Devri

Recherche 'kein...' : 31 mots trouvés

Page 1 : de kein (1) à keinvor (31) :
  • kein
    kein

    m., prép. & adv. –où

    I.

    A. (anatomie)

    (1) Dos.

    (1464) Cms (d’après GMB 528). quey dos. ●(1499) Ca 23a. g. boce au dos. b. bocenn en queyn. ●(c. 1501) Lv 231/1. quein gl. tergum. ●232/5. quein gl. dorsum. ●(1647) Am.ms 614. Sell a dre da quein hema ho trahina, tr. « Regarde derrière ton dos, il traîne »

    (1659) SCger 166a. quein, tr. «dos.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Dos, tr. «quein er c'hein, er c'heinieu, c'heineu.» ●(1732) GReg 302b. Dos, le dos de l'homme, ou de l'animal, tr. «Qéyn. p. qéynou

    (1818) HJC 136. er voèz-ce placet ardran i gueine. ●(1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 74. arlerh é oé bet ariet men deourn ardran me hain. ●(1766) MM 842. dap !... taolet ar chapl var he guéin ! tr. «houp ! lui voilà la chape sur le dos !»

    (1900) KEBR 18. Ar c’hein, tr. « Le dos ».

    (2) Kein an dorn : arrière-main.

    (c.1718) CHal.ms ii. un coup de L'arriere main, tr. «un taul guet cain en en dourn'

    (3) Kein ar c'har : devant de la jambe.

    (1744) L'Arm 189b. l'os du devant de la jambe ou le devant de la jambe, tr. «Quein er garre

    B.

    (1) Ober kein : soutenir avec le dos.

    (1732) GReg 302b. S'éforcer de soutenir du dos, tr. «ober qéyn

    (2) Treiñ kein da : tourner le dos à.

    (1763/67) SE 55. Sonch ameus da ober, pa velign, emeza / Ez bezo-dé troet quein daz c'halant diveza, tr. «J'ai idée de le faire quand je verrai que tu auras tourné le dos à ton dernier galant.» ●(17--) TE 2. n'eèllér quêt bout heurus é troein cain dehou.

    (1821) SST iv. er ranteleah crechein merbet en dès troeit caign de Jesus-Christ. ●(18--) SAQ I 117. Kaer hon devezo trei kein da Zoue, ni her c'havo atao e penn hent ar vuez.

    C. (en plt de qqc.)

    (1) Dos (d'un livre).

    (1732) GReg 303a. Le dos d'un livre, tr. «Qéyn

    (2) Bombement d'un mur.

    (1744) L'Arm 398b. Bombement, tr. «Quein ou Bolzeenn, ur vur.»

    (3) Dossier (de chaise, etc.).

    (1732) GReg 303a. Dossier de chaise, tr. «Qéyn ar gador.» ●(1744) L'Arm 116a. Dossier de chaise, tr. «Quein er gadoairr.»

    (4) =

    (1878) EKG II 116. An avel a zourre dreist kein an tiez.

    (5) (marine) Quille de navire.

    (1633) Nom 151a. Carina : le fonds du bateau : an gouelet ves an bacq, an queïn.

    (1732) GReg 652a. La quille du Navire, tr. «Qein al lestr. ar c'hein

    (1978) ARVA I 37. La quille, ar c'hein, est assemblée par des écarts à mi-bois avec l'étrave, ar staon, et l'étambot, dit piked ar steur.

    (6) Surface (d'un terrain).

    (1849) LLB 829. Hadet sapinegi ar gain nueh hou lanneu.

    (7) (maçonnerie) Kein hoc'h : fondations en forme de voûte par pallier au manque de fermeté du sol.

    (1982) TIEZ I 115. Quand, en un lieu donné des fouilles, le maçon ne parveint pas à atteindre le dur pour y installer les fondations, il donne alors à ces dernières l'allure d'une voûte qui enjambe la zone déficiente : il construit ce qu'il appelle un «dos de cochon» (kein eun ouc'h).

    (8) (pêche) Bezañ lakaet war gein ar roll : être inscrit sur le rôle maritime avant l'âge.

