Devri

Recherche 'hed...' : 31 mots trouvés

Page 1 : de hed (1) à hedro-2 (31) :
  • hed
    hed

    m. & prép.

    I. M.

    A. temp.

    (1) Durée.

    ●(1732) GReg 226a. Cours, durée des choses, tr. «hed.» ●310b. La durée de la vie, tr. «hed ar vuhez.» ●(1787) BI 34. ean ë santifiai enn-hæd ag é vuhé.

    ●(1966) LLMM 116/99. Evit an hed en deus pep hini ac'hanomp a chom war an douar.

    (2) E-hed : pendant.

    ●(1907) AVKA 210. En hed da vue. ●216. e hed an de heb ober mann ! (...) e hed an de dindan ar bec'h.

    B. spat.

    (1) Longueur, distance.

    ●(1499) Ca 110b. Het. g. longueur. uide in hir. ●(1575) M 2569. Ha'n poan da chom vn het, tr. «Et que la peine restât de même étendue.» ●(1633) Nom 96a. Arborem in pulpam cædere : tailler ou scier l'arbre en longueur : taillaff pe esquennat an guezen drè è hèt. ●139b. Coagmenta alterna : pierres posées tantost en longueur, tantost de costé : mæin poset ha lecquæt breman en ô het brema-ia á costez.

    ●(1659) SCger 154a. a vn troadat het, tr. «large d'un pied.»

    ●(1861) BSJ 218. ardro hæd un taul mein.

    (2) An hed gant : la longueur de.

    ●(1909) TOJA 28. troc'han eun tam diwar ma bragou, an hed gant an êre-man. ●35. An hed gant heman 'm eus da droc'han... ●36. setu c'houi breman ho pragou er memes hed ganac'h.

    (3) Bezañ hed ha led en ub. =

    ●(1977) LLMM 185/469. Ma oa ennañ n'eus forzh pegement a hed, ne oa ket a-walc'h a led.

    (4) Longitude.

    ●(1931) VALL 431b. Longitude, tr. «hed m.»

    C.

    (1) War e hed : en entier.

    ●(1903) MBJJ 83. Amzer am euz d’ober ma fedenno war o hed. ●(1957) AMAH 245. e save diouzh an oaled ur vogedenn ken tev ha ken put ma rankemp leuskel an nor hag ar prenestroù digor war o hed.

    (2) Kouezhañ àr e hed : tomber de tout son long.

    ●(1930) DIHU 231/140. é koéhel ar é hed ar en hent.

    (3) Kouezhañ ag e hed : tomber de son long.

    ●(17--) TE 257. Achior e gouéhas ag é hæd.

    (4) Kouezhañ d'e hed : tomber de tout son long.

    ●(1839) BESquil 151. ean e gouéhas d'é hæd ar er pazenneu ag en autær.

    (5) Bout hed e gorf : être allongé.

    ●(1931) DIHU 241/292. Hag en deved ? Éh oent ol hed ou horv.

    (6) War 'n hed un dra bennak : à peu de choses près.

    ●(1868) KMM 210. Ha setu eno ivez mar ar Zent, var-n-ed un dra bennac.

    II. Loc. prép.

    (1) Dre-hed (+ v.) : à force de.

    ●(1861) BSJ 25. Anfin, dré hèd poéniein, ind e arrihuas guet ur groh toulet ér garrêg. ●104. Ne zouget quet ag er scùéhein dré hèd goulen guet-hou. ●144. dré hèd en atterce. ●196. Hur Salvér, dré hed gobér hent, e arrihuas é Jéricho. ●207. dre hèd arbennein doh Jesus hag hum seuel énep dehou. ●298. Dré hèd tantein enta er Juiffèd ha dré hèd laquat én ou chonge a refus credein é lézen Jesus-Chrouist.

    (2) Dre-hed (+ sub.) : le long (du chemin).

    ●(1861) BSJ 28. Dré hèd en hent, ind e laré d'en ol pihue ou doé cavet.

    (3) E-hed : le long (du chemin).

    ●(1907) AVKA 152. E hed an hent e roe kentel d'e diskibien.

