Recherche 'kordenn...' : 21 mots trouvés
Page 1 : de kordenn-1 (1) à kordennin-2 (21) :- kordenn .1kordenn .1
f. & interj. kerdin, kerden, kerdad
I. F.
A.
(1) Corde.
●(1464) Cms (d’après GMB 119). Corden, corde. ●(1499) Ca 46a. Cordenn. g. corde. ●46b. ga. faire cordes. b. ober querdenn. ●Cordenn merdeat. g. corde a marinyer. ●Cordenn instrument a music. g. corde distrument a musique. ●170b. Querdenn an lestr g. cordes de nef. ●(c.1500) Cb 48a. petite corde. b. cordennic. ●g. homme liez de plusieurs cordes. b. ereet gant querdeynn. ●48b. g. faire cordes. b. ober querdenn. ●(c. 1501) Lv 234/102. corden gl. restis. ●(1557) B I 569. gant querdenn tenn, tr. «avec des cordes solides.» ●(1621) Mc 52. Ober à gra vn corden, pe vn chaden, hac en he laqua éz tro é gouzouc. ●(1633) Nom 153a. Funis, restis : corde : corden. ●Funiculus : cordelette : rabancquen, cordennic bian. ●175a. Numella : lesse ou laisse du collier : lesen, cordennic reun da stagaff ouz collier an chaçc. ●182a. Tomices : corde de chanure : corden canab. ●213a. Verricula, verticilli, epitonia : pieu pour tendre ou destendre les cordes : peig pe ibil euit asten da (lire : ha) diasten an querdin.
●(1659) SCger 32a. corde, tr. «corden, p. querdin.» ●(c.1680) NG 1655. Er querdat displiet. ●(1688) MD II 10. staguet / Gant querdin crè ha chadennou dinvat. ●(1732) GReg 211a. Corde, tr. Qordenn. p. qerdin. ur gordenn. Van[netois] qordeen. p. qerdad.» ●(17--) TE 135. er garrottein guet querdad nehué, pé guet luanneu. ●(1792) CAg 67. De foétal é Corf sacret / Guet querdad clommet expresse.
●(1821) SST 45. ur gorden doh é oug. ●176. Er herdat guet peré e hoai bet ariet. ●(1838) OVD 297. pincein gùéh-t'er-huéh er herdad ag é instrumant eit ou accordein. ●(1846) BAZ 684. gant eur gordenn en he guerc'hen. ●(1861) BELeu 116. stâguet forh sterd guet credad ha rangenneu hoarn. ●(1878) EKG II 126. eur bern kerdign koz.
●(1907) PERS 331. eur gorden gant skoulmou kalet. ●(1913) AVIE 41. goudé bout groeit ur meni skourj get kerdad. ●(1962) EGRH I 32. kerdad m., tr. « cordages. »
(2) Penn-kordenn : corde, boute de corde.
●(1913) DIHU Du 356. Meit er pautr e oé fin : kaset en doé ur pen korden geton.
(3) Lezel kordenn gant : laisser une longueur de corde suffisante (aux chiens).
●(1909) FHAB Du 347. hag e vezo lezet korden ganto [hor chas] da redet ma venn ar tri vrichin tec'het re abred.
(4) Gwerzhañ diouzh ar gordenn =
●(1926) FHAB Meurzh 93. Gounid a vez diouz ar moc'h, da genta, en eur gaout torradou re vihan hag ouz o gwerza diouz ar c'harr ; d'an eil, o sevel ar re vihan d'o gwerza diouz ar gordenn.
B. (insulte)
(1) Lañs ar gordenn : gibier de potence.
●(1766) MM 1439. Evidoc'h-hu Lanç ar gorden, tr. «vomissure de potence.»
(2) Rest ar gordenn : gibier de potence.
●(c.1718) CHal.ms ii. gens de sac et de corde, tr. «boet er groug' boet er gorden, rest' er gorden.»
(3) Boued ar gordenn : gibier de potence.
●(c.1718) CHal.ms iii. reste de gibet reste de pendu, tr. «boet er gorden, rest' er gorden.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Traisne potance, tr. «boet er gorden.» ●(1732) GReg 458a. Reste de gibet, reste de corde, injure, tr. «bouëd ar gordenn.»
