Devri

Recherche 'ibil...' : 13 mots trouvés

Page 1 : de ibil (1) à ibiliin (13) :
  • ibil
    ibil

    m. –ioù, –ion

    I.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) Cheville.

    (1499) Ca 73b. Ebil. g. cheuille. ●(1633) Nom 151b. Scamus, struppus, stropha : la cheuille de l'auiron : an toullet, an ibil ô derchel an rouef. ●213a. Verricula, verticilli, epitonia : pieu pour tendre ou destendre les cordes : peig pe ibil euit asten da (lire : ha) diasten an querdin.

    (1659) SCger 25a. cheuille, tr. «ibill p. ien.» ●(1732) GReg 163b. Cheville, tr. «Hibil. p. hibilyen, hibilyou. Van[netois] hibil. p. hibilieü.» ●Cheville de bois, tr. «Hibil-prenn. hibilyen-prenn.» ●Cheville de fer, goupille, tr. «Hibil-hoüarn

    (1899) BSEc xxxvii 161 / KRL 26. Falla ibil a zo er c'har / A vigour p agar (Variante de a wigour da gentan), tr. «La plus mauvaise cheville de la charrette grince la première, les plus mauvais travailleurs sont les premiers à se plaindre.»

    (1903) MBJJ 44. ken æzet 'vel ma ya eun ibilh en eun toull a ve dioutan.

    (2) Touche de piano.

    (18--) SAQ I 309. an ibiliou olifant.

    (3) Choses de riens, bagatelles.

    (1895) GMB 202. à St Mayeux on dit hibilhen plus souvent que hibilhaou, et l'on donne à ces mots le sens de «riens, bagatelles.»

    (4) (habillement) =

    (1944) EURW I 102. a-vec'h mar gallen prenna «ibilh» ar bragou.

    B. par ext. Tout petit morceau.

    (1984) HYZH 154-155/86. ibil : un tamm bihan-bihan. Un ibil da bep hini.

    C. sens fig., fam.

    (1) Jambe, patte.

    (1919) FHAB Kerzu 186. sevel a ree e bevar ibilh en êr.

    (2) Pénis, verge.

    (1931) BAGA 82. hag evel pep aotrou 'm eus-me, / ibil a-raok ha toull a-dre. ●(1964) BRUD 19/14. La guerre civile ? Kann etre an toull hag an ibil !

    (3) Ce qui coince.

    (1957) AMAH 158. klevout a rae war an taol an ibil a wigoure en tu-hont da ret.

    II. (en plt de qqn) Vaurien.

    (1869) SAG 119. stanka he c'hinou da eur goall-ibil-bennag.

    (1902) LZBt Du 28. Laret d'in ! petra c'heller d'ober gant ibilien ar sort-se ? ●(1903) MBJJ 278. Allo ! mad ! setu ma spered, an ibilh 'zo anean, æt adarre da Vreiz. ●(1942) SAV 25/10. sed amañ eun ibil !

    III.

    (1) Mont evel ma ya un ibil en un toull a ve dioutañ : très facile.

    (1903) MBJJ 44 (T) L. le Clerc. Mont a ra hon lestr 'barz ar raz ken æzet 'vel ma ya eun ibilh en eun toull a ve dioutan.

    (2) Sachañ war an ibil berr // Sachañ war an ibil berraat : faire un minimum de travail.

    (18--) SAQ II 73 (L) J. Quéré. Labour goustiansuz. – Arabat chacha var an ibil ber, na laerez e voued, na laerez an amzer, na koll al labour, na lezel den da ober gaou.

    (1927) TSPY 43 (L) L. ar Floc'h. Ar vicherourien en dervez a hirio, eur c'halz anezo da vihana n'eo ket o klask poania evid o mistri eo emaint, met o klask e-doug an deiz sacha war an ibil-berr, ober nebeuta ma c'hallint, ha kaout ar muia ma c'hallint a bae ! ●(1932) FHAB 141 (L) *Tintin Anna. Hag hi koulz ha Perig n'eo ket troet da jacha war an ibil berr : daou boanier unanet evit ar vuhez, setu aze petra int. ●(1943) FHAB Genver/C'hwevrer 233 (L) L. B.. Pa n'en deus soursi all ebet nemet chacha, muia ma c'hell, war an ibil berr. ●(1957) AMAH 62 (T) *Jarl Priel. Hogen, a-benn pevar devezh, pa voent hanter-duet gant an naon ha tremen faezh dre sachañ war an ibil-berraat, e voe kemennet dimp e felle d'an dileuridi toullañ kaoz.

