Devri

Recherche 'lez...' : 50 mots trouvés

Page 1 : de lez-1 (1) à lezwreg (50) :
  • lez .1
    lez .1

    f. –ioù

    I. Cour (du roi, etc.).

    ●(1499) Ca 49a. Courtes. g. courtois. vide in les. ●123b. Les. g. court.

    ●(1659) SCger 33a. cour du Roy, du palais, tr. «lés ar Roue.» ●(1732) GReg 223b. Cour, lieu où habite un Roi, un Prince souverain, tr. «Lès ar Rouë. lès an autrou ar Prinçz.»

    II. (droit)

    (1) Palais de justice.

    ●(1621) Mc 97. Quement à gry gra dre squient, / Ha sell fin da hent da quentaff, / Ret eo mont dan les da respont, / Mir naz vezo spont oz contaff.

    ●(1659) SCger 33a. cour audiance, tr. «lès.» ●(1732) GReg 223b. Cour, lieu où les Juges exercent leur Juridiction, tr. «Lès. p. lèsyou.» ●687b. Palais, maison principale où on rend la justice au nom du Roi, tr. «Les. p. lesyou.»

    ●(1845) GBI I 172. Kasset a oa d'al lez, wit bout interrojet, tr. «Elle fut conduite à la cour, pour être interrogée.»

    (2) Kambr a lez : tribunal.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 86. N'en dé quet durant ma vezen ér gambre a lis hemb quin. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 51. casset (...) de gambr a lis en dorfætterion. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 21. monnet d'er gambr a lis, dirac er goarnour ag er vro.

    (3) Kador a lez = kador-varn.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 95. azéet azé ar hou cadoair a lis.

    (4) Den a lez : homme de loi.

    ●(1879) GDI 204. pe zouguamb en dud a liz dré zonæzoneu pé dré venaceu, de vout ar en tu guet-n-emb én un affær.

  • lez .2
    lez .2

    f.

    (1) Cour.

    ●(1732) GReg 223b. Cour, cajolerie qu'on fait aux dames, &c., tr. «Lès.»

    (2) Ober al lez : faire la cour.

    ●(1710) IN I 132. an demezel pe da hini e ra al les. ●(1732) GReg 223b. Faire la cour à quelque personne du sexe, faire l'amour, tr. «Obér al lès.»

    ●(1845) GBI I 474. D'ober al lez d'ar benherez, tr. «Pour faire la cour à l'hétitière.» ●(1849) LLB 1392. ne chonj mui meid a hober el liz. ●(1857) CBF 55. Ne welann den oc'h ober al lez d'ezhi, tr. «Je ne vois personne lui faire la cour.»

    ●(1924) BILZbubr 41/943. Yannig a rê al lez da Varc'harid.

    (3) Kenderc'hel al lez : faire la cour.

    ●(1849) LLB 1836. Ne golant ket amzer é kandrehel el lez.

    ●(1942) DHKN 73. pep sadorn, é tas goudé en ijinour de genderhel el léz.

  • lez .3
    lez .3

    f. d. divlez (anatomie)

    (1) Hanche.

    ●(1659) SCger 65a. les hanches, tr. «an diou lès.» ●156b. les, tr. «hanche.» ●diou les, tr. «les hanches.» ●(c.1718) CHal.ms ii. les hanches, tr. «en diu' lé». ●(1732) GReg 486a. Les hanches, tr. «an diou lès. pennou an diou lès. qornyou an diou lès.»

    ●(1845) GBI I 172. Taolet a oe er stank, na beteg hi diou-lez, tr. «Elle fut plongée dans l'étang, jusqu'aux hanches.» ●(1876) TDE.BF 400a. Lez, s. f., tr. «Hanche, partie du corps ; pluriel duel ann diou lez.»

    ●(1900) KEBR 20. Al lez, tr. « La hanche » ●An dioulez, tr. « Les hanches ».

    (2) Penn al lez : saillie de la hanche.

    ●(1659) SCger 65a. hanche, tr. «pen a lès.» ●(c.1718) CHal.ms ii. hanche, tr. «pen alé.» ●(1732) GReg 486a. Hanche, le haut de la cuisse, tr. «penn al lès.»

    (3) Korn al lez : saillie de la hanche.

    ●(1732) GReg 486a. Hanche, le haut de la cuisse, tr. «qorn al lès.»

  • lez .4
    lez .4

    m. & prép. –où

    (1) M. Bord, rive, lisière.

    ●(1732) GReg 103b. Bord, extremité d'une chose, tr. «lèz. p. lèzou.» ●Bord de la mer, tr. «Lèz ar mor.»

    ●(1849) GBI I 34. war lez ar ster, tr. «au bord de la rivière.» ●(1876) TDE.BF 400a. Lez, s. m., tr. «Bord, lisière.» ●War lez ar mor, tr. «sur le bord de la mer.»

    ●(1911) BUAZperrot 129. e lez he mogeriou. ●185. var lez ster ar Jourden. ●430. var lez ar ster Iris. ●437. var lez an hent bras. ●796. ez eas da jom var lez ar mor.

    (2) Prép. Auprès de.

    ●(1732) GReg 69b. Auprès, tr. «lèz.» ●Auprès de Quimper, tr. «léz Qemper.»

  • lez-da-vont
    lez-da-vont

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Laxiste.

    ●(1970) BHAF 259. rag eur paotr lez-da-vond e oa.

    (2) (en plt de qqc.) Laisser-aller.

    ●(1970) BHAF 287. evel-just, e oa eun tammig liou a lez-da-vond gand an traou.

  • Lez-Don
    Lez-Don

    s. (astronomie) Cassiopée.

    ●(1931) VALL 100b. Cassiopée constellation, tr. «lez Don f. (du gallois).»

  • lez-varn
    lez-varn

    f. lezioù-barn, lezvarnioù

    (1) (droit) Tribunal.

    ●(1868) FHB 167/87b. alier e lezvarn Roazon. ●(1876) TDE.BF 398a. Les-varn, s. m., tr. «Palais de justice.» ●(1878) EKG II 226. te a deuio ive ganeomp-ni dirak al les-varn. ●(1889) ISV 204. Tennet int divar gaierou al lez-varn.

