Devri

Recherche 'kozh...' : 52 mots trouvés

Page 1 : de kozh-1 (1) à kozhviret (50) :
  • kozh .1
    kozh .1

    [vbr coth (NL & NP, GVB 215), mbr coz, vcorn coth gl. senex, mcorn coth, gaul Cottus, Cotta, Cottius, etc (NP) < *kottos, emprunt à une langue indigène non IE ? (Delamarre 127, LEBM 78) ; cf. cat cot, cast cueto « colline » (Sims-Williams 2006, 67 ; EDPC 218-219) ; mot non attesté en gallois en dehors de quelques glossaires]

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Vieux.

    ●(1499) Ca 49b. Coz. g. viell.

    ●(1659) SCger 124b. vieil, tr. «coz.» ●(1732) GReg 959b. Vieux, vieille, tr. «Coz. Van[netois] coh.»

    ●(1849) LLB 187. un erwen gouh. ●(1878) EKG II 126. eur bern kerdign koz. ●(1894) BUZmornik 298. Beva a reaz koz-koz.

    ●(1909) KTLR 8. Beva o doa great koz-koz. ●(1903) CDFi août (d'après KBSA 11). Koz ar c'hosa e oa, ha ne oa nemet gwelloc'h a ze : kalon ar re goz a zo tenerik.

    ►[au superl. ; au dimin.]

    ●(1915) MMED 250. An hini kosaik a lavaras.

    ►[empl. comme subst. sans art. ; valeur de plur.] Ceux qui sont vieux.

    ●(1530) Pm 163. Coz na ioanc ne dianco tr. « Vieux ni jeune n'échappera »

    ●(c.1680) NG 1073. Canamp, coh ha iouanc.

    ●(1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.

    ●(1960) PETO 23. Da sakramanti klañv pe goz.

    (2) (L'année, le siècle) passé.

    ●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 90. eit chèr er blé koh ha digor er blé neué. ●(1909) BOBL 02 janvier 210/1a. Eur sell var ar Bloa koz. ●(1926) FHAB Meurzh 116. Er bloaz koz. ●(1935) FHAB C'hwevrer 52. Ar miziou du hag ar bloaz koz. ●(1947) YNVL 16. ar c'hantved kozh.

    (3) [devant un numéral] Vieux de.

    ●(1911) BUAZperrot 392. ar chapel-ze, koz mil bloaz. ●(1928) FHAB Kerzu 462. koz tri c'hant vloaz. ●(1947) YNVL 82. kozh bloaz.

    (4) [devant un substantif] Depuis longtemps.

    ●(1913) DIHU 92/215. Ne oé ket koh er marhadour en hent ma lauskas Mab Azen un taul huitel.

    (5) Bevañ da gozh : vivre vieux.

    ●(1933) ALBR 21. An debrerien ognon a vev da goz.

    (6) Pegen kozh emañ ? : quel âge a-t-il ?

    ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 90. (Tregon ha tro-dro) pegen koz emañ-hi bremañ ? = pe oad he deus ?

    (7) Ancien.

    ●(1936) CDFi 15 fevrier. hag a lakeas heman en e blas koz.

    (8) Avancé.

    ●(1944) VKST Genver 13. hag e teui betek an ti, a-raok ma vezo re goz ar bloaz.

    B. Kozh-kozh : très vieux, très ancien.

    ●(1972) BLBR 190/23. N’eo ket koz-koz ar ouenn anezañ e Breiz.

    C. [suivi d’un adv. ou d’un subst. ou d’un n. de p. : sens intens.]

    (1) Kozh-rejis : très vieux.

    ●(1882) CDFi 147-4 novembre p 3. Koz-rejis.

    (2) Kozh-louet : très vieux.

    ●(1910) MAKE 33. eur fuzuilh koz-loued.

    (3) Kozh-Noe : très vieux.

    ●(1882) CDFi 147-4 novembre p 3. Koz-noe.

    ●(1909) BROU 218. (Eusa) Koz-Noé, tr. «se dit pour un homme très âgé.»

    (4) Kozh-Doue : très vieux.

    ●(1965) KATR 27. meur a zervenn koz-Doue.

    (5) Kozh-tiar : très vieux.

    ●(1968) BAHE 58/23. un tiad noblañsoù kozh-tiar.

    (6) Kozh-douar : très vieux.

    ●(1907) PERS 257. Ar c'homt de St C., koz douar dija.

    II. Épith.

    A. (en plt des liens de parenté)

    (1) Eontr-kozh : grand oncle.

    ●(1732) GReg 674a. Grand oncle, frere du grand pere, ou de la grand mere, tr. «Eontr coz. p. eontred coz.»

    (2) Moereb-kozh : grand tante.

    ●(1732) GReg 905b. Grand tante, tr. «Moëreb coz. p. moërebed coz.»

    (3) Ancêtres.

    ●(1877) EKG I 157. eur chapel savet gant hon tud koz.

    B.

    (1) En amzer gozh : dans l'ancien temps.

    ●(1922) DIHU 130/53. El gueharal, én amzér goh.

    (2) Foar gozh =

    ●(1955) STBJ 195. peder foar goz ha daouzek-all.

    (3) Douar kozh : terre en jachère.

    ●(1732) GReg 437a-b. Friche, terre qu'on ne cultive point, tr. «douar coz.»

    III.

