Devri

Recherche 'lard...' : 30 mots trouvés

Page 1 : de lard (1) à lardus (30) :
  • lard
    lard

    m.

    I.

    A.

    (1) Lard, gras.

    ●(1499) Ca 121a. ga. gras. b. lard. ●(1633) Nom 28b-29a. Oesypus, lana succida, vellus succidum : suin de laine : gloan gant ez lard pe chues. ●29a. Adeps, aruina : graisse : lard, bloanec. ●52b. Sagina : graisse qu'on acquiert pour estre bien traicté, viande pour engraisser : an lard á vez pa vezer trættet mat, boüet euit lardaff. ●180b. Axungia : oingt : lard, bloanec.

    ●(1659) SCger 63b. graisse, tr. «lart.» ●(1732) GReg 468a. Graisse, partie du corps, humide & blanche, tr. «lardt.»

    ●(1922) BUBR 13/11. anduill, silsik, lard ha kig sall.

    (2) Suint.

    ●(1633) Nom 121b. Oesypum, solox, lana, olca : suin de laine : lard an gloan, an lard á vez en glan pa vez ep ez goualchiff. ●Lana succida : laine avec le suin : gloan gant ez lart, gloan lardet.

    (3) Lard bras : panne de graisse.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/472. (An Ospital-Kammfroud) al lard braz (plages de graisse le long des parois de l'abdomen).

    (4) Lard bihan =

    ●(1955) STBJ 66. penôs e veze teuzet al lard bihan. ●(1957) ADBr lxiv 4/472. (An Ospital-Kammfroud) al lard bihan (graisse collée aux gros intestins sur toute leur longueur.

    (5) Lard marv : adiposité.

    ●(1914) DFBP 7b. adipocire, tr. «Lard maro.»

    (6) par ext. = danvez tennet eus an druzoni.

    ●(17--) TE 292. Daniel e ras ur blodèn guet peèg, lard ha bleàu.

    B.

    (1) Carnaval.

    ●(1732) GReg 137a. Carnaval, tr. «al lard.»

    (2) Deizioù al lard, an deizioù lard, tri devezh al lard : les (jours) de gras.

    ●(1732) GReg 469b. Les jours gras, carnaval, tr. «deizyou al lardt.»

    ●(1891) MAA 170. enn unan euz a dri dervez al lard. ●(1985) AMRZ 299. An deiziou lard, pe meurlarjez, a veze great euz an deiziou-ze.

    C. (religion)

    (1) Sul-al-Lard : le dimanche des gras.

    ●(1727) HB 465. galvet hervez ar bed Dissul al lard. ●(17--) BMa 291. Dar sul a lart, tr. «le dimanche gras.»

    ●(1852) MML 174-175. Er sul ar lard da noz. ●(1857) LVH xii. Er rieu quent sul el lard. ●(1864) SMM 12. da zul ar Pusdibus, da zul ar Puslard ha da zul al lard.

    (2) Lun-al-Lard : lundi des Gras.

    ●(c.1825/30) AJC 5813. lun a lard evoa bed an nafer se. ●(1852) MML 175. En dez voarlerc'h, ar lun ar lard.

    (3) Meurzh-al-Lard : mardi gras.

    ●(17--) BMa 295. Dar mers al lart, tr. «Le mardi gras.»

    ●(1852) MML 175. Ar c'hoas e man meurs ar lard.

    ●(1902) MBKJ 206. Da veurs al lard.

    II. sens fig. Raclée.

    ●(1962) TDBP II 308. Emberr az-po ul lard digand da dad, tr. «ce soir ton père te donnera une râclée.»

  • lard-dous
    lard-dous

    m. Saindoux.

    ●(1732) GReg 838b. Sain doux, ou sain, graisse de porc fonduë, propre pour la friture, tr. «Van[netois] lard-douçz.»

  • lard-kanded
    lard-kanded

    m. Graisse dans les membranes qui entourent l'intestin.

    ●(1931) VALL 341b. Graisse dans les membranes qui entourent l'intestin, tr. «lard kanded m.»

  • lard-karr
    lard-karr

    m. Cambouis.

    ●(1732) GReg 131b. Cambouis, vieux oingt dont on graisse les rouës de carosses &c., tr. «lard-carr.»

    ●(1876) TDE.BF 391b. Lard-karr, s. m., tr. «Cambouis.»

  • lard-kozh
    lard-kozh

    m. Cambouis.