    (1986) GEVU v 120. (Pouldahu) Ha war ar rol yaemp da zaouzek vloaz. Da zaouzek a gonte. Hom mor a gonte deomp. Hag a-raok on bet, neuze moe ket daouzek vloaz. Vegn lakaet «war gein ar rol» vi lavaret deus an dra-se. Memes tra vegn enskrivet met 'gonte ket. Ar rol 'gonte ket. «War gein ar rol» vi lavaret deus an dra-se, tr. «Et à douze on pouvait s'inscrire sur le rôle. A douze ans les périodes de pêche nous étaient comptées. Je suis parti en mer je n'avais pas encore douze ans. On m'avait mis sur le «dos de rôle» comme on disait. J'étais inscrit mais cela ne comptait pas. Le rôle ne comptait pas. Sur le «dos du rôle» disait-on.»

    (9) (géographie marine) Haut-fond, plateau.

    (1971) TONA.morl 5. kein, tr. «haut-fond, plateau, dos.»

    (10) Voir Kein-Breizh.

    D. (astronomie) Al loar war he c'hein : la barque lunaire.

    (1942) VALLsup 109a-b. Dicton tiré de l'apparence de la lune, Al loar war he c'horn, Amzer sec'h-korn. Al loar war he c'hein, Amzer c'hleb-brein.

    II. Loc. prép.

    (1) E-tal-kein : derrière.

    (1897) EST 51. En dason e respond é tal kain er mané, tr. «L'écho répond derrière la montagne.»

    (2) E-tro-kein : derrière.

    (1995) BRYV I 114. (Milizag) On mamm he-doa lavaret deomp e oa aze [an êl mad], e tro kein deom.

    (3) A-dreñv-kein : derrière.

    (1612) Cnf 15a. oz laquatàdreff quein pep tra.

    (c.1825-1830) AJC 4787. ma hantreis neur granch drenf quain ma enemied. ●(1859) MMN 31. ret mad oue din choum a dre kein eur pilier. ●(1877) EKG I 226. adren kein he vamm.

    (1927) FHAB Genver 3. a dre kein eur wezenn zero. ●(1928) FHAB Ebrel 120. a-dre kein eur c'harz. ●(1928) FHAB C'hwevrer 64. Yann ha Per, hag a oa o selaou a dre kein an nor. ●(1929) FHAB C'hwevrer 64. d'en em guzat adrenv kein ar c'harz.

    III. Loc. adv.

    (1) A-dreñv-kein : derrière.

    (1925) FHAB Mezheven 216. gand aon na vije deut ar re-man da skein warnan a-drenv-kein.

    (2) War greiz e gein : sur le dos.

    (1877) FHB (3e série) 19/156b. var greiz he gein, he garavellou er vant.

    (1926) FHAB Mezheven 217. Pa weler eun danvad o kamma eo red e lakat war greiz e gein.

    (3) Àr lammenn e gein : sur le dos, à la renverse.

    (1861) BSJ 222. ind e gouéhas lorhet ar lamen ou hain ar en doar.

    (4) War lein e gein : étendu sur le dos, à la renverse.

    (c.1825/30) AJC 610. hac eheilpennis voar lein ma hein er mor. ●(1864) SBI II 98. War leinn he geinn, en creiz ar porz, tr. «(Étendu) sur le dos, au milieu de la cour.»

    (1907) BSPD II 267. Astennet ar en doar ar lein é gein. ●(1960) LLMM 79/82. diouzhtu en em ledas hemañ war-lein e gein.

    (5) War leur e gein : sur le dos.

    (1927) FHAB Meurzh 69. gourvezet war leur o c'hein.

    (6) War gein e gorf : sur le dos.

    (1864) GBI II 58. Emman du-ze war gein-he-gorf, tr. «Il est là-bas, étendu sur le dos.»

    IV.

    (1) Bezañ sec'h a gein : chiche, avaricieux.

