
(4) En harz : appuyé contre.
●(1907) VBFV.bf 31a. én harz en ti, tr. «appuyé contre la maison.»
(5) Ouzh harz : à la limite de.
●(1633) Nom 27b. Suffrago ; le iarret des iambes de derriere, à l'endroit des genoux de devant, és bestes ; iarritell an diuar á dref, oz hars an daouglin á raoc, en chatal. ●36a. Aues inferæ : oiseaux qui volent presque en terre : labouçcet perè á nig isel, hoz hars an douar.
(6) Ouzh harz : au pied de.
●(1621) Mc 111. oz bezaff oz hars troat an crucify.
●(1659) SCger 125a. vis a vis, tr. «ouz hars.» ●162a. ouz hars, tr. «vis-à-vis, tout proche.»
●(1852) MML 72. me a oa eus c'hars treit eur beleg.
(7) Harz a : presque.
●(1902) LZBg Meurzh 64. Hars a vil livre é koustant d'emb pep miz.
(8) A-harz : des environs de.
●(1890) MOA 244a. Un champ des environs du bourg, tr. «eur park a-c'harz ar vourc'h.»
III. Loc. adv.
(1) War-harz : joignant.
●(1732) GReg 543a. Joignant, attenant, tout auprès, tr. «var harz. oar harz. or harz.»
(2) Harz-diharz : sans discontinuer.
●(1932) BRTG 4. Ha gouren e hra harz diharz.
(3) A-harz-kaer : tout près.
●(1888) KZV 19. ar bourrev hepken a doste, a herz-kaer.
IV. Harz-pe-krev.
(1) (Blason populaire) Surnom des habitants de Malguénac.
●(1911) DIHU 72/271. A dud Malgeneg éhrér Tadeu Segal, rak ma vé segal mat ér barréz-sé. Laret e vé anehé eùé Harz-pe-krev rak men dint tud kriù, mat aveit rein un taul sekour.
(2) Jusqu’à l’épuisement.
●(1905) DIHU 1 Genver 4. penaus nen d’omb mat nameit de huizein ha de labourat harz pé krev èl lonned. ●(1908) CIG 285 11/10. memb a pe oent er beuranté glan, e vezé ret de Hroeiz paiein dalhmat, harz pé krev.
- harz .2harz .2
voir herzel
- harz-e-harz
- harz-labour
- harz-lamm
- harz-ouzh-harz
- harzañharzañ
voir herzel
- harzantharzant
adj. Attenant, limitrophe.
●(1732) GReg 60a. Attenant, ante, qui tient à un autre, tr. «Van[netois] Harzant.» ●912b. Tenant, ante, tr. «Van[netois] harzant.» ●(1744) L'Arm 19b. Attenant, tr. «Harzantt.» ●73a. Tout contigu, tr. «Harzantt.» ●218b. Limitrophe, tr. «Harzantt.» ●379a. Tenant, joignant, tr. «Harzantt.» ●430a. Connexe, tr. «Harzantt.»
- harzellharzell
f. –où
(1) Appui, accoudoir, etc.
●(c.1718) CHal.ms iv. Support, Confort, tr. «Sicour harz, harzel.»
●(1921) GRSA 274. harpet ou deu ar harzel er fenestr. ●(1927) GERI.Ern 217. harzell f., tr. «appui, accoudoir.» ●(1931) VALL 33a. Appui, tr. «harzell f. V[annetais].»
(2) Barrage.
●(1944) DIHU 393/67. un harzel savet énep d'hou hoant.
(3) Casse-croûte, en-cas.
●(1917) LILH 16 a Here. monet de gemér un tam harzel. ●(1934) BRUS 50. Collationner, tr. «dèbrein un tam harzel.» ●(1935) DIHU 285/239. débret un tam harzel. ●(1938) DIHU 328/151. Er begad e gemérér araok pred, meur a uéh, pé é léh pred, e vè laret anehon : Un tam harzel / D'hortoz guel. ●(1940) DIHU 346/64. Kavet e hramb un davarn aveit débrein un tam harzel hag évet ur uèh bier, évaj er vro.
(4) (en plt de qqn) =
●(1955) STBJ 209. A-wechou ive, e teue an harzell, pe ar beorien, da stanka an hent gant eur gordenn ouz tud an eured.
(5) Rampe, montant.
●(1927) GERI.Ern 217. harzell f., tr. «montant.» ●(1934) BRUS 244. La rampe, tr. «en harzel –leu.»
(6) Écoutille.
●(1927) GERI.Ern 217. harzell f., tr. «écoutille.» ●(1931) VALL 240a. Écoutille, tr. «V[annetais] harzell f.»
- harzelliñharzelliñ
v. tr. d.
(1) Bastonner.
●(1723) CHal 98. Harzelein, tr. «bâtonner, regaler à coups de bâton.» ●(1732) GReg 83a. Bastonner, donner des coups de bâton, tr. «Harzeleiñ.»