    A. [devant un subst.] (Péjor., dépréciatif) Mauvais, méchant.

    ●(1530) Pm 229. Nemet hep muy vn coz lyen tr. « Que, sans plus, une méchante toile » ●(1647) Am.ms 506. So desja costiff he coz piniffy, tr. Herve Bihan « Dont le vieil engin est déjà constipé ». ●648. Ac eff a so creff he coz peneffy, tr. Herve Bihan « … si son vieil engin est fort » ●649. Ar coz gaign raignet ne vevo quet pell. ●817. Sellit an orgoüil eux ar-côz strouillart, tr. « Regardez l’orgueil du vieux malpropre » ●(1650) Nlou 329. En vn coz merchauci disclos, tr. «dans une méchante écurie non fermée.»

    ●(c.1680) NG 217. ur coh marchaussi zo venont. ●(1732) GReg 205b. Il a eu un beau chapeau en contre-échange d'un méchant manteau, tr. «Beza èn deus bet un tocq caër èn esqem[m] da ur goz vantell.» ●447a. Gall. p. gallaouëd. (en terme d'injure : gall-brein. p. gallaouëd-vrein. Gallès. p. gallèsed. coz-gallès. p. coz-gallèsed.

    ●(1838) CGK 8. Ma diou chot o (lire : a) zo melén / Evel eur c'hos anduilhen. ●(1857) GUG 105. ur houh kreu distro. ●(1860) BAL 214. En ur c'hoz-campric. ●(1868) FHB 174/143a. eur c'hos orig, greet gan plankennou distok.

    ●(1907) PERS 328. var he gos vele plouz. ●(1928) DIHU 209/166. éh es groeit koh labour ér vollereh. ●(1955) VBRU 30. un druez hepken sellout ouzh o mañchoù re hir pe re verr, ouzh ar vantell o tivilhal en-dro dezho e-giz ur c’hozh sac’h dindan patatez. ●(1957) AMAH 243. kerkent hag adlakaet ar c’hozh ti en e blom, e nijfemp a-denn-askell war du Antibes.

    ►Kozhden : vieillard.

    ●(1575) M 600. Dan trot á vn coz-den, ouz comps plen é guenou, tr. « Un bref récit sur un vieillard, parlant nettement de sa bouche » ●note Ernault p. 69 : La cheville dan trot indique pour coz-den une prononciation *coten.

    B.

    (1) [devant un adj., un pp.] Depuis longtemps.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 88. Ne oé quet hoah couh-achiue en déieu-cé. ●(1886) ADBr 367. Wé k'e hwah é gonz coh laret, tr. «il avait à peine finit de parler.»

    ●(1911 DIHU 68/204. Ne oé ket, koh alhuéiet en dorieu dehé. ●(1910) DIHU 61/104. Ne oé ket koh astennet ma koéhas arré er gurun ar en ti. ●(1911) DIHU 68/204. Ne oé ket koh alhuéet en dorieu dehé. ●(1958) BRUD 4/83. Ne oa ket koz dimezet Gaid ha Tin.

    (2) [devant un pp.] Mal.

    ●(1970) GSBG 366. (Groe) me 'm boa lâret mat deoc'h e oa kozh plaset [ar roued], tr. «Je vous avais bien dit qu'il était mal placé.»

    C. fam.

    (1) Ma hini gozh : ma femme, ma moitié.

    ●(1910) MAKE 30. Paskolig a dennas neuze e benn er-meaz hag, en eur c'hoarzin, a lavaras d'e hini-goz : (…). ●(1964) YHAO 135. Hag eñ d'e wele, e-kichen e «hini gozh», evel ma'z eo ar c'hiz da lavarout dre amañ. ●(1981) ANTR 189. Azaleg brema e teu ar pôtr yaouank da veza an ozah, «va hini koz», hag ar plah yaouank da veza «va hini goz».

    (2) Ma hini kozh : mon mari, ma moitié.

    ●(1935) SARO 18. hag e rebechas d'ezan gant kounnar klask lakaat disparti etre e hini koz hag hi. ●(1981) ANTR 189. Azaleg brema e teu ar pôtr yaouank da veza an ozah, «va hini koz», hag ar plah yaouank da veza «va hini goz».

    IV. Adv.

    (1) Longtemps.

    ●(1911) BUAZperrot 101. Ar boblou a vev kosa, eo ar re a oar diazeza o amzer da zont, var o amzer dremenet.

    (2) Loc. adv. Kozh-poent : grand temps.

    ●(1909) BROU 218. (Eusa) Koz-poent eo, tr. «il est grand temps.» ●(1929) SVBV 139. Koz-poent eo d'eomp, emeve, distrei d'ar gêr ! ●(1936) CDFi 8 fevrier. An archerien a zo koz-poent d'ezo mont d'ar gear.

    V.

    (1) Bezañ penn kozh da // Bezañ kozh e benn // Ober penn kozh (da / ouzh) : être de mauvaise humeur, bouder.

