Devri

Recherche 'ibil...' : 13 mots trouvés

Page 1 : de ibil (1) à ibiliin (13) :
  • ibil
    ibil

    m. –ioù, –ion

    I.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) Cheville.

    ●(1499) Ca 73b. Ebil. g. cheuille. ●(1633) Nom 151b. Scamus, struppus, stropha : la cheuille de l'auiron : an toullet, an ibil ô derchel an rouef. ●213a. Verricula, verticilli, epitonia : pieu pour tendre ou destendre les cordes : peig pe ibil euit asten da (lire : ha) diasten an querdin.

    ●(1659) SCger 25a. cheuille, tr. «ibill p. ien.» ●(1732) GReg 163b. Cheville, tr. «Hibil. p. hibilyen, hibilyou. Van[netois] hibil. p. hibilieü.» ●Cheville de bois, tr. «Hibil-prenn. hibilyen-prenn.» ●Cheville de fer, goupille, tr. «Hibil-hoüarn.»

    ●(1899) BSEc xxxvii 161 / KRL 26. Falla ibil a zo er c'har / A vigour p agar (Variante de a wigour da gentan), tr. «La plus mauvaise cheville de la charrette grince la première, les plus mauvais travailleurs sont les premiers à se plaindre.»

    ●(1903) MBJJ 44. ken æzet 'vel ma ya eun ibilh en eun toull a ve dioutan.

    (2) Touche de piano.

    ●(18--) SAQ I 309. an ibiliou olifant.

    (3) Choses de riens, bagatelles.

    ●(1895) GMB 202. à St Mayeux on dit hibilhen plus souvent que hibilhaou, et l'on donne à ces mots le sens de «riens, bagatelles.»

    (4) (habillement) =

    ●(1944) EURW I 102. a-vec'h mar gallen prenna «ibilh» ar bragou.

    B. par ext. Tout petit morceau.

    ●(1984) HYZH 154-155/86. ibil : un tamm bihan-bihan. Un ibil da bep hini.

    C. sens fig., fam.

    (1) Jambe, patte.

    ●(1919) FHAB Kerzu 186. sevel a ree e bevar ibilh en êr.

    (2) Pénis, verge.

    ●(1931) BAGA 82. hag evel pep aotrou 'm eus-me, / ibil a-raok ha toull a-dre. ●(1964) BRUD 19/14. La guerre civile ? Kann etre an toull hag an ibil !

    (3) Ce qui coince.

    ●(1957) AMAH 158. klevout a rae war an taol an ibil a wigoure en tu-hont da ret.

    II. (en plt de qqn) Vaurien.

    ●(1869) SAG 119. stanka he c'hinou da eur goall-ibil-bennag.

    ●(1902) LZBt Du 28. Laret d'in ! petra c'heller d'ober gant ibilien ar sort-se ? ●(1903) MBJJ 278. Allo ! mad ! setu ma spered, an ibilh 'zo anean, æt adarre da Vreiz. ●(1942) SAV 25/10. sed amañ eun ibil !

    III.

    (1) Mont evel ma ya un ibil en un toull a ve dioutañ : très facile.

    ●(1903) MBJJ 44 (T) L. le Clerc. Mont a ra hon lestr 'barz ar raz ken æzet 'vel ma ya eun ibilh en eun toull a ve dioutan.

    (2) Sachañ war an ibil berr // Sachañ war an ibil berraat : faire un minimum de travail.

    ●(18--) SAQ II 73 (L) J. Quéré. Labour goustiansuz. – Arabat chacha var an ibil ber, na laerez e voued, na laerez an amzer, na koll al labour, na lezel den da ober gaou.

    ●(1927) TSPY 43 (L) L. ar Floc'h. Ar vicherourien en dervez a hirio, eur c'halz anezo da vihana n'eo ket o klask poania evid o mistri eo emaint, met o klask e-doug an deiz sacha war an ibil-berr, ober nebeuta ma c'hallint, ha kaout ar muia ma c'hallint a bae ! ●(1932) FHAB 141 (L) *Tintin Anna. Hag hi koulz ha Perig n'eo ket troet da jacha war an ibil berr : daou boanier unanet evit ar vuhez, setu aze petra int. ●(1943) FHAB Genver/C'hwevrer 233 (L) L. B.. Pa n'en deus soursi all ebet nemet chacha, muia ma c'hell, war an ibil berr. ●(1957) AMAH 62 (T) *Jarl Priel. Hogen, a-benn pevar devezh, pa voent hanter-duet gant an naon ha tremen faezh dre sachañ war an ibil-berraat, e voe kemennet dimp e felle d'an dileuridi toullañ kaoz.

