Devri

Recherche 'kriz...' : 27 mots trouvés

Page 1 : de kriz-1 (1) à krizin (27) :
  • kriz .1
    kriz .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn) Cruel.

    ●(1530) Pm 137. Da reif dan tut criz badizient tr. « Pour donner aux gens barbares le baptême »

    ●(1732) GReg 517b. Impitoiable, sans pitié, cruel, tr. «criz. cry.»

    ●(1876) TDE.BF 377b. Kri, adj., tr. «Cruel, inhumain.» ●(1878) EKG II 81. tud ker kriz.

    B. (en plt de qqc.)

    (1) (en plt de l'eau comme boisson) Pur, sans mélange.

    ●(1857) CBF 79. eva kalz a zour kriz, tr. «boire beaucoup d'eau pure.»

    ●(1925) FHAB Mae 197. Yac'husoc'h e vezo eget dour kriz, eget laez ive.

    (2) Acide.

    ●(1995) BRYV I 42. (Milizag) kriz eo an dra-ze ! [triñchin logod].

    (3) Cruel.

    ●(1792) CAg 26. er marhuë crihan.

    ●(1867) MGK 103. mervel zo kriz. ●(1878) EKG II 60. hag a c'houlennas gand eun ear griz. ●95. gand ar grizder ar grisa. ●(1891) AGB 6. evel pa vijent bet a vetepans o klask rei muioc'h a grisder d'al labour kriz a reant.

    ●(1900) MSJO 72. ar maro krisa. ●(1903) BTAH 366. daoust hag hen eun tonkad kri / En em skraign tro war dro d'am zi, tr. «est-ce le destin cruel qui s'acharne contre mon toi.» ●(1907) PERS 109. O mam, c'houi zo kriz. ●(1907) AVKA 150. poanio kri.

    (4) Cru, non cuit.

    ●(1499) Ca 51b. Criz. g. cruz. ●(1612) Cnf 62a. lousou sauuag criz. ●(1633) Nom 56a. Visceratio : largesse & donnée de chair cruë : larguentez græt á quic criz. ●67a. Pomum immite, crudum, immaturum : pomme verde, creuë, point meure : aual ægr, glas, criz, pehiny na ve quet meür.

    ●(1659) SCger 35a. cru, tr. «criz.» ●(1732) GReg 233b. Cru, cruë, ce qui n'est pas cuit, tr. «Criz. Van[netois] cri. crih.» ●238b. Cru, cruë, qui n'est pas cuit, tr. «Criz. Van[netois] cri crih.» ●Chair cruë ; fruits crus, tr. «Qicq criz ; frouëz criz.»

    ●(1846) BAZ 64. o caout evit oll-vevans louzou ha griziou criz. ●(1876) TDE.BF 377b. Kri, adj., tr. «cru ou non cuit.»

    ●(1957) AMAH 139. Beogal spontus a rae ar Morian-mañ en ur ober sin da floupañ drailhennoù kig kriz degaset dezhañ war veg ur forc'h.

    (5) Écru.

    ●(1633) Nom 123b. Byssinus : couleur de soye cruë : liou seïz criz.

    ●(1732) GReg 238b. Du fil cru, tr. «Neud criz.»

    (6) (en plt du temps) Dur.

    ●(1838) CGK 10. pa deu ar gohan cri / Da c'hourda om biziet. ●(1849) GBI I 194. ann amzer a zo kriz, an awell a zo braz, tr. «Le temps est dur, et le vent est fort.» ●(1849) LLB 637. En amzer e zou kri, en ahuel digampen. ●(1869) FHB 216/56b. reuchadou amzer griz.

    ●(1925) SFKH 4. en amzér kri ha rust.

    (7) Farouche.

    ●(1876) TDE.BF 377b. Kri, adj., tr. «farouche, parlant des bêtes.»

    II. Épith.

    (1) Teil kriz : fumier frais.

    ●(1931) VALL 809b. Fumier frais, tr. «teil kriz T[régor].»

    (2) Lêr kriz : cuir vert.

    ●(1732) GReg 239a. Cuir vert, tr. «Lezr criz.»

    (3) Douar kriz : terre qui se tient, qui se coupe bien.

    ●(1960) EVBF I 329. –kriz, L'H[ôpital-Camfrout], terre qui se tient, qui se coupe bien.

    III. Adv.

    A.

    (1) E kriz : pur, non mélangé.

