Recherche 'kroaz...' : 51 mots trouvés
Page 1 : de kroaz (1) à kroazwareg (50) :- kroazkroaz
f. & interj. –ioù
I. F.
A. (religion)
(1) Croix.
●(1499) Ca 51b. Croas. vide in crucifiaff. ●(1530) Pm 162. Quen puignaes eual an croas prenn tr. « Aussi repoussant que la croix de bois. » ●(1576) Cath p. 13. ez vise eureux an doue dioux an crech a vihe crucifiet en croas, tr. «que ce serait heureux que le Dieu d'en-haut fût crucifié en croix.»
●(c.1680) NG 510. Er groues crucifiet. ●(1732) GReg 237a. Croix, tr. «Croaz. p. croazyou. Van[netois] croëz. p. croëzyëu.»
●(1821) SST 6. dré er groez en dès Jesus-Christ prenet er bet. ●(1849) LLBg I 9. Dré vrehieu nerhus er hroezieu zou douget.
●(1911) SKRS II 59. Saludi ar c'hroassiou.
(2) Kroaz saoz : croix sans crucifix.
●(1732) GReg 237a. Croix sans Crucifix, tr. «Croaz saus.»
(3) Gouel ar Groaz : fête de Sainte Croix.
●(1727) HB 450. ha da Vouel ar Groaz.
(4) Gwener ar Groaz : Vendredi saint.
●(1864) SMM 12. Da vener ar Groas, ha d'ar zadorn fask.
(5) Brezel ar groaz : croisade.
●(1911) BUAZperrot 148. Ar vad a reas brezeliou ar groaz. ●220. embann brezel ar Groaz. ●(1925) KANNgwital 274/9. oc'h heul ar roue Sant-Lois e brezeliou ar groaz. ●(1929) FHAB Genver 30. C'hwero e kave an itroun gez gwelet he fried aet da vrezel ar Groaz.
(6) Hent ar groaz : chemin de croix.
●(1860) BAL 272. pedennou Ent ar Groaz. ●(1877) FHB (3e série) 30/236a. taolennou hent ar groas.
(7) Sin ar groaz : signe de la croix.
●(14--) N 1123. Gret sin an croas dre guir boas hac a stat. ●(1576) Cath p. 5. hac ez sem gouarnissas gant sign an croas, tr. «et se munit du signe de la croix.» ●15. hoz em goarniset mat gand sign an croyx, tr. «munissez-vous bien du signe de la croix.»
●(1732) GReg 237a. Le signe de la croix, tr. «Sin ar groaz.»
●(1825) COSp 318. Er Belêg e ra signeu croès ar en hosti. ●(1869) FHB 226/133a. ober sin ar groaz war-n-ezi gan ar gontel.
●(1929) MKRN 23. Paotred Skaer ha Guiskri oc'h ober zin ar groaz, tr. «des gars de Scaër et de Guiscriff faire le signe de la croix.»
(8) Signe de croix.
●(1860) BAL 258. o velet ar c'hroaziou ac ar sinou all a vez great en offern.
B. par ext.
(1) Souffrance.
●(1732) GReg 237a. Croix, affliction, tr. «Croaz. p. croazyou.»
●(1846) BAZ 724. ar soufransou hac ar c'hroaziou.
●(1907) PERS 51. eur groaz pounner a oa ouz he c'hedal.
(2) [empl. sans art.] Kaout kroaz : souffrir.
●(1862) BSH 96. med croas na meus bet er bed-ma. ●(1862) JKS 127. Pehini e-touez ar zent n'en deuz ket bet kroaz hag anken ? ●(1890) MOA 474a. Souffrir beaucoup, tr. «kaout kroaz.»
●(1917) LZBt Gouere 32. Kroaz hon deve ive. ●(1925) BUAZmadeg 357. ar zent n'emaint ket heb kaout kroaziou epad ho buez. ●(1932) BSTR 144. Poan ha kroaz am eus bet.
(3) [avec une capitale] Ar Groaz : l'Église.