●(1904) DBFV 27b. bouid er gorden, tr. «pendard, gibier de potence.»
(4) Tamm ar gordenn : gibier de potence.
●(1633) Nom 327b-328a. Nebulo, tenebrio, semissis homo, vatinio, quisquiliæ, nihili homo, lucifuga, trioboli homo, vappa, frugiperda, fruges consumere natus : pendart, fourage de corbeaux, coquin, garnement, truant : vn den fall, vn lançc croug, tam an gorden, vn fallacr, bouèt an gibet, gaing an chaçc hag an biny (lire : briny) trenter, fall, coquin.
(5) Paotr ar gordenn a-raok : boute-en-train.
●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 209. Hen eo a voe, epad an deiz, evel ma vez lavaret, «paotr ar gordenn araok»...
C. fam. Sistr-kordenn : eau.
●(1957) DSGL 132. paotred er «chistr kordenn», tr. «Les partisans du «cidre de corde» Expression ironique des campagnards pour désigner, en breton, l'eau de puits tirée à l'aide d'une corde.»
II. Interj. Corbleu.
●(1890) MOA 187a. Corbleu ! Imprécation, ou sorte d'interjection, tr. «kordenn !» ●347. Morbleu ! Interj. En mauvaise humeur, tr. «kordenn !»
III.
(1) Na vezañ gwi en e gordenn : être franc, droit.
●(1912) MELU XI 403 (T-Koadoud). Eun den ha n'eus ket a wi en e gorden, tr. E. Ernault «Un homme qui n'a rien de tordu dans sa corde, un homme franc, droit. Coad[out].»
(2) Bezañ tro en e gordenn : avoir plus d’un tour dans sa ficelle, être tortueux.
●(1912) BUBU 37 (G) J. Sevenou. En anpeleur en doé tro én é gorden. ●(1912) RVUm 239 (Gu). Henneh e zou tro én é gorden, tr. P. ar Gov «Il y a plus d'un tour dans sa ficelle.» ●(1953) BLBR 63/6. N'ez eus Pourlet na Pourletenn, / Na ve kant tro en o c'horden.
(3) Bout hir troioù e gordenn : avoir plus d’un tour dans sa ficelle, être tortueux.
●(1939) RIBA 133 (G) I.-M. Héneu. Un Urisinour, hir troieu é gorden.
(4) Bezañ un dra bennak kamm en e gordenn : être immoral, déloyal.
●(1914) DIHU 105/37 (G) *Al[b]an er Hemenér. Guir e laret, émé en tad, un dén reih ha eañn oh hui. En ol e amzaù hag e lar kement-sé anehoh. Neoah, de me chonj-mé, bout e vehé un draig benak kam én hou korden. Bout e zo ré e gaset genoh abretoh ha ré e gaset devéhatoh. Met distér dra é de glem anehoh. Hañni ne chom ar hou lerh.
(5) Nezañ e gordenn : traîner son licou.
●(1744) L'Arm 218. Il traine son licou, tr. «Néein a ra é gordênn.»
(6) Leuskel kordenn gant ub. : donner de la liberté à qqun.
●(1877) FHB (3e série) 19/156b (L) *Jakez ar Velchenneg. En affer-man zo bet laosket corden ganen.
(7) Leuskel re hir ar gordenn gant ub. : donner trop de liberté à qqun.
●(1893) IAI 164 (L) An Ao. Kerne. Ar roue-ma a laoskas re ir ar gorden gant ar Brotestanted.
(8) Sachañ war ar gordenn : mener la course, le train (en prl de sport).
●(1931) VALL 460. (Sport) mener la course, le train, tr. F. Vallée «sacha war ar gordenn T[régor].»
(9) Reiñ bec'h d'ar gordenn laosk : faire le moins possible, tirer au flanc.
●(1993) (Ki) PONTEKROAZ R. Gargadenneg. Ober bec'h d'ar gordenn laosk : tirer au flanc.
(10) Reiñ kordenn war lêr ub. : frapper qqun.
●(1910) MAKE 66 E. Crocq. e leac'h frikou, e oe roet d'ezo korden war o ler.
(11) Kaout kordenn : être frappé.
●(1913) FHAB C'hwevrer 55. Digant va mam em bô korden.
