Recherche 'kañv...' : 23 mots trouvés
Page 1 : de kanv (1) à kanvus (23) :- kañvkañv
m. & adj.
I. M.
(1) Deuil.
●(1659) SCger 46a. dueil, tr. «caoûn.» ●135b. caoûn, tr. «deuil.» ●(1727) HB 585. hac e resont dezan ur c'haon bras. ●(1732) GReg 283b. Deuil, tr. «Cañv. p. cañvaou, cañvou.»
(2) Crêpe de deuil.
●(1931) VALL 213b. crêpe de deuil, tr. «kañv, kaoñ.»
(3) Enterrement.
●(1857) CBF 62. Maro eo va mignon Paol, mont a rann d'he ganv, tr. «Mon ami Paul est mort, je vais à son enterrement.»
(4) Cortège de l'enterrement.
●(1883) MIL 263. Eskop Dol a ioa e penn ar c'haon. Heuilla a rea a bell ar c'har en eur gana psalmou ar roue David.
●(1908) BOBL 01 août 188/2e. Eur bobl tud a oa o heuil ar c'haon.
(5) E kañv : en deuil.
●(1907) PERS 295. diou vaouez, e kaon. ●(1931) VALL 213b. en habits de deuil, tr. «gwisket e kañv.»
(6) Bezañ e kañv da ub. : être en deuil de qqn.
●(1880) SAB 214. evel pa vize e caonv d'e vreudeur.
●(1915) KANNgwital 155/76. Kalz zoken a zo e kanv d'ar re o deuz kollet.
(7) Bezañ er c'hañv =
●(1907) PERS 63. hag an Aotrou Vianney a oa er c'haon.
(8) Lakaat kañv : porter le deuil.
●(1977) PBDZ 1166. (Douarnenez) hag ha posubl ve an naveligned a renket lakaat kañv memes tra, tr. «même pour les parents du neuvième degré on devait porter quand même le deuil.»
(9) Gouelañ kañv da : pleurer le décès de.
●(1910) MAKE 89. Elec'h chomm aman da ouela kaon d'am bioc'h.
(10) Seniñ kañv : sonner le glas.
●(1919) DBFVsup 37a. soñnein kanv (M[eslan], tr. «sonner le glas.» ●(1923) KNOL 251. ar roue a lakeas sini kaon. ●(1926) FHAB Meurzh 116. Kleaut a rit kleier Sant-Keon / E kreiz an eost e kreiz an hanv / O daou siouaz o seni kanv. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 93. holl ilizou Breiz (…) a zono kañv.
(11) Terriñ kañv : quitter le deuil.
●(1834-1840) BBZcarn I 56. ken m'ho torret me c'haoniaou / ha pe vo me c'haon torret / d'an couent meus laret monnet, tr. «D'ici que j'ai rompu mes deuils / Et quand mon deuil sera rompu / J'ai dit que j'irai au couvent.» ●(1869) TDE.FB 275a. Quitter le deuil, tr. «terri he ganv.»
●(2013) COSBI 59. la Bigoudène pouvait briser le deuil (en breton torri kaonv) et pendant un temps d'environ six mois, elle portait une tenue dite «demi-deuil».
(12) Kunduiñ kañv(où) : mener le deuil.
●(1732) GReg 283b. Prendre le deüil, porter le deüil, tr. «cundui cañv.»
●(1855) GBI I 502. Da gondu modest hi c'hanvou, tr. «Pour porter modestement le deuil.»
(13) Dougen kañv da ub. : être en deuil de qqn.
●(1962) EGRH I 26. dougen k[añv] da u.b., tr. « être (porter) en deuil de qq. »
II. Épith.
(1) En deuil.
●(1851) PEN 92/137. kaonerien ar vrek iaouank he heo an dud kaon-ze.
(2) De deuil.
●(1732) GReg 283b. Habit de deüil, tr. «Abid cañv. p. abichou cañv. dilhad cañv.»
●(1894) BUZmornik 188. dillad kanv.
●(1931) VALL 213b. habits de deuil, tr. «dilhad kañv.» ●(1955) STBJ 213. Ar re na oant ket ken tost kerent a veze ganto koefou kañv a c'holoe dezo o diskoaz.
(3) Bank-kañv : catafalque.
●(1938) WDAP 2/120. (Pleiben, Gwezeg) Bank-kañv, hano gourel, Bolz-kañv, geler (hervez Vallée). Skouer : Emañ ar serch war ar bank-kañv.
(4) Bolz-kañv : tombeau.
●(1904) ARPA 261. bolziou-canv ar bropheted.