●(1893) IAI 103. setu perag e reer anezo kroezourien pe zoudarded ar Groaz, hag euz ho brezeliou kroezaduriou. ●(18--) CST 21. eur brezel spontus a yea da zigeri etre relijion ar baganed hag hini ar gristenien, etre ar Bed hag ar Groaz.
C.
(1) Face d'une pièce de monnaie.
●(1744) L'Arm 285a. Revers de la monnoye, Pile. m. L'autre coté, Crœss. f.
(2) Pil pe groaz ? : pile ou face ?
●(1732) GReg 723a. Pile, ou croix ? terme de jeu, tr. «Pil, pe groaz ?»
●(1876) TDE.BF 89b. c'hoari pil pe groaz, tr. « Jeu, jouer à pile ou face. »
(3) par ext. Décoration.
●(1926) FHAB C'hwevrer 56. ar groaz enorusa a gaved da rei en amzer-se : kroaz sant Loeiz.
(4) par anal. Croix formée par la lame et la garde d'une épée.
●(14--) N 1429-1430. Da pep clezef (…) Ha croas ha becq, tr. «A toute épée (…) Et une croix, et une pointe.»
●(1855) GBI I 510. 'Vout he gleze en-hi bet' ar groaz, tr. «Il plongea son épée dans son corps, jusqu'à la croix (la garde).»
D. (anatomie animale) = kroazell.
●(1959) BRUD 7/24. Ar gazeg koz (...) eun taol skourjez war he hroaz pe war he zalier.
II. Épith.
(1) Kaozioù, komzoù kroaz =
●(1936) IVGA 213. Souez e kavan klevout komzou c'houero, – c'houero ha trenk – ouspenn ma'z int komzou kroaz. ●231. n'eo ket komz-kroaz ez eo. ●296. berniou kaoziou kroaz.
(2) Croisé.
●(1878) EKG II 157. eur fouet blansounet-kroaz (…) touchennet-hir.
(3) Tenn-kroaz : croisée du transept.
●(1732) GReg 326a. La croisée d'une Eglise, tr. «Tenn-croaz an Ilis.»
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 92. un ilis a den-croéz.
(4) Chapel-kroaz : faux transept.
●(1869) FHB 206/400b. An diou chapel croaz ha creiz an iliz.
●(1921) PGAZ 59-60. euz an eil chapel-kroaz d'eben d'an iliz. ●90. ar chapeliou-kroaz. ●(1927) FHAB Genver 6. Neo an iliz hag ar chapeliou-kroaz. ●(1927) FHAB Meurzh 53. E chapel-kroaz tu an hanter noz, ez eus eur pinsin dour benniget.
(5) Bann-kroaz : croisillon de croix.
●(1908) FHAB Genver 21. Var bannou ruz ar groaz / Daou labous bihan a blanvas. ●(1938) DIHU 330/194. pear bann er groéz eahus en des skleijet. ●golo. bann-kroéz : croisillon.
(6) Bazh-kroaz =
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 150. daou dam koat all henvel, hannvet guial pe bicher-kroaz, rag etrezho e vez kroajet an neud.
(7) (agriculture) Bern-kroaz, yoc'h-kroaz =
●(1907) VBFV.fb 32a. dizeau, douzaine, sixain, tr. «ioh-kroéz, f. (pl. ioheu-k.).» ●(1972) LIMO 23 septembre. Seitek fesken e vezè é peb bern sauet é stum ur groéz, bernieu-kroéz e vezè groeit anehè.
(8) (anatomie) Askorn-kroaz : os de la machoire.
●(1889) CDB 171. Ann askorn-kroaz hag ar josken, tr. «l'os des mâchoires et la joue.»
(9) Brec'h-kroaz =
B. (botanique)
(1) Louzaouenn-ar-groaz : verveine.
●(1879) BLE 373. Verveine officinale. (V. oficinalis. L.) – Louzaouen-ar-groaz.
●(1987) GOEM 176. Quand un cheval a la colique, il est soigné avec le louzaouenn ar groaz.
(2) Gwezenn koad-kroaz : sapin.