    ●(1935) ANTO 134 (T) *Paotr Juluen. War riblou «Ar Yeody», hervez lavar ar vrud, / Ez oa, kals-mui kosoc'h, o fenn, gant an holl dud. ●(1967) BRUD 26-27/25 (T) E. ar Barzhig. Me ne ran forz euz profou al luduenn-ze, eme Hodfrid, ha n'hellin nemed ober penn-koz outañ. ●30. Penn-koz a ree an eil hag egile. ●(1970) BHAF 109 (T) E. ar (T) E. ar Barzhig Barzhig. Ma zad war-eeun d'ar skol 'vat, ha penn-koz dezañ. ●221. Setu ma oent kontant d'e adweled, ze 'zo sklaer, ha ne oe ket greet re a benn-koz dim. ●255. Eur hlizenn a oa deut warnon ha me neuze d'ober penn-koz ouz va mignon. ●258. Eur pennadig en eur horn, hag e vouten anezañ adarre, koz e benn, en e glas. ●(1977) LLMM 185/467 . Penn kozh a rae din abaoe un toullad deizioù.

    (2) Ober unan gozh : être ivre-mort.

    ●(1995) EIGV 36 (L) Yann-Vadezour Lagadeg. Pa neveze dastumet arhant a-walh da ober unan goz. (note en bas de page : mezo-dall.)

    (3) Ober kozh kroc'hen : voir kroc'hen.

    (4) Ober kozh eskern : voir eskern.

    (5) Ober kozh votoù : voir botoù.

    (6) Kozh evel an douar : voir douar.

    (7) Kozh evel ar bed : voir bed.

    (8) Kozh evel Noe : voir Noe.

    (9) Kozh evel Boudedeo : voir Boudedeo.

    (10) Ober e daol kozh : voir taol.

    (11) Krinet evel un aval kozh : voir aval.

    (12) Kouezhañ en e bleg kozh : voir pleg.

  • kozh .2
    kozh .2

    [voir kozh .1]

    m.

    I. (en plt de qqn) Vieillard.

    ●(1575) M 2164. Vn coz a lauaras, tr. «Un vieillard dit.»

    ●(1790) MG 407. Chetu en eu-zén a béré é conz S. Paul, er hoh hac en nehué.

    II.

    (1) Vieillesse.

    ●(c.1500) Cb 51b. g. vieillesse. b. coz.

    (2) War ar c'hozh : sur ses vieux jours, sur le tard.

    ●(1933) OALD 45/195. War ar c'hoz e timezaz. ●(1944) EURW I 5. Hogen ne raent al labour-se nemet war ar c'hoz.

    (3) (astronomie) Déclin, décours.

    ●(1955) STBJ 166. E oa gwelloc'h hada war ar c'hoz (an diskar-loar) eget war an nevez (ar c'hresk-loar).

    (4) Blaz ar c'hozh : goût de renfermé, de vieux.

    ●(1926) FHAB Genver 27. ma vez blaz ar c'hoz gand [an] amann.

    (5) C'hwezh ar c'hozh : odeur de renfermé.

    ●(1927) GERI.Ern 317. c'houez ar c'hoz, tr. «odeur de renfermé.»

    B. (agriculture)

    (1) (agriculture) =

    ●(1864) KLV 42. «Koz a zo enn douar a welomp aze.» – Koz dre raz hag arbrad, deut divar goust ann douar, pe divar goust ann treaz. – Koz dre natur teil ha natur glasvez, prest da ober eost-all. – Koz dre natur chatal, pa weler ar buzug o sevel.

    (2) Hadañ war gozh =

    ●(1973) BAHE 78/32. War-lerc'h ar balan 'veze hadet ed-du ar bloaz kentañ war gozh.

    (3) Kemer e gozh : être en jachère.

    ●(1960) EVBF I 331. pour «laisser la terre se reposer» : lesk an douar da gozi, Plougoulm, da gozan, P[ommerit]t-le-V[icomte], da gemer e goz, Telgruc,

    (4) Douar war e gozh : terre en jachère.

    ●(1960) EVBF I 331. pour «terre au repos» : kozenn, eur gozenn, Perret, Ploulec'h, douar koz, Plélauff, Gouarec, douar war e goz, L'H[ôpital-Camfrout], douar oc'h ehana, Telgruc, douar 'tihan, Huelgoat.

  • kozh-fall
    kozh-fall

    [kozh + fall]

    adj. Souffrant.

    ●(1921) DIHU 118/240. a pe vér koh-fal. ●(1929) DIHU 211/197. bout koh ha koh-fal. ●(1934) BRUS 332. J'ai appris que votre mère a été souffrante, tr. «kleuet em eus é ma bet koh fal hou mam.» ●(1936) DIHU 304/145. Bout e zo tri blé, éh oè bet klanù mat. A oudé, éh oè chomet koh fal. ●(1942) DIHU 371/78. Goulen e hrant ur papér get en ofisour aveit laret é vent liés koh-fal.

  • Kozh-Korle
    Kozh-Korle

    Ar Gozh-Korle n. de l. Le Haut-Corlay.

    ●(1732) GReg 212b. Coz-Corlé.

    ●(1935) BREI 431/4b. Personed Plusulian, Sant-Trifin, Goz-Korlê. ●(1936) BREI 442/2a. parrouziou divrezonekaet, siouas, evel Enez-Briat hag ar Goz-Korlê.

    ●(2002) TEBOT 142b. Nag ac'hane c'hoazh e welomp / Nag ar gêr a Gozh Korle.

  • kozh-podig
    kozh-podig

    voir kozhpodig

  • kozh-podig / kozhpodig
    kozh-podig / kozhpodig

    [kozh + podig ; cf. pod]

    m. C'hoari kozh-podig : jeu qui consiste à casser des vieux pots.