    ●(1909) KTLR 67. da zifen an dud paour dirag al lez-varn. ●(1910) MBJL 176. Neuze e tigasont anê dirag o lezio-barn. ●(1911) BUAZperrot 631. e gristenien a c'hellje, eun deiz pe zeiz, beza galvet dirak al lez-varn. ●775. beza alvokad dirak lez-varniou an Iliz.

    (2) (religion) Lez-varn ar binijenn : confessionnal.

    ●(1911) BUAZperrot 40. ne c'hellont ket beza absolvet e Lez-varn ar binijen. ●627. Epad ar c'hoarïz, e chome e lez-varn ar binijen, adaleg peder heur diouz ar mintin beteg kreiz deiz, da govez e c'hoazed.

  • lezard
    lezard

    m. (herpétologie) Lézard.

    ●(1633) Nom 51a. Lacertus, lacerta : lisarde : lesard.

  • Lezardrev
    Lezardrev

    n. de l.

    (1) Lezardrev.

    ●(1834) ADM I. An Devez Mad, pe fæçon da santifian an oll actiono deus an de; disposet en bresonec gant an Autro J. Lescop, Person Lezardrenv. ●(1847) FVR 90. euz a Lezardrev, enn eskopti Treger. ●297. euz a Bontrev hag euz a Lezardrev. ●(1851) PENgwerin5 187. Kerse vo gant merc’het Lezardre. ●(18--) OLLI 70. Pleuveur-Gautier, canton Lezardren. ●(18--) OLLI 698. eus a Lezardreo. ●(1866) FHB 52/412a. a oa vikel e Lezardrenv. ●(1889) CDB 181. Plac'hed Lezardreo / (...) / Kerse vo gant plac'hed Lezardren / Ma na gall ar mare bean krenv. ●(1894) BUEr 15. prest goude a oe konfirmet gant Eskob Landreger Alan a Lezardrenv. ●(1896) SBW 2. war lez ar ster hanvet ann Trew, hag a dremen dre Wengamp, Pontrew ha Lezardrew. Madok a savas he hini enn Fri-ann-daou-dour, 'lec'h en em vesk al Leff gant ann Trew, hag Alan a zavaz, enn tu-all d'ann dour, hini Roc'h-Ugu.

    ●(1904) BOBL 19 novembre 9/2d. Marc’had Lezardre. ●(1905) ALMA 67. Lezardreo. ●(1924) FHAB Mae 195. Adaleg Lezardreo, e oa stêr an Treo ha, goude, hini al Leff. ●(1927) GERI.Ern 426. pont-orjal Lezardrév le pont suspendu (sur câbles de fils de fer) de Lézardrieux. ●(1927) CONS 360. Ha Lezardre ? ●(1980) (2005) IFTR 298. En Lezardrev, en Roc'h-Derrien / O soñj kavet ur feumeulenn.

    ●(2002) TEBOT 107a. Tro Perroz ha Landreger / Ne ran ket kalz a don / Na da Lezard' na Pempoull / Plouha ha Lannollon.

    (2) (Blason populaire) Voir Noblañs Lezardrev.

    (3) [Toponymie locale]

    ●(1889) CDB 111. En bord ann enezen Goad (...). Ha fraillet dre ann anter e bord ann enez Koat.

    ●(1927) GERI.Ern 426. pont-orjal Lezardrév le pont suspendu (sur câbles de fils de fer) de Lézardrieux.

  • Lezardreviz
    Lezardreviz

    pl. Habitants de Lézradrieux.

    ●(1989) (2005) IFTR 103. Adieu eta, Lezardreviz, Na d'ho pered ha d'ho iliz.

  • lezc'hoar
    lezc'hoar

    f. –ezed Sœur consanguine ou utérine, demi-sœur.

    ●(1732) GReg 870b. Sœur de pere, & non de mere, ou de mere, & nom de pere. «Hanter-hoar. p. hanter-hoaresed. (Van[netois] hoëreg. p. hoëregued.) En un quartier de Leon, ils disent : Lès-hoar. p. lès-hoaresed.»

    ●(1931) VALL 63b. Belle-sœur, demi-sœur, tr. «les-c'hoar.»

  • leze
    leze

    s. = (?).

    ●(1867) BUE 178. al leze a oe groet divezatoc'h gant tremen pemp kant test all.

  • lezel
    lezel

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Laisser.

    ●(1499) Ca 62b. lesell. ●123b. Lesell. g. laissier.

    ●(1659) SCger 156b. lesel, tr. «laisser.» ●(c.1718) H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. Vous aués tout pris le bon, et ne m'aués laissé que le meschant, tr. «quemeret hoües er choes, ha n'hoües leset tin nemeit en dilés.»

    ●(1860) BAL 90. lezer dle da baea. ●(1872) ROU 74a. Laissez-moi abattre autant d'arbre[s] que je pourrai en une année, tr. «Va lizt da ober ur bloavezad discar guez. ●(1888) SBI II 174. Lezomp eta bêlec ar Gô / Da gonta faribolenno ! tr. «Laissons donc le prêtre Le Goff / Débiter ses fariboles !»

    (2) Laisser, délaisser.

    ●(1650) Nlou 28. an bugale mat, / A laesas tiz mat ho chatal, tr. «les bons bergers / abandonnèrent aussitôt leur bétail.»

    ●(1849) LLB 79. Hui er guélo kent pel é lezél er vicher.

    (3) Quitter.

    ●(1557) B I 291. Guell ve dif appell lesell bro, tr. «J'aime beaucoup mieux quitter le pays.» ●(1575) M 270. Er ret eo feru meruell, ha lesell an bet man, tr. « Car il faut absolument mourir et quitter ce monde. »

    (4) Lezel ub. e : laisser qqn en (peine, etc.).

    ●(1530) Pm 71. Ma map ham ny flam hir amser / Guenez ouff leset en caleter, tr. «Mon fils et mon neveu, certes longtemps, / Par toi je suis laissée en peine.» ●87. Ha ho lesell flam hyr amser / Quer mam roen bet en caleter, tr. «Et de vous laisser certes longtemps, / Chère mère du Roi du monde, en peine.»

