Recherche 'kaol...' : 49 mots trouvés
Page 1 : de kaol (1) à kaolmocha (49) :- kaolkaol
coll.
I. (botanique)
(1) Choux.
●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1499) Ca 34a. gal. courtilleur qui plante choux. b. planter da caul. ●159b. Plantaff caul. ●(1633) Nom 80b. Brassica, vulgò caulis, brassica satiua : choux : caul.
●(1659) SCger 136a. caulen, pl. caul, tr. «choux.» ●(1732) GReg 167a. Chou, herbe potagere, tr. «Caulenn. p. caul.» ●(1792) BD 2656. minset euel col mins, tr. «hachés comme du chou émincé.»
●(1857) CBF 13. Pegement ar c'haol-man ? tr. «Combien ces choux-ci ?» ●(18--) AID 127. patates, irvin ha col, tr. «des pommes de terre, des navets et des choux.»
●(1911) BUAZperrot 366. souben ar c'haol, an irvin, pe ar fa. ●(1936) PRBD 139. laeres eur beac'h kaol.
(2) Penn kaol : chou.
●(1732) GReg 167a. Un chou, tr. «ur penn-caul.»
►(blason populaire) [pl.] Pennoù-kaol : les gens de Séné.
●(1911) DIHU 73/283. Kaul Siné e zou anaùet mat. Chetu perak é hrér penneu-kaul a dud er barrézig-sé. ●(1947) BRMO 31. ceux [= paysans] de Séné, Penneu Kaul (têtes de choux).
(3) Plant kaol : choux.
●(1907) BOBL 23 novembre 165/2c. tro var dro d'ar plant kaol. ●(1916) FBBF 130 (25 mai). Deac'h em boa douaret ar pez a zo ba Parc-c'hoat. tal a tal deuz ar plant col.
(4) par ext. Fanes.
●(1942) VALLsup 76b. kaol, employé par extension pour feuilles de pommes de terre, etc. : on emploie aussi en ce sens streo, strev et kloer col.
II. (phycologie) Laminaria digitata.
●(1960) GOGO 204. (Kerlouan, Brignogan) le tali ou kaōl (tali, kaol), Laminaria flexicaulis, goémon au stipe très lisse, très abondamment représenté. ●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. kaol, col. kaolen, singf. «choux» : Karreg-Hir en Kerlouan, Meneham en Kerlouan, Kerhurus en Plouneour-Trez. ●(1987) GOEM 131-132. Pour Laminaraia digitata, le terme général est tali moan ou tali du en Bas-Léon. Apartir du pays pagan, on trouve kaol ou grac'hle en Haut-Léon, et même korle dans la baie de Morlaix.
III. sens fig. Louange.
●(1944) SAV 30/66. me am eus lipet va mourrou diwar ar c'haol-se.
IV.
(1) Na vankout kaol e soubenn ub. : être riche.
●(1790) MG 345 (G) I. Marion. Ah ! M'amiès ! ne vanq quet liès caul é subèn er-ré e hum vantt é huélant pé é cleuant semeilleu. Ind e ouair gobér ou affærieu doh el loër.
(2) Kaol er soubenn : bonne nourriture.
●(1943) SAV 26/89 (T) *Jarl Priel. 'C'han, God, an deiz-se, avat, ec'h aio kaol 'barz ar soubenn ?... ●(1943) SAV 29/31 (T) *Jarl Priel. Deiz hoc'h eured, war va feiz, ec'h aio kaol er soubenn. ●(1954) VAZA 64 (T) *Jarl Priel. Ya, emezi, pa vo galvet ar c'hwil-mañ da berson, neuze 'vat, Mari-Von, ez aio kaol er soubenn, rak eveljust mont a rin gantañ da vatezh.
(3) (Reiñ, fourrañ...) kaol da ub. : louer, donner des louanges à qqn.
●(1732) GReg 584b. Louer, donner des louanges, tr. G. Rostrenenn «Rei caul da ur re.»