    ●(1732) GReg 769a. proverbe. Da sul bleuñvyou, conta’r vyou ; / da sul basq, terri o phennou ; / da sul ar c’hasimodo fricqa ar c’hoz-podou, tr. «au Dimanche des Rameaux, il faut compter les œufs ; au Dimanche de Pâques les manger ; au Dimanche de Quasimodo briser les vieux pots, au jeu qui s’appelle, coz-podicq.»

    ●(1876) TDE.BF 524a-b. C'hoari koz podik, tr. «jeu qui consiste à casser les vieux pots, dans la soirée du dimanche de la Quasimodo.»

  • Kozh-Varc'had
    Kozh-Varc'had

    n. de l. Ar C'hozh-Varc'had : Le Vieux-Marché.

    ●(1847) FVR 86. ginidik euz ar C'hoz-Varc'had.

    ●(1957) BAHE 12/26. e parrez ar C'hozh-Varc'had.

  • Kozh-Yeoded
    Kozh-Yeoded

    Ar Gozh-Yeoded n. de l. : voir Yeoded

  • kozhailher
    kozhailher

    m. –ion Brocanteur, antiquaire.

    ●(1914) DFBP 17b. antiquaire, tr. «Kozailler.»

  • kozhailhez
    kozhailhez

    coll. Brocante, antiquailles.

    ●(1914) DFBP 17b. antiquaille, tr. «Kozaillez.»

  • kozhailhoù
    kozhailhoù

    plur. Antiquailles, vieilleries.

    ●(1744) L'Arm 402a. Vieilleries, tr. «Cohailleu.» ●415a. Antiquailles, tr. «Cohailleu.»

    ●(1872) ROU 108a. Vieilleries, tr. «Cozaillou.»

    ●(1904) DBFV 136b. kouhailheu, pl., tr. «vieilleries.» ●(1927) GERI.Ern 13. kozailhou, tr. «vieilleries.» ●(1931) VALL 783a. des vieilleries, tr. «kozailhou (en mauv. part).»

  • kozhajoù
    kozhajoù

    [kozh + aj + -où]

    plur. Vieilleries.

    ●(1872) ROU 108a. Vieilleries, tr. «cozachou.»

    ●(1931) VALL 783a. des vieilleries, tr. «kozachou (en mauv. part).»

  • kozhalet
    kozhalet

    adj. Qui a vêlé depuis longtemps.

    ●(1962) EGRH I 42. kozhalet a., tr. « qui a vêlé depuis longtemps. »

  • kozhamzer
    kozhamzer

    [kozh + amzer]

    m./f.

    (1) Automne, arrière-saison.

    ●(1879) ERNsup 162. koz-amzer, automne, St-M[ayeux].

    ●(1912) MMKE 26. del alaouret ar goz-amzer. ●(1931) VALL 38a. Arrière-saison, tr. «koz-amzer f.» ●(1942) VALLsup 15a. Automne, tr. «koz-amzer f. T[regor].» ●(1982) PBLS 527. (Sant-Servez-Kallag) l'automne se dit : ar c'hozh amzer.

    (2) (météorologie) Mauvais temps.

    ●(1970) GSBG 108. (Groe) kozh amzer, tr. «mauvais temps.» ●151. kozh amzer bras, tr. «grand mauvais temps.»

  • kozhañ / kozhiñ
    kozhañ / kozhiñ

    [mbr cozaff, brpm cozi, coza < kozh + -añ / -iñ]

    v.

    I. V. intr. (en plt de qqn)

    A.

    (1) Vieillir.

    ●(1499) Ca 50a. Cozaff. g. enueillir. ●127b. g. chenir. b. loedaff. euel den pan coz.

    ●(1659) SCger 39a. deperir, tr. «cozi.» ●52a. enueillir, tr. «coza.» ●(1710) IN I 360. abred e teuot da goza. ●(1732) GReg 959b. Vieillir, tr. «Coza. pr. cozet.» ●(1792) HS 47. Cohein e rai Isaac. ●130. goudé ur vuhé pure ha réglet, é gré cohein ean e hum abandonnass de fal verhèt.

    ●(1872) ROU 108a. Un den iaouanc da fall pa za, ne vella ket evit coza. ●Vieillir, tr. «Coza.» ●(1890) MOA 109a. Arrivé à un certain âge, tr. «o koumanz koza.»

    ●(1923) KNOL 167. Eun ugent vloaz bennak goude, Dom Yan a gommanse koza. ●(1925) SATR 9. pegen garo eo kozan. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 98. el lec'h ma chomas da goza ha da vervel. ●(1949) KROB 13/8. ma timezit eun deiz bennak, ha ma chomit gant ho kwaz da goza, gras deoc'h d'en em glevet mat gantañ. ●(1953) BLBR 57/2. diaes e kav koza.

    (2) Vivre, passer sa vie, son temps.

    ●(1872) ROU 94b. Peleac'h ema o coza ? tr. «Où passe-t-il sa vie, son temps ?»

    ●(1920) FHAB Mae 335. n'euz ket a ezom da goza kalz er barrez-man evit anaout eun henvelep maouez. ●(1923) KTKG 63. Koza a reas er pec'hed. ●(1987) BAPR 9. Med aze 'ta, da gontañ din peleh e oas o kozañ abaoe ?

    B. par ext.

    (1) Chom da gozhañ : rester vieillir.

    ●(c.1825-1830) AJC 11. mar don chomed da gosan a bepred en bue, tr. «si j'ai pu vieillir et si je suis toujours en vie.»