    (5) Lezel udb. gant ub. : laisser qqc. à qqn.

    ●(1849) SBI II 188. Lest ar c'hebel gant an noblans, tr. «Laissez les chapeaux à la noblesse.»

    (6) Lezel e chaok, e storlok, e strak : se taire.

    ●(1861) MILg 246. E rankfemp c'hoaz, ni kannaded, / Beza gwisien ar Jesuisted, / Lezel hor strak, plega touchenn, / Ha war ho guer bale kempenn. ●(1878) EKG II 168. Lez da jaok, eme ar c'habiten.

    ●(1909) HBAL 29. Lez da storlok zo gwelloc'h d'id. ●(1927) TSPY 40. Ro peoc'h ha lez da storlok.

    (7) Pousser (un cri), exhaler, laisser (une plainte).

    ●(1911) SKRS II 129. dioc'htu e lezas eur skrijaden. ●(1915) HBPR 191. Ar belek ne lezaz ket eur glemmaden. ●(1928) FHAB Mezheven 219. ar c'haz a lezas eur glemmadenn hir hag a gouezas, a-fardigleo, d'an douar, maro-mik.

    (8) Lezel da ober leton : laisser en jachère.

    ●(1920) KANNgwital 205/111. An anter euz an douar ebaen (lire : hepken) a veze labouret, an anter all a veze lezet da ober letoun.

    (9) Lezel udb. a-dreuz : laisser qqc. de côté, laisser tomber qqc.

    ●(1894) BUZmornik 172. lezel he fedennou hag he devosionou a dreuz. ●218. ar seurt traou-ze a c'heller hag a dleer zoken da lezel a dreuz pe a gostez evit eur pennad.

    (10) Lezel udb. foran, a-dreuz-foran : laisser qqc. de côté, laisser tomber qqc.

    ●(1857) CBF 92. Warc'hoaz ec'h hadimp ar gwiniz hag e vezo red d'e-omp lezel pep tra a-dreuz for-han, tr. «...nous devrons laisser de côté tout autre chose.» ●(1876) TDE.BF 211a. list pep tra foran, tr. «laissez tout de côté (pour faire ceci ou cela, ou bien, allez-y, toute affaire cessant).»

    ●(1924) NFLO. côté. laisser tout de côté pour..., tr. «lezel pep tra a-dreuz-foran evit...»

    (11) Lezel a-gostez : laisser de côté.

    ●(1869) FHB 221/100b. List a gostez loc'horriou ar bed. ●(1894) BUZmornik 218. ar seurt traou-ze a c'heller hag a dleer zoken da lezel a dreuz pe a gostez evit eur pennad.

    ●(1907) PERS 275. lezel ho pranellou a gostez, evit mad. ●297. lezet ganthan a gostez, pell a oa, he zeveriou a gristen. ●(1926) FHAB Gwengolo 339. Kement-man n'eo ket lavaret eo dleet lezel a-gostez ar galleg.

    (12) Lezel ub. d'en em arat : laisser qqn se débrouiller.

    ●(1924) NFLO. laisser qq'un se gouverner seul, tr. «lezel u.b. d'en em arat.»

    (13) Lezel ar barr da dremen : laisser passer la tempête.

    ●(1894) BUZmornik 312. mes lezel a rea ar barr da dremen hep lavaret ger.

    (14) Lezel e vuhez gant ub. : laisser la vie sauve, donner quartier à qqn.

    ●(1878) EKG II 95. mad, me a lez ganeoc'h ho puez.

    (15) Lezel pep frankiz : laisser toute liberté.

    ●(1911) BUAZperrot 302. rak Dioklesian (…) a leze pep frankiz gant ar re a oa endro d'ezan da heuilh ar relijion a garent.

    (16) Lezel e fraost : laisser en friche.

    ●(18--) SAQ II 396. Doanius eo guelet eur park lezet e frost.

    (17) Lezel ub. en e vadober : laisser qqn agir à sa guise.

    ●(1872) ROU 108b. Il fait ce qu'il veut, tr. «Lezed e vez en e vad-ober.» ●(1880) SAB 11. An Iliz a lez peb ini en e vadober.

    (18) Lezel udb. da gouezhañ en e douez : laisser partir qqc. à l'abandon.

    ●(1866) FHB 99/372b. ma ne vir ket mad ar zabat, an deiz santel, mar lez aneza da goueza en he douez.

    (19) Lezel ub. da durlutat : laisser qqn dire, faire.

    ●(1908) PIGO II 85. O, lezet an dud da lavaret ! Lezet ar chouaned da durlutat en-dro d'am diouskouarn…

    II. [devant un v.]

    A. [devant un infinitif]

    (1) Autoriser, permettre, laisser faire.

    ●(1874) FHB 494/191b. ar folliennig a lezaz he dibrada.

    ●(1907) PERS 357. Pa zavaz an deiz, e lezaz kemeret eun tam soursi outhan. ●(1911) BUAZperrot 688. O lezel da veza breset / Ouspen ar vez, a vez pec'hed. ●(1915) HBPR 126. Lezennou hor c'houent na lezont ket ober traou evel-se. ●(1923) KNOL 247. Te 'lezo kregi ennout. ●(1935) BREI 434/2a. Na lezomp ket kerzet war hon zreid !

    (2) Cesser de.

    ●(1576) Cath p. 16. les lauaret an sceurt traezouse, tr. «Cesse de dire de pareilles choses.»

    B. [empl. devant une subord. amenée par la part. verb. «e»] Autoriser, permettre, laisser faire.

    ●(18--) SAQ II 192. Na lezit ket e kuesfemp e tentasion.

    III. V. intr.

    (1) Lezel da : ne pas, omettre de.

    ●(1576) H 51. an mat hon eux laeset da ober, tr. « the good which we have omitted to do. » ●(1612) Cnf 11a. rac ma endeueus læset da confes dré é gouuizyeguez (…) vn pechet maruel bennac. ●13a. an pechet pé pechedou, læset gantaff da confes. ●14a. ha læsel da lauaret, an particulariteou dishonest. ●30a. Lessell da cleuet offeren da sul (...) eguit monet da chasseal so pechet (...) Lesell da cleuet offeren eguit monet dan foaryou.

