Devri

Recherche 'lemm...' : 17 mots trouvés

Page 1 : de lemm-1 (1) à lemmus (17) :
  • lemm .1
    lemm .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt d'objets)

    (1) Pointu, aigu.

    (1499) Ca 19a. Bec pep tra lem. euel contell dac etc. g. bec de checun fer agu. ●123a. Lem. g. agu. ●(c.1500) Cb 31a. cest pointe de couteau / ou despee / ou de lance ou daultre ferrement. b. penn vn houarn lem. ●(1530) J p. 148a. Seuet ma goaf en e saf sonn / So lem ha moan didan e bronn /, tr. «Élevez droit ma lance aiguë et mince jusqu'à la hauteur de son sein.» ●(1575) M 2360-2362. alies cargazou (lire : cargaçou) / Carguet á sezyou lem : hac á lies flemou, / An rese lem ha moan : ho goan euel tan glaou, tr. «beaucoup de carquois / Remplis de flèches aiguës et de beaucoup de traits ; / Ceux-là, aigus et minces, les piquent comme des charbons ardents.» ●2369. dagou lem, tr. «des dagues aiguës.» ●(1576) Cath p. 20. tachou ha quisellou lem, tr. «de clous et de ciseaux aigus.» ●(1633) Nom 231b. Murex : la pointe & l'aspreté d'vn rocher : an becq lemm ves á vn quarrecq.

    (1659) SCger 156b. lem, tr. «aigu.» ●(1732) GReg 21b. Aigu, pointu, tr. «lémm. Van[netois] Lémm. luemm

    (1821) SST 45. tacheu bras ha luem. ●(1849) LLB 916. dent luem hou rastel. ●(1855) BDE 675. bireu luem. ●(1867) MGK 97. eur bir lemm. ●(1877) EKG I 271. A enep beg lemm eur vaionnettez.

    (1911) SKRS II 72. Daoust pegen lemm eo ho dent.

    (2) Tranchant, coupant.

    (1633) Nom 183b. Machæra : glaiue ou espée aiguë d'vn costé : cleau pe clezeu lemm á vn costez.

    (1752) PEll 524. Lem, Aigu, coupant, tranchant d'un couteau ou autre outil fait pour couper. Les Vennetois en quelques cantons prononcent Luem.

    (1871) FHB 312/404a. daouzeg ac'hanoc'h a gemero notennou lemm, hag a droc'ho an anter euz ho baro.

    (1910) MAKE 41. Mes bastik ! lemm eo va aotenn, ha skanv eo va dorn. Deomp ! ●(1922) FHAB Du 348. Va c'hontell a zo lemm.

    B. par ext.

    (1) (Nez) long.

    (c.1500) Cb 88b. [fri] Jtem hic aquilus / li. gall. qui a long nez bechu. b. fri lemm.

    (2) (en plt d'un coup) Pénétrant.

    (1575) M 93. Ret eo gouzaff taol flem, quen lem digant heman, / Maz renonçer dan bet, parfet het het ha ledan tr. «Il faut souffrir de celle-ci un coup d'aiguillon, si pénétrant / Que l'on renonce au monde complètement, au long et au large.»

    C. sens fig.

    (1) Ger, komz, h.a. lemm : mot, parole incisif, calomnie.

    (1767) ISpour 244. offanset dré ur guir lùem. ●249. temalationeu lùem.

    (1838) OVD 152. larèt conzeu luêm. ●(1894) BUZmornik 794. pe gasit anezho da vale dre eur begad lemm pe eur ger seac'h bennag.

    (1901) LZBg 59 blezad-4e lodenn 211. Anjulieu ha girieu luem e zou bet itré zé. ●(1905) IMJK 246. Nen dé ket kalz a dra andur ur gonz luem benak ur huéh én amzer, pen dé guir n'hellet ket hoah andur poénieu brasoh. ●(1922) EOVD 135. laret konzeu luem pé kontrél d'en honestis.

    (2) Mouezh lemm : voix perçante.

    (1732) GReg 21b. Aigu, parlant de la voix, tr. «Lémm

    (1905) PERS 212. pa glevet he vouez huel ha lemm evel p'e divije c'hoant da doulla ar c'halonou. ●(1910) MBJL 139. O mouezio skiltr ha lemm a droc'h d'imp hon diskouarn.

    (3) (en plt du temps, du vent) Coupant, perçant, vif.

