Devri

Recherche 'izel...' : 21 mots trouvés

Page 1 : de izel-1 (1) à izelvreizh (21) :
  • izel .1
    izel .1

    adj.

    I. Adj.

    A. Attr./Épith.

    (1) Bas.

    ●(1499) Ca 118a. Jsel. g. bas. ●118b. Iseloch. g. plusbas. ●(1576) H 52. En special. Iselouch eguit an peuare degrez, tr. « especially (those) lower than the fourth degree. »

    ●(1659) SCger 13a. bas, tr. «jsel.» ●155a. isel, tr. «bas.» ●(1744) L'Arm 26b. Bas, tr. «Iséle : Insèle.» ●Plus-bas, tr. «Iséloh : Inséloh.»

    ●(1849) LLB 71. En doar izel ha iein e zou mat t'er pradeu.

    (2) (marine) Côté du bateau tourné vers le large.

    ●(1944) GWAL 163/168. (Ar Gelveneg) emañ ar garreg dindan ar vag, pe izeloc'h egeti.

    (3) Da izelañ : en bas.

    ●(1727) HB 313. eleac'h ma oue crucifiet e ben da isela hac e dreid da huela.

    (4) Humble.

    ●(17--) TE 386. Ur gùir Grechén e hum zalh guet sourci ér rang izellan.

    ●(1821) SST 17. a visq er boble izellan.

    B. Épith.

    (1) (droit, ancien) Barn izel : juridiction subalterne.

    ●(1732) GReg 888a. juridiction subalterne, tr. «barn isel.»

    (2) D'an taol izelañ : au minimum, au moins.

    ●(1908) KMAF 61. hanter kant mouez d'an taol izella ! ●(1910) MAKE 80. Mes n'eman ket e-unan er gear ; (...) eun hanter-dousen itronezed pe dimezelled, (...) a zo en e di d'an taol izella.

    (3) An dud izel : les petites gens.

    ●(1976) LLMM 175/127. yezh an dud izel.

    (4) [au superl.] (géographie) Bas.

    ●(1869) HTC 293. da redet dre an Asii-izela.

    ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 58. er c'hompeziou bras eus an Asie Izella. ●(1922) FHAB Ebrel 122. En amerik ez eus teir lodenn : an amerik uhela, an amerik greiz hag an amerik izela.

    (5) (sur la rose des vents) (Gevred-, Kornaoueg-, Gwalarn-)izel : sud.

    ●(1849) LLB 67-68. troeit t'er hreiz-té / Pé d'er gevred izel. ●(1895) FOV 255. tampest ag er Gornoc izél, tr. «tempête du sud-ouest.»

    ●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 29. karget de aviélein er gornog-izél ag er Sutchuen. ●(1902) LZBg Du 195. deu visionér ag er Mongoli golern-izél. ●(1902) LZBg Gwengolo 196. prokulour en Tchéli gévred-izél.

    (6) Avel izel : vent d'aval.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. vent d'aual, tr. «aüel ac en dias, aüel izel.»

    (7) Penn izel : tête basse.

    ●(14--) N 1811-1812. Allas dan bedis penn ysel / Ma em bezo hael ma guelet, tr. « Hélas, tête basse parmi les humains ; / Accordez-moi généreusement la vue. »

    II. Adv.

    A.

    (1) (Chanter) bas.

    ●(c.1500) Cb 34a. g. chanter bas. b. canaff ysel. ●(1633) Nom 214a. Pænem citare, vocem sensim excitarez, vel contentiore voce altum & acutum & acutum scansim insonare : chanter en fosset : canaff sioulicq, canaff á docq-cam á vizyou vhel á vizyou isel.

    (2) À voix basse.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. parlés tout bas, tr. «comset bah, comset bahic, comset Izel.» ●(1744) L'Arm 27a. Parler bas, tr. «Coms iséle.»

    B. A-izel.

    (1) Ici-bas.