    ●(1912) DIHU 82/49. ne ivamb guéh erbet lagout chistr ar iun ; ne ivamb ket anehon é kri étré hur predeu.

    (2) Derc'hel kriz : tenir bon, ne pas se décourager.

    ●(1910) ISBR 57. Luner e zalhé kri hag e aséé rein kalon d'é veneh ha d'é dud.

    B. Loc. adv. Dre griz : de force.

    ●(1847) MDM 403. tud koz, avisiou ifirm, pere na heller da denna divar ho c'hador nemet dre gri ha dre red.

    ●(1922) EOVD 6. mes aveit péein é zelé, nitra meit dré gri. ●(1932) BRTG 1. é léh monet get é hroah dré gri ha téroni.

    IV. [locution-cliché présente dans les gwerz] Kriz e vije kalon neb na ouelje : dur eut été le cœur de celui qui n’eut pleuré. cf. HYZH 245 pp. 47-50.

    ●(c.1680) NG 523-524. Allas ! cri ve merbet / A calon na ouillezé, tr. « Alas, he would be very cruel / Who would not weep from his heart. » ●1591. Piuë eu en din cri a galon na ouillezé ?, tr. « Who is the hard-hearted man who would not have wept ? » ●(c.1700) GS 10a. criz vise ar galon na deuzje da gouela.

    ●(1834-1840) BBZcarn I 72a. cris e va galon na ouelzé / barz an eur neve neb a vijè, tr. « Il aurait le cœur cruel, celui qui serait / A l’aire neuve et ne pleurerait. » ●(1849) GBI I 208. Kriz vije ’r galon na oelje, / Etal al lenn nep a vije, tr. « Dur eut été le cœur de celui qui n’eut pleuré, / S’il eut été auprès de l’étang. »

    V.

    (1) Na c’hallout ober na kriz na poazh : ne pouvoir rien faire du tout.

    ●(1917) KZVr 240 - 07/10/17. Ne c'hellan ober na kriz na poaz, tr. «je ne puis rien faire du tout, Loeiz ar Floc'h.» ●(1931) VALL 660. Je ne puis absolument rien faire, tr. F. Vallée «n'hellan ober na kriz na poaz fam.»

    (2) Bezañ na kriz na poazh : rien du tout.

    ●(1949) LLMM 16/45 (T) *Jarl Priel. MARI N’eo ket a-walc’h ? ERWAN Kement-se n’eo evidon na kriz na poazh.

    (3) Kriz ha poazh : chaque chose.

    ●(1955) VBRU 144 (T) *Jarl Priel. Tuet da skrapat a-gleiz hag a-zehou, da rozellat kriz ha poazh, sec'h koulz ha glas, e oa manet ouzh e bav ul lodenn vat eus arc'hant ar gouarnamant.

    (4) Etre kriz ha klouar : (parler, s’exprimer) sur un ton aigre.

    ●(1942) VALLsup 5 (G). (Parler) sur un ton aigre, tr. F. Vallée «etre kriz ha klouar d'après V[annetais].» ●(1955) VBRU 68 (T) *Jarl Priel. Oc'h huanadiñ, o skrignal pe o c'hrozmolat, gwech etre kriz ha klouar, gwech a bouez-penn.

    (5) Bezañ kriz evel ur garreg : voir karreg.

  • kriz .2
    kriz .2

    m.

    (1) Mont e-barzh ar c'hriz : chauffer, empirer.

    ●(1929) MKRN 26. Mont a reomp, rak dioustu a iei an traou ba' c'hri ! tr. «nous partons, car à l'instant même ça va chauffer là-bas.»

    (2) Labourat er c'hriz : travailler dur.

    ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197b. gant eun tammig goap e teuer a-benn d'o lakaat [ar re yaouank] da labourat er c'hriz : «evel-se ez ay ar vicher en e gorf !» ●198a. Goustad paotred, greomp labour vat ha labour vrao, ne badimp ket er c'hriz, evel-se.

  • kriz .3
    kriz .3

    m. –où

    I.

    (1) Raccourcissement.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 134). Cris. g. crise recours.

    ●(1732) GReg 776b. Racourcissement, tr. «cris.»

    (2) Froncis, troussis.

    ●(1876) TDE.BF 379a. Kriz, s. m., tr. «Froncis, troussis, pli de robe, etc.»

    (3) Ride.

    ●(1876) TDE.BF 379a. Kriz, s. m., tr. «ride des fruits, ride qui se produit quand on fronce les sourcils ; pl. ou.»