(5) Bolz-kañv : monument aux morts.
●(1955) STBJ 44. ar volz-kañv pe ar monumant, evel ma lavar Pleibeniz.
(6) Gwele-kañv : lit de mort.
●(1869) FHB 256/373a. he gorf a zo bet lakeat var eur guele caon.
●(1904) SKRS I 215-216. Dont a reas kement a dud ma oue red lezel ar c'horf var ar guele-kaon epad daou zervez. ●(1924) FHAB Genver 24. E kichen ar gwele-kanv, e vezo enaouet goulou. ●(1976) DPFB II 154. le cercueil est sur le catafalque, tr. «'ma an arched war ar gwele-kañv.» ●(1984) HYZH 154-155/17. Graet 'deus ar parajou war ar gweleoù kloz ha war ar gweleoù kañv ivez.
III. Ober kañv da udb. : faire le deuil de qque chose.
●(1957) BRUD 2/30 (K) Y. ar Gow. M'ho-peus c'hoant e yafe ma merh da verh-kaer du-ze, e vo dao deoh ober kañv d'ar butun-se !
- kañvalkañval
m. –ed (zoologie) Chameau.
I.
●(1499) Ca 33b. Cauel. g. chameau. ●(1633) Nom 30a. Camelus : chameau : caual. ●Camelopardalis : giraffe, beste ressemblant au chameau & panthere : giraf, vn loezn so aual ouz vn caual hac ouz vn panthera. ●87a-b. Iuncus odoratus, officinis squinanthum, vulgus pastum ; siue pabulum camelorum nominat : nourriture de chmeaux : pasturaig pe magadur dan cauallt (lire : cauallet).
●(1659) SCger 21b. chameau, tr. «cânval p. et.» ●(1732) GReg 148a. Chameau, animal fort grand, propre pour la charge, & non pour tirer, tr. «Canval. p. canvaled.» ●(1744) L'Arm 118a. espèce de monture, comme le chameau, tr. «Ur sorte jau eell ur Hanvale.» ●(1790) MG 66. Ur hanval e zou neoah paud brassoh eid ur jau. ●(17--) TE 38. de zeurra me hanvalèt. ●de zeurra é ganvalèt.
●(1838) OVD 115. Rebecca, é teurra canvalèd Abraham, e zas de vout prièd d'é vab. ●(1839) BEScrom 103. ind e remerquas deu zén montet ar ganvalèd, é tonnet a boste ar ou lerh. ●(1839) BESquil 386. crouhen ur hanval. ●(1879) GDI 218. Eun ou dès, em'ean, a lonquein ur guelionen, ha n'ou dès chet poén erbet a lonquein ur hanval.
●(1907) AVKA 24. reun kanval. ●(1913) AVIE 267. Hui e sil un huiben hag e lonk ur hanval.
II.
(1) Reiñ kañvaled da lonkañ : faire gober n’importe quoi (à qqun).
●(1890) MOA 157 (L). Tirer des carottes à q.q., tr. J. Moal «rei kanvaled da lounka.»
(2) Lonkañ kañvaled : croire tout ce qui est dit, gober n’importe quoi.
●(1890) MOA 196 (L). Croire à tout ce que l'on dit, tr. J. Moal «lounka kanvaled.» ●270. Ajouter foi aux sornettes de quelqu'un, tr. J. Moal «lounka kanvaled.»
●(1931) VALL 172. Croire tout ce que l'on dit, tr. F. Vallée «lonka kañvaled.» ●338. Gober des histoires, des mensonges, tr. «lonka kañvaled.»
- kañvaler
- kañvalez
- kañvaouer
- kañvaouerezkañvaouerez
f. –ed Pleureuse.
●(1732) GReg 731a. Pleureur, tr. «Pleureuse, tr. «cañvaouërès. cãvaouërès. ppr. ed.»
- kañvaouet / kañvaouietkañvaouet / kañvaouiet
adj.
(1) (en plt de qqn) Affligé, en deuil.
●(1650) Nlou 453. Greomp dazlou, ha bezomp caffaouet, tr. «pleurons et faisons deuil.»
●(1792) BD 652. emain eno campr hac y ol canvoyet, tr. «Elles sont dans leur chambre, et elles (sont) toutes en deuil.»
●(1886) MELu III 80. Honnès a so canvaouiet hep doan, tr. «est sans doute en grand deuil.» (d'après Annuaire des Côtes-du-Nord 1851 pp.21-233. chant collecté en 1836)
(2) (en plt d'un lieu) Endeuillé.