    ●(1650) Nlou 92. Nouel, Nouel, Nouel, / E-languis à Isel, / Doue vuhel hon guelas, tr. «Noël, noël, noël / en langueur ici-bas / Dieu nous vit humbles.»

    (2) En bas, bas.

    ●(1710) IN I 4. ha ne nigeont nemet a isel ha gorrec. ●(1727) HB 246. Evit querzet gant modesti er Brocession, e tleomp sellet a isel ha non pas en dro deomp.

    III.

    (1) Bezañ izel e glipenn : voir klipenn.

    (2) Bezañ izel e gribenn : voir kribenn.

    (3) Bezañ izel an dour en e zaoulagad : voir dour.

    (4) Bezañ izel an dour en e stank : voir dour.

    (5)Bezañ izel an dour gant ub. : voir dour.

    (6) Bezañ re izel an douar evit ub. : voir douar.

  • izel .2
    izel .2

    m.

    (1) Sud.

    ●(1943) FHAB Mezheven 308. War-du 'r Su, en izel. ●(1949) KROB 10/12. En izel hag er gornaoueg.

    (2) =

    ●(1978) LLMM 188/179. war an izel.

    (3) An izel : ce bas-monde.

    ●(1904) ARPA 171. C'houi a zo euz an izel, a lavaras Jesus d'ezho, me a zo euz an huel.

  • izelaat
    izelaat

    v.

    I. V. intr.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) (en plt de l'ouie) Baisser.

    ●(1910) MAKE 16. Soaz Gamm a ouie mad ez ee diouskouarn he gwaz war izellât.

    (2) (en plt du niveau de l'eau) Baisser.

    ●(1870) FHB 306/356a. an dour el lenn a izelea. ●(1890) MOA 219a. Les eaux diminuent (baissent), tr. «izelaat a ra ann dour.»

    (3) (en plt du vent) =

    ●(1732) GReg 3a. Le vent s'est abaissé, tr. «iseléet eo an avel.»

    (4) (en plt du jour, du soleil) Baisser.

    ●(1732) GReg 546a. Le jour s'abaisse, tr. «Isélaat a ra an héaul, ou, an deiz.» ●(1792) BD 4273. goellet aran an heol o comans ysellat, tr. «Je vois le soleil qui commence à baisser.»

    ●(1848) SBI I 162. Me wel an noz o troublan, an heol oc'h izellad, tr. «Je vois la nuit qui devient trouble et le soleil baisser.»

    ●(1903) MBJJ 127. Izelaat a ra an heol. ●(1913) AVIE 131. Izélat e hré en dé.

    (5) (en plt d'une surface) Mont war izelaat : descendre, s'incliner.

    ●(1866) LZBt Du 208. pa weliz penoz ar bladen vene e oann er penn gant-hi a ie enn eunn tol berr war izelaat.

    B. (en plt de qqn)

    (1) Baisser, décliner, perdre de ses facultés.

    ●(1732) GReg 251a. Cet homme est sur son declin, tr. «Isélaat ara, ar c'héaz.»

    ●(18--) SAQ I 178. an nep a zisprij an traou dister a guezo, a nebeut da nebeut, a izelaio a zeiz da zeiz.

    ●(1905) LZBg Meurzh 66. Erbad oé d'er vedesinerion rein dehou lezeu ha drammeu, ar izélat é hé ataù bamdé.

    (2) (en plt de qqn) S'abaisser.

    ●(1920) LZBt Meurzh 7. gwechall, nan ije jamez teurveet izelât betek goull hennez da vab-kaër.

    II. V. tr. d.

    (1) Baisser, abaisser.

    ●(1499) Ca 118a. g. abaissier. b. ysselhat. ●(1621) Mc 110. iselhet an pen.

    ●(1659) SCger 155a. iselaat, tr. «abaisser.» ●(1732) GReg 3a. Abaisser, faire descendre en bas, ou diminuer de la hauteur, tr. «Iselaat. pr. iseléet.»

    ●(1888) KZV 6. Ann eil alc'houe Do a izela pep noten a ziou renk war ar skeûl.