●(1909) HBAL 31 (L) L. Helies. fourra kaol dezan adreuz he c'hinou. ●(1923) FHAB Ebrel 126. Skrivagnerien vreizad an XIXet kantved E. Souvestre, Bouet, hag A. de Courcy, o deus roet kaol da bôtred Rosko. ●(1985) AMRZ 308 (Lu) V. Seite. Va zad, o palad ar pennou, ne vanke morse da rei eun tammig kaol da Job, pa dremene dirazañ, da rei imor dezañ ha lorh. ●(1990) STBL 69 (L) *Tad Medar. Peurvuiañ ne vez ket evit reiñ kaol dezhañ. Evit pikañ dezhañ e chupenn ne lavaran ket.
(4) Reiñ e gaol-pour da ub. : bastonner, fouetter qqn.
●(1732) GReg 83a. Bastonner, tr. G. Rostrenenn «rei e gaul-pour da ur re. ●428b. Fouetter, tr. «rei e gaul-pour da ur re.»
(5) Reiñ kaol d'ar c'havr : flatter qqn.
●(1878) SVE 551. Rei kaol d'ar c'havr, tr. L.-F. Salvet «Donner des choux à la chèvre. (Flatter quelqu'un.)»
●(1952) LLMM 30/38 (T) *Jarl Priel. Kent na vez graet an dibab, gout 'ouzont holl reiñ kaol d'ar c'havr ken ma findaon, met goude an eured, kenavo d'ar c'homzoù flour ! ●(1954) VAZA 176 (T) *Jarl Priel. Hag evit ar pezh a selle ouzh reiñ kaol d'ar c'havr ne gredan ket e vefe c'hoazh ganet e bar. ●(1957) AMAH 94-95 (T) *Jarl Priel. Den ne oar gwelloc'h egeto reiñ kaol d'ar c'havr ha lipat gant komzoù flour an neb o deus ezhomm dioutañ.
(6) Glas evel un delienn gaol : (être) très vert.
●(1967) BRUD 26-27/41 (T) E. ar Barzhig. Neuze, leun a druez, trelatet an tamm anezañ, ken glaz hag eun delienn-gaol, eh adkavas e deod evid goulenn digantañ en eur grena.
(7) Glas evel kaol : (être) très vert, d’un vert profond, etc.
●(1857) CBF 74 (L). Ha te zo klan, Perik ? glaz kaol oud, tr. «Es-tu malade, petit Pierre ? Tu es vert comme chou.»
●(1912) FHAB Ebrel 117 T. G.. Eun devez ma 'z oa tomm-bero an heol ha glas-kaol ar mor. ●(1934) ALMA 106. Glaz evel kaol, ha neket kaol eo; gwenn evel sin ha neket sin eo; ruz evel tan ha neket tan eo; du evel pod ha neket pod ? ●(1962) TDBP Ia 38 (T). Hennez a zo ken glaz hag ar hôl (hennez a zo glaz 'vel ar hôl), tr. J. Gros «celui-là est aussi vert que les choux.» ●(1978) PBPP 2.2/542 (T-Plougouskant). Glas evel kaol, tr. J. le Du «vert comme du chou.»
(8) Reiñ ur gaolenn da : mentir.
●(1924) FHAB Mezheven 214 (L) *Karan Lilia. Ha setu aman ar gaolenn a roas d'ar barrisioniz diskiant-se pa bignas er gador.
(9) Na sec'hañ ar fri gant delioù kaol : voir fri.
(10) Stagañ e chas gant delioù kaol : voir kaol.
- kaol-beotez
- kaol-bihan
- kaol-bleuñv
- kaol-bleuñvetkaol-bleuñvet
coll. Choux-fleurs.
●(c.1718) CHal.ms i. chous fleur, tr. «caul bleu, bleüet, caul fleur.»
- kaol-bouedekkaol-bouedek
coll. Choux-fleurs.
●(1732) GReg 167a. Choux-fleurs, tr. «Caul boëdecq.» ●(1744) L'Arm 58a-b. Chou-fleur, tr. «Cauleén-bouidêc.. le-bouidêc. f.»
●(1931) VALL 121b. Choux-fleurs tr. «kaol-boedek (sg. kaolenn-voedek).»
►kaolenn-vouedek f. : chou-fleur.
●(1744) L'Arm 58a-b. Chou-fleur, tr. «Cauleén-bouidêc.. le-bouidêc. f.»