●(1849) LLB 812. Nag er huéen koed kroez e saw bet ar c'hogus.
III. Interj. =
●(1952) LLMM 32-33/134. (Douarnenez) O Kroaz (berradur evit Kroaz eternel, Kroaz adorapl !
IV.
(1) Mont e draoù da-dal ar Groaz : être ruiné et avoir fait faillite. Cf. mont e stal da benn ar c'hoc'hu.
●(1790) MG 212 (G) I. Marion. Ur melinnær ne lairehai quet, e uélehai quênt peèll é dreu é monèt de-dal er Groès.
(2) Poent eo lakaat ar groaz en nor : à propos d’une chose qui arrive rarement, à laquelle on ne s’attendait pas.
●(1900) KRL 24 (Ku-Sant Trifin). Poent e lakat ar groëz en nor, tr. «Se dit d'une chose qui arrive rarement, d'une vérité sur laquelle on ne comptait pas.»
(3) Embann war ar groaz : crier sur tous les toits. Cf. MAKE 19 : Soaz Gamm a roas pemp gwenneg da Ber ar C'hloc'her evit embann diwar ar Groaz, goude an oferennou, e c'helle ar re vouzar, gant ma paefent pevar real mont da barea diwar gwezen-kerez Noun al Ludueg. Cf. également pour une expression plaquée sur le fraçais : embann war an toennoù dans ARPA 186 et AVKA 117. Expression d’origine biblique.
●(1934) KOMA 15. Amañ omp tost da Laval. Bremaik me a zo o vont da emban war (gêr groaz)... ha digas kezeg da werza. ●(1962) TDBP II 23 (T). Arabad a ve deoh mond da embann ze war ar groaz, tr. J. Gros «il ne faudrait pas que vous alliez publier cela sur la croix (crier cela sur tous les toits).»
(4) Ober kroazig alaouret da ub. : porter qqun en croisant les bras à deux personnes.
●(1940) NPER (L-Plouarzel) J. Paul. Gortozit hag e vo graet kroazig alaouret d'eoc'h da vont d'an ti. Ober kroazig alaouret a zo evit daou zen kroaza o daouarn da ober eun azezenn evit dougen eun trede ha n'hell ket bale.
(5) Kaout kroaz ha kalvar : avoir de l’énergie (pour faire/tenir qque chose).
●(1936) BREI 451/1a. N’eus ket evelte [ar mammou] da gaout kroaz ha kalvar en de herier !... Kroaz ha kalvar oc’h êsa derc’hel ar relijion, ar furnez, ar giziou kristen, an urz vat en ho ziegez !
- Kroaz-an-Hanterlev / Kroaz-Hanter-al-LevKroaz-an-Hanterlev / Kroaz-Hanter-al-Lev
Croix située au milieu de la lieue de grève (Plestin-les-Grèves, Saint-Michel-en-Grèves).
(1) Kroaz-an-Hanterlev / Kroaz-Hanter-al-Lev.
●(1922) FHAB Kerzu/356. Kroaz an Hanter-Leo, a dosta ouz hini sant Eflam, bep seiz vloaz, war hed eur c’hreunenn heiz : da zeiz diveza ar bed e vezint stok... ●(1974) TDBP III 142. Kroaz hanter al Leo, la croix de la mi-lieue de grève (entre Saint-Efflam et St. Michel-en-Grève). ●(1977) TDBP II 289. Kroaz hanter al Leo, la Croix de la mi-Lieue de Grève (entre St-Efflam et St-Michel-en-Grève).
(2) Prophétie.
●(1922) FHAB Kerzu/356. Kroaz an Hanter-Leo, a dosta ouz hini sant Eflam, bep seiz vloaz, war hed eur c’hreunenn heiz : da zeiz diveza ar bed e vezint stok...
(3) Proverbe : voir Lokmikael-an-Traezh.
- kroaz-digroaz
- kroaz-dorkroaz-dor
f. (architecture) =
●(1866) HSH 169. en amzer ma scoë ur micherour tauliou-hach var groas-dor ar palæz.