    (c.1718) CHal.ms i. chiche, tr. «perhueh, seh again a sarz[zeau] pih a Ing[uiniel] peh a queru[ignac].» ●(1732) GReg 619b. Mesqin, ine, tr. G. Rostrenenn «Seac'h a guein.» ●(1744) L'Arm 118b (G). Dur à la desserre, tr. «Séh à guein.» ●225a. Maigre. Chiche, tr. «Séh-à-guein.»●378b. Avare, tr. «Séh à guein

    (1931) VALL 50. Très avaricieux, tr. F. Vallée «sec'h e gein

    (2) Sevel e gein : quitter la pauvreté.

    (1981) ANTR 24 (L) *Tad Medar. Kaved e vez aliez e-touez domestiked ar maner, eur flater bennag c'hoant d'ezañ sevel e gein, da vond da guzulikad kement a glev, ha marteze kement na glev ked, e skouarn an Aotrou.

    (3) (Frotañ, flourañ) kein ub. : enjoliver qqn.

    (1893) IAI 256 (L) L. Kerne. Ginaouegi a reont dirag kement lakipot a deu da floura ho c'hein, da gounta geyer dezo. ●(18--) EER 37 (T) E. Ernod. Da genta c'hoantaez frotan kein an noblanç.

    (4) Kaout ur ... war ar c'hein hag unan all war an drein : avoir peu de vêtements, être pauvre.

    (1948) KROB 8/12 (L) *Ab Sulio. Eur vaouez vat, eur plac'h fur ha poellek... ha goude ma n'he dije evit argourou nemet un iviz war he c'hein hag unan all war an drein, a dalv kant gwech gwelloc'h eget eur Vari-Flao, ul lakotenn hag a vefe ganti an aour o louedi war ar pell-gwiniz ha war ar raden.

    (5) Pigosat war kein ub. : médire sur qqn.

    (1919) FHAB Kerzu 178 (T) Gab Liskildry. War e gein kare pigosat / Evit hen eünan, marvat.

    (6) Bezañ kreñv e gein : être riche.

    (1857) CBF 65 (L). Ho keferer a zo kre he gein ; anaout a ra troidellou tud al lezen, tr. «Votre adversaire a les reins forts ; il connait les rubriques de la chicane.»

    (7) Bezañ evel kein ha roched : très bien s’entendre. Cf. être cul et chemise.

    (1980) VLTH 10 (T) E. ar Barzhig. Ne oa ket brasoc'h mignoned eget ar merour hag ar senechal, evel kein ha roched e oant.

    (8) Ober kein hir : s’arrêter de travailler.

    (18--) SAQ ii 90. Devezour filouter : – pa zell ar mestr e labour, pa na zell ket, kein hir...

    (1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149 (L Plouarzhel) *Mab-Arzel. Souc'ha = chom a-sav gant al labour, ober kein hir.

    (9) Lipat kein al loar : voir loar.

    (10) Bezañ tost da douzañ kein ul laouenn-dar : voir laouenn.

    (11) Bezañ tost e groc'hen d'e gein : voir kroc'hen.

    (12) Bezañ stag e groc'hen ouzh e gein : voir kroc'hen.

    (13) Bezañ stag e galon ouzh e gein : voir kalon.

    (14) Sachañ ar bec'h war e gein : voir bec'h.

    (15) Sachañ ar c'harr war e gein : voir karr.

    (16) Tennañ ar c'harr war e gein : voir karr.

    (17) Terriñ keuneud war gein ub. : voir keuneud.

    (18) Na gaout un hiviz da lakaat ar e gein : voir hiviz.

    (19) Terriñ ar c'hler diwar kein ub. : voir kler.

    (20) Tennañ tan àr e gein : voir tan.

    (21) Bezañ war kein ar wiz : voir gwiz.

    (22) Aet e gof en e gein : voir kof.

    (23) Distagañ e gof diouzh e gein : voir kof.

    (24) Lakaat kegel e vamm en e gein : voir kegel.

    (25) Frotañ skant e kein ub. : voir skant.

    (26) Kaout kof ha kein da zerc’hel : voir kof.

  • kein-àr-gein
    kein-àr-gein

    adv. Entassé, serré.