    ●(1732) GReg 673b. Omettre, ne pas faire, tr. «Lesel da ober.»

    ●(1870) FHB 265/30a. o clask gouzout petra oa an dever all-ze en devoa lezet da ober.

    ●(1910 YPAG 7. Sell ! ma zi 'm eus lezet da skubat !

    (2) Lezel hep : ne pas, omettre de.

    ●(1612) Cnf 30a. Lesell hep cleuet offeren. ●63b. Lesell an Eufryou à trugarez hep ho ober.

    ●(1752) BS 342. mar en devise memes commanset scriva ul liseren, e lese ep e achui.

    ●(1862) JKS 46. mar teuomp da lezel heb ober ar pez omp boaz da ober bemdez. ●(1870) FHB 265/29a. e lezan eb kemmeret. ●(1887) SRD 17. Ar c'hiz a ioa eta enn amzer-ze lezel hep ober certen labouriou da vener.

    ●(1922) SAIL 16. Doue ne fellas ket d'ean lezel hep o c'hastizan. ●(1935) BREI 431/3d. Koulskoude, ar re-man a lez hep kregi warnan.

    (3) Lezel da gas, da vont : laisser tomber, courir, couler.

    ●(1914) MAEV 188. lez da gas, emon-me, mar gellan en em denna kempen ac'halen, m'em bezo traou da gonta divezatoc'h ! ●(1923) KNOL 296. Oh ! lez da gas. Ama ez eus diou fusuilh garget, eme Ian. ●(1936) CDFi 8 fevrier. Lez da vont, paotr Marianna. ●(1947) BIKA 54. Lez da gas, Jakez !

    IV. V. pron. réfl. En em lezel.

    (1) Se laisser.

    ●(c.1500) Cb 42a. ga. qui trebuche souuent. b. nep en nem laes da coezaff alies. ●(1612) Cnf.epistol 17. en em lesell da bezaff souillet gant an fanc. ●(1621) Mc 93. ouz en em lesel da bezaff fez.

    ●(1852) MML 109. en em lesel da vont, hep delc'h, d'he disurjo.

    (2) En em lezel gant re arall =

    ●(1767) ISpour 385. Rac mar dé ordreinnet d'er Priédeu bout itré d'ai inourabl hac honnest é pep tra, terriplet é vou condannet guet Doué, er ré vou malhuruss assess eit hum lezel guet ré-ral.

    V.

    (1) Lezel kabestr gant ub. : voir kabestr.

    (2) Lezel kabestr war e choug gant ub. : voir kabestr.

    (3) Lezel kabestr hir war ar choug : voir kabestr.

    (4) Lezel kordenn gant ub. : voir kordenn.

    (5) Lezel ub. en e roll : voir roll.

    (6) Lezel an dorn gant ub. war ub. : voir dorn.

    (7) Lezel ub. war e gement all : voir kement.

    (8) Lezel an arar e-kreiz an erv : voir arar.

    (9) Lezel da vont gant an avel : voir avel.

    (10) Lezel ar voul da dreiñ : voir boul.

    (11) Lezel udb. war e revr : voir revr.

  • lezenn .1
    lezenn .1

    f. –où

    I.

    A.

    (1) Loi.

    ●(1499) Ca 119b. Laesenn. g. loy. ●(1612) Cnf 59b. dré an læsenn.

    ●(1659) SCger 156b. lesenn, tr. «loy.» ●(1732) GReg 581a. Loi, tr. «Lésenn. p. lesennou. Van[netois] léseenn. p. lésenëu.»

    ●(1915) HBPR 126. Lezennou hor c'houent na lezont ket ober traou evel-se.

    (2) Den a lezenn : homme de loi.

    ●(1883) KNZ 68. N'euz ket kaeroc'h skouer d'ann dud a lezen. ●(1889) SFA 90. den a lezenn desket meurbed.

    ●(1903) MBJJ 147. peuz-henvel eo ouz hini an dud a lezen.

    (3) En anv al lezenn : au nom de la loi.

    ●(1906) KANngalon Mae 113. En hano al lezen, me lavar, freuz !

    (4) Danvez-lezenn : proposition de loi.

    ●(1936) BREI 454/1d. sevel eun danvez-lezenn.

    B.

    (1) Dougen ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1732) GReg 581b. Etablir une loi, tr. «douguen ul lésenn.»

    ●(1894) BUZmornik 879. pa zougaz an daou impalaer (...) eul lezenn a varo a enep ann holl gristenien. ●(18--) SAQ II 119. al lezenn-ze a vije bet douget en eun taol kount.

    ●(1907) BSPD I 25. Mes sant Télesfor-é, en deus douget ha spiset el lézen. ●(1915) HBPR 38. eun alvokat (...) a lakeaz dougen al lezen-ma.

    (2) Embann ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1915) HBPR 23. e lakeas he hano evit embann al lezennou nevez. ●115. Ar Roue a nac'has lakaat he hano evit embann al lezenn.

    (3) Spizañ ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1790) MG 150. Réd-è aboeissein d'el lezenneu spizét a berh en dud e zou é carg.

    ●(1907) BSPD I 25. Mes sant Télesfor-é, en deus douget ha spiset el lézen. ●(1913) AVIE 15. Sézar August e spizas ul lézen e hourhemenné nivérein en dud e oé ér bed abéh.

    (4) Plegañ d'al lezenn : se plier à une loi.

    ●(1915) HBPR 37. An Assemblée nationale a laka e ranko ar veleien plega d'al lezennou. ●126. Esa 'reaz kozeal d'ar seurezet divar benn plega d'al lezennou.

    (5) Fardañ, ober ul lezenn =

    ●(1732) GReg 581b. Etablir une loi, tr. «Ober ul lésenn.»

    ●(1915) HBPR 104. farda eul lezen. ●222. e derou miz ebrel 1796 e fardaz al lezen-ma.

    (6) Mirout al lezenn : observer la loi.

    ●(1839) BSI 44. ferm da viret al lezenn, hep disputal var nezi.

    ●(1904) SKRS I 112. Jezuz (…) a vire gant he ziskibien lezennou Moïzez.

    (7) Strishaat al lezenn : rendre la loi plus sévère.