- kroaz-Doue
- Kroaz-Hanter-al-LevKroaz-Hanter-al-Lev
voir Kroaz-an-Hanter-Lev
- kroaz-houarnkroaz-houarn
f. Enclumette de couvreur.
●(1982) TIEZ I 128. Pour cela, il [le couvreur] s'installe près du tas [d'ardoises] qui a été versé dans la cour. Il est assis sur un «coussin» de paille, à califourchon sur une forte planche où est plantée son enclume (kroaz houarn). Il lui faut calibrer les ardoises, l'une après l'autre. Il utilise pour cela une pige (moull), sorte de bâton à mesure, marquée de neuf encoches.
- kroaz-nouennkroaz-nouenn
f.
(1) Croix de l'extrême-onction.
●(1867) BBZ III 188. ar groaz-n-oen evit hi he unan, tr. «l'extrême-onction pour elle-même.» ●317. Kaset gen-hoc'h ar groaz-nouen, / War ann otrou koz a zo tenn, tr. «Portez avec vous l'extrême-onction, le vieux seigneur souffre beaucoup.» ●(1888) SBI II 28. Me 'm boa laket em spered dont da garet unan, / Am eus bet ma c'hroaz-nouenn 'vit recompanz d'am foan ! tr. «Moi, je m'étais mis en l'esprit d'en aimer un, / Et j'ai eu ma croix d'extrême-onction, pour me récompenser de ma peine.» ●(1898) RECe xix 319. Dans une version de la chanson de Renaud que m'a chantée la femme Sité, de Plougonver, se trouvent ces vers : Eur gorañdonès 'n eus rañkontret; / 'Gorañdonès gwisket en gwenn, / Ha 'baz 'n hi dorn eur groaz-nouenn, tr. «il a rencontré une fée ; une fée vêtue de blanc, ayant à la main une extrême-onction.» ●En répétant la chanson, ma chanteuse a employé une variante encore plus bizarre : Ha 'n hi dorn eur groazik-nouenn, tr. «ayant à la main une petite extrême-onction.» ●Le sens primitif de kroaz-nouenn semble avoir été «onction en forme de croix».
(2) Reiñ e groaz-nouenn da ub. : donner sa croix d'extrême-onction à qqn (= l'extrêmiser).
●(18--) PEN 94/112. Ma c'hoarek Annan sav da ben / Ma rin me dit da kroas nouen, tr. «ma petite soeur Anne lève la tête, / que je te donne l'extrême-onction.»
- kroaz-prenestr
- kroazad
- kroazadenn
- kroazadurkroazadur
m. –ioù
(1) (histoire) Croisade.
●(1893) IAI 103. setu perag e reer anezo kroezourien pe zoudarded ar Groaz, hag euz ho brezeliou kroezaduriou. ●110. pa zigoras ar C'hroezadur.
(2) (anatomie) Lombes.
●(1934) BRUS 217. La région lombaire, tr. «er hroézadur, m.»
(3) (tissage) Croisure.
●(1732) GReg 236b. Croisure, la tissure de la serge qui se fait en croix, tr. «croazadur.» ●(1744) L'Arm 86a. Croisure, tissure de la serge qui se fait en croix, tr. «Croêzadur.. reu. m.»
●(1927) GERI.Ern 327. kroazadur m., tr. «croisure.»
- kroazañkroazañ
voir kroaziañ
- kroazedkroazed
m. (habillement) Pièce de tissu couverte de velours que les femmes de la région de Pleyben mettaient sur leur poitrine à l'aide d'épingles.
●(1955) STBJ 149. e lakee (...) ar merc'hed ouz o c'hroazed, bokedou sousi. ●207. eur c'hroazed voulouz. ●224. Kroazed : tamm danvez, goloet a voulouz, a stag ar merc'hed war o bruched gant spilhou. ●(1957) BRUD 2/51. spilhenna o hroazed war o brennid. ●(1976) LLMM 174/18. kroazedoù perlez ha tavañjeroù seiz.
- kroazellkroazell
f. –où, d. divgroazell
(1) (architecture) Transept.
