Recherche 'hed...' : 31 mots trouvés
Page 1 : de hed (1) à hedro-2 (31) :- hedhed
m. & prép.
I. M.
A. temp.
(1) Durée.
●(1732) GReg 226a. Cours, durée des choses, tr. «hed.» ●310b. La durée de la vie, tr. «hed ar vuhez.» ●(1787) BI 34. ean ë santifiai enn-hæd ag é vuhé.
●(1966) LLMM 116/99. Evit an hed en deus pep hini ac'hanomp a chom war an douar.
(2) E-hed : pendant.
●(1907) AVKA 210. En hed da vue. ●216. e hed an de heb ober mann ! (...) e hed an de dindan ar bec'h.
B. spat.
(1) Longueur, distance.
●(1499) Ca 110b. Het. g. longueur. uide in hir. ●(1575) M 2569. Ha'n poan da chom vn het, tr. «Et que la peine restât de même étendue.» ●(1633) Nom 96a. Arborem in pulpam cædere : tailler ou scier l'arbre en longueur : taillaff pe esquennat an guezen drè è hèt. ●139b. Coagmenta alterna : pierres posées tantost en longueur, tantost de costé : mæin poset ha lecquæt breman en ô het brema-ia á costez.
●(1659) SCger 154a. a vn troadat het, tr. «large d'un pied.»
●(1861) BSJ 218. ardro hæd un taul mein.
(2) An hed gant : la longueur de.
●(1909) TOJA 28. troc'han eun tam diwar ma bragou, an hed gant an êre-man. ●35. An hed gant heman 'm eus da droc'han... ●36. setu c'houi breman ho pragou er memes hed ganac'h.
(3) Bezañ hed ha led en ub. =
●(1977) LLMM 185/469. Ma oa ennañ n'eus forzh pegement a hed, ne oa ket a-walc'h a led.
(4) Longitude.
●(1931) VALL 431b. Longitude, tr. «hed m.»
C.
(1) War e hed : en entier.
●(1903) MBJJ 83. Amzer am euz d’ober ma fedenno war o hed. ●(1957) AMAH 245. e save diouzh an oaled ur vogedenn ken tev ha ken put ma rankemp leuskel an nor hag ar prenestroù digor war o hed.
(2) Kouezhañ àr e hed : tomber de tout son long.
●(1930) DIHU 231/140. é koéhel ar é hed ar en hent.
(3) Kouezhañ ag e hed : tomber de son long.
●(17--) TE 257. Achior e gouéhas ag é hæd.
(4) Kouezhañ d'e hed : tomber de tout son long.
●(1839) BESquil 151. ean e gouéhas d'é hæd ar er pazenneu ag en autær.
(5) Bout hed e gorf : être allongé.
●(1931) DIHU 241/292. Hag en deved ? Éh oent ol hed ou horv.
(6) War 'n hed un dra bennak : à peu de choses près.
●(1868) KMM 210. Ha setu eno ivez mar ar Zent, var-n-ed un dra bennac.
II. Loc. prép.
(1) Dre-hed (+ v.) : à force de.
●(1861) BSJ 25. Anfin, dré hèd poéniein, ind e arrihuas guet ur groh toulet ér garrêg. ●104. Ne zouget quet ag er scùéhein dré hèd goulen guet-hou. ●144. dré hèd en atterce. ●196. Hur Salvér, dré hed gobér hent, e arrihuas é Jéricho. ●207. dre hèd arbennein doh Jesus hag hum seuel énep dehou. ●298. Dré hèd tantein enta er Juiffèd ha dré hèd laquat én ou chonge a refus credein é lézen Jesus-Chrouist.
(2) Dre-hed (+ sub.) : le long (du chemin).
●(1861) BSJ 28. Dré hèd en hent, ind e laré d'en ol pihue ou doé cavet.
(3) E-hed : le long (du chemin).
●(1907) AVKA 152. E hed an hent e roe kentel d'e diskibien.
- hed-amzer
- hed-blad
- hed-bloaz
- hed-buhez
- hed-da-hed / hed-ha-hedhed-da-hed / hed-ha-hed
prép. & adv.
I. Loc. prép.
A. spat.
(1) Le long de.
●(1792) HS 60. int e gouéhass é tehèt treit Jojep. ●307. int e hum brézantai é tehèt enn n'or ag enn Iliss.
●(1860) BAL 184. pa reoc'h baleou var bord ar mor et-a-et an aod.