    ●(1911) BUAZperrot 237. Strisât al lezennou (...) hag o laoskât.

    (8) Dousaat, frankaat, distrizhañ, distenn, laoskaat al lezenn : adoucir la loi.

    ●(1869) FHB 213/25a. ma teu avechou da zousaat unan bennag euz he lezennou.

    ●(1906) KANngalon Gwengolo 200. Eaz e vezo ma kerer frankaat al lezen ha guellaat anezhi. ●(1911) BUAZperrot 237. Strisât al lezennou (...) hag o laoskât. ●240. an Iliz a zistrisa he lezennou. ●(1912) BUAZpermoal 248.an Iliz a zistenn he lezennou.

    (9) Seveniñ d'al lezenn =

    ●(1915) HBPR 224. Koulskoude, ne oa ket kredet seveni d'al lezen penn da benn.

    (10) Freuzañ ul lezenn : abolir, abroger une loi.

    ●(1907) KANngalon Gwengolo 484. hag al lezen-ze eo a zo c'hoant da freuza.

    (11) Terriñ al lezenn : enfreindre la loi.

    ●(18--) SAQ II 271. prizoniou da lakaat ar re 'dorr al lezennou-ze.

    ●(1911) SKRS II 117. en eur derri he lezennou. ●(1915) HBPR 102. Terri a reont, bemdez, lezennou ar vro.

    (12) Terriñ al lezennoù : abroger les lois.

    ●(1925) DLFI n° 7/2a. Ni a faotr dezhom, emezho, a vez-fe torret tout al lezennou laïk.

    C.

    (1) Ligne de conduite.

    ●(1982) PBLS 562. (Langoned) lesenn, tr. «ligne de conduite.»

    (2) Morale.

    ●(1982) PBLS 562. (Langoned) lesenn, tr. «morale.» ●petra oa lesenn ar sarmon hiriw ?, tr. «quelle était la morale du sermon aujourd'hui.»

    II. (religion)

    (1) Lezenn gentañ : ancien testament.

    ●(1877) MSA 247. ar Batriarchet hag ar Frofetet euz al Lezen genta.

    (2) Lezenn gozh : ancien testament.

    ●(1869) HTC 184. en amzer al lezen goz. ●(1894) BUZmornik 434. eur belek santel euz al lezenn goz.

    ●(1902) KANNgwital 1/3. enn amzer al lezen goz. ●(1913) FHAB Mae 143. Beteg maro Hor Zalver al Lezenn-Goz a jomas en he sav.

    (3) Lezenn nevez : nouveau testament.

    ●(1869) HTC 269. d'ar Pantekost kenta euz al lezen nevez.

    ●(1900) MSJO 213. hag e kavint enhan eun tenzor er seurt n'o deus ket guelet nag an dud o deus bevet dindan al Lezen goz, nag ar re o deus bet dindan al Lezen neves.

    (4) Lezenn gristen : religion chrétienne.

    ●(1903) MBJJ 92. disket d'ê ive al lezenn gristen. ●(1904) KANNgwital 17/132. ar visteriou ne goumprenomp ket el lezen gristen. ●(1909) FHAB Gwengolo 270. e tispleger c'hoaz, a drugare Doue, al lezen gristen, e yez hon tadou.

    ►absol.

    ●(1821) SST vii. Crechenion courageus peré en dès souffret quement eit hou lezen. ●(18--) GBI I 122. pe gouitad da lezenn, tr. «renoncer à ta loi.»

    ●(1932) BRTG 16. ur voéz fur ha didrous, ur voéz a lézen. ●36. n'ou dès ket muioh a lézen eget er chas.

    (5) Ar gwir lezenn : la religion chrétienne.

    ●(1907) BSPD I 24. de zihuen er fé, de bredeg er guir lézen.

    (6) Tablennoù, tablezenn al lezenn : les tables de la loi.

    ●(1783) BV 3380. tablesen al lesen ha goallen aron.

    ●(1866) HSH 61. tablennou al lezen.

  • lezenn .2
    lezenn .2

    f. –où

    I. Lisière.

    ●(1659) SCger 74a. lisiere, tr. «lesenn.» ●(1732) GReg 578a. Lisiere, extremité d’un Champ, d’une Forêt, d’une Province, d’un Roïaume, tr. «Lezenn. p. lezennou.»

    ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. lezenn, pour gourimen, goulienn, lisière.

    II. Laisse.

    (1) Laisse pour accoupler les chiens de chasse.

    ●(1633) Nom 175a. Numella : lesse ou laisse du collier : lesen, cordennic reun da stagaff ouz collier an chaçc.

    ●(1732) GReg 569a. Lesse, corde à accoupler les chiens de chasse, tr. «Lésenn. p. lésennou.» ●Mener les chiens en lesse, tr. «Cundui ar chaçz gand al lésenn.»

    (2) A-hed al lezenn : en laisse.

    ●(1689) DOctrinal 193. en roas d’an den-gentil-se da conduy euel ur barbet pe ur lefren à het ar lesenn.

    III. Lange, drapeau.

    ●(1659) SCger 45b. drapeau, tr. «lesennou.»

    IV. = (?).

    ●(c.1820) COF 19. Ar viou fresq diouc'h an nos / Zo yac'hedus abars repos, / gant e neuyo ar veleyen / Ebars er vi var al lezen.

  • lezenn-diazez
    lezenn-diazez

    f. Constitution.

    ●(1941) ARVR 28/3e. adkempenn lezenn-diazez ar vro.

  • lezenn-font
    lezenn-font

    f. Constitution.

    ●(1907) KANngalon Gwengolo 485. chench, m'ar bez red, lezenn-fount Bro-Zaoz.

  • lezenn-stur
    lezenn-stur

    f. Constitution.

    ●(1962) BAHE 33/2. da goñferañsiñ diwar-benn al Lezenn-Stur.

  • lezennadur
    lezennadur

    m. –ioù Législation.

    ●(1931) VALL 421b. Législation, tr. «lezennadur m.»

  • lezennadurezh
    lezennadurezh

    f. –ioù Législation.

    ●(1926) CBOU 6/83. lezennadurez an dimeziou. ●(1931) VALL 421b. Législation, tr. «lezennadurez f.»