    (3) Sachañ war an ibil berr // Sachañ war an ibil berraat : se serrer la ceinture, avoir faim. Cf. FHAB 1923/425 : Ha stag ouz eun ibil dero / Eur gouriz a stard ar serro.

    (1931) VALL 103. Se serrer la ceinture, avoir faim, tr. «sacha war an ibil berr».

    (4) Sachañ war an ibil a-dreñv : faire le moins possible.

    (1934) NPER (Lu Kommanna) J.-Y. Maze. Atao eman o chacha war an ibil a-drenv. (faire le moins possible). ●(1958) ADBr LXV-4 524 (K An Ospital-Kammfroud). Morse n'eo bet an den-ze nemed eur rouzer : dalhmad o klask sacha war an ibil a-dreñv.

    (5) Sachañ e ibil : s’en tirer.

    (1977) LLMM 185/465 (T) E. ar Barzhig. Ha bremañ, ma faotr, gra evel ar re all, sach da ibilh ganit.

    (6) Sachañ an ibil mat :

    (1953) BLBR 60/9 S. S.. Pa zave bec'h, e ouie atao chacha an ibil mat gantañ.

    (7) Reut evel un ibil er bleud : très raide.

    (1935) ANTO 126 (T) *Paotr Juluen. Hag heñ, en e sav, reut 'vel eun ibil er bleud, dizoan bremañ, dinec'h... ●147. An doan da veza lakaet e pinijenn a ra da Yann-Grenn en em zerc'hel reut-mat en e sav war e sichenn, reut evel eun ibil er bleud, daoust ma vez a-wechou liou ar maro en e gerc'hen.

    (8) Sonn evel ur ibil steket e-kreiz ur skudellad vleud : très droit, très raide.

    (1957) AMAH 27 (T) *Jarl Priel. Ur palvad mat a gozhiad e vlev gwenn ha dezhañ divjod pigoset gant ar vrec'h, met ken sonn e oa hag ur ibil steket e-kreiz ur skudellad vleud.

    (9) Lakaat e ibil en e blas da ub. :

    (1978) LLMM 187/107 (T) E. ar Barzhig. Graet en doa, da skouer, enklaskoù war abati Itron Varia an Diskuizh ha degouezhout a reas dezhañ lakaat e ibilh en e blas, en ur gazetenn, d'ur skolaer debrer beleien en doa skrivet sotonioù ha fardet gevier diwar-goust menec'h gwechall.

    (10) Ka(v)out an ibil da (lakaat, vountañ) en toull // kavout ibil da bep toull : avoir de la répartie.

    (1912) MELU 411 (T-Trevereg). Ordinal ‘ve ‘n ibilh gantan (da lakat en toul), tr. E. Ernault «Il a toujours une cheville (à mettre dans le trou), une réponse prête, il a l’esprit de répartie, il est prompt à la riposte.» (1942) VALLsup 145. Trouver toujours une raison (pour se justifier), tr. F. Vallée «kavout dalc’hmat eun ibil da voutañ en toull T[régor] popul.» ●149. Trouver réponse à tout, tr. F. Vallée «kavout ibil da bep toull («Breiz»).»

    (11) Kaout ibilien prest : avoir réponse à tout.

    (1912) MELU 411. Hennez ‘n eus ibilhen prest, tr. E. Ernault «il a des chevilles prêtes, il a réponses à tout. Trév[érec].»

    (12) Ober beg d'un ibil re voan : faire un travail inutile.

    (1959) BRUD 10/46 (L) F. Inizan. Eun devez e oa digabestr, netra d'ober nemed «beg d'eun ibil re voan».

    (13) Kalfichat un ibil re voan : faire un travail futile, inutile.

    (1931) VALL 660. Perdre son temps à des riens, tr. F. Vallée «kalfichat eun ibil re voan popul.» ●(1935) (T) *Paotr Juluen ANTO 113. Ne dremenent ket o amzer o kalfichat ibiliou re voan. ●(1942) (T) VALLsup 168. Faire un travail futile, tr. F. Vallée «kalfichat eun ibil re voan T[régor].»

    (14) Bezañ sklaset betek ibil e lagad : voir lagad.

    (15) Diaes evel derc'hel ur bramm war beg un ibil : voir bramm.

    (16) Sonn evel ur bramm war beg un ibil : voir bramm.

    (17) Na c'houzout gant pe goad ober ibil : voir koad.

    (18) Tañva soubenn trenkoc'h eget hini an ibil derv : voir soubenn.

  • ibil-dorn
    ibil-dorn

    m. Cheville sur le timon d’une charrette.

    (1879) ERNsup 162. dorn-hibill, Trég[uier], Go[ello], ou hibill-dorn, «cheville de main», cheville sur le timon d'une charrette.