    (2) Baisser (les prix, les salaires etc.).

    ●(1883) MIL 27. An taillou a izellea muia ma c'helle.

    ●(1908) FHAB C'hwevrer 46. izelaat ar prisiou. ●(1935) BREI 396/2b. izelaat pae e vicherourien. ●(1935) BREI 424/2. izelaat priz ar bevans.

    (3) Abaisser.

    ●(1906) KPSA 20. Kerkent ha ma izelaomp hor menosiou etrezeg an douar, em omp paket.

    (4) =

    ●(1854) MMM 147. An Autrou Doué, divar gourre ê drôn, a igela eur sell a gompassion var bugale Adam.

    III. V. pron. réfl. En em izelaat.

    (1) Se rabaisser, s'humilier.

    ●(1821) SST 126. Eit hum izellat davantage. ●(1868) FHB 193/296b. Er Chin (…) an hini a receo ar meuleudiou hag ar fougerez-ze a dle en em zisteraat hag en em izelaat muia ma c'hallo. ●(1878) EKG II 66. Na d-it ket-ta d'en em izellaat, pa ne dal ket ar boan. ●(1889) SFA 115. mar pleg, ha m'ec'h en em izella da ober labour dister ar gegin.

    ●(1903) MBJJ 196. en em izelaat evit serviji o nesan. ●(1907) AVKA 189. neb a n-am izelao, a vo zavet. ●(1913) AVIE 287. um izélat dirak er réral. ●(1918) LZBt Mae 17. ha 'n em izelât dirake [hon zado]. ●(1921) BUFA 112. Er burhudeu (...) er laké d'hum izélat muioh-mui.

    (2) S'abaisser.

    ●(1910) MBJL 164. pa ho peus dalc'het penn, hep en em izelaat. ●(1924) ZAMA 167. Kredi o dije great en em izelaat, en em zaotri, m'o dije sikouret d'ober eun dra bennak war-dro an tiegez.

    IV. Bezañ izelaet e vannieloù : voir bannieloù.

  • izelaer
    izelaer

    adj. Abaisseur.

    ●(1914) DFBP 1a. abaisseur, adj. et sm., tr. «Izeleer.»

  • izelañ
    izelañ

    v. tr. d. =

    ●(1850) MOY 196. Majeste souveren, izellit ho coler.

  • izelbriz
    izelbriz

    m. Bas prix.

    ●(1963) EGRH II 118. izelbriz m., tr. « bas prix. »

  • izelded
    izelded

    f.

    I. Abaissement, bassesse, état de ce qui est bas.

    ●(1499) Ca 118b. g. bassete. b. iseldet.

    ●(1659) SCger 1a. Abaissement, tr. «Iseldet.» ●13a. bassesse, tr. «iseldet.» ●(c.1718) CHal.ms i. abbaissement, tr. «Iseldêt, ou inzeldêt.» ●(1732) GReg 3a. Abaissement, tr. «Iselded. p. iseldedou. Va[nnetois] Inselded. iselded.» ●(1744) L'Arm 3a. Abaissement, tr. «iséldaitt. masculin ; n'a point de pluriel.» ●27a. Bassesse, tr. «Inséldaitt.»

    II. sens fig.

    (1) Modestie.

    ●(1790) MG 376. en ineanneu péré e hanàu ou ignorance hac ou izeldæt.

    ●(1857) GUG 108. én izeldæd a hou stad. ●(1867) BUE 186. dre ar gwir dispriz hag izelded.

    ●(1911) BUAZperrot 473. taolet en deus e zaoulagad var izelded e zervicherez. ●(1921) BUFA 129. lausket hun bredér én ou izélded. ●186. Dizoleit en des d'ein é vrasted ha me izelded.

    (2) Humilité.

    ●(1732) GReg 505a. Humilité chez les Païens, tr. «iselded. c'est-à-dire bassesse, petitesse.» ●(17--) TE 18. Disprisein e rér é iseldæd a pe vihuér revè custumeu er béd.