(12) Treiñ kordenn :
●(1850) MOY 303 A.-M. Ledan. Eno ne allimp mui donet da drêin corden : / Disqeuzet e vo din va c'hrimou pen-da-ben.
(13) Kaout fest ar gordenn : attraper une volée de coups (de corde).
●(1908) FHAB Gwengolo 268. hag e po fest ar gorden digant da dad.
(14) Reiñ e sac'h da ub. hag ar gordenn da heul : voir sac'h.
(15) Mont da gaoc'ha gant ur gordenn : voir kaoc'ha.
(16) Klask treiñ an avel diwar-bouez ur gordenn : voir avel.
- kordenn .2kordenn .2
f. -où Cordelée, quartier (d’une paroisse). cf. kordell
●(1962) EGRH I 40. kordenn f. kerden, kerdin, tr. « division de paroisse. »
- kordenn-douarkordenn-douar
f. (mesure ancienne) Huit mètres carrés environ.
●(1903) MBJJ 181. da gaout aman eun toullad kerden douar. ●227. «Liorzik» eo e tlefen laret : rak mar zo enni eur gordenn douar, n'euz ket ouspenn. ●326. bean 'zo dindani eur gorden douar. ●(1931) VALL 805a. Are, tr. «kordenn, –ad (mesure anc. approchée : 8 m2 environ).» ●(1950) KROB 25/12. E Treger, ez eus muzuliou disheñvel : «douar eur boezellad-hed» a zo an dekvet lodenn eus eun devez-arat ; «douar eur rennad» a zo diou wech brasoc'h ; eur «palefarz» a dalv diou rennad ; hag «eur zamm» a dalv daou balefarz... ; komz a reer ivez eus eur «gordenn-douar» a zo ar pevar-ugentvet eus eun devez-arat.
- kordenn-goad
- kordenn-groug
- kordenn-higennoùkordenn-higennoù
f. (pêche) Palangre.
●(1925) BILZ 103-105. da stigna e gerden higennou hag e rouejou boull evit pesketa siliou, rêed ha retoned, mor c'histi, travanked, legistri, girvi-mor.
- kordenn-skorjkordenn-skorj
f. (pêche) =
●(1925) DIHU 163/202. (Groe) Kordenn-skorj, tr. «(s. f.) aussière qui rattache le chalut à la perche.» Dastumet de Vleimor.
- kordenn-vec'hkordenn-vec'h
f. Corde pour maintenir un faix (de choux, de trèfle, etc.).
●(1908) PIGO II 11. 'Oa oc'h asten ar c'hazeliad diwean war he c'horden-vec'h. ●45. eur gorden vec'h ganti war goubl he brec'h.
- kordenn-weskennkordenn-weskenn
f. (harnachement) Rêne de mors.
●(1908) FHAB Here 305. asezet var al limonen-gar, ar gorden vistin stag ous ar paron.
- kordennad .1kordennad .1
f. –où Corde (de bois).
●(c.1718) CHal.ms i. corde mesure de bois, tr. «cordennat cöet.» ●(1732) GReg 211b. Corde de bois, mesure de bois à brûler, qui doit avoir 4 pieds de haut, & 8 de long, tr. «Qordennad. p. qordennadou. qordennadou-qeuneud. p. qordennadou-qeuneud.»
●(1876) TDE.BF 361b. Kordennad, s. f., tr. «Ce que peut contenir de bois de chauffage une ancienne mesure appelée corde en France. La corde variait à l'infini ; elle valait deux, trois, quatre et même cinq stères, selon les lieux.»
- kordennad .2kordennad .2
f. & adv. –où
I. F.
(1) Cordée.
●(1890) MOA 136b. Une bande de chevaux liés les uns aux autres, comme font les maquignons, tr. «kordennad kezeg.»
●(1931) VALL 154b. Cordée, tr. «kordennad f. pl. ou.»
(2) Quartier, cordelée. cf. kordellad
●(1921) PGAZ 105. Karter Brec'hichen a zo e kordennad Lochrist. ●(1942) FHAB Gouere/Eost 187. nevezentiou ar gordennad. ●(1943) FHAB Genver/C'hwevrer 250. pa varve unan bennak er gordennad. ●(1961) BLBR 128/21. Kordennad : division paroissiale : ce que l'on peut faire en une journée.