    (1905) LZBg Gwengolo 215. Nen dé meit ur ioh tiér kein ar gein. ●(1923) KADO 28. me gred / É hel en diaul gobér er pont e houlennet, / Guel hoah, mar sekouret geton é kas er mein, / Doh ou zaulein én deur, hed-ha-hed, kein-ar-gein, tr. «je crois que le démon peut vous bâtir un pont, surtout si vous l'aidez, en rassemblant les pierres, en les plongeant dans l'eau, en les groupant conjointement.»

  • Kein-Breizh
    Kein-Breizh

    oronyme (nom donné au Ménez-Aré).

    (1732) GReg 50a. Menez Arè. qein-breyz. ●636a. On dit burlesquement : Qein Breiz. id ẽ, le dos de Bretagne, parce que cette montagne qui est au milieu de la Province, & qui regne presque d’un bout à l’autre, est assez élevée.

    (1878) SVE 987. Menez Are kein Breiz.

    (1914) ARVG mae 76. Steud an hanter-noz a dap eus ar penn da Vreiz d'egile, adaleg an Normandi beteg morlen Brest. Kein Breiz eo hanvet ha hano gwelloc'h ne oufed bean kavet d'ei rak mammennou al loden vras eus ar steriou hag ar gwaziou a red d'ar Vanch ha d'ar Mor-Bras a didarz ouz he zeul. ●(1927) CONS 715. Tro Vale tresek Kein Breiz.

  • kein-dre-gein
    kein-dre-gein

    adv. Pêle-mêle.

    (1912) RNDL 39. Pe goroll ém fen peur me chonjeu kein-dré-gein, tr. «Puisque mes pensées dans ma pauvre tête dansent pêle-mêle.» ●(1925) DIHU 172/350. léh ma kaùer / kein-dar-gein korveu marù é vreiniat.

  • kein-e-kein
    kein-e-kein

    adv. Dos à dos.

    (1732) GReg 303a. Dos à dos, tr. «Qéyn-ê-qéyn

  • kein-gar
    kein-gar

    m. (anatomie) Tibia.

    (1723) CHal 81. Cein garre, tr. «l'os de la jambe.»

  • kein-ha-kein
    kein-ha-kein

    adv. Dos à dos.

    (1949) KROB 9/12. gwele ar mestr, lakaet a-dreuz, kein-ha-kein gant an armel.

  • kein-melchon
    kein-melchon

    m. péjor. Surnom du paysan.

    (1983) GOEL 114. (Bro-Oueloù) Kein-mèlchon, tr. «paysan (familier et péjoratif).»

  • kein-ouzh-kein
    kein-ouzh-kein

    adv. Dos à dos.

    (1732) GReg 303a. Dos à dos, tr. «qéyn ouc'h qéyn. Van[netois] qéyn oh qéyn.» ●(1744) L'Arm 116a. Dos-à-dos, tr. «Quein-oh-quein.» ●(1766) MM 1422-1425. révoquet diouc'h tu ar sétanç / gréat nombr a formalitéou / great da vorin adan naoutrou / mont quéin ouc'h quein or gemensé.

  • keinad
    keinad

    m. –où

    (1) =

    (1959) BRUD 7/21. hag e lamme dreist ar heinadou fank seh. ●(1959) BRUD 10/41. e-touez ar heinad drez o sevel war gleuz Park Kergrenn.

    (2) (géographie) Chaîne (de montagnes).

    (1939) KOLM 45. Liès en des Kolmkel trezet er heiniad mañnéieu-se.

  • keinadur
    keinadur

    m. Reliure.

    (1931) VALL 640a. Reliure, tr. «keinadur-levr.»

  • keinal / keinat / keiniñ
    keinal / keinat / keiniñ

    v. intr.

    (1) Se plaindre.

    (1499) Ca 168b. Queinyff. g. gemir.

    (1659) SCger 92b. le malade se plaint, tr. «queinat a ra an hini clân.» ●166a. queini, tr. «se plaindre.» ●(1732) GReg 727b. Se plaindre, tr. «qeinat, qeinal. ppr. qeinet.» ●Il se plaint beaucoup de son mal, tr. «Terrup a ra o qeinat, ou, o qeinal, gand e zroucq.» ●(1744) L'Arm 288a. Se plaindre, tr. «Queinal

    (1872) ROU 86b. Gémir, tr. «Keini

    (2) Keinal gant : se plaindre de.

