Devri

Recherche 'houarn...' : 28 mots trouvés

Page 1 : de houarn (1) à houarnwisk (28) :
  • houarn
    houarn

    m. –où, hern

    I.

    (1) Fer (métal).

    ●(1464) Cms (d’après GMB 323). Houarnn, fer. ●(1499) Ca 112b. Houarn. g. fer. ●120a. Laffn houarn. l. hec lamina/ne. ●157b. Pezz ledan a houarn g. large piece de fer ou dargent / ou daultre metal. ●158b. Pillic houarn. g. poille de fer. ●178b. Sae houarn. vide in hobregon. ●(1633) Nom 249a. Ferrum : fer : ouarn.

    ●(17--) TE 70. ur galon péhani e galetta èl hoarn.

    ●(1872) ROU 78a. Il se compose de fer et de bois, tr. «ouarn ac coad a ia d'e ober.»

    (2) Houarn kannet : fer battu.

    ●(1919) LZBl Genver 21. eur c'hranch vraz toet e houarn kannet.

    (3) Fer (à cheval).

    ●(1744) L'Arm 444a. de ovéliad enn hoarneu roncétt.

    ●(18--) SAQ II 230. eur c'hoz houarn loan.

    (4) Objet en fer.

    ●(c.1500) Cb 31a. cest pointe de couteau / ou despee / ou de lance ou daultre ferrement. b. penn vn houarn lem. ●(1633) Nom 136a. Compedes, pedicæ : fers de pieds des esclaues, ou d'autres malfaicteurs : an ouarn á vez voar treït an esclauet, hac an drouc-obererys en (lire : drouc-oberysien) all. ●163b. Artopta : vtensile propre à rostir pain : vn ingin euit ober tostennou, oüarn an tostennou. ●180a. Auræ : les fers qui conseruent la rouë de ne s'vser si tost : an ern an (lire : a) conseru an rot n'en em vsè quet quen buan.

    ●(1659) SCger 51b. entrave, tr. «hoarn.» ●(1710) IN I 247. evel ma teu un ouarn sachet ha tennet gant an aïamant, da sacha ha da denna cals a hern all var e-lerc'h.

    II.

    (1) Skeiñ war an houarn e-keit ha ma'z eo tomm : frapper le fer tant qu'il est chaud.

    ●(1908) PIGO II 4 (T) E. ar Moal. Skoomp war an houarn keit eo tom, 'me Itien, ha 'benn eur miz aman ni vo eureujet, kwit a zispign, rak en Run-ar-C'harv eo frank an treo.

    (2) Kalet evel an houarn : très dur.

    ●(17--) VO 127 (G) I. Marion. En abitandèt e zou calettoh a galon eit en houarn.

    ●(1841) IDH (G) Y.-P. Gwioñvarc'h. Quênt pêl el liameu hou ç'ariou ér péhèd, e zei de vout crihue ha calet èl hoarne.

    ●(1906) BBMI 9 (G) J. Lamour. Un aral, kalet èl en hoarn, / E drohas pennig é skoarn !

    (3) Bout etre an houarn hag an dir : être entre le fer et l’acier.

    ●(1912) RVUm 317 (Gu). Etré en hoarn hag en dir, tr. P. ar Gov «Entre le fer et l'acier.»

    (4) Bezañ ur galon houarn ha dir en e greiz : voir dir.

  • houarn-botez
    houarn-botez

    m. (agriculture) Plaque de renforcement du sabot de bêchage.

    ●(1960) EVBF I 337. Pour éviter de couper le sabot, la partie de la bêche sur laquelle il appuie est parfois recourbée ; mais le paysan a souvent un sabot spécial, dépareillé (eur voutez palared, Telgruc, eur votez torri-douar, Ploz[évet]), sous lesquels il a fixé une plaque de fer ou de tôle : eur plak-houarn, Plougonvelin, eun houarn-botez, Ploz[évet], eun tamm-feilh, Tréglamus.

  • houarn-galfrez
    houarn-galfrez

    m. (cuisine) Moule à gaufre.

    ●(1732) GReg 452a. Gauffrier, fer pour faire des gauffres, tr. «Houarn galfrez.»

  • houarn-gwenn
    houarn-gwenn

    m. Fer-blanc.

    ●(1931) VALL 299b. Fer-blanc, tr. «houarn-gwenn m.»

  • houarn-gweskenn
    houarn-gweskenn

    m. (harnachement) Mors.

    ●(1919) FHAB Gwengolo 85. a bep tu d'an houarn-gwestign.

  • houarn-karr
    houarn-karr

    m.

    (1) Bandage de roue de charrette.

    ●(1633) Nom 180a. Canthus : le fer autour de la rouë : an ouarn carr, ouarn tro an rot.

    (2) Pièce du rouet.

    ●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. Betezen, fém. Ar vetezen vras hag ar vetezen vihan a zo daou damm ler stag oc'h ar c'harr-neza. Ar vetezen vras a zo ler moan lakeat gant eun ibil koad e toull bras an eskob. Ar vetezen vihan a zo o terc'hel an hinkin (e Baz), pe an houarn-karr (en douar bras) Ile de Batz, Milin.