  • hed-amzer
    hed-amzer

    m. Période.

    ●(1866) FHB 90/298b. lakaat ann hed-amzer-ze da valzami ar c'horvou maro.

  • hed-blad
    hed-blad

    prép. =

    ●(1908) PIGO II 59. Gant al lans an evoa e tiskaras ane o-daou hed-blad o c'horf.

  • hed-bloaz
    hed-bloaz

    adj. Annuel.

    ●(1931) VALL 27a. Dépense annuelle, tr. «dispign hed-bloaz.» ●(1942) VALLsup 58a. Durant l'année, tr. «hed-bloaz.»

  • hed-buhez
    hed-buhez

    adj.

    (1) Viager.

    ●(1876) TDE.BF 283b. Hed-buez, hed-vuez. Eul leve hed-buez, tr. «une rente viagère.»

    (2) À vie.

    ●(1931) VALL 782b. à vie, tr. «hed-buhez.» ●(1942) VALLsup 58a. Durant la vie, tr. «hed-buhez.»

    (3) A-hed-buhez : à vie.

    ●(1931) VALL 782b. à vie, tr. «a-hed buhez.»

  • hed-da-hed / hed-ha-hed
    hed-da-hed / hed-ha-hed

    prép. & adv.

    I. Loc. prép.

    A. spat.

    (1) Le long de.

    ●(1792) HS 60. int e gouéhass é tehèt treit Jojep. ●307. int e hum brézantai é tehèt enn n'or ag enn Iliss.

    ●(1860) BAL 184. pa reoc'h baleou var bord ar mor et-a-et an aod.

    ●(1907) DRSP 15. son ha youc'h eted an hent ganto. ●(1909) KTLR 185. he vevel a ieaz e teid ar ster. ●(1922) IATA 24. eted ar strejou. ●(1923) KNOL 266. Ha setu-hen o vont eteid ar stêr. ●280. e zac'h eteid d'e gof beteg e c'hronj. ●(1923) ADML 66. eted an aod. ●(1934) PONT 38. e teid ster al Loar.

    (2) Hed-da-hed gant : tout le long de.

    ●(1924) ARVG Eost 179. hed-ha-hed gant ribl ar mor. ●(1933) ALBR 78. hed-a-hed gant an hent a heuilhje kannad ar Pab. ●(1933) MMPA 58. Hed-da-hed gant an hent-se. ●(1935) DIHU 283/205. Oeit é hor sudarded d'obér un hent hed ha hed get tor en dosten. ●(1938) DIHU 320/28. hed ha hed get er ganol. ●(1939) KOLM 43. hed ha hed get é hent.

    (3) Hed-da-hed da : tout le long de.

    ●(1792) HS 137. er châs e hum laquass de limpat er gouait e ridai hèt-à-hèt d'er hoèt ag é garroche. ●(17--) VO 56. Er gùé e oai neoah arranquét én ur fæçon ma hoai un afin a aléieu tihoèl hèt-ha-hèt d'en davalèn. ●(17--) TE 65. hæt-ha-hæd d'er riviér.

    ●(1861) BSJ 308. monnèt dré en henteu ha hèd-ha-hèd d'er guerhér.

    ●(1929) MKRN 84. hed-ha-hed da grapenn Kerbos, tr. «le long de la côte de Kerbosse.»

    B. temp.

    (1) Hed-da-hed an amzer : de tout temps.

    ●(1920) KANNgwital 212/166. Rak biskoaz, eteit an amzer, ne zeuz bet guelet eun arme (...) kaout ar gounid. ●168. E dienez brassoc'h eo bet meur a vech, eteit an amzer. ●(1933) MMPA 71. derc'hel da bedi hed-da-hed an de. ●76. Hed-da-hed he buhe.

    (2) Hed-da-hed da : tout le long de.

    ●(1935) DIHU 289/296. Hed ha hed d'hun déieu.

    (3) Had-da-hed gant : tout le long de.

    ●(1939) KOLM 74. Hed ha hed get buhé Kolmkel.

    C. sens fig.

    (1) Tout le long de.