●(1867) FHB 102/395b. eun neubeud paôtred koz azezet war dreid an aôteryou e goeled ar c'hroazellou.
(2) (anatomie) Lombes.
●(c.1718) CHal.ms i. esrener, tr. «digroesellein, torrein en digroesel.» ●(1732) GReg 796b. Rein, les reins, partie du corps au dessous de la derniere côte, tr. «Croazel. croazell ar c'hein. p. an diou groazel. Van[netois] croëzell. p. en digroëzell.» ●797a. J'ai les reins rompus, tr. «Torret eo va c'hroazèll. torret eo croazell va c'hein.» ●Il a les reins forts, tr. «Nerz èn deus èn e ziou groazell.» ●(1774) AC 39. poan en e groasellou, tr. «des douleurs aux reins.» ●(17--) EN 3015. tom(ed) a ra do croasel, tr. «ça chauffe pour votre échine.»
●(1855) BDE 198. un tan poahus e losq men digroésel. ●(1857) LVH 183. int e hronnas é zigroézel guet grouis er hombadeu divin. ●(1865) LZBt Gouere 6. enn dour (...) bete ma c'hroazel. ●(1879) MGZ 201. en dro d'he ziougroazell e oe lekeat eur gourris ler teo.
●(1912) BUAZpermoal 130. sebezet o welet e c'houriz endro da ziouc'hroazell ar C'hrist. ●686. Eur gouriz kanab stardo / De-ha-noz ma c'hroazel. ●(1924) ARVG Eost 184. en dour betek e ziougroazell.
(3) (agriculture) Gerbière.
●(1732) GReg 457a. Gerbier, tas de gerbes dans les champs, tr. «B[asse] Cor[nouaille], tr. «croasell. p. croasellou.»
●(1876) TDE.BF 379a. Kroazell, s. f. C[ornouaille], tr. «Gerbière, tas de gerbes dans les champs ; pl. ou.»
- kroazellañkroazellañ
voir kroazelliñ
- kroazellennkroazellenn
f. (anatomie) Lombes.
●(1732) GReg 796b. Rein, les reins, partie du corps au dessous de la derniere côte, tr. «Van[netois] croëzelleenn.»
- kroazelletkroazellet
adj. Qui a des hanches (grasses, etc.).
●(1913) PRPR 17. fistoulat tavanjerou ar mitizien chodet ruz, kroazellet teo, brec'hiet kuill.
- kroazelliñ / kroazellañkroazelliñ / kroazellañ
v. tr. d. (agriculture) Faire un gerbier.
●(1732) GReg 345b. Engerber, mettre les gerbes en tas, tr. «croasella ed. pr. croasellet.»
●(1876) TDE.BF 379b. kroazella, v. a. C[ornouaille], tr. «Engerber dans les champs.»
●(1931) VALL 257b. Engerber ; mettre en tas (en croix), tr. «kroazelli, kroazella.»
- kroazennkroazenn
f. –où
(1) Objet en forme de croix.
●(1927) GERI.Ern 327. kroazenn f., tr. «objet en forme de croix.»
(2) (architecture) Bras de transept.
●(1876) TDE.BF 379b. Kroazenn, s. f., tr. «Partie qui forme la croix,dans une église.»
●(1943) VKST Meurzh/Ebrel 250. etre ar c'heur ha kroazenn gleiz an iliz. ●(1943) VKST Mae/Mezheven 272. E tu an hanter-noz n'eus kroazenn ebet, met kroazenn ar c'hreisteiz a zo doun hag a ro d'an iliz furm eur skouer ; ar groazenn a zo enni eur chapel ha kambr an tenzor.
- kroazenn-hentkroazenn-hent
f. Carrefour.
●(c.1718) CHal.ms iii. Quarrefour, tr. «Croes en hent, croes hendeu, ur groes hent, Croesen heent.»
- kroazenn-ilizkroazenn-iliz
f. (architecture) Transept.
●(1732) GReg 236b. Croisée d'une Eglise, tr. «croazenn Ilis. p. croazennou Ilis.» ●326a. La croisée d'une Eglise, tr. «croazenn un Ilis. p. croazennou Ilisyou.»