    (c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. un vent coupant, tr. «un aüel lem, aüel spelhus.» ●(1732) GReg 21b. Un vent aigu, tr. «Un avel lemm.» ●711b. Un froid perçant, tr. «Ur riou lémm.» ●(1752) PEll 524. Les Vennetois en quelques cantons prononcent Luem : & disent Un avel-luem, un vent coupant. ●(17--) VO 68. un ahuél luem ha spealhus.

    (1919) DBFVsup 4b. aùel luem, tr. «bise glaciale.» ●(1974) THBI 213. aer Penmarc'h zo re lemm evitan.

    (4) Brillant.

    (1732) GReg 375a. Le Ciel est ce soir fort étoilé, tr. «lémm eo ar stered henoas.»

    (1906) FHAB Du/Kerzu 360. an noz a zo kaeroc'h, ar stered lemoc'h. ●(1969) BAHE 62/49. sklaer e oa al loar-gann ha lemm-lemm ar stered.

    (5) Qui a le regard égrillard.

    (1866) BOM 36. Ar botret lemm, dindan ho zao, / A lugern ouc'h ar plac'hed vrao, tr. «Les garçons égrillards reluquent, sous cape, les jolies filles.»

    (6) Qui a l'esprit vif, intelligent.

    (1924) BILZbubr 42/974. pôtr abret, lemm ha prim. ●(1925) BILZ 127. Ar pôtr, 'm eus aon, a zo pôtr lemm.

    (7) (Esprit) pénétrant, incisif, vif.

    (1732) GReg 22a. Aigu, parlant de l'esprit, tr. «Lémm

    (1894) BUZmornik 256. O veza m'en devoa eur spered lemm.

    (1907) BSPD I 119. Luem a spered, diskein e hré er péh e garé. ●(1907) KANngalon Genver 304. He spered a ioa lem. ●(1911) SKRS II 61. e peb leac'h hen doa diskouezet e oa eur spered lemm a zen. ●(1921) PGAZ 27. eur spered lemm hag eveziant. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197a. eur spered bouedet mat ha lemm.

    (8) (Regard, œil) vif.

    (1575) M 1123-1125. E drem lem (…) / Hac á breder hep gaou, hon pasaou disaouzan, tr. «Sa vue perçante (…) / Et il examine, sans mentir, nos pas sans erreur.» ●(1633) Nom 18a. Oculus lynceus, aquilinus, miluinus : veuë tres aiguë : an guelet lem hac herz.

    (1659) SCger 156b. sell lem, tr. «regard affreux.» ●(1732) GReg 21b. Aigu, parlant de la vûë, tr. «Lémm

    (1834) SIM 181. e lagad lemm hac e valvennou guenn. ●(1877) EKG I 70. Guenn oa he benn, ledan he dal, lemm he lagad.

    (1902) PIGO I 120. E zaoulagad lemm a oa war ar c'honter keit m'he devoa padet ar gontaden. ●(1912) BUAZpermoal 345. eur c'hrennard, daoulagad lemm d'ezan, teo a c'houg, ledan a ziouskoaz. ●(1922) FHAB Gwengolo 262. dre ma oa al lemma e lagad hag ar skanva e c'har. ●(1925) CHIM 7. An derzien, 'n hini oa o souten mamm ! Ma'z tije gwelet pegen lemm e oa he daoulagad ! ●(1927) FHAB Meurzh 58. eur vaouez vihan ha du, lemm he lagad.

    (9) (en plt d'une douleur) Aiguë.

    (1804) RPF 158. hi e souffras goudé en drougueu luemman. ●(1856) GRD 27. un droug luêm én ol mampreu.

    (1907) BSPD I 17. Luem e oé hé drougeu.

    (10) Bezañ lemm e bluenn / kaout ur bluenn lemm : avoir la plume acérée.

    (1935) BREI 427/2b. Hon c'henlabourer ker, an Ao. Clisson (Paotr Juluen) a zo tri miz 'so dalc'het gant an droug-izili. Ma n'eo ket «likan awalc'h e rodou», evel ma lavar, e bluenn a zo ken skanv ha ken lemm ha biskoaz. ●(1957) BLBR 99/3. An Aotrou Moal e-noa eur bluenn lemm ha founnuz.

    (11) Bezañ lemm e zent : avoir faim.

    (1932) ALMA 163. Ia, potret ar c'hil-krog, du ho staon, lemm ho dent, / Chas red, chas kigerien, a voe anavezet sent.

    II. Adv.

    A. Beget lemm : pointu.

    (1955) STBJ 135. hinkinou mên beget lemm.

    B.

    (1) Vite.