    ●(1732) GReg 131b. Cambouis, vieux oingt dont on graisse les rouës de carosses &c., tr. «Lard-coz. Van[netois] lart coh.»

    ●(1876) TDE.BF 391b. Lard-koz, s. m., tr. «Cambouis.»

  • lard-teuz
    lard-teuz

    m. (cuisine) Saindoux.

    ●(1499) Ca 121a. oynt saing b. lart teuz. ●(1633) Nom 55a. Liquamen : graisse, ou sein fondu : bloanec, pe lard teuz.

    ●(1732) GReg 838b. Sain doux, ou sain, graisse de porc fonduë, propre pour la friture, tr. «Lard-teuz. Van[netois] lard-tee.»

    ●(1876) TDE.BF 391b. Lard-teuz, s. m., tr. «Saindoux.» ●616a. Lart teuz, tr. «saindoux.»

    ●(1924) BILZbubr 38/841. eun tamm lard-teu.

  • lardad
    lardad

    m. –où Couche (de beurre).

    ●(1977) LIMO 05 mars. un tammig bara ged ur lardad amonenn.

  • lardadeg
    lardadeg

    f. –où fam. Bagarre.

    ●(1919) BUBR 7/185. pa zigoras al lardadeg. ●(1935) BREI 391/3d. Me n'houlan ket gwelet lardadeg 'n em zi ! ●(1961) BAHE 29/56. lardadeg : kann, emgann.

  • lardadenn
    lardadenn

    f. –où Raclée, rossée.

    ●(18--) PDO 9. al lardaden a jommo c'hoaz var hor c'hroc'hen !

    ●(1923) LZBt Gwengolo 13. reï dean eur lardaden a lak e benn a drenv da dapout tom. ●(1924) BILZbubr 42/978. lardadennou a roe d'ê. ●(1924) BILZbubr 47/1124. o daou o deus tapet beb a lardadenn !

  • lardadur
    lardadur

    m. Graissage, action de graisser.

    ●(1732) GReg 468a. L'action de graisser, tr. «Lardadur.»

  • lardañ / lardiñ
    lardañ / lardiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) (en plt des animaux) Engraisser.

    ●(1633) Nom 133b. Saginarium : muë, où on engraisse le bestail : muz, an læch pe'n hiny ez larder chatal.

    ●(1659) SCger 50b. engraisser, tr. «larda.» ●156a. larda, tr. «engraisser.» ●(c.1718) CHal.ms i. appaster des chapons, tr. «lardein, abechein cabonet.» ●(1732) GReg 346b. Engraisser des beufs, des chapons, &c., tr. «Larda egenned, larda cabouned.»

    ●(1821) SST.ab xxxvii. ur vanden lonnet e larder d'er vocereah. ●(1849) LLB 1176. M'hou lakou de lardein. ●(1868) FHB 177/164a. larda chatal. ●(1872) ROU 87. Rendre ou devenir gras, tr. «Larda.» ●(1876) TDE.BF 391b. Larda, v. a., tr. «engraisser des bestiaux, des volailles, etc.» ●(1888) SBI II 252. Gant-ho e larder moc'h, tr. «C'est d'elles qu'on engraisse les porcs.»

    ●(1926) FHAB Meurzh 93. Pa vez sonj da larda eur penn-moc'h. ●(1955) STBJ 201. larda eur pemoc'h.

    ►absol.

    ●(1633) Nom 35b. Aues altiles, fertiles : oiseaux de graisse, mis en muë pour les engraisser : labouçet euit fæt lardaff, da lacquat en muz. ●52b. Sagina : graisse qu'on acquiert pour estre bien traicté, viande pour engraisser : an lard á vez pa vezer trættet mat, boüet euit lardaff.

    (2) (en plt de qqc.) Graisser (un mécanisme, un plat, etc.).

    ●(1659) SCger 63b. graisser, tr. «larda.» ●85b. oindre, tr. «larda.» ●(1732) GReg 468a. Graisser les roües d'une charette, tr. «Larda rodou qarr.»

    ●(1857) CBF 95. Lardit ar c'harr, rak gouigourat a ra ker gourt eo da loc'h, tr. «Graissez la charrette, car elle crie, tant elle est difficile à remuer.» ●(1876) TDE.BF 391b. Larda, v. a., tr. «Frotter avec de la graisse.» ●(18--) SBI II 104. Ma lardin ma dor, / Na wigouro ket, tr. «Que je graisse ma porte, / Afin qu'elle ne crie pas, (en s'ouvrant).»