    II. (marine)

    (1) Ris.

    ●(1732) GReg 823b. Ris, racourcissement de voile de Navire, quand le vent est trop fort, tr. «cris.»

    ●(1876) TDE.BF 379a. Kriz, s. m., tr. «ris de voile (marine).»

    (2) Ober ur c'hris : prendre un ris.

    ●(1732) GReg 823b. Prendre un ris, tr. «ober ur c'hris.»

  • kriz-bev
    kriz-bev

    adj. Tout cru.

    ●(1732) GReg 238b. Tout cru, tout à fait cru, tr. «Criz-beo.»

  • kriz-past
    kriz-past

    adv.

    (1) Tout cru.

    ●(1744) L'Arm 86b-87a. Tout cru, tr. «Cri passte.»

    (2) =

    ●(1925) SFKH 43. lahet en doé ean kri past.

  • kriz-poazh
    kriz-poazh

    adv.

    I.

    (1) Tout cru.

    ●(1878) BAY 20. kri poah, tr. «cru cuit, tout cru.»

    ●(1923) DIHU 149/367. Me laho hou kavr hag hé debro kri-poeh !

    (2) Cruel.

    ●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 84. tud ahurtet ha kalon cri-poah dehé...

    (3) sens fig. = penn-da-benn.

    ●(1787) PT 86. P'en dès er soudardét ar ou nèrh ha cri poah / Tènnet ar é zillad, eit el lacat é nuah.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 136. ean en astenn a blad marv cri-pouah.

    II. A-griz-poazh : pour de bon.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 66. ean a vennas a gripouèh héli é dud couh. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 159. hag a zoujé hum guemér aben-caër hag a gri-poah doh en Egyptianet.

  • krizadur
    krizadur

    m.

    (1) Raccourcissement.

    ●(1732) GReg 776b. Racourcissement, tr. «crisadur.» ●943a. Troussis, pli, ou couture à une jupe pour la rendre plus courte, tr. «crisadur.»

    (2) Racornissement.

    ●(1914) DFBP 270a. racornissement, tr. «Krizadur.»

  • krizaj
    krizaj

    m. (météorologie) Temps venteux.

    ●(1934) BRUS 337. Nous aurons encore du vent, tr. «kriaj e vo hoah.»

  • krizal
    krizal

    m. –ioù (médecine) Clystère.

    ●(1732) GReg 175b. Clystere, lavement, tr. «Crystal. p. crystalou. crysal. p. you.» ●Donner un clystere, tr. «Rei ur c'hrystal.» ●Prendre un clystere, tr. «Qemeret ur c'hrystal. recev ur c'hrystal.»

  • krizañ .2
    krizañ .2

    v. intr. Devenir insensible.

    ●(1872) ROU 89b. Devenir insensible, tr. «Dont da griza.»

  • krizañ .3
    krizañ .3

    v. tr. d. Aggraver, rengréger.

    ●(1659) SCger 103a-b. rengreger vn monitoire, tr. «crigea vn anaoue.» ●(1732) GReg 19b. Aggraver, augmenter les peines &c., tr. «Crisa. pr. Criset.»

  • krizañ .4
    krizañ .4

    voir kruzañ

  • krizañ / kriziñ / krisiñ .1
    krizañ / kriziñ / krisiñ .1

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Raccourcir.

    ●(1499) Ca 51a. Crisaff. g. recourser. ●203b. Tronczaff vide in crisaff.

    (2) Krizañ ur gouel : mettre des ris dans une voile, réduire la toile.

    ●(1732) GReg 776b. Raccourcir une voile tenduë, y mettre des ris, tr. «Crisa ur goël.»

    ●(1876) TDE.BF 379a. Kriza, v. a., tr. «prendre des ris à une voile de navire.»

    (3) Froncer, plisser, friser.

    ●(1659) SCger 60b. froncer le front, tr. «criza e dal.» ●105b. se rider, tr. «criza e dal.» ●(1732) GReg 440a. Froncer une juppe trop longue, la racourcir par une coûture, tr. «criza ur vros &c.» ●Froncer le front, tr. «criza e dal.»

    ●(1872) ROU 99b. Refrogner (se), tr. «Criza e fri.» ●(1876) TDE.BF 379a. Kriza, v. a., tr. «froncer les sourcils.» ●(1889) ISV 405. Al lean coz a grizas he fri o clevet an den iaouanc.