●(1931) VALL 121b. Choux-fleurs tr. «kaol-boedek (sg. kaolenn-voedek).» ●(1934) BRUS 264. Un choux-fleur, tr. «ur gaolen-bouidek.»
- kaol-brignenek
- kaol-brokoli
- kaol-broust
- kaol-brusel
- kaol-dantek
- kaol-dourkaol-dour
coll. Nénuphars.
●(1973) LIMO 17 mars. Loéieu-ranned, nénuphars, littéralement : cuillers de grenouilles ; ailleurs on dit aussi kaol-deur, choux d'eau.
- kaol-du
- kaol-fleur
- kaol-frezennek
- kaol-friz
- kaol-gallekkaol-gallek
coll. (botanique) Guimauve.
●(1774) AC 59. grisiou a delliou eus a gol malo pe gol gallec, tr. «des racines & des feuilles de mauve, de guimauve.»
- kaol-garvkaol-garv
coll. (botanique) Bourrache.
●(1659) SCger 16b. bouroche, tr. «caul garo.» ●(1732) GReg 110b. Bourrache, ou, bourroche, plante, tr. «Caul-garo.»
●(1876) TDE.BF 320b. Kaol-garo, s. m., tr. «Chardon, plante. On donne aussi ce nom à la bourrache.» ●(1879) BLE 22. Bourrache. (Borrago. T.) Kaol-garô.
●(1925) FHAB Gwengolo 333. Ar c'haol-garo, e galleg la bourrache. ●(1931) VALL 77a. Bourrache, tr. «kaol-garo col. sg. kaolenn-c'haro f. (une feuille, un plant de bourrache).»
►kaolenn-c'harv f. : feuille de bourrache.
●(1732) GReg 110b. Une feüille de bourrache, tr. «Caulen-garo.»
●(1931) VALL 77a. Bourrache, tr. «kaol-garo col. sg. kaolenn-c'haro f. (une feuille, un plant de bourrache).»
- kaol-glas
- kaol-go
- kaol-goet
- kaol-gwenn
- kaol-gwrac'hkaol-gwrac'h
coll. (botanique) Grande bardane Arctium lappa.
●(1905) BOBL 21 octobre 57/1a. eur journal ledan evel eun delien kaol grac'h.
- kaol-Herodezkaol-Herodez
coll. (botanique) Arroches.
●(1732) GReg 51b. Aroche, herbe potagere, tr. «Caul-herodès.»
- kaol-irvinkaol-irvin
coll. Rutabagas.
●(c.1500) Cb 36b. napocaulis / lis. cest vne maniere de choulx ressemblantz a naueaux. b. coal yruin. ●(1521) Cc. napocaulis lis. cest vne maniere de choulx ressemblantz a naueaulx. b. caul yruin.
●(1876) TDE.BF 320b. Kaol-irvin, s. m., tr. «Rutabaga, légume fourrager.»
►
●(1939) KLDZgwal 126/44-45. re-bar da ziou gaolirvinenn.
►
●(1914) DFBP 53a. chou-navet, tr. «Kaolen-irvin.»
- kaol-kabuskaol-kabus
coll. Choux cabus.
●(1633) Nom 80b. Brassica capitata, tritiana, imperialis : choux cabus : caul cabuçc.
- kaol-kutuilhkaol-kutuilh
coll. Choux blancs.
●(1890) MOA 169b. Choux blancs ou choux à vaches, tr. «kaol-kutuill, m. pl.»
- kaol-malvkaol-malv
coll. (botanique) Mauve.
●(1659) SCger 77b. Mauue, tr. «caul malo.» ●(1732) GReg 609b. Mauve, plante, tr. «caul malo.» ●(1774) AC 59. grisiou a delliou eus a gol malo pe gol gallec, tr. «des racines & des feuilles de mauve, de guimauve.»
●(1847) MDM 235. grichou kaol-malo. ●(1879) BLE 255. Mauve. (Malva. L.) Kaol-malô.
●(1907) BOBL 16 février 125/3a. lakat eur palastr var he deve great gant kol-maro. ●(1925) FHAB Gwengolo 333. Ar c'haol-malo, anavezet gant an holl.