    ●(1909) FHAB Mezheven 181. eolia ha larda ar mekanik. ●(1934) FHAB C'hwevrer 57. Nag e vo ret d'ezi toka he zuilhenn, larda he fillig, astenn ar brest gant ar rozell, ha rei bec'h d'he astell-grampouez !...

    (3) par ext. Beurrer épais.

    ●(1868) SBI II 104. Ma lardin ma c'hrampoez, / Ha ma ho uoïn, tr. «que je graisse mes crêpes et que j'y mette des œufs !»

    ●(1955) VBRU 148. Hag eno e larde e vara war an daou du.

    (4) Oindre.

    ●(1499) Ca 121a. Lardaff. g. oindre.

    B. sens fig.

    (1) Adresser, prononcer (des paroles).

    ●(1838) OVD 135. hi e larde inemb dehou téadeu er goal-gonzereah.

    (2) Rosser.

    ●(1790) MG 85. guet eun a vout lardét guet el lúanneu, pe vanquehai a sèntein.

    ●(1876) TDE.BF 391b. Larda, v. a., tr. «en style familier, au sens de battre fort, rosser quelqu'un.» ●(1885) ARN 34-35. Battre, se battre. – Br. Skei, en em ganna (de kann, bataille). Arg[ot] : 1. Dibolota, écraser les grosseurs ; se dit surtout pour la bouillie : dibolota ar iot. 2. Dibuni, démêler. – Me am euz dibunet gant hennez, j'ai démêlé (distribué des coups) avec celui-là. 3. Rei kerc'h, - koat, - segal : donner de l'avoine, du bois (du bâton), du seigle. Ces différents termes et ces locutions sont sortis du breton courant. – Kotisa, fluma, larda, puloc'h, et bien d'autres mots, des expressions ou des métaphores ejusdem farinæ. ●(18--) KTB.ms 14 p 41. ha d'hen larda gant he skourjez !

    ●(1909) KTLR 147. eur vialen evit larda da feskennou. ●(1910) MAKE 77. hep gortoz an taoliou skourjez da larda e gostezennou d'ezan. ●84. larda anezi gant trojen ar skubelen. ●(1942) VALLsup 19a. Battre, tr. «lardein V[annetais].» ●(1955) STBJ 187. gant aon e vije lardet dezo o diskouarn.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1874) FHB 509/309b. da gemeret eur geuneuden da ober eul larda deoc'h.

    (3) Agrémenter, enrichir.

    ●(1895) FOV 256. lardein er honzeu get ur malloh de Zoué.

    (4) Lardañ ar pavez : battre le pavé.

    ●(1962) TDBP II 308. Hennez a zo o larda ar pave en Havr, tr. «celui-là est en train de battre le pavé au Havre.»

    (5) Engraisser, enrichir.

    ●(1909) TOJA 13. Pelec'h ec'h a arc'hant (...) Da goste Pariz, da lardan tud ha n'anaveomp ket. ●(1913) FHAB Here 314. chacha arc'hant diouz godel ar re glanv da larda tud pinvidik. ●(1939) RIBA 76. A zeùehieu é tent de lardein en deu oheh anehi.

    II. V. intr.

    A. Engraisser.

    ●(1863) SBI I 6. laket er c'hraou da larda. ●(1877) EKG I 119. el leac'h ma'z oa tri borc'hell o larda.

    ●(1907) AVKA 244. loenet all, am boa lakaet da larda. ●(1908) FHAB Eost 252. eur porc'hell o larda en e graou.

    B. sens fig.

    (1) Bien réussir ce que l'on fait, bien jouer.

    ●(1900) KZVr 112 - 01/04/00. Lardan, pa ve laret euz eun den, a dalv «c'hoari mad», «bean en e vleut». Da skouer : Lardan 'ra pôtr ar biniou, da laret eo «c'hoari mad a ra, eman en e vleut.».

    (2) Travailler, en mettre un coup.

    ●(1919) BUBR 10/265. ha da lardañ, avat, gwasa ma c'halle. ●(1961) BAHE 29/56. lardañ : labourat da vat. ●(1968) BAHE 58/24. lardañ spontus evit gonit bara. ●(1970) BHAF 311. red eo lavared n'e-noa ket greet sin da larda. ●(1977) LLMM 184/366. ha pep hini a larde evit bezañ e-touez ar re gentañ.