    (1744) L'Arm 269a. Il est peu de pieds qui ne s'en ressentent, tr. «Nenn-déss quéd heleih à dreid na gueinnantt guetou

  • keinañ
    keinañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) (architecture) Couvrir (de pierres taillées).

    (1955) STBJ 46. en dro d'ar vered koz, eun tamm mat a vur, chiket penn-da-benn ha keinet a-zoare gant mein-benerez kromm.

    (2) Finir (un tas).

    (1983) PABE 55. (Berrien) keina, tr. «finir un tas.»

    (3) (lutte) Faire tomber sur le dos, le retourner.

    (1983) PABE 55. (Berrien) keina, tr. «faire tomber sur les épaules (cf. lamm à la lutte).»

    (4) Soutenir avec le dos.

    (1732) GReg 302b. S'éforcer de soutenir du dos, tr. «Qéyna. pr. qéynet

    ►absol.

    (1732) GReg 303a. Il a bon dos, il suportera bien cela, tr. «mad eo da guéyna. brao ez voar qéyna

    (5) Relier (un livre).

    (1732) GReg 798a-b. Relier un livre, des cahiers, tr. «qeyna ul levr.»

    II. V. intr. Keinañ ouzh : s'adosser à.

    (1931) VALL 10a. Adosser (s'), tr. «keinaouz).»

  • keinat
    keinat

    voir keinal

  • keinata
    keinata

    v. tr. d. Porter à dos d'homme.

    (1872) ROU 81b. Porter sur le dos, tr. «Keinata.» ●(1890) MOA 224b. Porter sur le dos, tr. «keinata, v. a. et n.»

    (1922) FHAB C'hwevrer 53. an hini n'en deus na kar na loan a rank keinata ar sivi kutuilhet... ●(1927) GERI.Ern 29. keinata, tr. «porter un fardeau sur le dos.» ●(1931) VALL 228b. porter sur le dos, tr. «keinata

  • keinbant
    keinbant

    adj.

    (1) (en plt d'un cheval) Ensellé.

    (c.1930) VALLtreg 203. kein bant e, il a le dos arqué (l'opposé de voûté) (Besco, Corn.). ●(1931) VALL 92b. taille bien cambrée, tr. «kein bant C[ornouaille].» ●(1997) BRLI ix 127. (Sant-Servez-Kallag) Dans la liste des défectuosités de ce vieux compagnon des Bretons [le cheval], le fait d'être ensellé vient en bonne position (...) Mon parler natal (Saint-Servais-Callac, en Haute-Cornouaille) possède un mot concis et superbe : keinbant.

    (2) par ext. (en plt de qqc.) Concave.

    (1957) BRUD 1/105. eur charbañ, netra ennañ nemed eun dra hir ha keinbann goloet gant eur pallenn marellet a zaelou hag a bennou maro gwenn. ●(1997) BRLI ix 128. (Sant-Servez-Kallag) à Saint-Servais, on l'emploie [keinbant] pour un faîte de toit qui s'est creusé, la charpente ayant travaillé.

  • keindraeneg
    keindraeneg

    m. (ichtyonymie) Épinoche.

    (1942) VALLsup 67a. Épinoche, tr. «keindraeneg(ig) m.»

  • keineg
    keineg

    m. Ober ar c'heineg : faire le gros dos.

    (1732) GReg 302b. Faire le gros dos, se voûter à dessein, tr. «Ober ar c'héynecq. ober e géyenecq

  • keinek
    keinek

    adj.

    I.

    (1) Qui a un dos, un dossier.

    (1499) Ca 168b. g. endosez. b. queynec.

    (2) Qui a le dos large.

    (1732) GReg 302b. Qui a le dos large, tr. «Qéynecq

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Convexe.

    (c.1718) CHal.ms i. conuexe, tr. «figur' cainiec.» ●(1732) GReg 208b. Convexe, surface exterieure d'un corps, tr. «Ar gorre qeynecq eus a un dra.»