    ●(1907) VBFV.bf 44b. krisein, krizein, v. a., tr. «froncer, rider.» ●(1907) VBFV.fb 46b. froncer, tr. «krisein.» ●(1909) NOAR 172. An arc'hael a grizas e dal. ●(1909) KTLR 113. eleac'h dribi en em lakeaz da griza he fronnellou ha da c'huesa. ●(1923) KNOL 198. An diaoul a grizas e fri.

    (4) Trousser.

    ●(1659) SCger 122a. trousser, tr. «crisa.»

    ●(1876) TDE.BF 379a. Kriza, v. a., tr. «retrousser ses manches.»

    (5) = (expression ?).

    ●(1877) FHB (3e série) 25/208a. da deuler evez, en amzer da zont, oc'h ar pez a lavar, ha da griza leren ho c'houstianz.

    (6) (agriculture) Épuiser (une terre).

    ●(1872) ROU 83b. Epuiser, en parlant du sol ou terre cultivée, tr. «criza.»

    II. V. intr.

    (1) Se racornir.

    ●(1744) L'Arm 320b. Racornir, gresiller, tr. «Grizein.» ●324a. Ratatiner, tr. «Grisein.» ●327a. Recoquiller, tr. «Grisein.» ●(1767) ISpour 8. platenneneu arème rùett énn tan, péré ë laquai é oll mambreu de crissein. ●389. Rét é dehai (...) harneuet guet enn tuemdér d'enn-han, crisset guet enn anéouét d'er goyant. ●(1787) BI 274. Crissein ë-ra m'en bleauë / Guet er frim d'er gouyan.

    ●(1914) DFBP 270a. racornir, tr. «Kriza.»

    (2) Se recroqueviller.

    ●(1792) CAg 52. Pè zeï (…) / Ha guet er goaid arrestet / M'en goahéyad crissein.

    ●(1857) GUG 96. Pe zei (…) / guet er goaid arrestet / Men goaihiad de grissein.

    ●(1907) VBFV.bf 44b. krisein, krizein, v. n., tr. «se recroqueviller»

    (3) (agriculture) Être gagné par les mauvaises herbes.

    ●(1962) EGRH I 46. krizañ v., tr. « devenir dur, être gangné par les mauvaises herbes (en plt du sol). »

    III. V. pron. réfl. En em grizañ : se plisser, se rider.

    ●(1868) FHB 191/279a. Guelet a rer ar c'hroc'hen o venna, hag abenn eur pennad oc'h en em griza.

    IV. Krizañ an toull : voir toull.

  • krizañs .1
    krizañs .1

    coll. Vent dur et sec en hiver.

    ●(1970) GSBG 203. (Groe) kriañs (coll.) sg. kriañsenn, tr. «vent dur et sec (en hiver).»

  • krizañs .2
    krizañs .2

    f. Aggravation (d'une peine).

    ●(1732) GReg 635a. Aggrave, ou aggravation de Monitoire, censure Ecclesiastique qui menace qu'après trois monitions on fulminera l'excommunication, tr. «Crisançz.»

  • krizañsenn
    krizañsenn

    f. (météorologie) Vent dur et sec en hiver.

    ●(1970) GSBG 203. (Groe) kriañs (coll.) sg. kriañsenn, tr. «vent dur et sec (en hiver).»

  • krizded
    krizded

    f.

    (1) Cruauté.

    ●(1744) L'Arm 87a. Cruauté, tr. «Cridaitt. m.»

    ●(1910) ISBR 79. krided é galon. ●(1931) VALL 174a. Cruauté, tr. «krizded f.»

    (2) État de ce qui est cru, crudité.

    ●(1659) SCger 35a. crudité, tr. «crizder.» ●(1744) L'Arm 87a. Crudité, tr. «Cridaitt. m.»

  • krizder
    krizder

    m.

    (1) État de ce qui est cru, crudité.

    ●(1732) GReg 238b. Qualité d'une chose cruë, tr. «Crizder.»

    (2) Cruauté.

    ●(1659) SCger 139b. crizder, tr. «cruauté.» ●(1732) GReg 238b. Cruauté, tr. «crizder.»