    III. V. pron. réci. En em lardañ ouzh ub. : se battre avec qqn.

    ●(1962) TDBP II 68. Te a zo bet oh en em larda ouz bugale ar hantonier ? tr. «tu as été te battre contre les enfants du cantonier ? (contre les cailloux de la route), tu as fais une chute sur la route.» ●(1961) BAHE 29/56. en em lardañ : en em gannañ.

    IV.

    (1) En em lardañ evel kigi : se battre.

    ●(1910) DGEShy 65/333 (T). En em larda 'vel kigi, tr. «s'entrerosser comme des coqs, Trégor, 1910.»

    (2) Lardañ ar morzhol : voir morzhol.

    (3) Lardañ e zorn da ub. : voir dorn.

    (4) Lardañ e zaouarn : voir dorn.

    (5) Lardañ e billig da ub. : voir pillig.

    (6) Lardañ e grampouezhenn da ub. : voir krampouezhenn.

    (7) Lardañ kroc'hen ub. : voir kroc’hen.

    (8) Bezañ lardet e votoù : voir botoù.

  • lardegenn
    lardegenn

    f. –ed Grosse femme.

    ●(1928) DIHU 199/4. Lardegen (s. f.), tr. «grosse femme.»

  • lardek
    lardek

    adj. Graisseux.

    ●(1804) RPF 50. goleit ag un huizèn yein ha lardec, en hanal é verrat, er rohquèn é cresquein.

    ●(c.1910) SDVA.Ern d-1381. lardek, adj. graisseux.

  • lardenn
    lardenn

    f.

    (1) Homme ou animal gros.

    ●(1973) SKVT II 58. al lardenn bluek.

    (2) Reiñ ul lardenn : donner une raclée.

    ●(1968) LOLE 132. rei bourr (T[regor]) : rei eul lardenn, rei bahad, rei koad, rei fest ar vaz. ●(1970) BHAF 260. peogwir e kavas an tu da rei eul lardenn d'e adjudant. ●(1978) EMGI 56. reiñ ul lardenn da arme Gwilhern (lire : Gwilherm) Orañj.

    (3) Tapout ul lardenn : prendre une raclée.

    ●(1975) BAHE 87/12. Bremazonn, war ar marc'had, e tapin ul lardenn digant mamm.

  • larderezh
    larderezh

    m. Graisse pour graisser.

    ●(1944) VKST Meurzh 80. a bep seurt eolaj pe larderez.

  • lardet
    lardet

    adj.

    I.

    A.

    (1) Engraissé.

    ●(1633) Nom 34a-b. Porcus saginatus : porceau engraissé : ouch lardet, ouch lart.

    (2) Cuit avec du lard.

    ●(1931) KANNgwital 339/24. patatez lardet gant kig moc'h.

    (3) Enduit de graisse.

    ●(1926) FHAB Mezheven 234. eul lost leue, lardet mat.

    (3) Beurré.

    ●(1909) KTLR 16. krampoez lardet ar pez ar garient. ●(1925) DIHU 169/285. Er bisketerion e saill ar en hanùeu gallek èl ar kranpoeh lardet. ●(1931) GUBI 12. un tam kranpoèh lardet. ●(1936) LVPR 93. krampoez lardet da zibri !...

    (4) Graisseux.

    ●(1633) Nom 121b. Lana succida : laine avec le suin : gloan gant ez lart, gloan lardet.

    B. (maçonnerie)

    ●(1963) LLMM 99/266. e pare ar studier e selloù war ar ribloù e-lec’h ma wele o ruzañ war o flaen glazarded meur heñvel ouzh treustoù lardet gant pri.

    II.

    (1) Mont war ur plankenn lardet : voir plankenn.

    (2) Mont evel ur vanegenn lardet : voir manegenn.

    (3) Sailhal war udb. evel war grampouezh lardet : voir krampouezh.

  • lardezañ
    lardezañ

    v. tr. d. Graisser (la patte).

    ●(1907) FHAB Mezheven 100. lardeza kement a grabanou didalvez.

  • lardezenn
    lardezenn

    f. Tampon pour graisser la crêpière.

    ●(1933) KANNkerzevod 79/12. Rrr… eun taol rozel var al lederez… / Flip… eun taol spanel var ar boazerez / Hag ma tronset gant Yann e grampouezen… / Ziou… eun taol torch gant al lardezen, / Hag an traou en dro ken a zav ar bern / Krampouez.