- kaol-melerkaol-meler
coll. (botanique) = cf. kaol-Milar ?
●(1864) KLV 67. Ho dispeuri war ar melchennou, pe gand ann eostou kaol-meler araok ober patatez.
- kaol-merdeatkaol-merdeat
coll. (botanique) Soldanelles, choux de mer, choux marins.
●(1633) Nom 80b. Brassica marina, vulgò soldanella. Saldano soldanelle : caul merdeat.
- kaol-Milarkaol-Milar
coll. (botanique) Choux de Milan. cf. kaol-meler ?
●(1962) EGRH I 26. kaol Milar, tr. « chou de Milan. »
- kaol-moc'hkaol-moc'h
coll. (botanique)
(1) Parelle Rumex crispus.
●(1732) GReg 702b. Patience, plante, tr. «caul-moc'h.»
●(1876) TDE.BF 321a. Kaol-moc'h, s. m., tr. «Patience, plante sauvage.» ●(1879) BLE 321. Parelle crispée. (L. crispum. Lm. – R. crispus. ) Kaol moc'h. – Patience.
●(1931) VALL 540a. Patience, plante, tr. «kaol-moc'h col sg. kaolenn-voc'h f.» ●(1934) BRUS 267. De la parelle, tr. «kaol-moh.» ●(1955) VBRU 190. kaol-moc'h : ur blantenn, e galleg «patience».
►kaolenn-voc'h f. : pied de patience.
●(1931) VALL 540a. Patience, plante, tr. «kaol-moc'h col sg. kaolenn-voc'h f.»
(2) Espèce de pavot jaune qui pousse sur la grève.
●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Kaol-moc'h = Eur seurt roz-moc'h melen o kreski e traez an aod.
- kaol-palmez
- kaol-podekkaol-podek
coll. (botanique) Choux cabus.
●(1931) VALL 121b. Choux cabus, pour la soupe, tr. «kaol-podek.»
- kaol-pomkaol-pom
voir kaol-pomez
- kaol-pometkaol-pomet
coll. (botanique) Choux pommés.
●(1732) GReg 167a. Choux cabus, ou, pommez, choux à pommes, tr. «Van[netois] col-pommet.»
- kaol-pomez / kaol-pomkaol-pomez / kaol-pom
coll. (botanique) Choux pommés.
●(1732) GReg 167a. Choux cabus, ou, pommez, choux à pommes, tr. «Caul-poumez.»
●(1890) MOA 169b. Choux pommés, tr. «kaol-pomme, m. pl.»
●(1902) PIGO I 4. kôl-pome, karotez ha pesked Sant-Briek. ●(1906) BOBL 28 avril 84/3d. eur mestr eo da gultiva kaol-pomm. ●(1933) ALBR 35. Hada : kaol-pome.
●(1931) VALL 121b. Choux cabus, pour la soupe, tr. «kaol-pome(z).»
►kaolenn-bomez f. : chou pommé.
●(1766) MM 858. er gaolen bomé, tr. «un pied de chou-pomme.»
●(1906) BOBL 28 avril 84/3d. dirag beb a gaolen-bomm. ●(1924) BILZbubr 38/841. eur gôlenn-bome, eun irvinenn.
- kaol-ruzkaol-ruz
coll. (botanique) Choux rouges.
●(1633) Nom 80b. Brassica cumana læuis, rubra : choux rouge : caul ruz.
- kaol-saoutkaol-saout
coll. (botanique) Choux fourragers.
●(1931) VALL 121b. Choux fourragers, à vaches, tr. «kaol-saout.»
- kaol-stlejkaol-stlej
coll. (botanique) Choux fourragers.
●(1659) SCger 136a. caul stlej, tr. «gros choux.» ●(1732) GReg 167a. Gros choux, tr. «Caul stlech.»
●(1896) GMB 658. espèce de choux qui monte toujours, et dont on arrache les feuilles pour les bestiaux, pet[it] Trég[uier] kôl skléñch.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. sklej : pour skej ; kaol sklej. ●(1931) VALL 121b. Choux fourragers, à vaches, tr. «kaol-stlej.»