●(1996) CRYK 137. Petra 'ra d'hon porzh bout kañvaouet ? tr. «Pourquoi notre cour est en deuil ?»
- kañvaouietkañvaouiet
voir kañvaouet
- kañvaouiñkañvaouiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Pleurer (un mort).
●(1530) Pm 73. Ouz caffoeaff he map parfet tr. « Pleurant son fils parfaitement »
●(1659) SCger 93b. pleurer, tr. «cânvaoui.» ●(1732) GReg 209a. Convoyer un corps mort, tr. «Compaignunecqât ur c'horf-maro evit e gañvaouï. » ●560a. Lamenter, déplorer, tr. «cañvaouï. pr. cañvaouët. Van[netois] cañveiñ.» ●(1744) L'Arm 213a. Lamenter, tr. «Canvéein.»
►absol.
●(1847) FVR 234. darn all a choumaz da ganvaoui : ober a rejont tro kear e prosesion, evel pa vijen e gwirionez o tougenn eur c'horf maro d'ann douar.
(2) Pleurer (les souffrances, la mort de qqn).
●(1727) HB 307. evel ma ze occupet [an Ilis] en amser-se principalamant o câvaoui ar souffrançou hac ar maro cruel eus he fried Jesus-Christ.
(3) Affliger.
●(1575) M 1215. Pechet he groa poesant [an eneff], mar assanter gantaff, / Hac he ten ouz an tnaou, euyt he caffaouaff, tr. «Le péché la rend pesante [l'âme], si on y consent, / Et la tire en bas, pour l'affliger.»
II. V. tr. ind.
(1) Kañvaouiñ da ub. =
●(1869) FHB 220/80b. ar re so o canvaouvi dezhan.
(2) Kañvaouiñ war =
●(1870) FHB 271/81b. Goude beza gouelet ha canvaouvet var boaniou, gloaziou ha maro he fried divin.
(3) =
●(1732) GReg 209a. Convoyer un corps mort, tr. «Compaignunecqât ur c'horf-maro evit e gañvaouï. »
III. V. intr.
(1) S'affliger.
●(1530) Pm 89. Gant queuz dazlou ez caffuoyff, tr. «Avec regret (et) larmes je m'affligerai.» ●(1650) Nlou 453. Greomp dazlou, ha bezomp caffaouet, tr. «pleurons et faisons deuil.»
●(1659) SCger 135b. cânvaoui, tr. «s'attrister.»
●(1869) FHB 236/225a. e caset d'ar bez eur c'horf ha ne voa ket da hirvoudi na da ganvaoui o vont d'he heul.
(2) Porter le deuil.
●(1732) GReg 283b. Prendre le deüil, porter le deüil, tr. «Cañvaoui. pr. cañvaouet.»
(3) Regretter.
●(1575) M 1845. Carguet á pechedou, yoaou hep caffaouaff, tr. «Pleins de péchés, joies sans regrets.»
- kañvaouuskañvaouus
adj.
(1) De deuil.
●(1633) Nom 8b. Nenia, threnus, monodia : vn chant funebre, ou de dueil : vn can funebr, vn can cauaouüs.
●(1861) BSJ 240. dé canvéus ha glaharus.
(2) En deuil.
●(1861) BSJ 36. deustou m'en d'oh en eurussan mam, hui e vou neoah er ganvéussan.
(3) Lugubre, qui exprime le deuil.
●(1732) GReg 585b. Lugubre, tr. «cañvaoüvs.» ●Chant lugubre, tr. «ur c'han cañvaoüvs.» ●(1744) L'Arm 167b. Funeste, tr. «Canvéuss.» ●Mort funeste, tr. «Marhuë canvéuss.» ●213a. Lamentable, tr. «Canvéusss.» ●222b. Lugubre, tr. «Canvéuss.»
●(1878) EKG II 12. houpadenn kanvaouuz ar gaouenn.
●(1919) BSUF 9. hé hlemmeu kanvéus. ●(1931) VALL 213b. qui exprime le deuil, tr. «kanvaouüs V[annetais] kañveüs.»
- kañvdikañvdi
m. –où Mausolée.
●(1923) SKET I 14. Ar c'hanvdi brudet, savet d'he fried gand Artemisa, rouanez Karia.
- kañveiñkañveiñ
voir kañvaouiñ
- kanveoùkanveoù
plur. Temple d'un métier à tisser. Cf. temproù.
●(1732) GReg 925a. Les templons, tr. «Canveou. ar c'hanveyou.»
- kañver / kañvierkañver / kañvier
m. –ion
(1) Porteur de deuil.