    ●(1912) BUEV 27. Guélet oé bamdé é kreskein é izélded. ●(1928) BFSA 117. daou ene santel, leun a izelded. ●126. eur wir izelded a galon. ●(1935) BREI 392/2a. eun izelded a galon. ●(1936) PRBD 130. kofes gant izeldet a galon.

    (3) =

    ●(1874) POG 76. C'houi a glev euz ar pedennou / A ra d'e-hoc'h ann dud ankeniet, / Hep disprizoud ar goulennou / A ra ann dud en izeldet.

  • izelder
    izelder

    m.

    I. Niveau de ce qui est bas.

    ●(1872) ROU 92b. Descendez-le au niveau de l'autre, tr. «diskennit-e izelder egile.»

    II. sens fig.

    (1) Bassesse.

    ●(1710) IN I 184. ar biander, an iselder, ar vilder, pe an disterder, hac ar baourentez a so enomp.

    ●(1852) MML 189. Mar deufemp da gompren hon sempladures, hon iselder ! ●(1854) MMM 25. betec va igelder.

    (2) Humilité.

    ●(1732) GReg 505a. Humilité chez les Païens, tr. «Iselder. c'est-à-dire bassesse, petitesse.»

    ●(1857) HTB 23. ho souten en ho izelder ha en ho faourentez.

    ●(1903) MBJJ 316. 'Pez an euz talveed d'in, emei, bean sellet gant an Au. Doue, eo ma izelder.

  • izelegezh
    izelegezh

    f. Humilité, modestie.

    ●(1928) BFSA 67. rak Fransez, en e izelegez, ne felle ket d'ezan ren ar veajourien. ●87. Skol ar venec'h : an izelegez. (humilité). (...) setu ma prezegas atao an izelegez dre e skoueriou kouls ha dre e gomzou. ●126. maga e izelegez. ●(1933) MMPA 75. An izelegez eo rouanez ar vertuziou kristen.

  • izelek
    izelek

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) De basse condition, pauvre, modeste.

    ●(1787) BI 4. a galoneu simpl ha neal en dutt izelec. ●18. gannet à dutt peur hac izelec. ●(1790) MG 38. ne brezai quet diusq é doq d'en dud izelleq. ●173. er véstr e rinq hum gomportein é quevir ou serviterion èl é quevir berdér izêlleq. ●(17--) TE 375. souéhét oènt ma rait quemènd a stad ag un dén sàuét a dud quen izellêq.

    ●(1911) BUAZperrot 223. an dud izelleka. ●(1913) AVIE 8. Didronet en des er ré gelledek / Ha saùet er ré izélek.

    (2) Humble, modeste.

    ●(1861) BSJ 121. en dud vihan hag izélèg.

    ●(1911) BUAZperrot 223. An dud gouisieka eo ivez an dud izelleka. ●(1935) BREI 421/1d. pedi gant eur galon izelek.

    B.

    (1) (Condition) modeste.

    ●(1790) MG 3. én ur stad iseleq. ●(1857) LVH 69. er stad izéleg m'en dint.

    ●(1942) DHKN v. d'hon tennein ag hor stad izélek.

    (2) (en plt d'un pays) =

    ●(1913) HIVR 8. é pé stad izelek ha truhek é oé koéhet er vro.

    II. Adv. Humblement, modestement.

    ●(1912) BUAZpermoal 230. Eno e vevas ken izelek hag an disteran eus e vreudeur.

  • izelekaat
    izelekaat

    v. tr. d. Rendre plus humble.

    ●(1944) EURW I 198. izelekaat ha dilorc'ha ar re ac'hanomp (...).

  • izelenn
    izelenn

    f. –où (géographie) Dépression dans un terrain.

    ●(1732) GReg 81b. Bas, lieu bas, tr. «Jsélenn. p. isélennou.»