    ●(1913) FHAB Eost 243. Per baour n'eo ket chomet da goza, re hir eo bet koulskoude var an douar. ●(1922) FHAB Mae 135. kentoc'h an dud a chome da goza er memez ti.

    (2) Chom da gozhañ : rester vieille fille, vieux garçon.

    ●(1868) FHB 155/406a. nag a dud yaouanc, nag a verc'het ispisial a renc choum da gozi ha da ziazeza.

    (3) Chom da gozhañ (e, war) : rester traîner.

    ●(1847) MDM 32. o veza ma chom da goza en he gark. ●(1877) MSA 162. ar re a jom da goza var an douar.

    ●(1915) MMED 226. Eun den dizoue, choumet pell da goza er pec'hed, a ioa kouezet klanv. ●(1938) WDAP 2/103. ne chomas ket da gozi e govell ar Bizouarn koz. ●(1944) DGBD 164. Ne chomis ket da gozhañ e Nzong diwar un abeg.

    (4) Traîner, perdre du temps.

    ●(1928) BFSA 14. met ne voe ket laosket da goza er skol.

    (5) Leuskel da gozhañ : laisser périmer.

    ●(1744) L'Arm 465b. Surannacion, tr. «Arlehuereah ag ur græce, à beerh er Roué, a ouai bétt lausquétt de gohein. m.»

    C. (en plt de qqc.)

    (1) Durer.

    ●(1872) DJL 12. D'an traou zo koz, Jakez, eo mad derc'hel ato : An traou deut da gozi zo bet trec'h d'ar maro.

    (2) (agriculture) Rester en jachère.

    ●(1931) VALL 320b. laisser (une terre) en friche, rester en friche, tr. «lezel, chom da goza.» ●(1960) EVBF I 331. pour «laisser la terre se reposer» : lesk an douar da gozi, Plougoulm, da gozan, P[ommerit]t-le-V[icomte], da gemer e goz, Telgruc.

    II. V. tr. d. Envieillir, rendre vieux.

    ●(1659) SCger 52a. enueillir, tr. «coza.»

  • kozhard
    kozhard

    [brpm cozard < kozh + -ard]

    m. –ed Vieillard.

    ●(1732) GReg 959b. Vieillot, un peu vieux, tr. «Cozard. p. cozarded.»

    ●(1931) VALL 58a. Barbon, tr. «kozard pl. ed.» ●(1950) ANTK 59. Ha c'hwi am laka ur c'hozhard dija ?

  • kozhardez
    kozhardez

    [brpm cozardès < kozhard + -ez]

    f. –ed Vieillarde.

    ●(1732) GReg 959b. Vieillotte, tr. «Cozardès. p. cozardesed.»

  • kozhded
    kozhded

    [kozh + -ded]

    f. Vétusté.

    ●(1931) VALL 781a. Vétusté, tr. «kozded f.»

  • kozhder
    kozhder

    [kozh + -der]

    m. Vétusté.

    ●(1931) VALL 781a. Vétusté, tr. «kozder m.»

  • kozhdimezet
    kozhdimezet

    adj. Marié depuis longtemps.

    ●(1962) EGRH I 42. kozhdimezet a., tr. « marié depuis longtemps. »

  • kozhell
    kozhell

    [kozh + -ell]

    f. –ed (ichtyonymie) Courlazeau, crénilabre.

    ●(1924) DIHU 158/128. (Groe) Konzel, tr. «corlazeau.» (Dastumet de Vleimor 1913). ●(1925) DIHU 163/202. (Groe) Konzel, ed, tr. «corlazeau.» Dastumet de Vleimor. ●(1934) BRUS 255. Un courlazeau, tr. «ur gohzel –ed, f.» ●(1943) DIHU 380/203. (Groe) Kozel–ed, tr. «(g.g.) corlaseau.» ●(1970) GSBG 139. (Groe) kañzel, pl. kañzeled, tr. «crénilabre (poisson, lat. crenilabrus).»

  • kozhelleta
    kozhelleta

    [kozhell + -eta .3]

    v. intr. Pêcher des crénilabres.

    ●(1970) GSBG 245. (Groe) kozhelleta, tr. «pêcher des crénilabres.»

  • kozhenn .1
    kozhenn .1

    [brpm cozenn < kozh + -enn]

    f. –ed Vieillarde.

    ●(1732) GReg 959a. Vieille, femme âgée, tr. «cozenn. p. cozenned.»

    ●(1890) MOA 264b. vieille femme, tr. «kozenn.»

    ●(1927) GERI.Ern 317. kozenn f., tr. «vieille femme (fam.).»

  • kozhenn .2
    kozhenn .2

    [kozh + -enn]

    f. –où (agriculture) Jachère.

    ●(1879) ERNsup 152. kozenn, vieille terre, jachère (Lang[oat], St-M[ayeux], Pleud[aniel].

    ●(1914) LSAV 91. war yeot ar gozen-liorz. ●93. war gozennou an Normandi. ●(1927) GERI.Ern 317. kozenn f., tr. «terre en friche.» ●(1928) SAKO 6. o havreat eur gozenn bennak... ●(1931) VALL 320b. Friche, tr. «kozenn f.» ●(1960) EVBF I 331. pour «terre au repos» : kozenn, eur gozenn, Perret, Ploulec'h, douar koz, Plélauff, Gouarec, douar war e goz, L'H[ôpital-Camfrout], douar oc'h ehana, Telgruc, douar 'tihan, Huelgoat. ●(1978) BAHE 97-98/27. Loened a beure evurus er c'hozhennoù.