    ●(1935) ANTO xii. an taolennou-se, hadet stank hed-da-hed ar pajennou, hervez fantazi ar skrivagner.

    (2) Kouezhañ hed-da-hed e gorf : tomber de tout son long.

    ●(1908) PIGO II 142. Ar jendarm a vranskellas 'vel eur ween troc'het rez d'he zroad hag a goueas hed-a-hed e gorf.

    II. Loc. adv.

    (1) spat. Tout du long.

    ●(1732) GReg 582b. Au long, tout au long, tr. «hed-da-hed.» ●Il l'a lû tout au long, tr. «Leennet èn deus-ê hed-da-hed.»

    (2) temp. Entier.

    ●(1659) SCger 154a. het ahet, tr. «depuis le commencement iusques a la fin.» ●(1761) HBrezonec prefaç [2]. Ofiç an Anaon het-a-hed.

    ●(1862) JKS 68. eunn dervez hep-ken hed-da-hed. ●401. eur bloaz hed-da-hed. ●(1867) FHB 104/410b. e lavare ato ar chapeled hed-ha-hed. ●(1889) ISV 182. an deis varlerc'h hed ha hed. ●(18--) SAQ I 48. renta d'ezhan kount euz hor buhez hed-ha-hed.

    (3) sens fig. Complètement.

    ●(1846) DGG 278-279. Ar re na ellont quet ober ar yun hed-ha-hed. ●(1857) LVH 171. A zivout er reihted hag er rannereah ag er mistérieu-men, nitra ne ziscoa splannoh arré er religion a grechéneah hèd-ha-hèd. ●(1869) FHB 253/374a. ar memez tra, hed-da-hed, evel en doa roet. ●(1877) EKG I 132. n'oun ket dibec'h hed-a-hed.

    ●(1909) KTLR 49. Ma c'hanavesfent, hed ha hed ho madou ! ●(1915) HBPR 228. Setu ama, hed ha hed, ar wirionez divar ho fenn.

  • hed-deiz
    hed-deiz

    adj. Durant le jour.

    ●(1942) VALLsup 58a. Durant le jour, tr. «hed-deiz.»

  • hed-eskell
    hed-eskell

    m. Envergure.

    ●(1962) EGRH I 108. hed-eskell m., tr. « envergure. »

  • hed-gwel
    hed-gwel

    m. Portée de la vue.

    ●(1962) EGRH I 108. hed-gwel m., tr. « portée de la vue. »

  • hed-gwenan
    hed-gwenan

    m. hedoù-gwenan

    I. Essaim d'abeilles.

    ●(14--) N 17. Ha het guenan, tr. «Et un essaim d'abeilles.» ●(1499) Ca 81a. de mouches qui font la cire. b. hetguenan. ●110b. Het guenan vide in examen. ●(1575) M 2248-2249. het quelyen na guenan / Quen paut han drouc Ælez, tr. «essaim de mouche ni d'abeilles / Si abondant que les mauvais anges.» ●(1633) Nom 48a. Examen apum : vn ietton de mouches : vn ætlz guenan.

    ●(1659) SCger 53a. essein de mouches a miel, tr. «hed, pe taul guenan.» ●(1710) IN I 291. evel un ædguenan. ●(1732) GReg 368a. Essaim, ou essain, une volée de jeunes abeilles, tr. « Hed guënan. p. hedou guënan.»

    ●(1911) BUAZperrot 187. eun hed gwenan en eur wezen dann.

    II. absol.

    (1) Ober un hed : essaimer.

    ●(1732) GReg 368a. Essaimer, jeter un essain, faire un essain, tr. «Ober un hed.» ●Nos abeilles ont essaimé, tr. «great eo o hed gand hon guënan.»

    (2) Teurel un hed : essaimer.

    ●(1732) GReg 368a. Essaimer, jeter un essain, faire un essain, tr. «teurel un hed.» ●Nos abeilles ont essaimé, tr. «hon guënan o deus taulet o hed.»

    ►absol.

    ●(1732) GReg 368a. Nos abeilles ont essaimé, tr. «Taulet o deus hon guënan.»