  • lardidigezh
    lardidigezh

    f. Graissage, action de graisser.

    ●(1732) GReg 468a. L'action de graisser, tr. «lardidiguez.»

  • lardigenn
    lardigenn

    f.

    I. (cuisine)

    (1) Tampon pour graisser la crêpière.

    ●(1924) BILZbubr 43-44/1025. Digaledet int bet gant al lardigenn, duet gant ar galc'hudenn. ●(1952) LLMM 34/44. (Douarnenez) Lardigenn : torchenn da lardañ ar billig. ●(1977) PBDZ 706. (Douarnenez) lardigenn, tr. «torchon pour graisser la poêle à crêpes.» ●(1979) PLVB 66. un taol lardigenn da zuat ha da naetaat he fillig.

    (2) =

    ●(1943) DIHU 385/284. Kig-moh ha lardigen / E zo mat de obér souben.

    II. sens fig.

    (1) Langue (organe).

    ●(1932) OALD 41/512. Debret hag evet o deus an dud, ruoc'h ar pennou, lemmoc'h an daoulagad, hag al lardiennou da vont buanoc'h en dro.

    (2) (en plt de qqn) Mouchard.

    ●(1983) PABE 30. (Berrien) lardigenn, tr. «bavard, mouchard.»

  • lardik
    lardik

    adj. Teod lardik, lip lardik : langue bien pendue.

    ●(1952) LLMM 34/44. (Douarnenez) teod lardik : teod a flemm. ●(1977) PBDZ 706. (Douarnenez) teod lip-lardik, tr. «langue bien pendue.»

  • lardiñ
    lardiñ

    voir lardañ

  • lardonek
    lardonek

    adj. (Personne) grasse.

    ●(1939) RIBA 74. un davarnouréz toézennek ha lardonek.

  • lardonenn
    lardonenn

    f. –ed, lardoned Personne grasse.

    ●(1876) TDE.BF 391b. Lardonenn, s. f. V[annetais], tr. «Grosse dondon, jeune femme ou fille grasse et dodue.»

    ●(1906) DIHU 8/134. Ur fars é guélet lardoned get ou gougeu tiù. ●(1907) VBFV.bf 46a. lardonen, f., tr. «grosse femme, dondon.» ●(1939) RIBA 74. en toreg hag é lardonen.

  • lardouer
    lardouer

    m.

    (1) Lardoire.

    ●(1732) GReg 563b. Lardoire, instrument à larder, tr. «Van[netois] lardouër. p. ëu.»

    (2) = (?) Tampon pour graisser la crêpière (?).

    ●(1932) BRTG 76. hé devehè (…) fardet hé lardoér en é doul gargaten.

  • lardous
    lardous

    adj. Gras.

    ●(1876) TIM 167. goleit ag un dra-benac lardous.

  • lardouzenn
    lardouzenn

    f.

    (1) Tampon pour graisser la crêpière.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 269. al lardouzen hag an toaz, an eil goude egile o kana var ar billig. ●(1917) KZVr 250 - 16/12/17. Lardouzen, tr. «morceau de toile qu'on enduit de graisse ou de crême pour frotter la poêle à crêpes.»

    (2) sens fig. (en plt de qqn) Mouchard.

    ●(1915) HBPR 194. Ar c'here oa eul lardouzen.

  • lardouzennet
    lardouzennet

    adj. =

    ●(1905) ALLO 77. eur grampoezen / Lardouzennet d'am gortozen. ●(1907) FHAB Eost 184. eur grampoezen bet fritet ha lardouzennet.

  • lardouzet
    lardouzet

    adj. Gras, graissé.

    ●(1934) MAAZ 83-84. Lardouzet e vè dalhmat é zillad, tro ha tro d'arzorneu é huéhein en deu «droed lé» e vè perpet é tiskar a douleu é fri hag é pign dohtè...

  • lardus
    lardus

    adj.

    (1) Gras.

    ●(c.1500) Cb. [lardaff] Jtem hec crassitudo / is. g. graissie. b. lardus.

    (2) Qui engraisse, qui fait devenir gras.

    ●(1908) BOBL 29 mai 179/2b. poaza an avalou-douar bepred araog o roi [d'ar moc'h], magusoc'h int ha lardusoc'h. (…) An heiz a zo gwelloc'h evit ar segal, abalamour m'eo lardusoc'h.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...