    (14--) N 346. Ret eo deoch lem reif diff remet, tr. Herve Bihan « Il faut que vous me soulagiez vite. » ●(1575) M 145-146. Hac an oll abestel, an en deo crueldet / Arencquas lem tremen, dre’n maru yen gant penet, tr. «Et tous les apôtres, n’est-ce pas cruel ? / Ont dû vivement passer par la mort froide, avec souffrance.»

    (2) Gaillardement.

    (1580) G 553. Me bevo lem em hoant, tr. «Je vivrai gaillardement à mon gré.»

    III.

    (1) Lemm evel un aotenn : voir aotenn.

    (2) Bezañ hir ha lemm e zent : voir dent.

    (3) Bezañ lemm e grogoù : voir krogoù.

    (4) Bezañ lemm e douchenn : voir touchenn.

    (5) Na vezañ lemmoc'h e spered eget ul loaiad pri-mañsonañ : voir pri.

  • lemm .2
    lemm .2

    m.

    (1) Fil, partie tranchante (d'un couteau, etc.).

    (14--) N 1439. Dren lem quentaff, tr. «Par le premier tranchant.» ●1445. an eil lem, tr. «le second tranchant.»

    (1659) SCger 57b. fil du cousteau, tr. «lem ar contel.» ●(1732) GReg 412a. Fil, tranchant d'un couteau, &c., tr. «Lémm ar gountell, &c.» ●933b. Tranchant, la partie tranchante d'un outil, tr. «Al lémm.» ●Fraper du tranchant, tr. «Sqei gand al lémm.» ●(1767) ISpour 164. ur glean à dri luemm. ●(1744) L'Arm 157a. Fil (...) Du couteau, tr. «Luemm er gouteell.»

    (1876) TDE.BF 395b. Lemm, s. m., tr. «Tranchant d'un couteau, d'un outil.»

    (2) Ober ul lemm : redresser le fil.

    (1732) GReg 16b. Affiler un peu, redresser un peu le fil, tr. «Ober ul lemm. Ober ul lémmic

    (1902) PIGO I 179. hag a reaz eur lemm d'e gontel war eur men.

  • lemm-du
    lemm-du

    s. (ichtyonymie) Espèce de crabe noir.

    (1934) BRUS 255. Un crabe, tr. «ul luem-du (noir).»

  • lemmadur
    lemmadur

    m. –ioù Aiguisage.

    (1732) GReg 16b. L'action d'affiler, tr. «lémmadur

  • lemmadurezh
    lemmadurezh

    m. –ioù Aiguisage.

    (1732) GReg 16b. L'action d'affiler, tr. «lémmadurez

  • lemmañ / lemmiñ
    lemmañ / lemmiñ

    v. tr. d.

    I.

    (1) Aiguiser, affiler, repasser, rendre pointu, aigu, tranchant.

    (1499) Ca 124a. Lemaff. g. aguiser. ●(1633) Nom 253b. Cos cretica, olearis, vel olearia : queuë à l'huile : vn igolen á eaul da lemmaff autennou.

    (1659) SCger 156b. lemma, tr. «aiguiser.» ●(1710) IN I 156. evel ma teu ar moc'h gouez evit lema o squilfou (…) d'o frota ha d'o rigouignat ouz o dent-all, pere a vez lemet ivez quer couls diouto. ●(1732) GReg 16b. Affiler, donner le fil à un Coûteau, à une hache, &c., tr. «Lémma. pr. lémmet.» ●(1744) L'Arm 6a. Affiler, tr. «Luemmein.» ●(1766) MM 389-390. ac e Lemmé fez fez fez fez / drem hé falch diouch an naou gostez, tr. «et raiguisait, fez fez fez fez, le fil de sa faux des deux faces.» ●(1752) PEll 524. Lemma, aiguiser. Le Nouv. Diction. porte Lemma Binvigeou, aiguiser des outils.

    (1839) BEScrom 272. luemmein corzenneu hag ou flantin édan é guivinneu deourne. ●(1849) LLB 108. luemet dent en hoged. ●(1857) CBF 56. lemma da ivinou, tr. «aiguiser tes ongles.» ●107. Lakaat he spisa hag he lemma [ar zouc'h], tr. «Le faire aciérer et aiguiser.»

    (1908) PIGO II 20. eur c'higer o lemma e gontel. ●(1934) BRUS 44. Aiguiser, tr. «luemmein

    ►absol.

    (1633) Nom 252a. Cos : queuë ou pierre à aguiser : igolen męn da lemmaff.

    (1659) SCger 99b. queuë a aiguiser, tr. «igolen da lemma

    (1880) SAB 111. trei da lema da sant Joseph.