  • kozhennat
    kozhennat

    voir kozhenniñ

  • kozhenniñ / kozhennat
    kozhenniñ / kozhennat

    [kozhenn + -iñ / -at]

    v. tr. d. Enlever (le gazon d'une jachère).

    ●(1927) GERI.Ern 317. V[annetais] kohennein, kouhennat en trion, tr. «enlever le gazon d'une jachère.»

  • kozhentez
    kozhentez

    [kozh + -entez]

    f. Vieillesse.

    ●(1908) BOBL 29 août 192/2e. eun neventi madelezuz en he c'hozente. ●(1914) DFBP 17b. antiquité, tr. «Kozente.» ●(1974) THBI 160. e boan pounneraet gant ar hozente. ●(1977) PBDZ 740. (Douarnenez) koshentez, tr. «vieillesse.»

  • kozhet
    kozhet

    [mbr cozet < kozh + -et .1]

    adj. Vieilli.

    ●(c.1500) Cb 51b. ga. vieill / ancien. b. cozet.

    ●(18--) KTB.ms 14 p 241. Kastiet ha kozet a oa, ha n'hen anavee ket he verc'hed.

  • kozhez
    kozhez

    [kozh + -ez]

    f. –ed Vieillarde.

    ●(1870) FHB 265/28b. ar gozez vad a denn euz he godel eur bakadenn.

  • kozhiad
    kozhiad

    [mbr cozyat, brpm cozyad < kozh + -iad]

    m. kozhidi Vieillard.

    ●(1633) Nom 12a. Senecio : vn viel réueur : vn cozyat, toubaot coz, brammer coz.

    ●(1732) GReg 959a. Vieillard, tr. «Cozyad. p. cozidy.»

    ●(1903) MOAO 194. Hag en eur drei ouz peb koziad / A lavare d'ezan : Graz mad ! ●(1939) MGGD 30. eur c'hoziad kabac'h ha dinerzet. ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 340. Ar c'hoziad a reas buhez war ar c'hezeg. ●(1954) LLMM 42/13. Bez’ eus en e benn daoulagad didan ha hiraezhus evel re ur c’hozhiad. ●(1957) AMAH 52. hag i da vesteodiñ gant ur vouezh ken mantrus hag hini ar c’hozhiad a ra e Priel tro an iliz gant kased an anaon.

     

  • kozhiadez
    kozhiadez

    [brpm cozyadès < kozhiad + -ez]

    f. –ed Vieillarde.

    ●(1732) GReg 959a. Vieille, femme âgée, tr. «cozyadès. p. cozyadesed.»

    ●(1936) IVGA 164. Sell aze eur van evit kas eur goziadez d'an douar ! ●(1939) MGGD 11. unan hepken eus ar peziou-se en divije frealzet ar goziadez.

  • kozhigell
    kozhigell

    [kozh + -igell]

    f. –où

    (1) Antiquité.

    ●(1927) GERI.Ern 317. kozigellou, tr. «antiquités.»

    (2) Chose vétuste.

    ●(1931) VALL 781a. une chose vétuste, tr. «kozigell f.»

  • kozhijenn
    kozhijenn

    [kozh + -ijenn]

    f. Vieillesse.

    ●(1929) MKRN 58. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Pell-zo bras holl kejer va gouenn / A zo maro dre gozijen, tr. «depuis fort longtemps, tous les coqs de ma race sont morts de vieillesse.»

  • kozhik
    kozhik

    [vbr cothic (NP, GVB 215) ; voir kozh]

    adj. Assez vieux.

  • kozhiñ
    kozhiñ

    voir kozhañ

  • kozhkailhez
    kozhkailhez

    [brpm cozqailhès < kozh + kailh .1 + -ez .5]

    plur. Antiquailles, vieilleries.

    ●(1732) GReg 40a. Antiquaille, pièces antiques, vieux meubles, &c., tr. «Cozqailhès.» ●959a. Vieilleries, choses vieilles & usées, tr. «Cozqailhès.»

    ●(1919) MVRO 14/1a. taolet a gostez, emesk ar c'hoskailhez evel traou didalvez. ●(1927) GERI.Ern 317. kozkailhez m., tr. «antiquailles, vieilleries.» ●(1931) VALL 783a. Vieillerie, tr. «kozkailhez m. en mauv. part).»

  • kozhkoata
    kozhkoata

    [kozh + koata .1]

    v. intr. Chercher, ramasser du bois de chauffage.

    ●(1963) BAHE 35/34. Ar beorien a ranke mont da geuneuta pe da gozh-koata.

  • kozhlammat
    kozhlammat

    [kozh + lammat]

    v. intr. = (?) Rater son saut (?).

    ●(1975) UVUD 13. (Plougerne) Lod-all 'm eus bet gwelet koz-lammat ag… paradaouf ! var an douar.

  • kozhlammenn
    kozhlammenn

    [kozh + lamm .2 + -enn]

    f. (domaine maritime) Espèce de vague.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 127. é ma ret dihoal mad a vout taulet ar er hérrêc guet er gouh-lammen e hum gave tro-ha-tro, meit én ur vrehic mor, é péhani ur hache-maré en devehé béh erhoalh é tremeine.