    ●(1876) TDE.BF 378b. Krisder, s. m. tr. «Cruauté.» ●(1877) EKG I 48. ar guel euz a gement-all a grizder ! ●158. pe dre ar grizder pe dre ar fallagriez. ●(1878) EKG II 95. gand ar grizder ar grisa. ●(1879) BMN 24. na ioa morse guelet eur zoudard euz he goumpagnunez o vont dre grisder da zen ebed. ●(1891) AGB 6. evel pa vijent bet a vetepans o klask rei muioc'h a grisder d'al labour kriz a reant. ●(1893) IAI 54. ar re ne gavent ket deread krister an Novasianed.

    ●(1911) BUAZperrot 49. E Rom kear ar grizder, an impalaër a c'hoanta tremen evit Doue. ●(1931) VALL 174a. Cruauté, tr. «krizder m.»

    (3) Férocité.

    ●(1732) GReg 405b. Ferocité, tr. «crizder.»

  • krizderi
    krizderi

    f. Cruauté.

    ●(1732) GReg 238b. Cruauté, tr. «Crizdery.»

    ●(1864) SMM 141. eur mor a drubuillou, a galetter, a grisderi. ●(1866) FHB 96/347a. dre'n abek da grisderi ar re a zo e penn al labourou. ●(1867) BUE 52. krisderi al lezenno. ●(1872) FHB 404/309b. ho lazent gant ar brasa crisderi.

    ●(1905) HFBI 54. hini ac'hanomp, nen dézo ar gristéri da lakat ô tapa.

  • krizenn .1
    krizenn .1

    f. –où

    (1) Crise.

    ●(1993) MARV xii 15. (Kawan) Ar «grizenn » genta bepred a hoarvezas bez a zo deg deiz 'zo bennag.

    (2) Kaout krizenn war grizenn =

    ●(1993) MARV xii 15. (Kawan) A-raog ar «manifestation», Erwan a oa dizeblant memestra evel eun azen karget gantañ e javed. Hag abaoe eo deuet da veza evel eur podfer leun a zour bervet ha da gaoud gantañ «krizenn» war «grizenn».

  • krizenn / krizienn / grizienn .2
    krizenn / krizienn / grizienn .2

    f. –où (agriculture) Bord non labouré d'un champ.

    ●(1872) ROU 90b. Lisière, d'un champ cru, non labouré, tr. «Crizenn.» ●(1876) TDE.BF 379a. Krizenn, s. f., tr. «.Bande de terre gazonnée entre la haie et le dernier sillon, pour y faire paître les bestiaux» ●(1890) MOA 136b. Bande de terre pour faire paître les chevaux, tr. «krizenn.»

    ●(1931) VALL 72b-73a. Bord non labouré d’un champ, tr. «krizenn f.» ●(1962) EGRH I 47. krizenn / krizienn / grizienn (E L[olperc’hed] D[irinonn]) f. -où, tr. « gazon le long des haies, où l’on peut faire paître les bestiaux. »

  • krizennet
    krizennet

    adj.

    (1) =

    ●(1868) FHB 200/350a. deud' ous eun tam vi fall ag à oa oll krisennet.

    (2) Ridé.

    ●(1912) BOEG 84. Hou tal e zou rah krizennet, tr. «Les rides couvrent votre front.»

  • krizer
    krizer

    m. –où Cheville pour un réglage.

    ●(1876) TDE.BF 379a. Krizer, s. m., tr. «partie de la charrue.»

    ●(1931) VALL 119a. Cheville pour un réglage, tr. «krizer m. pl. ou.»

  • krizerez
    krizerez

    f. (botanique) Chiendent.

    ●(1942) VALLsup 33a. Chiendent, tr. «krizerez f.»

  • krizerezh
    krizerezh

    m.

    (1) Action de froncer.

    ●(1962) EGRH I 47. krizerezh m., tr. « action de froncer. »

    (2) Action de réduire progressivement.

    ●(1962) EGRH I 47. krizerezh m., tr. « action de réduire progressivement. »

  • krizet
    krizet

    adj.

    (1) Ridé.

    ●(1849) LLB 1890. ou fas e zou kriset. ●(1896) SBW 2. dindan he zal krizet. ●(1876) TDE.BF 379a. Krizet, adj., tr. «Ridé, parlant des fruits.»

    (2) Krizet gant, da : transi de.

    ●(17--) CSbsm 3. Ur peur nuah ha criset guet er frim hac er scorn.

    ●(1838) OVD 130. crisset ha scournet guet aneouid. ●(1849) LLB 1896. Kriset t'en aneouid.

  • kriziñ
    kriziñ

    voir krizañ .1

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...