Recherche 'houarn...' : 28 mots trouvés
Page 1 : de houarn (1) à houarnwisk (28) :- houarnhouarn
m. –où, hern
I.
(1) Fer (métal).
●(1464) Cms (d’après GMB 323). Houarnn, fer. ●(1499) Ca 112b. Houarn. g. fer. ●120a. Laffn houarn. l. hec lamina/ne. ●157b. Pezz ledan a houarn g. large piece de fer ou dargent / ou daultre metal. ●158b. Pillic houarn. g. poille de fer. ●178b. Sae houarn. vide in hobregon. ●(1633) Nom 249a. Ferrum : fer : ouarn.
●(17--) TE 70. ur galon péhani e galetta èl hoarn.
●(1872) ROU 78a. Il se compose de fer et de bois, tr. «ouarn ac coad a ia d'e ober.»
(2) Houarn kannet : fer battu.
●(1919) LZBl Genver 21. eur c'hranch vraz toet e houarn kannet.
(3) Fer (à cheval).
●(1744) L'Arm 444a. de ovéliad enn hoarneu roncétt.
●(18--) SAQ II 230. eur c'hoz houarn loan.
(4) Objet en fer.
●(c.1500) Cb 31a. cest pointe de couteau / ou despee / ou de lance ou daultre ferrement. b. penn vn houarn lem. ●(1633) Nom 136a. Compedes, pedicæ : fers de pieds des esclaues, ou d'autres malfaicteurs : an ouarn á vez voar treït an esclauet, hac an drouc-obererys en (lire : drouc-oberysien) all. ●163b. Artopta : vtensile propre à rostir pain : vn ingin euit ober tostennou, oüarn an tostennou. ●180a. Auræ : les fers qui conseruent la rouë de ne s'vser si tost : an ern an (lire : a) conseru an rot n'en em vsè quet quen buan.
●(1659) SCger 51b. entrave, tr. «hoarn.» ●(1710) IN I 247. evel ma teu un ouarn sachet ha tennet gant an aïamant, da sacha ha da denna cals a hern all var e-lerc'h.
II.
(1) Skeiñ war an houarn e-keit ha ma'z eo tomm : frapper le fer tant qu'il est chaud.
●(1908) PIGO II 4 (T) E. ar Moal. Skoomp war an houarn keit eo tom, 'me Itien, ha 'benn eur miz aman ni vo eureujet, kwit a zispign, rak en Run-ar-C'harv eo frank an treo.
(2) Kalet evel an houarn : très dur.
●(17--) VO 127 (G) I. Marion. En abitandèt e zou calettoh a galon eit en houarn.
●(1841) IDH (G) Y.-P. Gwioñvarc'h. Quênt pêl el liameu hou ç'ariou ér péhèd, e zei de vout crihue ha calet èl hoarne.
●(1906) BBMI 9 (G) J. Lamour. Un aral, kalet èl en hoarn, / E drohas pennig é skoarn !
(3) Bout etre an houarn hag an dir : être entre le fer et l’acier.
●(1912) RVUm 317 (Gu). Etré en hoarn hag en dir, tr. P. ar Gov «Entre le fer et l'acier.»
(4) Bezañ ur galon houarn ha dir en e greiz : voir dir.
- houarn-botezhouarn-botez
m. (agriculture) Plaque de renforcement du sabot de bêchage.
●(1960) EVBF I 337. Pour éviter de couper le sabot, la partie de la bêche sur laquelle il appuie est parfois recourbée ; mais le paysan a souvent un sabot spécial, dépareillé (eur voutez palared, Telgruc, eur votez torri-douar, Ploz[évet]), sous lesquels il a fixé une plaque de fer ou de tôle : eur plak-houarn, Plougonvelin, eun houarn-botez, Ploz[évet], eun tamm-feilh, Tréglamus.
- houarn-galfrezhouarn-galfrez
m. (cuisine) Moule à gaufre.
●(1732) GReg 452a. Gauffrier, fer pour faire des gauffres, tr. «Houarn galfrez.»
- houarn-gwenn
- houarn-gweskenn
- houarn-karrhouarn-karr
m.
(1) Bandage de roue de charrette.
●(1633) Nom 180a. Canthus : le fer autour de la rouë : an ouarn carr, ouarn tro an rot.
(2) Pièce du rouet.
●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. Betezen, fém. Ar vetezen vras hag ar vetezen vihan a zo daou damm ler stag oc'h ar c'harr-neza. Ar vetezen vras a zo ler moan lakeat gant eun ibil koad e toull bras an eskob. Ar vetezen vihan a zo o terc'hel an hinkin (e Baz), pe an houarn-karr (en douar bras) Ile de Batz, Milin.
- houarn-loen
- houarn-marc'h
- houarn-paelonhouarn-paelon
m. (cuisine) Plaque qu'on met entre le feu et le récipient de cuisson.
●(1919) DBFVsup 15a. dibobér, m. plaque de fer qu'on met sous la poêle. Ailleurs, didañner, porkle, duligen (B[as] v[annetais] hoarn palon.»
- houarn-pil
- houarn-teuz
- houarnadur
- houarnajhouarnaj
m.
(1) Ferrure.
●(1744) L'Arm 444a. Ferrure d'un coffre, &c., fut-elle de cuivre ou d'argent, tr. «Hoarnage ur houffre.» ●(1792) HS 93. ean e dennass enn doreu ag hou léh, hac ou sammass ar é ziscoé, coet ha houarnage. ●(17--) TE 133. ean e sàuas hac e avanças beèd en or ag er Guær (…) ean hé diblantas guet hé houarnage ha pilerieu.