●(1904) DBFV 105b. harzellein, v. a., tr. «bâtonner.»
(2) Munir d'appui.
●(1927) GERI.Ern 217. V[annetais] harzellein, tr. «munir d'appui.»
- harzhharzh
m. & adv. –où
I. M.
(1) Aboiement.
●(1499) Ca 108b. g abayement de chien. b. harz. ●(1633) Nom 216a. Latratus : abay, abayement : harz, harzal eguis vn quy.
●(c.1718) CHal.ms i. abboy, le cri, le Iapper d'un chien, tr. «harh ur hi..» ●(1732) GReg 4a. Abboi, ou abboyement, le cri d'un chien, tr. «Harz. Van[netois] harh.» ●(1744) L'Arm 3b. Abboi, cri du chien, tr. «Harh.. pl, heu. m.»
(2) Aboiement(s) ; manière, action d'aboyer.
●(1878) EKG II 26. Dioc'h he harz, hennez zo eur c'hi chase.
(3) Aboiements de plusieurs chiens.
●(1902) PIGO I 213. eur yud, eun harz, eur c'halompadek 'oe klevet.
II. Loc. adv. A-harzh hag a-sko : à cor et à cri.
●(1889) CDB 171. Ha ma krient ha c'harz ha sko, tr. «Et ils criaient à tue-tête.» ●Ha c'harz ha sko», m. à m. : «Et aboie et frappe» ; c'est-à-dire : à cris et à coups. Ces dictons sont souvents intraduisibles.
- harzhadeg
- harzhadenn
- harzhal / harzhañ / harzhiñharzhal / harzhañ / harzhiñ
v. intr. Aboyer.
I.
●(1499) Ca 108b. Harzaff. g. abayre. ●(1633) Nom 215a. Vlulatus : hurlement : hual, harzal. ●216a. Latratus : abay, abayement : harz, harzal eguis vn quy.
●(1659) SCger 153b. harzal, tr. «abaier.» ●(1710) IN I 115. Ar chass ne reant nemet harzal ha chilpat outi. ●(c.1718) CHal.ms i. abboyer, tr. «harhal, harhein.» ●(1732) GReg 4a. Abboyer, japper, tr. «Harzal. pr. harzet. Van[netois] harhal. Harheiñ. ppr. harhet.» ●(1744) L'Arm 3b. Abboyer, tr. «Harhal ou harhein.»
●(1838) OVD 137. lausquet, èl ma larér, er châs de harhal ar el loër. ●(1857) CBF 99. Ar c'hi am euz klevet oc'h harzal, tr. «J'ai entendu le chien aboyer.» ●(1878) EKG II 27. ne rea nemed harzal ouc'h he stag.
●(1907) PERS 170. da arzal evel eur c'hi. ●(1909) FHAB Du 347. hor chas a stago ive da arzal, da arragi. ●(1910) MAKE 62. a-wechou chas a harze hag a chalpe war o lerc'h. ●(1914) DFBP 3a. aboyer, tr. «Herzal.»
II.
(1) Teuler mein ouzh kement ki a harzh : voir mein.
(2) Kregiñ a-raok harzhal : voir kregiñ.
- harzhañharzhañ
voir harzhal
- harzher
- harzherezh
- harzhiñharzhiñ
voir harzhal
- harzhus
- harzik
- harziñ .1harziñ .1
v. intr. Harziñ ouzh : être contigu à.
●(c.1718) CHal.ms i. Cette maison est addossée contre l'Eglise, tr. «en ti sé so lacait en hars en Ilis, ou lacait é de harzein doh en Ilis.»
- harziñ .2harziñ .2
voir herzel
- harzoùharzoù
plur.
(1) Mont, kerzhout ouzh (an) harzoù : marcher en s'appuyant comme les petits enfants.
●(1870) FHB 290/230a. Ar potrig a iea guella ma c'helle evel eur bugel oc'h an arzou. ●(18--) SAQ II 157. evel ar c'hrouadurik bihan, na c'hell kerzet nemet oc'h arzou, krog e dorn he vamm pe harpet deuz eun dra benag.
●(1927) GERI.Ern 217. mont oc'h harzou, tr. «aller en s'appuyant, comme les petits enfants qui commencent à marcher.»
(2) Pignat, sevel a-harzoù gant, ouzh : monter à la force des bras.
●(1923) KNOL 40. Hag hen lakaat ar plac'h yaouank war e gein, hag a arzou deuz ar gorden, pignad d'ar gorre. ●107-108. Goudeze, e savi, a arzou, gant al leren, hag ez i, da unan, betek ar c'hilhog.
(3) War-bouez e harzoù : à bout de bras.
●(1931) VALL 78b. (monter) à bout de bras, tr. «war-bouez e arzou C[ornouaille].»
- harzus