  • houarn-loen
    houarn-loen

    m. Fer à cheval.

    ●(18--) SAQ II 230. Var an hent e veljont eur c'hoz houarn loan.

  • houarn-marc'h
    houarn-marc'h

    m. Fer à cheval.

    ●(1633) Nom 182a. Vestigium equi, solea ferrea : fer de cheual : ouarn march.

    ●(1857) CBF 108. Houarn-marc'h, m., tr. «Fer à cheval.»

    ●(1942) DHKN 16. é kampen hoarneu-ronsed aveit hon ostizion.

  • houarn-paelon
    houarn-paelon

    m. (cuisine) Plaque qu'on met entre le feu et le récipient de cuisson.

    ●(1919) DBFVsup 15a. dibobér, m. plaque de fer qu'on met sous la poêle. Ailleurs, didañner, porkle, duligen (B[as] v[annetais] hoarn palon.»

  • houarn-pil
    houarn-pil

    m. (?) Fer-blanc (?).

    ●(1969) BAHE 62/42. beseloù houarn pil.

  • houarn-teuz
    houarn-teuz

    m. Fonte.

    ●(1876) TDE.BF 616a. Houarn teuz, tr. «fonte de fer, fer fondu.»

    ●(1935) ANTO 43. an houarn-teuz hag an dir.

  • houarnadur
    houarnadur

    m.

    (1) Ferrure.

    ●(1732) GReg 406a. Ferrure, tr. «houarnadur.»

    (2) Tache faite au linge par le fer à repasser.

    ●(1927) GERI.Ern 11. houarnadur T[régor], tr. «tache faite au linge par le fer à repasser.»

  • houarnaj
    houarnaj

    m.

    (1) Ferrure.

    ●(1744) L'Arm 444a. Ferrure d'un coffre, &c., fut-elle de cuivre ou d'argent, tr. «Hoarnage ur houffre.» ●(1792) HS 93. ean e dennass enn doreu ag hou léh, hac ou sammass ar é ziscoé, coet ha houarnage. ●(17--) TE 133. ean e sàuas hac e avanças beèd en or ag er Guær (…) ean hé diblantas guet hé houarnage ha pilerieu.

    ●(1849) LLBg III 73. Er stur e gri, e darh ar hé hoarnaj merglet.

    (2) Ferraille (obus).

    ●(1916) LILH 2 a viz Eost. Bamnoz é rudell en hoarnaj épad en noz… ●(1921) DIHU 115 Genver 189. E tachen Cérisy, ur blénen vras nuah glan, / Lakeit a bep eil pén get hoarnaj milliget. ●(1942) DRAN 78. eur genou ifern o tisteurel krogailh hag houarnaj.

  • houarnañ / houarniñ
    houarnañ / houarniñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Ferrer.

    ●(1499) Ca 112b. Houarnaff. g. ferrer. ●(1633) Nom 32b. Equum calceare : ferrer le cheual : oüarnaff an march.

    ●(1659) SCger 56b. ferrer, tr. «hoarua (lire : hoarna).» ●(1732) GReg 406a. Ferrer un cheval, tr. «houarna ur penn-qesecq.» ●Ferrer une charrette, tr. «Houarna ur c'harr.»

    ●(1857) CBF 97. Lakit hen houarna, tr. «Faites-le ferrer.» ●108. E m'eur oc'h houarna va marc'h, oc'h houarna va c'harr, tr. «On est à ferrer mon cheval, à ferrer ma charrette.» ●(1867) FHB 104/411b. A-liez a wech oz peuz klevet ha guelet ac'hannon oc'h houarna kezeg. ●(1899) BSEc xxxvii 154 / KRL 19. An arc'hant a da abeurz an diaoul a ia dalmad d'en c'houarno, ha c'hoaz e chom dalmad eun troad dishouarn d'ezan, tr. «Bien mal acquis ne profite pas.»

    ●(1900) ANDP 3. Ar pez a zeu diwar goust an diaoul a ia da houarnan e varc'h. ●(1909) KTLR 6. houarna kezek ar Roue. ●(1934) BRUS 65. Ferrer, tr. «hoarnein.»

    ►absol.

    ●(1922) KAAG 34. arat, eosti, kalveziat, griat, neza, houarna.

    (2) sens fig. Endurcir.

    ●(1872) ROU 82b. An amzer zeac'h en d-euz ouarnet an douar, tr. «la sécheresse a excessivement endurci la terre.»

    (3) Repasser.

    ●(1897) EST 64. bout kentéh houarnet hag ampézet, tr. «enduit d'empois et repassé.»

    II. V. intr. sens fig. S'endurcir.

    ●(1872) ROU 82b. An amzer zeac'h en d-euz lakead an douar da ouarna, tr. «la sécheresse a excessivement endurci la terre.»

  • houarnata
    houarnata

    v.

    (1) V. intr. Ferrailler.

    ●(1914) DFBP 141a. ferrailler, tr. «Houarnata.»