●(1847) GBI I 404. Kaonerienn 'r vroeg-iaouank 'r re-ze ! tr. «Ce sont les porteurs de deuil de la jeune femme !» ●(1851) PEN 92/137. kaonerien ar vrek iaouank he heo an dud kaon-ze.
(2) Pleurnicheur.
●(1906-1907) EVENnot 22. (Priel) kanwier, tr. «pleurnicheur, qui fait semblant de pleurer.» ●Arru oc'h d'ar ger kanwier.
- kañverez / kañvierez
- kanveuliñ
- kañveüskañveüs
voir kañvaouus
- kañvialkañvial
v.
(1) V. intr. Pleurnicher.
●(1906-1907) EVENnot 22. (Priel) Bromazon e paouezfet da (k)ganwial, tr. «Pleurnicher, faire semblant de pleurer, faire des grimaces, des contorsions du visage pour faire croire que l'on pleure, pleurnicher comme le font les enfants.» ●(Landreger, Tredarzeg) kanwial awalc'h he deuz groet, tr. «pleurnicher.»
(2) V. tr. d. Kañvial e c'henoù : grimacer comme quand on pleurniche.
●(1906-1907) EVENnot 22. (Priel) Petra e d'ac'h kanwial ho keno evelse ?, tr. «faire des contorsions de la bouche comme faisant mine de pleurer.»
- kanvidennkanvidenn
f. Temple d'un métier à tisser.
●(1918) ITEX 45. Les temples (bois plat garni d'aiguilles ou de pointes aux deux extrémités – sert à conserver la même largeur au tissu). kanùidenn (Vann. Languidic).
- kañvierkañvier
voir kañver
- kañvierezkañvierez
voir kañverez
- kañvoùkañvoù
plur.
I.
(1) Douleur, peine, tourment.
●(1530) Pm 273. Mar claff caffou en metou so tr. « Quelques vives douleurs qu’il y ait parmi (eux) » ●(1575) M 9. quent muy cafaou, tr. «avant plus de peine.» ●623. goelaff gant caffaou, tr. «pleurer avec douleur.» ●641. Ebat á trellat scaff, pan deu dreizaff caffaou, tr. «La gaîté se trouble vite, quand par elle viennent les douleurs.» ●1655. Da founnaff é caffou, tr. «Pour augmenter ses peines.»
(2) Regrets.
●(1575) M 1202. Ha tizaff hep cafou, brudou, enorou’n bet, tr. «Et atteindre sans regrets les gloires, les honneurs du monde.» ●1372. huy ros diff hep caffou, tr. «vous me donnâtes sans regrets.» ●1951. quent gouzaff muy caffou, tr. «avant de souffrir plus de regrets.»
(3) Deuil.
●(1575) M 295. Mar bez Yoa en dezrou, caffou so en diuez, tr. «S'il y a joie au commencement, le deuil est à la fin.» ●1609. Pez goeluan, pez caffou, tr. «Quels pleurs, quel deuil.» ●(1580) G 97. En caffou na saouzan noz lesyf aman quet, tr. «En deuil ni émoi je ne vous laisserai pas ici.» ●(1633) Nom 52b-53a. Epulum ferale, epulæ ferales, epulum funebre, parentale : conuiue de funerailles : vr couuy á cafuaou, pa meru eur re bennac. ●215a-b. Planctus, plangor : grand deuil auec frappement : cauaou bras quen n’en em canner.
(4) Embarras.
●(14--) N 532. Me meux anaf dioutaff ha caffou, tr. « Il me cause du trouble et de l’embarras. » ●tr. Herve Bihan litt. « J’ai du trouble et de l’embarras qui viennent de lui. »
(5) Lamentation(s).
●(1633) Nom 215a. Eiulatus, lamentum : brayement, lamentation : cry truezus, cauaou. ●215b. Lessus : brayement pour les trespassez : cauaou euit an re maru.
II.
(1) Dougen kañvoù : souffrir des tourments.
●(1575) M 2123. goelaff ha doen caffou, tr. «pleurer et souffrir des tourments.»
(2) Dougen kañvoù : porter le deuil.
●(1633) Nom 112a. Epomis, quasi superhumerale ; chapperon de dueil : chappouroun da dougez cauaou, cabell cauaou.
(3) Ober kañvoù da ub. =
●(1792) CAg 64. Groamb canveu d’er vam à-druhé. ●79. Ol en natur, el ma h’eèle / E-ra canveu de Jesus.
(4) Seniñ kañvoù : sonner le glas à plusieurs cloches.
●(1931) VALL 337a. sonner le glas à plusieurs cloches, tr. «seni kañvou.»
- kañvus