  • hed-ha-hed
    hed-ha-hed

    voir hed-da-hed

  • hed-ha-treuz
    hed-ha-treuz

    adv. Complètement, totalement.

    ●(c.1680) NG 92. He map zo eutreu, het a tres.

  • hed-hent
    hed-hent

    m. Itinéraire.

    ●(1931) VALL 402b. Itinéraire (mesure), tr. «hed-hent.»

  • hedad
    hedad

    m. –où

    (1) Essaim de.

    (2) Groupe de.

    ●(1909) FHAB C'hwevrer 47. Varlerc'h ar re-ma e savas eun edad pôtred yaouank divorfil.

  • hedan
    hedan

    adj. & adv. Ardemment.

    ●(1575) M 1073. Ha doctrinaff affet, ho subiectet hedan, tr. «Et instruire tout à fait leurs sujets, ardemment (?).» ●Note Ernault : «Mot nouveau composé de tan feu et du préfixe he-, cf. Gloss. 315 ; ou à lire ledan, largement, au loin ?»

  • hedañ .1
    hedañ .1

    v. intr. Essaimer.

    ●(1921) FHAB Kerzu 338. ar c'hestennou o deus hedet.

  • hedañ / hediñ .2
    hedañ / hediñ .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Longer, côtoyer.

    ●(1939) MGGD 36. eun hent hag a oa oc'h heda eur stêr.

    (2) Traverser, suivre (une rue).

    ●(1895) GMB 319. En petit Tréguier, on dit hedañ traverser, suivre (une rue).

    (3) Suivre.

    ●(1931) DIHU 243/322. elsé é hras eùé sent koh hur bro eit hétein hun tadeu ha gouni er Baraouiz.

    II. V. intr. S'allonger.

    ●(1942) DHKN 17. Mé monet enta ha hetein ar er géot.

  • hedeeun
    hedeeun

    adj. Direct, droit.

    ●(1942) VALLsup 54b. Direct (chemin) direct hedeeun ; ce chemin est plus direct hedeeunoc'h eo an hent-se (Perrot).

  • hedell
    hedell

    f. –où (architecture) Faîte.

    ●(1982) PBLS 337. (Langoned) hedell, tr. «faîte de toit (en mottes de terre).»

  • hedenn
    hedenn

    adj.

    (1) (en plt de la mer) Sans vague, calme.

    ●(1911) BUAZperrot 857. Rag pa vez ar mor edenna / Eo e kerz ar vag buhanna. ●(1926) FHAB Here 369. rak, pa vez ar mor hedenna / eo e kerz ar vag buanna.

    (2) (en plt d'un outil) Pratique.

    ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Kleder) hedenn : aes en em denna gantan. Hedennoc'h benveg eo heman.

  • heder .1
    heder .1

    adj. = (?) Odieux (?).

    ●(1575) M 1328. Pyu eu plen an heny, adeffry quen fier, / So quen guyr em miret, ouz pechet net heder, tr. «Quel est bien celui, si fier soit-il, sérieusement, / Qui s'est vraiment gardé pur de péché, bien sûr (?).» ●2518. Hon nerz on eux lecquet, oar an bet men preder, / Da seruigaff affet, da pechet peur heder, tr. «Nous avons mis notre force dans le monde, je le pense, / A servit tout à fait au péché très odieux.»

  • heder .2
    heder .2

    m. –ion Celui qui exagère.

    ●(1732) GReg 34b. Amplificateur, celui qui amplifie, & qui aggrandit les choses au-delà de ce qu'elles sont, tr. «hedèr. pp. yen.»

  • heder .3
    heder .3

    s.

    (1) = (?) Perdition (?).

    ●(1575) M 1705. Han fur nen deuruoe quet, é bout aeth en heder, tr. «Et le sage ne voulut pas qu'il fût allé en perdition.»

    (2) Supplice, tourment.

    ●(14--) N 593-594. gobr an pechet bepret pan commeter / eo bout dafnet ha laquet en heder, tr. «La récompense du péché toujours, quand on le commet / C'est d'être damné et mis en enfer.»

  • hedet
    hedet

    adj. Bezañ hedet gant : être bordé de.