●(1914) DFBP 327a. transept, tr. «Kroazen-iliz.» ●(1931) VALL 752a. Transept, tr. «kroazenn(-iliz) f.»
►absol.
●(1876) TDE.BF 379b. kroazenn, s. f., tr. «Partie qui forme la croix dans une église.»
●(1927) GERI.Ern 327. kroazenn f., tr. «transept.» ●(1944) VKST Ebrel 109. e aoter e tu kleiz ar groazenn.
- kroazerkroazer
m. (marine) Lestr-kroazer : croiseur.
●(1907) BOBL 15 juin 142/2e. al lestr-kroazer Chanzy a oa skoillet ive.
- kroazeürkroazeür
f. (tissage) Croisure.
●(1732) GReg 236b. Croisure, la tissure de la serge qui se fait en croix, tr. «Croasëur.»
- kroazhentkroazhent
m. –où Carrefour.
●(1499) Ca 51b. Croashent gal. carrefour ensemblee de plussieurs voyes. ●66a. [distreiff] cest diuersite des voyez. b. croashent. ●(1575) M 1685-1686. Neuse ez arriuent, en vn croashent ent scaff, / Vnan cazr ha digaru, hag eguile garuhaff, tr. «Alors ils arrivèrent à un carrefour bientôt, / L'un (des chemins étant) beau et aplani, et l'autre très rude.» ●(1650) Nlou 491. en vn croashent, tr. «à un carrefour.»
●(1659) SCger 19b. carrefour, tr. «croashent, pl. croashinchou.» ●(c.1680) NG 675. tremin en ur croisen. ●(c.1718) CHal.ms iii. Quarrefour, tr. «Croes en hent, croes hendeu, ur groes hent, Croesen heent.» ●(1732) GReg 137b. Carrefour de chemins où aboutissent plusieurs chemins, tr. «Croaz-hend. p. croaz-hinchou. Van[netois] Croéz-hend. p. croéz-henteü.» ●936a. Le milieu d'une traverse, l'endroit où un chemin en traverse un autre, tr. «Croaz-hend. p. croaz-hinchou.»
●(1854) GBI II 30. Na eo ket war ar c'hroazhentjo / Eo a ve grêt ann dimizio, tr. «Ce n'est pas dans les carrefours, / Que se font les fiançailles.» ●(1878) EKG II 37. er C'hroaz-Hent, dirag ar maner.
●(1921) PGAZ 46. E kroaz-hent Brec'hichen. ●(1925) FHAB Ebrel 142. war groaz ruz ar c'hroaz-hent tosta. ●(1929) MKRN 90. da dreuzi kroaz-hent Pont-Min, tr. «tarverser l'embranchement du Pont-Min.» ●(1934) BRUS 278. Un carrefour, tr. «ur hroéz-hent.»
- kroaziad
- kroaziadeg
- kroaziañ / kroazañ / kroaziñkroaziañ / kroazañ / kroaziñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Croiser (les bras, les mains).
●(1732) GReg 236b. Croiser, mettre en forme de croix, tr. «Croaza. pr. croazet. Van[netois] croézeiñ. pr. croézet.»
●(1838) OVD 72. croézein hou teourne ar hou calon. ●(1847) MDM 129. nag o kroacha va divreac'h.
●(1909) FHAB Even 182. Kroazia a ra e zivreac'h. ●(1911) BUAZperrot 647. an intron (…) a groasias he daouarn var he feultrin. ●(1923) KTKG 35. kroazia he zivrec'h. ●(1929) MKRN 75. he bugel / E zaouarn a groaze.
(2) Rayer, biffer.
●(1732) GReg 95b. Biffer, raïer, effacer, tr. «croaza. pr. croazet. Van[netois] croéseiñ. pr. croéset.» ●778a. Raïer, faire des raies sur ce qui est écrit, tr. «Croazañ. pr. croazet. Van[netois] croëseiñ.»
(3) Entrelacer.