  • Kozhliorzhoù
    Kozhliorzhoù

    oronyme Coz Liorzou (Maël-Pestivien, 303 m).

    ●(1914) ARVG mae 78. Er Meneiou-Du : Koz-Liorzou (303 m), en Mêl-Pistien.

  • kozhni / kozhoni
    kozhni / kozhoni

    [kozh + -ni .3 / -oni]

    f.

    (1) Vieillesse.

    ●(14--) N 1277. Me so gant cozni difiet, tr. «Je suis accablée de vieillesse.» ●(1499) Ca 50a. Cozni. g. viellesse. ●(c.1500) Cb 51b. pres que mort par vieillesse. b. hogos maru dre cozny.

    ●(1659) SCger 124b. vieillesse, tr. «cozni.» ●(1710) IN I 433. en ho cozni. ●(1732) GReg 959a. Vieillesse, tr. «Cozny. Van[netois] cohny.» ●959b. Cassé de vieillesse, courbé de vieillesse, tr. «Discaret gand cozny.»

    ●(1821) SST.ab xiii. Salomon (…) e hum abadonnas én é gohonie guet caranté er merhiet. ●(1849) LLB 1219. én é gouhoni. ●(1857) HTB 66. er brasa koseni. ●108. diesamant ar goseni ha poaniou ar maro. ●(1878) EKG II 233. An Itroun Le Guen de Kerneizon e deuz bevet ive betek ar gozni an hirra. ●(1879) GDI 121. soulajet hou tad én é gouhoni. ●122. Dalhet-é bermen en tad hag er vam dré er gouhoni. ●(1894) BUZmornik 28. enn he gozni.

    ●(1900) MSJO 73. abalamour d'ar gosni. ●(1902) PIGO I 189. breman 'n em c'hozni. ●(1907) BSPD I 41. Diskaret get er gouhoni. ●(1911) BUAZperrot 492. pa deuas Tiernmaël da gabac'hât gant ar gozni.

    (2) par ext. Ar gozhni : les anciens.

    ●(1883) IMP 25. Ar gosni 'so atao a tanious a diez.

    ●(1907) BOBL 07 décembre 167/1a. En dro d'an tan, kozni ha iaouankiz a zo dastumet.

    (3) Ancienneté.

    ●(1846) DGG 275. cozni al lezen-ma. ●(1857) LVH 8. aveit discoein er gouhoni ag en Drivèd-Urh.

    ●(1936) PRBD 129. hervez kozni ar c'hlenved.

    (4) Kozhni diwezhañ : extrême vieillesse.

    ●(1907) PERS 222-223. Ar re n'o deuz anavezet anezhan nemed en he gosni diveza, pa n'en doa mui a zent. ●309. beteg he gosni diveza.

    (5) War e gozhni : sur ses vieux jours.

    ●(1911) BUAZperrot 229. Eustas, var e gosni, a roas an dilez eus e garg. ●488. Goulven a oue greaet d'ezan, var e gozni, azeza var gador eskob Leon. ●821. Var e gozni, sant Jakez a en em dennas e Brescia. ●(1912) MMPM 49. e labourin da zestum peadra da veva diboan var va c'hozni. ●(1921) PGAZ 47. brema eo kroummet oll var he gozni. ●(1923) KTKG 2. Bossuet (…) a rea katekiz d'ar vugale var he gozni. ●(1936) TKAL II 8. yer war o c'hozni.

    (6) En e gozhni : sur ses vieux jours.

    ●(1906) KPSA xvi. En e gosni, unan bennag a veule anezan. ●(1911) BUAZperrot 584. da harpa o zad en e gozni.

    (7) Diouzh e gozhni : sur ses vieux jours.

    ●(1910) ISBR 74. Doh é gohoni chetu troeit én é ben distroein de Vreih-Vihan.

    (8) Mervel dre gozhni : mourir de vieillesse.

    ●(1878) EKG II 233. Marvet eo dre gozni.

    ●(1911) BUAZperrot 331. sant Yan ne varvas ket er verzerenti, evel sant Per, mes dre gozni.

    (9) Tennañ d'ar gozhni : vieillir.

    ●(1896) HIS 51-52. Neoah, èl ma tenné d'er gouhoni, èan e amoèdas get merhied a véz-bro.

    (10) Harpañ kozhni ub. : aider qqn dans sa vieillesse.

    ●(1862) BBR 14. n'espérit mui / E chomfé ho mab karet vid harpa ho kosni, tr. «n'espérez plus que votre fils bien-aimé reste pour appuyer votre vieillesse.»

  • kozhoni
    kozhoni

    voir kozhni

  • kozhper
    kozhper

    voir kosper

  • kozhpodig / kozhpodoù
    kozhpodig / kozhpodoù

    [kozh + podig ; cf. pod] cf. Kazimodo

    M.

    (1) C’hoari kozh-podig : jeu qui consiste à casser des vieux pots.

    ●(1732) GReg 769a. proverbe. Da sul bleuñvyou, conta’r vyou ; / da sul basq, terri o phennou ; / da sul ar c’hasimodo fricqa ar c’hoz-podou, tr. «au Dimanche des Rameaux, il faut compter les œufs ; au Dimanche de Pâques les manger ; au Dimanche de Quasimodo briser les vieux pots, au jeu qui s’appelle, coz-podicq.»

    ●(1876) TDE.BF 524a-b. C’hoari koz podik, tr. «jeu qui consiste à casser les vieux pots, dans la soirée du dimanche de la Quasimodo.»