    ●(1868) KMM 256. un izelenn doun spountuz. ●(1872) ROU 71a. Dépression, enfoncement sur la surface d'un terrain, tr. «Izelenn.» ●(1876) TDE.BF 307b. Izelenn, s. f., tr. «Vallée.» ●(1890) MOA 99a. Abaissement de terrain, tr. «izelenn (f.).»

  • izeletaat
    izeletaat

    v. intr. (en plt du soleil) Baisser.

    ●(1996) CRYK 239. Ihuel eh e' an heol, digaset ur potad, / Izeletaat a ra, digaset ur voutailhad, tr. «Le soleil est haut, apportez-en un plein pot, / Le soleil baisse, apportez-en une pleine bouteille !»

  • izelidigezh
    izelidigezh

    f. Abaissement.

    ●(1732) GReg 3a. Abaissement, tr. «Iselidiguez. p. iseldiguezou.»

  • izelvan
    izelvan

    m.

    (1) Humiliation.

    ●(1716) PEll.ms 1304. Iselvan, humiliation.

    (2) Izelvan an heol : solstice d’hiver.

    ●(1977) BAHE 95/24ab. Peder gwech ar bloaz en em zastume tud ar vro eno, gant deiz kentañ Mae, Uhelvan an heol (Gouel Yann bremañ), neuze war dreuzoù ar Goañv (Kala-Goañv) ha neuze da geñver paouezvan ar Goañv, pe izelvan an Heol (war-dro Nedeleg).

  • izelvarr
    izelvarr

    m. (botanique) Gui.

    ●(1732) GReg 480b. Gui, excroissance d'arbre, ou plante qui naît sur le chêne, sur le poirier, pommier, prunier &c., tr. «Van[netois] en isel-varr.»

  • izelved
    izelved

    m. Bas monde.

    ●(1907) DRSP 75. En izelved paour-man Doue a ren peb tra. ●(1911) BUAZperrot 515. kaëra bod lili a zigoras e vleuniou var an izelved-man. ●(1927) FHAB Genver 2. Mamm da Grouer an izelved-man.

  • izelvezh
    izelvezh

    f. = (?) Période d'étiage (?).

    ●(1907) KANngalon Here 517. En eur zisken en izelvez, an dour-ze a lam etre ar c'herrek hag an eonen steredennet a strink a er er vann.

  • izelvor
    izelvor

    m. (domaine maritime)

    (1) Basse-mer.

    ●(1732) GReg 603ba. Basse marée, tr. «isell-vor.» ●(1744) L'Arm 230b. Basse marée, tr. «Izéle-vor.»

    ●(1925) BILZ 140. Hag o zri d'an izelvor da glask ormel. ●(1934) BRUS 181. La basse-mer, tr. «en izél-vor.» ●(1970) GSBG 154. (Groe) izel vor, tr. «basse mer.» ●(1977) PBDZ 1005. (Douarnenez) 'benn an izelvor er mare-mor goude 'teu da c'horren, tr. «à basse-mer, la marée suivante, il vient relever.» ●(1979) VSDZ 27. (Douarnenez) gant an izelvor, tr. (p. 196) «à marée basse.»

    (2) =

    ●(1744) L'Arm 230b. Premier commencement de flot, tr. «Izéle-vorr.»

  • izelvos
    izelvos

    m. –où Bas-relief.

    ●(1923) SKET I 17. ar c'hizelladuriou izel-vos war golonennn Antoninus. ●(1931) VALL 59b. Bas-relief, tr. «izel-vos m.»

  • Izelvreizh
    Izelvreizh

    n. de l. Basse-Bretagne.

    ●(1576) GMB 340. izel-breiz.

    ●(1744) L'Arm 27a. Baße-Bretagne Breih-Iséle, mieux, Iséle-Vreih. m. ●37a. Basse-Bretagne Inséle-Vreih. ●395b. Gùénétt (...) Peenn ag enn Izéle-Vréh.

    ●(1931) VALL 59a. Basse-Bretagne, tr. «Izel-Vreiz.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...