    (3) Sachañ war an ibil berr // Sachañ war an ibil berraat : se serrer la ceinture, avoir faim. Cf. FHAB 1923/425 : Ha stag ouz eun ibil dero / Eur gouriz a stard ar serro.

    ●(1931) VALL 103. Se serrer la ceinture, avoir faim, tr. «sacha war an ibil berr».

    (4) Sachañ war an ibil a-dreñv : faire le moins possible.

    ●(1934) NPER (Lu Kommanna) J.-Y. Maze. Atao eman o chacha war an ibil a-drenv. (faire le moins possible). ●(1958) ADBr LXV-4 524 (K An Ospital-Kammfroud). Morse n'eo bet an den-ze nemed eur rouzer : dalhmad o klask sacha war an ibil a-dreñv.

    (5) Sachañ e ibil : s’en tirer.

    ●(1977) LLMM 185/465 (T) E. ar Barzhig. Ha bremañ, ma faotr, gra evel ar re all, sach da ibilh ganit.

    (6) Sachañ an ibil mat :

    ●(1953) BLBR 60/9 S. S.. Pa zave bec'h, e ouie atao chacha an ibil mat gantañ.

    (7) Reut evel un ibil er bleud : très raide.

    ●(1935) ANTO 126 (T) *Paotr Juluen. Hag heñ, en e sav, reut 'vel eun ibil er bleud, dizoan bremañ, dinec'h... ●147. An doan da veza lakaet e pinijenn a ra da Yann-Grenn en em zerc'hel reut-mat en e sav war e sichenn, reut evel eun ibil er bleud, daoust ma vez a-wechou liou ar maro en e gerc'hen.

    (8) Sonn evel ur ibil steket e-kreiz ur skudellad vleud : très droit, très raide.

    ●(1957) AMAH 27 (T) *Jarl Priel. Ur palvad mat a gozhiad e vlev gwenn ha dezhañ divjod pigoset gant ar vrec'h, met ken sonn e oa hag ur ibil steket e-kreiz ur skudellad vleud.

    (9) Lakaat e ibil en e blas da ub. :

    ●(1978) LLMM 187/107 (T) E. ar Barzhig. Graet en doa, da skouer, enklaskoù war abati Itron Varia an Diskuizh ha degouezhout a reas dezhañ lakaat e ibilh en e blas, en ur gazetenn, d'ur skolaer debrer beleien en doa skrivet sotonioù ha fardet gevier diwar-goust menec'h gwechall.

    (10) Ka(v)out an ibil da (lakaat, vountañ) en toull // kavout ibil da bep toull : avoir de la répartie.

    ●(1912) MELU 411 (T-Trevereg). Ordinal ‘ve ‘n ibilh gantan (da lakat en toul), tr. E. Ernault «Il a toujours une cheville (à mettre dans le trou), une réponse prête, il a l’esprit de répartie, il est prompt à la riposte.» ●(1942) VALLsup 145. Trouver toujours une raison (pour se justifier), tr. F. Vallée «kavout dalc’hmat eun ibil da voutañ en toull T[régor] popul.» ●149. Trouver réponse à tout, tr. F. Vallée «kavout ibil da bep toull («Breiz»).»

    (11) Kaout ibilien prest : avoir réponse à tout.

    ●(1912) MELU 411. Hennez ‘n eus ibilhen prest, tr. E. Ernault «il a des chevilles prêtes, il a réponses à tout. Trév[érec].»

    (12) Ober beg d'un ibil re voan : faire un travail inutile.

    ●(1959) BRUD 10/46 (L) F. Inizan. Eun devez e oa digabestr, netra d'ober nemed «beg d'eun ibil re voan».

    (13) Kalfichat un ibil re voan : faire un travail futile, inutile.

    ●(1931) VALL 660. Perdre son temps à des riens, tr. F. Vallée «kalfichat eun ibil re voan popul.» ●(1935) (T) *Paotr Juluen ANTO 113. Ne dremenent ket o amzer o kalfichat ibiliou re voan. ●(1942) (T) VALLsup 168. Faire un travail futile, tr. F. Vallée «kalfichat eun ibil re voan T[régor].»

    (14) Bezañ sklaset betek ibil e lagad : voir lagad.

    (15) Diaes evel derc'hel ur bramm war beg un ibil : voir bramm.

    (16) Sonn evel ur bramm war beg un ibil : voir bramm.

    (17) Na c'houzout gant pe goad ober ibil : voir koad.

    (18) Tañva soubenn trenkoc'h eget hini an ibil derv : voir soubenn.

  • ibil-dorn
    ibil-dorn

    m. Cheville sur le timon d’une charrette.

    ●(1879) ERNsup 162. dorn-hibill, Trég[uier], Go[ello], ou hibill-dorn, «cheville de main», cheville sur le timon d'une charrette.