  • lezennañ / lezenniñ
    lezennañ / lezenniñ

    v. tr. d. Borner, limiter.

    ●(1732) GReg 104a. Borner, terminer un champ, une province, tr. «lèzénna. pr. lèzénnet.»

    ●(1876) TDE.BF 400b. Lezenni, v. a., tr. «Fixer des bornes, des limites.»

  • lezennata
    lezennata

    v. Légiférer.

    ●(1931) VALL 421b. Légiférer, tr. «lezennata.»

  • lezennel
    lezennel

    adj. Civil.

    ●(1931) VALL 123b. année civile, tr. bloavez lezennel.

  • lezenniñ .2
    lezenniñ .2

    v. Mettre des laisses (aux chiens de chasse).

    ●(1732) GReg 569a. Mettre des lesses aux chiens, tr. «lésenni chaçz.»

  • lezenniñ / lezennañ .1
    lezenniñ / lezennañ .1

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Diriger par les lois.

    ●(1732) GReg 737a. Policer, faire des Réglemens de Police, tr. «Lésenna. pr. lésennet.» ●Politique, l'art de gouverner, & de policer les états, tr. «Ar sqyand da c'hoüarn, ha da lésenna stadou.»

    (2) Marquer par la loi.

    ●(1857) HTB 26. Muzur ar mann a oa lezened evit pep hini. ●210. an dra a zo lezenet krenn.

    (3) Morigéner (sens ancien).

    ●(1732) GReg 638b. Morigener, tr. «Lésenna. pr. lésennet.»

    II. V. intr. fam. Faire la loi.

    ●(1947) YNVL 29. n'eo ket c'hoazh hiziv e teuy va bigoudenn da lezenniñ e ti Kornatin an Nedeleg.

  • lezennour / lezenner
    lezennour / lezenner

    m. –ion Législateur.

    ●(1732) GReg 567b. Legislateur, tr. «Lézénnour. p. lésénnouryen.» ●(1744) L'Arm 215b. Legislateur, tr. «Lézeennourr.. nerion.»

    ●(1847) MDM 49-50. Na gredit ket (…) d'al lezenneirien divar ar meaz, rag uzurerien int. ●(1855) BDE 240. hur Roué hag hur lezennour. ●(1879) GDI 20. Jésus-Chrouist, el lézennour souveræn.

    ●(1910) FHAB C'hwevrer 38. N'eus ket a lezennou hep lezenner. ●(1911) BUAZperrot 365. el leac'h m'edo neuze lezennourien wella an amzer-ze oc'h ober skol var ar gwir. ●666. al lezennourien goude ar vourrevien. ●(1924) FHAB C'hwevrer 72. hanoiou an daou lezenner o deus nac'het o bro. ●(1931) VALL 421b. Législateur, tr. «lezennour pl. ien.» ●(1934) BRUS 303. Le législateur, tr. «el lézennour –erion.»

  • lezennourez
    lezennourez

    f. (politique)

    (1) (Assemblée) qui légifère, (Assemblée) législative.

    ●(1847) FVR iii. Enn nao war-n-ugent a vis Du, 1791, ann Asamble, hanvet neuze al Lezennourez.

    (2) [emploi adj.] Stroll Lezennourez : Assemblée Législative.

    ●(1847) FVR 26. Beach vad d’ezhi, mes chetu arru ann Asamble Legislativ, pe Stroll lezennourez, en deiz kenta a viz Here, 1791.

  • lezger
    lezger

    m. –ioù (grammaire) Titre.

    ●(1937) YBBK 234 § 382. Lezgeriou hag anviou-doujañ.

  • lezir
    lezir

    m. & adv.

    (1) M. Loisir.

    ●(1530) J 25a. Penaux bishuyquen ma guenou / Ez caffe lesir dre guiryou / Da comps an cafuou so em coudet, tr. «Comment jamais mes lèvres pourraient-elles rendre par des paroles le deuil qui est dans mon cœur.»

    (2) Adv. A-lezir : longuement, longtemps.

    ●(1530) J 40a. Bezaf a lesir (variante : a lister) martyres, tr. «être rangée parmi les martyrs.» ●tr. DEBm 326 « martyre d’un long tourment. »

  • lezirañ
    lezirañ

    v.

    (1) V. intr. Être paresseux.

    ●(1872) ROU 92b. Négliger, tr. «Lezira. n[eutre].» ●(1890) MOA 373b. Faire le paresseux, tr. «lezira.»

    (2) V. tr. d. Négliger.

    ●(1868) KMM 37. Eb lezira e deveriou e kever Doue, e oa aketuz en e deveriou en e zi. ●(1872) ROU 92b. Négliger, tr. «Lezira. act[if].»

  • lezireg
    lezireg

    m. lezireion Négligent, paresseux, indolent.

    ●(1906) BOBL 24 novembre 113/1a. Frankiz d'al lezireg. ●(1927) GERI.Ern 351. lezireg, lezoureg m., tr. «Paresseux, indolent.»

  • leziregañ
    leziregañ

    v. tr. d. Laisser de côté, négliger.

    ●(1927) AVZH III 133. epad ma lezoreget ar wirionez hag ar garantez a Zoue.

  • leziregezh
    leziregezh

    f. Paresse, négligence.

    ●(1659) SCger 88b. paresse, tr. «lesireguez.» ●156b. lesireguez, tr. «paresse.» ●(1688) MD I 15. eul lesireguez a speret. ●(1710) IN I 119. Hepzàn ne deo ar repos nemet lesireguez. ●(1727) HB 47. AN den a so ganet evit labourat, eme ar Scritur, al lesireguez er c'holl. ●(1732) GReg 660a. Nonchalance, tr. «Leziréguez.» ●694a. Paresse, lenteur, négligence, tr. «Leziréguez.»

    ●(1835) AMV 50. Al lezireguez, va buguel, pe ar feneantis. ●123. e velas an ermit yaouanc-man azeset en e gabanen, en eul lezireguez vras. ●(1847) MDM 4. An didalvoudegez a spered, al leziregez da zeski. ●(1869) FHB 240/242a. An dieghi (...) a zo eun dic'hoanteghez da zervicha Doue hag eul lezireghez da ober on dever.