    (2) Koufr keinek : bahut.

    (1732) GReg 75a. Bahut, coffre en forme de voute, couvert de cuir, tr. «Coufr qeyneq. p. coufrou qeynecq.» ●178a. Coffre de bahut, tr. «Couffr qéinecq. p. couffrou Qéinecq

    (3) Bank-keinek : banc à dossier.

    (1929) SVBV 8. war ar bank keinok.

  • keinenn .1
    keinenn .1

    f. –où

    (1) (géographie) Ligne de faîte, dorsale.

    (1943) FHAB Mezheven 308. keinenn ar menez.

    (2) (agriculture) =

    (1957) ADBr lxiv 4/465. (An Ospital-Kammfroud) Keinenn : n. f. ; pl. –ou ; racine kein (dos). – Désignait à l'époque des labours en billons (avant que n'apparût le brabant réversible) une élévation de terre résultant de l'opposition de deux sillons dont la rencontre se produisait à l'endroit même où existait préalablement un «creux», une «rigole». Endroit par conséquent très fertile en raison de l'accumulation de fumier, recherché pour les cultures potagères : dao vo din lakaad eur renkennad pour war ar geinenn-se ; ar gwella keinenn banez am-eus bet gwelet morse a oa e park ar 'forn, a-dreñv an ti.

    (3) (architecture) Façade arrière.

    (1986) CCBR 30. (Brieg) Façade arrière, tr. «tu kein ou keinennar g

    (4) Cœur de cheminée.

    (1986) CCBR 104. (Brieg) cœur (de cheminée), tr. «keinenn

    (5) Objet en forme de dos.

    (1962) EGRH I 29. keinenn f. -où, tr. « objet en forme de dos. »

  • keinenn .2
    keinenn .2

    f. Gémissement.

    (1872) ROU 86b. Gémissement, tr. «Keinenn.» ●Le pauvre enfant fait entendre un gémissement, tr. «ur geinennic a zo var ar c'hrouadur paour, truez e glevet.»

  • keiner
    keiner

    m. –ion Relieur.

    (1732) GReg 798b. Relieur, qui relie les livres, tr. «ur c'heynèr levryou.»

  • keinerezh
    keinerezh

    m. –où Gémissements.

    (1792) BD 356. a diuoar dro ma sy gant ho queinereso, tr. «Des abords de ma maison, toi et tes gémissements.»

  • keinet
    keinet

    adj. Adossé.

    (1904) LZBg Mae 123. Ni e arriù ar vlein er mañné mé ma Tsékou keiniet doh tou.

  • keiniñ
    keiniñ

    voir keinal

  • keinskrid
    keinskrid

    m. –où Endossement.

    (1914) DFBP 117b. endossement, tr. «Keinskrid

  • keinskrivañ
    keinskrivañ

    v. tr. d. Endosser.

    (1914) DFBP 117b. endosser, tr. «Keinskriva

  • keinskriver
    keinskriver

    m. –ion Endosseur.

    (1914) DFBP 117b. endosseur, tr. «Keinskriver

  • keinvan
    keinvan

    m. Gémissement.

    (1499) Ca 168b. Queinuan. g. gemissement. ●(1575) M 2411. Queinuoan en organou, tr. «Gémissement dans les organes.» ●(1650) Nlou 181. Ho quaccet en poan, ha queynuoan dan tan Glaou, tr. «on les envoyait dans la douleur et le gémissement au feu de charbon.»

    (1659) SCger 92b. plainte, tr. «queinvan.» ●166b. queinvan, tr. «plaincte.» ●(1732) GReg 728a. Plainte, lamentation, tr. «qeinvan. p. qeinvanou

  • keinvanus
    keinvanus

    adj. Gémissant.

    (1499) Ca 168b. Queinuanus. g. gemisseux.

    (1732) GReg 728a. Qui est à plaindre, tr. «qeinvanus

  • keinvor
    keinvor

    m. (domaine maritime) Large, pleine mer.

    (1877) EKG I 227. e rankan araok an deiz beza eat er c'hein-vor.

    (1931) VALL 461b. haute mer, le large, tr. «keinvor m.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...