●(1899) BSEc xxxvii 143 / KRL 8. Da ouel zant Matiaz / E kroaz ar bik he nez / Da wener ar Groaz / E tev eun u e-barz (Trég[or]), tr. «Pour la fête de la saint Mathias (24 février), la pie commence à bâtir son nid ; le vendredi saint elle y pond un œuf.»
(4) Guérir par des prières.
●(1732) GReg 477a. Guérir par des oraisons, rendre la santé par des oraisons, en vertu d'un pacte, tr. «croaza ur re. croaza un aneval.»
B. (religion)
(1) Signer, bénir.
●(14--) N 1130. Breman me a groa(y) sin an croas || gant enor bras me hoz croaso, tr. «Maintenant je ferai le signe de la croix, avec beaucoup d'honneur je vous signerai.»
●(1659) SCger 35a. croiser, tr. «croasa, binizien.» ●(1732) GReg 89b. Benir un enfant, tr. «croaza ur c'hroüadur.»
(2) Extrémiser (un agonisant).
●(1977) PBDZ 366. (Douarnenez) ha gwechall, a-raok mervel, e kroazer an dud gant ur c'houlaouenn venniget, tr. «et autrefois, avant de mourir, on signait les gens au moyen d'un cierge béni.» ●390. pa ve kroazet un den a-raok mervel, tr. «quand on donne l'extrême-onction à quelqu'un avant la mort.»
(3) =
●(1874) POG 17. kroaza ho pec'hejou.
II. V. intr.
(1) Guérir par des oraisons.
●(1767) ISpour 129. Larrein Oræsonneu, pé croisein, pé discontein éit gùellat de clinhuedeu.
(2) (marine) Tirer des bords.
●(1978) BZNZ 36. (Lilia-Plougernev) Pa vezo an avel a-benn, evel a-benn d'ar ganol aze e rankemp kroazañ, tr. (THAB 1/26) «Si le vent était debout, comme dans le chenal de l'Aber Vrac'h, il nous fallait tirer des bords.»
(3) Mont en ur groaziañ : marcher en ondoyant.
●(1872) ROU 93a. Marche ondoyante, tr. «mont en eur groaza.»
III. V. pron. réfl. En em groaziañ.
(1) Se croiser.
●(1659) SCger 35a. se croiser, tr. «en em croasa.»
(2) (religion) En em groaziañ : se signer.
●(14--) N 1335. Me menn dre voas ma menn (lire : mem) croasaf, tr. «Je veux me signer, selon la coutume.»
●(1732) GReg 237a. Faire le signe de la croix sur soi, tr. «En hem groaza. pr. èn hem groazet.» ●(1790) Ismar 481. eit ma heèllint hum groezein guet-t'ou.
●(1876) BJM 136. an drouc speret a dec'h kuit pa rer sin ar groaz, an Itron a velen-me, a gustume tostaat, p'en em groazen. ●(1895) FOV 260. Paud mad ag er hoassèd, emb doujans hag emb méh, / E daulou ou zokeu hag hum groézou kentéh. ●(c.1897) GUN.dihu 146/317. Ol en du dar el lér, én ou saù un herrad, / Um groéz èl tud devot.
IV. Kroaziñ spern àr benn ub. : voir spern.
- kroaziekkroaziek
adj. (botanique) Crucifère.
●(1931) VALL 174a. Crucifère (botan.) (fleur) crucifère, tr. «kroaziek.»
- kroaziet / kroazet
- kroazig
- KroazigKroazig
n. de l. Ar Groazig : Le Croisic.
●(14--) (1888) BSAF t.15 171. An Croysic qua dictione latine parva troia significatur eius loci.
●(1656) VEach 62. ebarz è bec mor ar croasic gãt ho barq carguet à éét pehini à casçent hac á cunduent da Naunet.
●(1732) GReg 236b. ar groasicq. Van. er groézicq.
●(1869) TDE.FB xviiia. ar Groazik.
●(1910) ISBR 5. diar gouriniz er Groézig ha Guerran. ●(1955) STBJ 48. paluderien Gwerann hag ar Groazig.