    ●(1919) DBFV.Sup 56b. hoari koh podig ou koh podeu, tr. « jeu aux vieux pots à Quasimodo. »

    (2) plais. Sul ar c’hozhpodoù : Quasimodo.

    ●(1732) GReg 769a. Diçzul ar C’hasimodo. (burlesquement. sul ar c’hoz-podou.

  • kozhpodoù
    kozhpodoù

    voir kozhpodig

  • Kozhrivihan
    Kozhrivihan

    n. de l. Ar Gozhrivihan : Rimaison (Baud, Bieuzy, Pluméliau).

    (1) Ar Gozhrivihan.

    ●(1912) PBHV 156. En hani e ia de bardon er Gorivihan / Hemb kas bouid geton e varù get nan.

    (2) Proverbe.

    ●(1912) PBHV 156. En hani e ia de bardon er Gorivihan / Hemb kas bouid geton e varù get nan.

  • kozhsizhun
    kozhsizhun

    voir goursizhun

  • Kozhvarc'had / Ar C'houerc'had
    Kozhvarc'had / Ar C'houerc'had

    n. de l. Ar C’hozhvarc’had : Le Vieux-Marché.

    I.

    (1) Kozhvarc’had

    ●(1847) FVR 86. ginidik euz ar C’hoz-Varc’had. ●(1863) ST 6. Lamball, ar C’hoz-Varc’had. ●(1868) KTB.ms 14 p 192. wit ho gwerza er C’hoz-Varc’had. ●(18--) SON I 128. Mar 'c'h eus c'hoant da glevet piou hen eus ar zôn grêt, / Ez eo eur pôtr iaouanc, a gêr ar C'hozvarc'hed. ●(18--) SON II 126. Et-hu d'ar foar d'ar C'hoz-Varc'had, / Chommet eun tammic diwezad. ●(1877) EKG I 21. an Aoutrou Coz, persoun ar C'hoz-Marc'had.

    ●(1905) ALMA 67. Koz-Marc’hat (...) Koz-Marc’had. ●(1918) KRVT 281/2b. Er C’hoz-Varc’had hag en Tregrom. ●(1923) ARVG Eost 137. Eun den barnet er C’hoz-Varc’had ha kondaonet e fôz da vean krouget. ●(1957) BAHE 12/26. e parrez ar C’hozh-Varc’had. ●(1979) (1997) PLVB 31. An deizioù war-lerc'h, ec'h eas ganti da foar ar Menez-Bre, betek ar C'hozhvarc'had.

    (2) Ar C’houerc’had.

    ●(1912) DGES.hy 300. ar C'hwerc'het, et ar C'hweret, n. pr. le Vieux-Marché; au bourg et à une lieue autour. ●(1915) KRVT 129/2c. Ar Warc’het. ●(1918) KRVT 271/2d. Brignonen eus ar Warc’had. ●281/2b. En iliz kaer ar C’houerc’had. ●(1924) ARVG Kerzu 274. ’n em zalc’he e kêr ar C’houerc’had. ●(1928) BREI 54/1b. pôtr ar C’houerc’hed.

    ●(2002) TEBOT 106b. Treduder ha Plouzelambr / Plouared, Kouerc'had / Tregrom, Benac'h, Louargad / Bear ha Pluzuned.

    II.

    (1) Dicton.

    ●(2005) HYZH 244/40. En Tregrom 'mañ an diaoul o chom, / Er C'houerc'had 'mañ o kac'hat (pe 'neus gloazet e droad), / En Plouared 'mañ war an oaled, / En Bulien eo kouezhet er vouilhenn, / En Plourec'h 'neus torret e vrec'h, / En Plouilio 'mañ 'c'hoari 'r c'hilhoù, / En Ploubêr eo bet tomm d'e lêr (pe d'e rêr), / En Tonkedeg eo kroget da redek, / En Plûned 'mañ o vutunet, / En Bear 'neus torret e c'har, / En Gwengamp eo manet kamm. / Hag en Burtuled eo marv gant an anoued.

    (2) [Toponymie locale]

    ●(1844) GBI I 46. Kerarborn. ●(1877) EKG I 71. Koueza a ra he zaoulagad var an dour a red azindan pount Rozanklan.

    ●(1925) ARVG 86. Maner Gwernaham en deus c’hoaz, tost d’ean, chapellig Sant-Per. (...). Er Seiz-Sant, e kaver unan eus brec’hiou kroaz ar chapell war eun dolmen.

  • Kozhvarc'hadiz / C'houerc'hadiz
    Kozhvarc'hadiz / C'houerc'hadiz

    n. pr. pl. Habitants du Vieux-Marché.

    ●(1912) DGES.hy 300. ar C'hweriadiz, les gens du Vieux-Marché; au bourg.

  • kozhviret
    kozhviret

    [kozh + miret .1]

    Adj.

    (1) Célibataire.

    ●(1866) BOM 44. Ann hend houarn, ouzomp ervad / En deuz (…) / Dilouedet merc’hed koz-viret.

    ●(1925) BILZ 136. Plac’h yaouank ! Plac’h yaouank koz viret a c’hrozmolas unan bennak.

    (2) Plac’h yaouank kozhviret : femme célibataire.

    ●(1962) EGRH I 42. plac’h yaouank k[ozhviret], tr. « (femme) célibataire. »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...