    ●(1900) MSJO 217. o dije kavet abeg en he lizereges. ●220. Al lezireges (…) n'eo mad nemet da zeski an droug d'an den. ●(1912) MMPM 108. seveni hon deveriou gant leziregez.

  • lezirek
    lezirek

    adj.

    (1) Négligent, paresseux, indolent.

    ●(1659) SCger 83a. negliger, tr. «beza lesirec.» ●88b. paresseux, tr. «lesirec.» ●156b. lesirec, tr. «paresseux.» ●(1732) GReg 654b. Negligent, ente, tr. «Lezirecq. lezirocq.» ●694a. Paresseux, euse, tr. «lezireucq. lezirocq. lezirecq.» ●660a. Nonchalant, ante, tr. «Lezirecq.»

    ●(1849) LLB 367. labourer lezerek. ●(1876) TDE.BF 400b. Lezerek, lezirek, adj., tr. «Paresseux, fainéant.»

    ●(1912) MMPM 105. Ma vezomp klouar ha lezirek. ●(1927) GERI.Ern 351. lezirek adj., tr. «Paresseux, indolent.» ●(1963) LLMM 99/266. hag a gase bep sul ha bep gouel-berz un nebeut tud lezirek na gave netra welloc’h da ziduiñ o amzer eget ur valeadenn.

    (2) Bezañ lezirek war (+ subst.) : être négligent de.

    ●(1824) BAM 245. lezirec var ar sourci a dleont da gaout eus o afferou.

    ●(1920) MVRO 32/1e. Lezirek war e labour.

    (3) Bezañ lezirek en udb. : être négligent à accomplir qqc.

    ●(1904) SKRS I 112. evit n'hor bezo ket an distera digarez da veza lezirek en hon deveriou.

    (4) Bezañ lezirek da (+ v.) : négliger de.

    ●(1824) BAM 245. ar re (…) a so lezirec d'o c'helen [o bugale]. ●(1846) DGG 174. ur c'hrouadur-mâd na dlê quet beza lezirec da zicour e dud. ●(1857) CBF 86. c'houi zo kel lezirek da vont da di hon aotrou, tr. «vous êtes si paresseux quand il s'agit d'aller chez notre maître.» ●(1868) KMM 111. ac o veza eno lezireg da bedi. ●(1872) ROU 72a-b. Il est négligent dans l'accomplissement de sa promesse, tr. «lezireg eo – da zeveni – da zevenout – e c'her ; e bromessa.»

    ●(1911) SKRS II 158. lezirek kenan da zeski ho c'hreansou d'ho bugale.

    (5) Bezañ lezirek da (+ subst.) =

  • lezirekaat
    lezirekaat

    v. intr. Devenir négligent, paresseux.

    ●(1732) GReg 654b. Devenir négligent, tr. «lezirecqât. pr. lezirecqeët.» ●694a. Devenir paresseux, tr. «lezirecqaat. pr. lezirecqeet.»

    ●(1876) TDE.BF 400b. Lezirekaat, v. n., tr. «Paresser, devenir paresseux.»

    ●(1927) GERI.Ern 351. lezirekaat, tr. «devenir paresseux.»

  • lezober .1
    lezober .1

    adj.

    (1) Laxiste.

    ●(1906) BOBL 26 mai 88/1b. lez-ober eo bet, lez-ober e vezo. ●(1911) BUAZperrot 52. mat e oa evit an holl heb beza lez-ober.

    (2) = lezirek.

    ●(1908) FHAB C'hwevrer 34. re lez-ober, mar kirit, dre lentegez. ●(1911) BUAZperrot 160. chom heb stourm pa vez digarez a zo beza lez-ober. ●(1937) FHAB Kerzu 354. ar re a vres gwiriou eur bobl hag an dud lezober a ya a-du ganto.

  • lezober .2
    lezober .2

    m.

    (1) Fainéantise.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 270. klenved an amzer-man eo ar glouarien, al lez-ober.

    (2) Fainéant.

    ●(1942) HERV 113. Ne deo ket eul lezober. ●(1990) STBL 84. Ma ne vez gouel ebet... pebezh lezober.

  • lezoù
    lezoù

    plur. Glas.

    ●(1732) GReg 460a. Glas, ou glais, son de cloche pour une personne morte, tr. «Lesou.» ●Sonner le glas, tr. «senni lésou. soñn lésou.»

    ●(1876) TDE.BF 400b. Lezou, s. pl. m. C[ornouaille], tr. «Glas des morts.» ●Seni lezou, C[ornouaille], tr. «sonner les glas.»

    ●(1915) KZVr 125 - 25/07/15. Lezou, glas, e kostez Lannilis, Treglonou hepken, Loeiz ar Floc'h. ●(1929) SVBV 24. seni al lezou da serr-noz Gouel An Holl-Sent. ●(1934) CDFi 21 avril. kloc'h bras Brasparz o seni al lezou.

  • lezouregezh
    lezouregezh

    f. Paresse.

    ●(1732) GReg 694a. Paresse, lenteur, négligence, tr. «lezouréguez.»

  • lezourek
    lezourek

    adj. Fainéant.

    ●(1732) GReg 654b. Negligent, ente, tr. «lezourecq.» ●694a. Paresseux, euse, tr. «lezourecq.»

    ●(1835) AMV 51. dioual da veza lezourec. ●(1896) GMB 369. pet[it] tréc[orois] lezourek.

  • leztad
    leztad

    m. –où Beau-père, parâtre.

    ●(1499) Ca 124a. Lestat. parratre.

    ●(1659) SCger 156b. les tat, tr. «beau pere.» ●(1732) GReg 87a. Beau-pere, second mari de nôtre mère, tr. «Lestad. p. lestadou.» ●(1752) PEll 529. Les-tat, tr. «beau-pere, second mari de ma mere.»

    ●(1849) GBI I 276. Hi lez-tad, tr. «Son parâtre.» ●(1876) TDE.BF 398a. Les-tad, s. m., tr. «Beau-père ou plutôt second mari de la mère.»

    ●(1933) OALD 45/197. Dond a riz da di ma lez-tad ha ma mam da Vrelewene. ●(1977) PBDZ 758. (Douarnenez) lestad, tr. «beau-père (époux de la mère dans le remariage).»