►
●(1543) Cco 22. Croizic. ●(1546) Cco 38. Croisic. ●(1546) Cco 46. Croasic. ●(1548) Cco 54. croisic. ●65. croisic. ●(1576-1600) Cco 80. croizic.
●(1716) PEll.ms 306. Croäsic est aussi le nom d’un petit port de mer près l’embouchçûre de la Loire. ●(1732) GReg 236b. Croasicq.
●(1825-1830) AJC 75. a voegou ehemb da groasec da benbeuf dan namned. ●(1857) CBF 131. Kroazik. ●(1865) FHB 1/8a. Al lestr a voa carguet a holen o vont eus a Groazic da Voutroulez. ●(c.1890) CFB 42b. Kroazik.
- kroazig-an-aodkroazig-an-aod
f. (botanique) Christe-marine.
●(1931) VALL 122a. Christe-marine, tr. «kroazig-an-aod f.»
- kroazig-an-nadozkroazig-an-nadoz
f. (sport) Demi-culbute à la barre, en restant suspendu les jambes entre les bras.
●(1931) VALL 176a. faire une demi culbute à la barre en passant les jambes entre les bras et restant ainsi suspendu, tr. «ober kroazig an nadoz.»
- KroazigedKroaziged
n. pr. plur. Habitants du Croisic.
●(14--) (1888) BSAF t.15 171. incolas, An Croysiguec (lire : An Croysiguet) : id est trojanulos vocanus.
- kroazigellkroazigell
f., adv. & prép. –où
I. F. Entrecroisement, croisée.
●(1931) VALL 263a. Entre-croisement, tr. «kroazigell f.»
II. Adv. & prép.
(1) Adv. Entrecroisé.
●(1931) VALL 263a. entrecroisé, tr. «a-groazigell.»
(2) Loc. prép. A-groazigell gant : entrecroisé avec.
●(1925) CDFi 19 décembre 4d. hentchou striz, doun ha berr, a-groazigell gant hentchou ken striz, ken berr ha ken doun all. ●(1931) VALL 263a. entrecroisé avec, tr. «a-groazigell gant.»
- kroazigellañ
- kroazigellekkroazigellek
adj. Qui s'entrecroise.
●(1944) DGBD 59. o gwrizioù diniver kroazigellek ha korvigellek.
- kroazigellet
- kroazigoù
- kroaziñkroaziñ
voir kroaziañ
- kroazlec'hkroazlec'h
m. (anatomie) Lombes.
●(18--) SAQ I 239. hi ho divije guelloc'h great pinijen gant ludu var ho fen ha gouriz reun var ho c'hros-leac'h.
●(1921) PGAZ 19. eur gordenn venn en dro d'he c'hroz-leac'h. ●(1910) FHAB Genver 11. poan a zante en e groz-leac'h. ●(1915) HBPR 11. en dro d'he c'hroasleac'h. ●(1912) FHAB Du 336. ar boan groazlec'h.
- kroazlezkroazlez
f. d. divgroazlez (anatomie) Lombes.
●(1732) GReg 796b. Rein, les reins, partie du corps au dessous de la derniere côte, tr. «croaz-lès.»
●(1878) EKG II 110. evel eur gouriz hel lakaio enn dro d'he groaz-lez. ●(1894) BUZmornik 526. eur jadenn houarn enn dro d'he groaz-lez.
●(1911) BUAZperrot 712. eur gouriz-houarn en dro d'e groaz-lez. ●(1925) BUAZmadeg 105. en dro d'he c'hroazlez. ●581. eur jaden houarn var groaz-lez. ●(1931) VALL638b. le corps à la hauteur des reins, tr. «kroazlez f. diougroazlez duel f.»
- kroazour
- kroazru
- kroazstagadenn
- kroazstagadur
- kroazstagañ
- kroazvleuñviegkroazvleuñvieg
m. –ed (botanique) Crucifère.
●(1931) VALL 174a. Crucifère (famille), tr. «kroazvleunieg m. pl. ed.»
- kroazwareg