  • ibil-gar
    ibil-gar

    m. (anatomie animale) Pâturon.

    ●(1732) GReg 703b. Paturon, le bas de la jambe du cheval, tr. «Hibil garr ar marc'h.»

  • ibil-lagad / ibil-al-lagad
    ibil-lagad / ibil-al-lagad

    m. (anatomie) Pupille, prunelle de l'œil.

    ●(1499) Ca 73b. Ebil an lagat. g. la maille qui est en lueil.

    ●(1732) GReg 669a. La prunelle de l'œuil, tr. «hibyl an lagad.»

    ●(1876) TDE.BF 300b. Ibil-al-lagad, s. m., tr. «Prunelle de l'œil.»

  • ibil-skoaz
    ibil-skoaz

    m. (anatomie) Clavicule.

    ●(1931) VALL 127a. Clavicule, tr. «ibil-skoaz.» ●(1934) BRUS 214. Une clavicule, tr. «un hibil-skoé, m.»

  • ibil-tan
    ibil-tan

    m. Allumette.

    ●(1906) BOBL 30 juin 93/1a. Eur gwaz (…) a strak eun ibil-tan deuz eur voest chimik.

  • ibil-troad
    ibil-troad

    f. ibilien-treid (anatomie)

    (1) Cheville.

    ●(c.1718) CHal.ms i. cheuille du pied, tr. «mouliot troet, hibil troet.» ●(1732) GReg 163a. Cheville du pied, tr. «hibil-troad. Van[netois] en hibil-troëd.» ●Les chevilles des pieds, tr. «an hibilyen treid. hibilyen an-treid.» ●J'ai la cheville du pied démise, tr. «Dilec'het eo hibil ma zroad.» ●(1744) L'Arm 284a. Cheville de pied, tr. «Hibile trœtt.»

    ●(1905) BOBL 14 octobre 56/3b. riska reaz hag e oa tapet e vouztroad en dent ha friket (…) E c'har a zo bet red troc'het aneï d'an dre e ibil-troad. ●(1920) LZBt Here 12. brizilhonou stag eus ibilhou o zreid.

    ►absol.

    ●(1844) GBI II 402. He dreid, beteg he ibilienn, tr. «Ses pieds, jusqu'aux chevilles.»

    (2) Pâturon.

    ●(1732) GReg 703b. Paturon, le bas de la jambe du cheval, tr. «Hibil troad ar marc'h.»

  • ibilañ
    ibilañ

    v. tr. d. Cheviller.

    ●(1877) FHB (3e série) 12/95b. an aotrou'n Eskob, pedet brao, evit guir, a ioa bet e unan oc'h ibila ar pounsoun braz, pe mar caver guell, ar c'hoad alc'huez, a zalc'h oll goatach an iliz.

  • ibilenn
    ibilenn

    f. ibil Cheville.

    ●(1659) SCger 155a. ibilen p. ibil, tr. «cheuille.»

  • ibiliadur
    ibiliadur

    m. (charpente) Enlaçure.

    ●(1744) L'Arm 438b. Enlaçure, tr. «Hibiliadurr à zeu béh calvéage d'où derhel quevrétt. m.»

  • ibiliañ / ibiliiñ
    ibiliañ / ibiliiñ

    v.

    A.

    (1) Cheviller.

    ●(c.1718) CHal.ms i. cheuiller mettre des cheuilles, tr. «brochein, lacat hibilieu, plantein hibilieu, hibiliein.» ●(1732) GReg 163a. Cheviller, mettre des chevilles, tr. «Hibilya. pr. hibilyet. Van[netois] hibilyein.»

    ●(1963) EGRH II 116. ibiliañ v., tr. « cheviller. »

    (2) [dans le langage des goémoniers] Ibiliañ an toull : bloquer le nouage de la drôme en enfonçant une cheville dans la gorge de l’instrument nommé troell, lequel sert à serrer les cordages.

    ●(1987) GOEM 168. Pour cela, un des pikou utiliser pour caler les civières est enfoncé dans la gorge du troell où passe le filin, afin de bloquer celui-ci. Cette action porte le nom de ibillia ou bega an toull.

    B. Chevillement (pratique de sorcellerie).

    ●(1612) Cnf 24b. An heny à gra an sorcerez hanuet Ibiliaff (autramant) ciuillier).

  • ibiliet
    ibiliet

    adj.

    (1) =

    ●(1908) FHAB Even 180. ibillet vel var beg eun nadoz.

    (2) sens fig. =

    ●(1868) FHB 203/374b. eur c'horf houarn hag eun ene ibilet mad.

    (3) Fri ibiliet : nez aquilin.

    ●(1732) GReg 47b. Nez aquilin, tr. «fry ibilyet.»

  • ibiliiñ
    ibiliiñ

    voir ibiliañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...