(3) Liasse.
●(1732) GReg 572a. Liasse, papiers liez ensemble, tr. «Qordennad scrijou. p. qordennad paperyou.»
●(1876) TDE.BF 361b. Kordennad, s. f., tr. «Liasse, parlant de papiers, de petites pièces d'étoffe liées ensemble.»
(4) (domaine militaire) =
●(1925) FHAB Mezheven 219. kaer o devoe ingala kordennadou soudarded dre bevar c'horn ar vro. ●(1943) FHAB Mae 283. da C'hranvill, el lec'h ma voded soudarded an Xvet kordennad.
II. Adv. A-gordennadoù.
(1) Par section, par quartier.
●(1872) ROU 102b. Par section, tr. «A gordennadou.»
(2) En grand nombre.
●(1872) ROU 102b. A gordennadou, veut dire aussi, en grand nombre. ●(1872) GAM 69. hag euz bet beuzet tud a gordennadou.
- kordennadiñ
- kordennañ / kordennat / kordenniñkordennañ / kordennat / kordenniñ
v.
I. V. intr. Corder, faire des cordes.
●(1659) SCger 32a. corder, tr. «cordenna.» ●(1732) GReg 211b. Corder, tr. «Qordenna. pr. qordennet. Van[netois] qordenneiñ. pr. et.»
●(1903) EGBV 50. kordennat, kordennein, tr. «faire des cordes.»
II. V. tr. d.
A.
(1) Lier (un faix) avec des cordes.
●(1732) GReg 211b. Corder, lier avec des cordes, tr. «Qordenna. pr. et.»
●(1876) TDE.BF 361b. Kordenna, v. a., tr. «Corder, cordeler, lier avec une corde.» ●(1879) ERNsup 166. A L[an]r[odec], lier une charge avec des petites cordes korden(n)añ, Trév[érec] korden(n)iñ.
(2) Cordeler, façonner en forme de corde.
●(1732) GReg 211b. Cordeler, parlant de choses deliées, tr. «Qordenna. pr. qordennet.» ●Cordeler les cheveux, tr. «qordenna ar bléau.»
●(1876) TDE.BF 361b. Kordenna, v. a., tr. «Corder, cordeler, tresser en forme de corde.»
(3) Corder (du bois).
●(1870) MBR 98. diskar ar c'hoat, he fagodi, he faouta hag he gordenna.
B. Assembler.
●(1868) FAG 127. Dioc'h ann itron eo ann aotrou, / Kordennet mad int bet ho daou.
- kordennatkordennat
voir kordennañ
- kordenner .1kordenner .1
m. –ion
(1) Cordier.
●(1499) Ca 46b. [cordenn] Jtez hic hec hoc cordex / cix. g. cordier. b. cordenner. ●(1633) Nom 309b. Restio : cordier : cordenner.
●(1659) SCger 32a. cordier, tr. «cordenner.» ●(1732) GReg 212a. Cordier, tr. «Cordenner. p. cordennéryen.»
●(1876) TDE.BF 361b. Kordeour, s. m. V[annetais], tr. «Cordier ; pl. korderion. On dit aussi kordennour ; pl. kordennerion.»
(2) Cordelier.
●(1499) Ca 46b. Cordenner. g. cordellier. l. hic cordiger / eri Jdem frater minor.
- kordenner .2kordenner .2
m. –ion Celui qui fait des cordes de bois.
●(1939) RIBA 84. Peh mechér é hou hani ? Diskarour ? Divarour ? Fagotour ? Divrazour ? Heskennour ? Hanochour ? Kordennour ?...
- kordennerezh .1kordennerezh .1
f. –ioù Corderie (atelier, fabrique).
●(1732) GReg 211b. Corderie, tr. «Qordénnérez. p. qordénnérezou.»
- kordennerezh .2
- kordennet
- kordenniñ .1kordenniñ .1
voir kordennañ
- kordenniñ .2kordenniñ .2
v. tr. d. (pêche) = (?) Corder (?) un filet.
●(1944) GWAL 165/307. (Ar Gelveneg) Pa vez echu ar roued e vez kordennet ; lakaet e vez ur gordenn a-hed ar penn-laez hag ar penn-traoñ anezhi : «Mont a ran da gordenni rouejoù.»