  • ibil-gar
    ibil-gar

    m. (anatomie animale) Pâturon.

    (1732) GReg 703b. Paturon, le bas de la jambe du cheval, tr. «Hibil garr ar marc'h.»

  • ibil-lagad / ibil-al-lagad
    ibil-lagad / ibil-al-lagad

    m. (anatomie) Pupille, prunelle de l'œil.

    (1499) Ca 73b. Ebil an lagat. g. la maille qui est en lueil.

    (1732) GReg 669a. La prunelle de l'œuil, tr. «hibyl an lagad

    (1876) TDE.BF 300b. Ibil-al-lagad, s. m., tr. «Prunelle de l'œil.»

  • ibil-skoaz
    ibil-skoaz

    m. (anatomie) Clavicule.

    (1931) VALL 127a. Clavicule, tr. «ibil-skoaz.» ●(1934) BRUS 214. Une clavicule, tr. «un hibil-skoé, m.»

  • ibil-tan
    ibil-tan

    m. Allumette.

    (1906) BOBL 30 juin 93/1a. Eur gwaz (…) a strak eun ibil-tan deuz eur voest chimik.

  • ibil-troad
    ibil-troad

    f. ibilien-treid (anatomie)

    (1) Cheville.

    (c.1718) CHal.ms i. cheuille du pied, tr. «mouliot troet, hibil troet.» ●(1732) GReg 163a. Cheville du pied, tr. «hibil-troad. Van[netois] en hibil-troëd.» ●Les chevilles des pieds, tr. «an hibilyen treid. hibilyen an-treid.» ●J'ai la cheville du pied démise, tr. «Dilec'het eo hibil ma zroad.» ●(1744) L'Arm 284a. Cheville de pied, tr. «Hibile trœtt

    (1905) BOBL 14 octobre 56/3b. riska reaz hag e oa tapet e vouztroad en dent ha friket (…) E c'har a zo bet red troc'het aneï d'an dre e ibil-troad. ●(1920) LZBt Here 12. brizilhonou stag eus ibilhou o zreid.

    ►absol.

    (1844) GBI II 402. He dreid, beteg he ibilienn, tr. «Ses pieds, jusqu'aux chevilles.»

    (2) Pâturon.

    (1732) GReg 703b. Paturon, le bas de la jambe du cheval, tr. «Hibil troad ar marc'h.»

  • ibilañ
    ibilañ

    v. tr. d. Cheviller.

    (1877) FHB (3e série) 12/95b. an aotrou'n Eskob, pedet brao, evit guir, a ioa bet e unan oc'h ibila ar pounsoun braz, pe mar caver guell, ar c'hoad alc'huez, a zalc'h oll goatach an iliz.

  • ibilenn
    ibilenn

    f. ibil Cheville.

    (1659) SCger 155a. ibilen p. ibil, tr. «cheuille.»

  • ibiliadur
    ibiliadur

    m. (charpente) Enlaçure.

    (1744) L'Arm 438b. Enlaçure, tr. «Hibiliadurr à zeu béh calvéage d'où derhel quevrétt. m.»

  • ibiliañ / ibiliiñ
    ibiliañ / ibiliiñ

    v.

    A.

    (1) Cheviller.

    (c.1718) CHal.ms i. cheuiller mettre des cheuilles, tr. «brochein, lacat hibilieu, plantein hibilieu, hibiliein.» ●(1732) GReg 163a. Cheviller, mettre des chevilles, tr. «Hibilya. pr. hibilyet. Van[netois] hibilyein

    (1963) EGRH II 116. ibiliañ v., tr. « cheviller. »

    (2) [dans le langage des goémoniers] Ibiliañ an toull : bloquer le nouage de la drôme en enfonçant une cheville dans la gorge de l’instrument nommé troell, lequel sert à serrer les cordages.

    (1987) GOEM 168. Pour cela, un des pikou utiliser pour caler les civières est enfoncé dans la gorge du troell où passe le filin, afin de bloquer celui-ci. Cette action porte le nom de ibillia ou bega an toull.

    B. Chevillement (pratique de sorcellerie).

    (1612) Cnf 24b. An heny à gra an sorcerez hanuet Ibiliaff (autramant) ciuillier).

  • ibiliet
    ibiliet

    adj.

    (1) =

    (1908) FHAB Even 180. ibillet vel var beg eun nadoz.

    (2) sens fig. =

    (1868) FHB 203/374b. eur c'horf houarn hag eun ene ibilet mad.

    (3) Fri ibiliet : nez aquilin.

    (1732) GReg 47b. Nez aquilin, tr. «fry ibilyet

  • ibiliiñ
    ibiliiñ

    voir ibiliañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...