►kaolenn-stlej f. Chou fourrager.
●(1924) BILZbubr 45/1066. Kôlenn sklech, tr. «chou à vache.»
- kaol-teal
- kaol-terezkaol-terez
(botanique) coll. =
●(1982) PBLS 37. (Sant-Servez-Kallag) kaol-terez, tr. «rumex, oseille épinard.»
- kaol-yarig
- kaolajkaolaj
coll. (phycologie)
(1) Laminaires épaves.
●(1987) GOEM 44. Le râteau de grève (…) rastell gaolach (râteau de laminaire-épave) à Plougoulm.
(2) Ulve, laitue de mer Ulva lactuca.
●(1968) NOGO 212. Ulva lactuca. kao:laʒ, «mauvais choux» : Mogueriec en Sibiril, Le Dossen en Santec.
(3) Kaolaj hir : Alaria esculenta.
●(1968) NOGO 219. Alaria esculenta. kaolaʒ-'ir, «mauvais choux longs» : Le Dossen en Santec.
(4) Kaolaj : Fucus serratus.
●(2007) GOEMOn 119b. Kaolac'h (se prononce kolac'h : il a la forme et la consistance des choux=kaol) : fucus serratus.
- kaolegkaoleg
m. –i, –où, kaoleier Terrain planté de choux.
I.
●(1732) GReg 167b. Le quartier des choux dans un Jardin, ou, courtil à choux, tr. «Caulecq. p. caulegou. ar gaulecq.» ●(1738) GGreg 17. caulecg, tr. «carré de choux.» ●(1744) L'Arm 58b. Choutier, tr. «Caulêc.. égui. f.» ●(1779) BRig I 27. zoul, gled, zouleier, des champs de gleds ; de caul, choux, cauleier.
●(1864) KLV 54. Ar c'haoleier a zrebe ann eostou melchen, ha dre zouar, ha dre deil. ●(18--) RGE 37. guelet ur c'haor en ur golec.
●(1939) RIBA 158. kardellat me haoleg geton. ●(1942) DHKN 13. é grien ur gaoleg.
II. Teurel mein e kaoleg ub. : voir mein.
- kaolekkaolek
adj. Legumaj kaolek : légumes feuilles.
●(1933) ALBR 74. Pevar seurt legumaj a zo re gaolek, re wriennek, re ognonek, ha re sec'h.
- kaolennkaolenn
f. –où, kaol
(1) Choux.
●(1499) Ca 34a. Caulenn. g. choul. ●(c.1500) Cb 36b. maguderis / is. cest le second choul. i. broisson de choul. b. bruncen an caulenn.
●(1659) SCger 136a. caulen, pl. caul, tr. «choux.» ●(1732) GReg 167a. Chou, herbe potagere, tr. «Caulenn. p. caul.» ●(1744) L'Arm 58a. Chou, tr. «Cauleenn.. le. f.»
●(1869) EGB 12. koalen (lire : kaolen) tr. «un seul chou.» ●kaolennou, tr. «quelques choux.»
(2) (?) Histoire incroyable, exemplaire (?).
●(1924) FHAB Mezheven 214. ha setu aman ar gaolenn a roas d'ar barrisioniz diskiant-ze pa bignas er gador : (...).
(3) (phycologie) Laminaria digitata.
●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. kaol, col. kaolen, singf. «choux» : Karreg-Hir en Kerlouan, Meneham en Kerlouan, Kerhurus en Plouneour-Trez.
- kaolennadkaolennad
f. –où Plein une feuille de choux.
●(1857) CBF 14. Hag ar gaolennad sivi ? tr. «Et la feuille de fraises ?»
- kaolmoc'hakaolmoc'ha
v. Kas da gaolmoc'ha : envoyer promener.
●(1955) VBRU 15 (T) *Jarl Priel. e voen kaset gantañ da gaolmoc'ha. ●(1968) LOLE 12 (T) *Roc'h Vur. Hini ebed aneze ne veze kaset da gaolmoha. ●(1970) BHAF 241 (T) E. ar Barzhig. Eleh kas anezañ da golmoha, an davarnourez Selina Tangi he-doa roet ton d'e ardou.