●(1907) DRSP 15. son ha youc'h eted an hent ganto. ●(1909) KTLR 185. he vevel a ieaz e teid ar ster. ●(1922) IATA 24. eted ar strejou. ●(1923) KNOL 266. Ha setu-hen o vont eteid ar stêr. ●280. e zac'h eteid d'e gof beteg e c'hronj. ●(1923) ADML 66. eted an aod. ●(1934) PONT 38. e teid ster al Loar.
(2) Hed-da-hed gant : tout le long de.
●(1924) ARVG Eost 179. hed-ha-hed gant ribl ar mor. ●(1933) ALBR 78. hed-a-hed gant an hent a heuilhje kannad ar Pab. ●(1933) MMPA 58. Hed-da-hed gant an hent-se. ●(1935) DIHU 283/205. Oeit é hor sudarded d'obér un hent hed ha hed get tor en dosten. ●(1938) DIHU 320/28. hed ha hed get er ganol. ●(1939) KOLM 43. hed ha hed get é hent.
(3) Hed-da-hed da : tout le long de.
●(1792) HS 137. er châs e hum laquass de limpat er gouait e ridai hèt-à-hèt d'er hoèt ag é garroche. ●(17--) VO 56. Er gùé e oai neoah arranquét én ur fæçon ma hoai un afin a aléieu tihoèl hèt-ha-hèt d'en davalèn. ●(17--) TE 65. hæt-ha-hæd d'er riviér.
●(1861) BSJ 308. monnèt dré en henteu ha hèd-ha-hèd d'er guerhér.
●(1929) MKRN 84. hed-ha-hed da grapenn Kerbos, tr. «le long de la côte de Kerbosse.»
B. temp.
(1) Hed-da-hed an amzer : de tout temps.
●(1920) KANNgwital 212/166. Rak biskoaz, eteit an amzer, ne zeuz bet guelet eun arme (...) kaout ar gounid. ●168. E dienez brassoc'h eo bet meur a vech, eteit an amzer. ●(1933) MMPA 71. derc'hel da bedi hed-da-hed an de. ●76. Hed-da-hed he buhe.
(2) Hed-da-hed da : tout le long de.
●(1935) DIHU 289/296. Hed ha hed d'hun déieu.
(3) Had-da-hed gant : tout le long de.
●(1939) KOLM 74. Hed ha hed get buhé Kolmkel.
C. sens fig.
(1) Tout le long de.
●(1935) ANTO xii. an taolennou-se, hadet stank hed-da-hed ar pajennou, hervez fantazi ar skrivagner.
(2) Kouezhañ hed-da-hed e gorf : tomber de tout son long.
●(1908) PIGO II 142. Ar jendarm a vranskellas 'vel eur ween troc'het rez d'he zroad hag a goueas hed-a-hed e gorf.
II. Loc. adv.
(1) spat. Tout du long.
●(1732) GReg 582b. Au long, tout au long, tr. «hed-da-hed.» ●Il l'a lû tout au long, tr. «Leennet èn deus-ê hed-da-hed.»
(2) temp. Entier.
●(1659) SCger 154a. het ahet, tr. «depuis le commencement iusques a la fin.» ●(1761) HBrezonec prefaç [2]. Ofiç an Anaon het-a-hed.
●(1862) JKS 68. eunn dervez hep-ken hed-da-hed. ●401. eur bloaz hed-da-hed. ●(1867) FHB 104/410b. e lavare ato ar chapeled hed-ha-hed. ●(1889) ISV 182. an deis varlerc'h hed ha hed. ●(18--) SAQ I 48. renta d'ezhan kount euz hor buhez hed-ha-hed.
(3) sens fig. Complètement.
●(1846) DGG 278-279. Ar re na ellont quet ober ar yun hed-ha-hed. ●(1857) LVH 171. A zivout er reihted hag er rannereah ag er mistérieu-men, nitra ne ziscoa splannoh arré er religion a grechéneah hèd-ha-hèd. ●(1869) FHB 253/374a. ar memez tra, hed-da-hed, evel en doa roet. ●(1877) EKG I 132. n'oun ket dibec'h hed-a-hed.
●(1909) KTLR 49. Ma c'hanavesfent, hed ha hed ho madou ! ●(1915) HBPR 228. Setu ama, hed ha hed, ar wirionez divar ho fenn.