●(1849) LLBg III 73. Er stur e gri, e darh ar hé hoarnaj merglet.
(2) Ferraille (obus).
●(1916) LILH 2 a viz Eost. Bamnoz é rudell en hoarnaj épad en noz… ●(1921) DIHU 115 Genver 189. E tachen Cérisy, ur blénen vras nuah glan, / Lakeit a bep eil pén get hoarnaj milliget. ●(1942) DRAN 78. eur genou ifern o tisteurel krogailh hag houarnaj.
- houarnañ / houarniñhouarnañ / houarniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Ferrer.
●(1499) Ca 112b. Houarnaff. g. ferrer. ●(1633) Nom 32b. Equum calceare : ferrer le cheual : oüarnaff an march.
●(1659) SCger 56b. ferrer, tr. «hoarua (lire : hoarna).» ●(1732) GReg 406a. Ferrer un cheval, tr. «houarna ur penn-qesecq.» ●Ferrer une charrette, tr. «Houarna ur c'harr.»
●(1857) CBF 97. Lakit hen houarna, tr. «Faites-le ferrer.» ●108. E m'eur oc'h houarna va marc'h, oc'h houarna va c'harr, tr. «On est à ferrer mon cheval, à ferrer ma charrette.» ●(1867) FHB 104/411b. A-liez a wech oz peuz klevet ha guelet ac'hannon oc'h houarna kezeg. ●(1899) BSEc xxxvii 154 / KRL 19. An arc'hant a da abeurz an diaoul a ia dalmad d'en c'houarno, ha c'hoaz e chom dalmad eun troad dishouarn d'ezan, tr. «Bien mal acquis ne profite pas.»
●(1900) ANDP 3. Ar pez a zeu diwar goust an diaoul a ia da houarnan e varc'h. ●(1909) KTLR 6. houarna kezek ar Roue. ●(1934) BRUS 65. Ferrer, tr. «hoarnein.»
►absol.
●(1922) KAAG 34. arat, eosti, kalveziat, griat, neza, houarna.
(2) sens fig. Endurcir.
●(1872) ROU 82b. An amzer zeac'h en d-euz ouarnet an douar, tr. «la sécheresse a excessivement endurci la terre.»
(3) Repasser.
●(1897) EST 64. bout kentéh houarnet hag ampézet, tr. «enduit d'empois et repassé.»
II. V. intr. sens fig. S'endurcir.
●(1872) ROU 82b. An amzer zeac'h en d-euz lakead an douar da ouarna, tr. «la sécheresse a excessivement endurci la terre.»
- houarnata
- houarnek
- houarner
- houarner-kezeg
- houarnerezhouarnerez
f. –ed Repasseuse.
●(1919) DBFVsup 4b. auzouréz, f., tr. «repasseuse. Ailleurs, hoarnouréz.»
- houarnerezh .1houarnerezh .1
f. –ioù Ferronnerie (local).
●(1744) L'Arm 444b. Ferronnerie, tr. «Hoarnereah : Léh é péhani é huêrhér pé é ovéliér, à bep sorte hoarnage.»
- houarnerezh .2
- houarnethouarnet
adj.
(1) (en plt de qqc.) Garni de fer.
●(1499) Ca 112b. Houarnet. g. ferre.
●(1688) MD II 19. Dindan taollioû ar scourgez oüarnet.
●(1849) LLB 104. Ur rioleu hoarnet. ●(1856) VNA 18. des Roues ferrées, tr. «Rodeu hoarnet.» ●(1868) KTB.ms 14 p 192. ur c'hastell kaer er penn, hag un or houarnet war-n-ehan. ●(1868) GBI I 496. ar c'hiri houarnet, tr. «des charrettes ferrées.»
●(1909) KTLR 198. gant he vaz houarnet. ●(1909) NOAR 51. gant skoazel e vaz houarnet.
(2) (en plt de charrette) =
●(1732) GReg 154a. Charrette ferrée, tr. «qarr hoüarnet. p. qirri hoüarnet.»
●(1909) FHAB Meurzh 89. Oa pevar c'har houarnet, var gornik leur he zad, / Ha trivac'h penn a ronsed evit o charreat.
(3) (en plt des chevaux) Ferré.
●(1857) CBF 108. Houarnet fall eo ho marc'h, tr. «Votre cheval est mal ferré.»
●(1906) KANngalon Mae 109. he gargnou houarnet. ●(1910) MAKE 3. eur marc'h koz (...) houarnet mat.
(4) (en plt de qqn) Mis au fers.
●(c.1680) NG 923. Taulet vaint guet en trait, houarnet hac arriet. ●1700. Arriet doh vr post.
(5) sens fig. (Linge) qui a des taches de rouille.
●(1896) GMB 323. pet[it] Trég[uier] houarnet, (linge) qui a été taché dans la lessive.
●(1931) VALL 666a. linge qui a des taches de rouille, tr. «houarnet.»
- houarnezethouarnezet
adj. Harnaché.
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Unnek beleg houarnezet / O tonet eus a Wened / O rochedou gwadek / O c'hlezeier torret.
- houarngen
- houarniñhouarniñ
voir houarnañ
- houarnluhouarnlu
s. Crapaudine, sidérite.
●(c. 900) MSvbrvcorn II f° 1 l. 16 (DGVB 213a, DVBR 485). platan hoiarn lub guied (ou guid ou gued) et ad quaemlibet doloraem sanat.
- houarnus
- houarnwisk