    ●(1955) STBJ 123. Er stankennou hir ha don, hedet gant rozeier keuneudet, e oa prajeier rannet dre ar c'hreiz, penn-da-benn, gant gwaziou koant oc'h heulia renkennadou gwez-pupli. ●149. An daol-voued (...) a oa (...) hedet, a-zehou, gant eur skaon hir. ●(1964) ABRO 17. Petra a oa a-dreñv an tevennoù-se, hedet penn-da-benn gant ur renkennad kerreg lemm. ●48. un draonienn c'hlas, hedet penn-da-benn gant krec'hennoù roc'hellek.

  • hediñ
    hediñ

    voir hedañ .2

  • hedledan
    hedledan

    m. Grand plantain Plantago major.

    ●(c. 900) MSvbrvcorn II f° 1 l. 15 (DGVB 286, DVBR 539, GMB 658). cum stlanæs hæntledan platan hoiarn. ●(c. 880-920) MSvbr XII 244 (ETCE 44 136). arno / glossa .i. henteleta.

    ●(1499) Ca 110b. Hetledan. g. plantain vne herbe. ●(1633) Nom 91a. Plantago, maior : plantain : an eth-ledan.

    ●(1659) SCger 154a. het ledan, tr. «plantain.» ●(1732) GReg 491b. L'herbe au crapeau, du plantin, tr. «Hed-ledan.» ●729a. Plantain, le grrand plantain, plante vulneraire, tr. «Hedledan. ethledan.»

    ●(1876) TDE.BF 283b. Hedledan, heledan, s. m., tr. «Herbe aux crapaux, plantain de la grande espèce.» ●(1879) BLE 314. Plantain. (Plantago. L.) Hédlédan.

  • hedorr
    hedorr

    adj. Qui se casse, se brise, facilement ; fragile.

    ●(1872) ROU 86a. Fragile, tr. «edor.» ●104b. sujet à se casser, tr. «edor.» ●(1879) ERNsup 156. hedorr, facile à rompre, fragile.

    ●(1921) LABR ii. haval e oè geton e oè ur merdéat tolet en ur vag hedorr. ●(1947) YBBK 444 § 852. hedorr evel gwer.

  • hedrec'h
    hedrec'h

    adj. Que l'on peut vaincre.

    ●(1931) VALL 770b. qu'on peut vaincre, tr. «hedrec'h.»

  • hedrec'hus
    hedrec'hus

    adj. Que l'on peut vaincre.

    ●(1931) VALL 770b. qu'on peut vaincre, tr. «hedrec'hus.»

  • hedro .1
    hedro .1

    adj.

    I.

    (1) Mobile.

    ●(1872) ROU 92a. Mobile, tr. «edro.»

    ●(1911) BUAZperrot 339. daoulagad lemm hag edro d'ezan.

    (2) Changeant, inconstant.

    ●(1530) Pm 242 (Mab Den). So ho coudet bepret hedro, tr. «Dont l'esprit est toujours changeant.» ●(1575) M 673. dre da pechet hedro, tr. «pour ton péché infidèle.» ●2070. Repos nodeues quet, goude pechet hedro, tr. «Il n'ont pas de repos, après le péché perfide.»

    ●(1710) IN I 78. scanv hac hedro. ●(1732) GReg 524b. Inconstant, ante, tr. «hedro. edro.»

    ●(1862) JKS.lam 13. kelennadurez ann dud, edro evel-d-ho. ●(1867) MGK 18. hag anez m'oa edro, / Anez ma e doa c'hoant mont da welet ar vro. ●(1872) ROU 60. Edro, tr. «variable.»

    ●(1911) BUAZperrot 145. ker bresk all ha m'eo kalon an den, ha ken edro all ha m'eo e spered. ●423. o veza m'her c'have re edro. ●461. Spered an den a zo ken edro. ●(1912) MMPM 17. hor spered edro. ●(1920) FHAB Gouere 402. evit entent outo ervat, arabad beza bervet nag hedro. ●(1921) FHAB Kerzu 318. pennou skanv hag edro.

    II. Hedro evel an avel : voir avel.

  • Hedro .2
    Hedro .2

    voir Here

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...