- hed-deiz
- hed-eskell
- hed-gwel
- hed-gwenanhed-gwenan
m. hedoù-gwenan
I. Essaim d'abeilles.
●(14--) N 17. Ha het guenan, tr. «Et un essaim d'abeilles.» ●(1499) Ca 81a. de mouches qui font la cire. b. hetguenan. ●110b. Het guenan vide in examen. ●(1575) M 2248-2249. het quelyen na guenan / Quen paut han drouc Ælez, tr. «essaim de mouche ni d'abeilles / Si abondant que les mauvais anges.» ●(1633) Nom 48a. Examen apum : vn ietton de mouches : vn ætlz guenan.
●(1659) SCger 53a. essein de mouches a miel, tr. «hed, pe taul guenan.» ●(1710) IN I 291. evel un ædguenan. ●(1732) GReg 368a. Essaim, ou essain, une volée de jeunes abeilles, tr. « Hed guënan. p. hedou guënan.»
●(1911) BUAZperrot 187. eun hed gwenan en eur wezen dann.
II. absol.
(1) Ober un hed : essaimer.
●(1732) GReg 368a. Essaimer, jeter un essain, faire un essain, tr. «Ober un hed.» ●Nos abeilles ont essaimé, tr. «great eo o hed gand hon guënan.»
(2) Teurel un hed : essaimer.
●(1732) GReg 368a. Essaimer, jeter un essain, faire un essain, tr. «teurel un hed.» ●Nos abeilles ont essaimé, tr. «hon guënan o deus taulet o hed.»
►absol.
●(1732) GReg 368a. Nos abeilles ont essaimé, tr. «Taulet o deus hon guënan.»
- hed-ha-hedhed-ha-hed
voir hed-da-hed
- hed-ha-treuz
- hed-hent
- hedadhedad
m. –où
(1) Essaim de.
(2) Groupe de.
●(1909) FHAB C'hwevrer 47. Varlerc'h ar re-ma e savas eun edad pôtred yaouank divorfil.
- hedanhedan
adj. & adv. Ardemment.
●(1575) M 1073. Ha doctrinaff affet, ho subiectet hedan, tr. «Et instruire tout à fait leurs sujets, ardemment (?).» ●Note Ernault : «Mot nouveau composé de tan feu et du préfixe he-, cf. Gloss. 315 ; ou à lire ledan, largement, au loin ?»
- hedañ .1
- hedañ / hediñ .2hedañ / hediñ .2
v.
I. V. tr. d.
(1) Longer, côtoyer.
●(1939) MGGD 36. eun hent hag a oa oc'h heda eur stêr.
(2) Traverser, suivre (une rue).
●(1895) GMB 319. En petit Tréguier, on dit hedañ traverser, suivre (une rue).
(3) Suivre.
●(1931) DIHU 243/322. elsé é hras eùé sent koh hur bro eit hétein hun tadeu ha gouni er Baraouiz.
II. V. intr. S'allonger.
●(1942) DHKN 17. Mé monet enta ha hetein ar er géot.
- hedeeunhedeeun
adj. Direct, droit.
●(1942) VALLsup 54b. Direct (chemin) direct hedeeun ; ce chemin est plus direct hedeeunoc'h eo an hent-se (Perrot).
- hedellhedell
f. –où (architecture) Faîte.
●(1982) PBLS 337. (Langoned) hedell, tr. «faîte de toit (en mottes de terre).»
- hedennhedenn
adj.
(1) (en plt de la mer) Sans vague, calme.
●(1911) BUAZperrot 857. Rag pa vez ar mor edenna / Eo e kerz ar vag buhanna. ●(1926) FHAB Here 369. rak, pa vez ar mor hedenna / eo e kerz ar vag buanna.
(2) (en plt d'un outil) Pratique.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Kleder) hedenn : aes en em denna gantan. Hedennoc'h benveg eo heman.
- heder .1heder .1
adj. = (?) Odieux (?).
●(1575) M 1328. Pyu eu plen an heny, adeffry quen fier, / So quen guyr em miret, ouz pechet net heder, tr. «Quel est bien celui, si fier soit-il, sérieusement, / Qui s'est vraiment gardé pur de péché, bien sûr (?).» ●2518. Hon nerz on eux lecquet, oar an bet men preder, / Da seruigaff affet, da pechet peur heder, tr. «Nous avons mis notre force dans le monde, je le pense, / A servit tout à fait au péché très odieux.»
- heder .2heder .2
m. –ion Celui qui exagère.