    (2) V. tr. d. Bombarder.

    ●(1941) DIHU 360/284. Kroget é en Alemaned d'hon hoarnata.

  • houarnek
    houarnek

    adj. Féreux.

    ●(1876) TDE.BF 295a. Houarnek, adj., tr. «Qui renferme du fer, qui est de la nature du fer.»

    ●(1921) GRSA 209. treu hoarnek ha merglet.

  • houarner
    houarner

    m. –ion

    (1) Ferronnier.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 323). houarnner, ferron. ●(1499) Ca 112b. g ferron. b. hoarner cest œuvrer en fer.

    (2) Forgeron.

    ●(1980) MATIF 111. houarner, tr. « forgeron ».

  • houarner-kezeg
    houarner-kezeg

    m. Forgeron, ferreur, maréchal-ferrant.

    ●(1867) FHB 104/411b. an houarnour kezeg euz ar vourc'haden.

    ●(1909) KTLR 5. Ar c'henta 'lavarz e vije houarner-kezek. ●(1907) KANngalon Mezheven 425. Eur marichal (ouarner kezek). ●(1980) MATIF 111. houarner-kezeg, tr. « maréchal-ferrant ».

  • houarnerez
    houarnerez

    f. –ed Repasseuse.

    ●(1919) DBFVsup 4b. auzouréz, f., tr. «repasseuse. Ailleurs, hoarnouréz.»

  • houarnerezh .1
    houarnerezh .1

    f. –ioù Ferronnerie (local).

    ●(1744) L'Arm 444b. Ferronnerie, tr. «Hoarnereah : Léh é péhani é huêrhér pé é ovéliér, à bep sorte hoarnage.»

  • houarnerezh .2
    houarnerezh .2

    m. Ferronnerie (métier).

    ●(1744) L'Arm 444b. Travail de l'ouvrier qui ferre, tr. «Hoarnereah. m.»

    ●(1920) MVRO 39/1c. houarnerez, gwererez, gwiaderez hag all.

  • houarnet
    houarnet

    adj.

    (1) (en plt de qqc.) Garni de fer.

    ●(1499) Ca 112b. Houarnet. g. ferre.

    ●(1688) MD II 19. Dindan taollioû ar scourgez oüarnet.

    ●(1849) LLB 104. Ur rioleu hoarnet. ●(1856) VNA 18. des Roues ferrées, tr. «Rodeu hoarnet.» ●(1868) KTB.ms 14 p 192. ur c'hastell kaer er penn, hag un or houarnet war-n-ehan. ●(1868) GBI I 496. ar c'hiri houarnet, tr. «des charrettes ferrées.»

    ●(1909) KTLR 198. gant he vaz houarnet. ●(1909) NOAR 51. gant skoazel e vaz houarnet.

    (2) (en plt de charrette) =

    ●(1732) GReg 154a. Charrette ferrée, tr. «qarr hoüarnet. p. qirri hoüarnet.»

    ●(1909) FHAB Meurzh 89. Oa pevar c'har houarnet, var gornik leur he zad, / Ha trivac'h penn a ronsed evit o charreat.

    (3) (en plt des chevaux) Ferré.

    ●(1857) CBF 108. Houarnet fall eo ho marc'h, tr. «Votre cheval est mal ferré.»

    ●(1906) KANngalon Mae 109. he gargnou houarnet. ●(1910) MAKE 3. eur marc'h koz (...) houarnet mat.

    (4) (en plt de qqn) Mis au fers.

    ●(c.1680) NG 923. Taulet vaint guet en trait, houarnet hac arriet. ●1700. Arriet doh vr post.

    (5) sens fig. (Linge) qui a des taches de rouille.

    ●(1896) GMB 323. pet[it] Trég[uier] houarnet, (linge) qui a été taché dans la lessive.

    ●(1931) VALL 666a. linge qui a des taches de rouille, tr. «houarnet.»

  • houarnezet
    houarnezet

    adj. Harnaché.

    ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Unnek beleg houarnezet / O tonet eus a Wened / O rochedou gwadek / O c'hlezeier torret.

  • houarngen
    houarngen

    m.

    (1) Plaque de cheminée.

    ●(1931) VALL 565b. Plaque de cheminée, tr. «houarngen C[ornouaille].»

    (2) Armure.

    ●(1931) VALL 36b. Armure, tr. «houarngen m. pl. ou.»

  • houarniñ
    houarniñ

    voir houarnañ

  • houarnlu
    houarnlu

    s. Crapaudine, sidérite.

    ●(c. 900) MSvbrvcorn II f° 1 l. 16 (DGVB 213a, DVBR 485). platan hoiarn lub guied (ou guid ou gued) et ad quaemlibet doloraem sanat.

  • houarnus
    houarnus

    adj. Qui produit du fer.

    ●(1931) VALL 299b. qui produit du fer, tr. «houarnus.»

  • houarnwisk
    houarnwisk

    m. –où Armure.

    ●(1931) VALL 36b. Armure, tr. «houarnwisk m. pl. ou.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...