    (1941) FHAB Meurzh/Ebrel 36. (Skrignag) Red eo lemma / a-benn flemma.

    (2) Maen-lemmañ : pierre à affiler, à aiguiser.

    (1879) ERNsup 160. pierre à aiguiser, min lem(m), T[ré]v[érec].

    (1949) KROB 17/13. Merc'hed ha bugale a ro bep an amzer o falz d'ar wazed : rak ne ouzont ket lavigat ar maen-lemma.

    (3) Lemmañ ar vilin : piquer le moulin.

    (1790) MG 212. A pe luèmmant ou melin, er hettan sahad e gouéh abarh e bourvai bouéd d'ou moh.

    (1856) VNA 50. Piquer le Moulin, tr. «Luemmein er Velin

    (4) sens fig. Lemmañ ar spered : aiguiser l'esprit.

    (1872) DJL 25. Ama ra Ian, evit lemma he speret, eur zav d'he vragou braz.

    (1911) BUAZperrot 177. ar spered a zo diesoc'h da lemma eget ar galon da domma. ●(1922) FHAB Mezheven 188. e c'hellomp maga, lemma ha pinvidikat ar sperejou.

    II. Lemmañ e zent : voir dent.

  • lemmded
    lemmded

    f. Acuité.

    (1931) VALL 9a. Acuité, tr. «lem(m)ded f.»

  • lemmder
    lemmder

    m. Acuité.

    (1499) Ca 123a. Lemder. g. agueste. ●(c. 1501) Lv 232/11. lemder an lagat gl. acies.

    (1931) VALL 9a. Acuité, tr. «lem(m)der m.»

  • lemmel
    lemmel

    v. intr. Sauter. cf. lammat

    (1915) MMED 228. Me a reas d'am marc'h lemel buannoc'h c'hoas. ●241. o lemmel er meas. ●(1925) BUAZmadeg 656. en eur lemmel kuit dre ar prenestr. ●(1930) FHAB Here 370. Lemmel a rae er maez, raktal, dre eur prenestr hanter zigor. ●(1932) ALMA 99. mes ne c'helle lemmel e nep tu.

  • lemmen
    lemmen

    plur. lamm

  • lemmer .1
    lemmer .1

    m. –ion Celui qui aiguise les couteaux, etc.

    (1499) Ca 123a. Lemer. g. aguiseur.

    (c.1718) CHal.ms ii. gagne petit, tr. «lemmour contelieu, a limoulut.» ●(1732) GReg 16b. Celui qui affile, tr. «Lémmèr. p. Lémméryen.» ●(1744) L'Arm 8a. Affileur, tr. «Luemmour, pl, merion : Limonig.. pl, guétt. m.» ●128b. Emouleur, tr. «Limonig.. guétt : Bibonig : Luemmour. m.»

    (1934) BRUS 271. Un remouleur, tr. «ul luemmour

  • lemmer .2
    lemmer .2

    m. –ioù

    (1) Maen-lemmer : pierre à aiguiser.

    (c.1718) CHal.ms iii. pierre a aigüiser, tr. «higolen, men lemmer, uerlim.»

    (1879) ERNsup 160. Min lem(m)er, pierre à aiguiser, T[ré]v[érec], St-M[ayeux]. ●(1897) EST 10. er mein-luemér é son hag é trouzal.

    (2) Meule à aiguiser.

    (1995) BRYV IV 125. (Milizag) Deuit da drei al lemmer !

  • lemmerezh
    lemmerezh

    m. Aiguisage.

    (1744) L'Arm 9b. Aiguisement, tr. «Luemmereah.. heu. m.»

  • lemmet
    lemmet

    adj. Aiguisé.

    (1633) Nom 249b. Ferrum viuum : fer ou cousteau aguisé sur l'aimant : vn ouarn pe vn countell lemmet voar vn aïmant.

    (1847) FVR 81. Armet a oant euz a fuzillo / hag euz a glezeier lemmet. ●(1849) LLB 101. ur goutel voem ag er ré luemetan.

  • lemmidigezh
    lemmidigezh

    f. Aiguisage.

    (1499) Ca 124a. Lemidigaez. g. aguisance.

    (1732) GReg 16b. L'action d'affiler, tr. «lémmidiguez

  • lemmiñ
    lemmiñ

    voir lemmañ

  • lemmus
    lemmus

    adj. (Douleur) aiguë.

    (1804) RPF 125. lezel de gouéh ar bréh en aral un dapèn pé dihue, péré el losquas guet ur gloès hac un drouc quel-lùemmus, ma has beèd en esquèrn.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...