  • leztud
    leztud

    plur. Beaux-parents.

    ●(1909) BOBL 17 juillet 238/1b. goude beza poket d'he lez-tud.

  • lezvab
    lezvab

    m. lezvibion Beau-fils.

    ●(1499) Ca 124a. Lesmap. g. filastre.

    ●(1659) SCger 156b. les vap, tr. «beau fils.» ●(1732) GReg 87a. Beau-fils, fils du mari, ou, de la femme, tr. «lesvap. p. lesvibyen.»

    ●(1876) TDE.BF 398a. Les-vap, s. m., tr. «Fils d'un premier lit de l'un des époux.»

    ●(1911) BUAZperrot 828. hag e klaskas laza e lez-vab Judual. ●(1977) PBDZ 758. (Douarnenez) lezvab, tr. «beau-fils.»

  • lezvamm
    lezvamm

    f. –où Belle-mère, marâtre.

    ●(1499) Ca 124a. Lesmam. g. marrastre.

    ●(1659) SCger 76b. marastre, tr. «lesvam.» ●156b. les vam, tr. «belle mere.» ●(1732) GReg 88b. Belle-mere 2e Femme de nôtre Pere, tr. «Lesvamm. p. lesvammou.» ●(1752) PEll 529. Les-mam, Belle-mere, seconde femme de mon Pere.

    ●(1848) GBI I 530. Malloz ar gliz a gouez d'ann traon, / A roan-me d'al les-vammo, tr. «La malédiction de la rosée qui tombe en bas, / Je la donne aux marâtres. » ●(1867) GBI I 266. Me am euz ul lez-vamm, ar wasa 'zo ganet, tr. «J'ai une marâtre, la plus méchante femme qui ait vu le jour.» ●(1857) CBF 128. Dibaot les-vamm a gar ive / Bugale all keit hag he re, tr. «Il est rare qu'une belle-mère aime, autant que les siens, les enfants d'un autre lit.» ●(1869) KTB.ms 14 p 54. Kement-se a zo ann derzienn-leaz, a lâras d'ehan al lezvamm, hag a dremeno hep-dâle. ●(18--) KTB.ms 14 p 51. Merc'h an oac'h (…) a oa kazet gant he lezvamm.

    ●(1903) MBJJ 285. birviken na blekje o lez-vamm da zevel anê. ●(1911) BUAZperrot 432. He lez-vamm evit en em zizober diouti he c'hase bemdez da ziouall al loened. ●(1929) FHAB Meurzh 93. O kredi re vuan tamallou gaouiad e lez-vamm. ●(1977) PBDZ 758. (Douarnenez) lezvamm, tr. «belle-mère.»

  • lezverc'h
    lezverc'h

    f. –ed (famille) Fillâtre.

    ●(1499) Ca 124a. Lesmerch. g. fillastre.

    ●(1732) GReg 88b. Belle-fille, fille d'un autre lit, tr. «En Leon. Lesverc'h. p. lesverc'hed.»

    ●(1876) TDE.BF 398a. Les-verc'h, s. f., tr. «Fille du premier lit de l'un des époux, fille par alliance avec son père ou sa mère.»

    ●(1911) BUAZperrot 433. va lez-verc'h he deus adarre kuzet bara en he zavancher da rei d'ar paour. ●(1924) FHAB Genver 13. kement e kasea he lez-verc'h.

  • lezverc'h-kaer
    lezverc'h-kaer

    f. (famille) Fillâtre.

    ●(1939) MGGD 64. eur vaouez a-zoare da veza lezverc'h-kaer d'ezi.

  • lezvreur
    lezvreur

    m. lezvreudeur (famille) Frère consanguin ou utérin, demi-frère.

    ●(1752) PEll 529. Les-breuzr, Beau-Frere.

    ●(1889) ISV 278. Fant Madec lezvam Godik ha Per Madek he lezvreur.

    ●(1904) BOBL 03 décembre 11/1a. Al lez-vamm hag al lez-vreudeur. ●(1952) LLMM 34/44. (Douarnenez) Lezvreur (dist. lezbreur) : demi-frère.

  • lezvugale
    lezvugale

    plur. (famille) Beaux-enfants d'un mariage précédent.

    ●(1732) GReg 87a. Beaux-fils & belles-filles, tr. «Les-vugale.»

    ●(1906-1907) EVENnot 2-3. (Priel) Dotual a ra honnez he lez-vugale ma c'he eun druez, tr. «Maltraîter, fouailler.» ●(1912) MMKE X. na gar ket nemeur al lez-vugale.

  • lezwentat
    lezwentat

    v.

    (1) V. impers. Venter légèrement.

    ●(1947) TNOG I et TNOG II).">TNOG 5/24. (Tregor ha Goelo) Lezwentat, verb. : ober avel un tammig. Lezwentat a ra. Ar ger-mañ a zo ennañ lez, a gaver e lez-vamm, e ledenez, hag a zo implijet gant ur ster-bihanaat. An hevelep ger eo hag ar ger lez (an divlez, lez ur ster) deuet eus al latin latus, kostez.

    (2) V. tr. d. Aérer.

    ●(1947) TNOG I et TNOG II).">TNOG 5/24. (Tregor ha Goelo) Lezwentañ a zo implijet ivez e Gwelo, da dalvezout lakaat un damavel da dremen war pe en un dra bennak.

  • lezwreg
    lezwreg

    f. Concubine.

    ●(1905) BOBL 04 novembre 59/3e. eun den hanvet Ar Gall, hag eur plac'h hanvet Bolonjer, a veve evel gwaz ha gwreg. Eur chikan o vea savet etrezê o daou, Ar Gall a dapaz e fuzul hag a leuskaz eun tenn var e lez-vreg. ●(1906) BOBL 09 juin 90/2a. eun den hanvet Chauvin, pa oa dihunet, a anzavaz e oa hennez korf an hini a zervije da lez-vreg d'ezan. ●(1911) BOBL 11 février 320/1d. potr Pluskellek (…) a zigase d'e lez-wreg, euz an eil sizun d'eben, eur pez ugent lur.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...