●(1732) GReg 34b. Amplificateur, celui qui amplifie, & qui aggrandit les choses au-delà de ce qu'elles sont, tr. «hedèr. pp. yen.»
- heder .3heder .3
s.
(1) = (?) Perdition (?).
●(1575) M 1705. Han fur nen deuruoe quet, é bout aeth en heder, tr. «Et le sage ne voulut pas qu'il fût allé en perdition.»
(2) Supplice, tourment.
●(14--) N 593-594. gobr an pechet bepret pan commeter / eo bout dafnet ha laquet en heder, tr. «La récompense du péché toujours, quand on le commet / C'est d'être damné et mis en enfer.»
- hedethedet
adj. Bezañ hedet gant : être bordé de.
●(1955) STBJ 123. Er stankennou hir ha don, hedet gant rozeier keuneudet, e oa prajeier rannet dre ar c'hreiz, penn-da-benn, gant gwaziou koant oc'h heulia renkennadou gwez-pupli. ●149. An daol-voued (...) a oa (...) hedet, a-zehou, gant eur skaon hir. ●(1964) ABRO 17. Petra a oa a-dreñv an tevennoù-se, hedet penn-da-benn gant ur renkennad kerreg lemm. ●48. un draonienn c'hlas, hedet penn-da-benn gant krec'hennoù roc'hellek.
- hediñhediñ
voir hedañ .2
- hedledanhedledan
m. Grand plantain Plantago major.
●(c. 900) MSvbrvcorn II f° 1 l. 15 (DGVB 286, DVBR 539, GMB 658). cum stlanæs hæntledan platan hoiarn. ●(c. 880-920) MSvbr XII 244 (ETCE 44 136). arno / glossa .i. henteleta.
●(1499) Ca 110b. Hetledan. g. plantain vne herbe. ●(1633) Nom 91a. Plantago, maior : plantain : an eth-ledan.
●(1659) SCger 154a. het ledan, tr. «plantain.» ●(1732) GReg 491b. L'herbe au crapeau, du plantin, tr. «Hed-ledan.» ●729a. Plantain, le grrand plantain, plante vulneraire, tr. «Hedledan. ethledan.»
●(1876) TDE.BF 283b. Hedledan, heledan, s. m., tr. «Herbe aux crapaux, plantain de la grande espèce.» ●(1879) BLE 314. Plantain. (Plantago. L.) Hédlédan.
- hedorrhedorr
adj. Qui se casse, se brise, facilement ; fragile.
●(1872) ROU 86a. Fragile, tr. «edor.» ●104b. sujet à se casser, tr. «edor.» ●(1879) ERNsup 156. hedorr, facile à rompre, fragile.
●(1921) LABR ii. haval e oè geton e oè ur merdéat tolet en ur vag hedorr. ●(1947) YBBK 444 § 852. hedorr evel gwer.
- hedrec'h
- hedrec'hus
- hedro .1hedro .1
adj.
I.
(1) Mobile.
●(1872) ROU 92a. Mobile, tr. «edro.»
●(1911) BUAZperrot 339. daoulagad lemm hag edro d'ezan.
(2) Changeant, inconstant.
●(1530) Pm 242 (Mab Den). So ho coudet bepret hedro, tr. «Dont l'esprit est toujours changeant.» ●(1575) M 673. dre da pechet hedro, tr. «pour ton péché infidèle.» ●2070. Repos nodeues quet, goude pechet hedro, tr. «Il n'ont pas de repos, après le péché perfide.»
●(1710) IN I 78. scanv hac hedro. ●(1732) GReg 524b. Inconstant, ante, tr. «hedro. edro.»
●(1862) JKS.lam 13. kelennadurez ann dud, edro evel-d-ho. ●(1867) MGK 18. hag anez m'oa edro, / Anez ma e doa c'hoant mont da welet ar vro. ●(1872) ROU 60. Edro, tr. «variable.»
●(1911) BUAZperrot 145. ker bresk all ha m'eo kalon an den, ha ken edro all ha m'eo e spered. ●423. o veza m'her c'have re edro. ●461. Spered an den a zo ken edro. ●(1912) MMPM 17. hor spered edro. ●(1920) FHAB Gouere 402. evit entent outo ervat, arabad beza bervet nag hedro. ●(1921) FHAB Kerzu 318. pennou skanv hag edro.
II. Hedro evel an avel : voir avel.
- Hedro .2Hedro .2
voir Here