Devri

Recherche 'leze...' : 16 mots trouvés

Page 1 : de leze (1) à lezennourez (16) :
  • leze
    leze

    s. = (?).

    ●(1867) BUE 178. al leze a oe groet divezatoc'h gant tremen pemp kant test all.

  • lezel
    lezel

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Laisser.

    ●(1499) Ca 62b. lesell. ●123b. Lesell. g. laissier.

    ●(1659) SCger 156b. lesel, tr. «laisser.» ●(c.1718) H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. Vous aués tout pris le bon, et ne m'aués laissé que le meschant, tr. «quemeret hoües er choes, ha n'hoües leset tin nemeit en dilés.»

    ●(1860) BAL 90. lezer dle da baea. ●(1872) ROU 74a. Laissez-moi abattre autant d'arbre[s] que je pourrai en une année, tr. «Va lizt da ober ur bloavezad discar guez. ●(1888) SBI II 174. Lezomp eta bêlec ar Gô / Da gonta faribolenno ! tr. «Laissons donc le prêtre Le Goff / Débiter ses fariboles !»

    (2) Laisser, délaisser.

    ●(1650) Nlou 28. an bugale mat, / A laesas tiz mat ho chatal, tr. «les bons bergers / abandonnèrent aussitôt leur bétail.»

    ●(1849) LLB 79. Hui er guélo kent pel é lezél er vicher.

    (3) Quitter.

    ●(1557) B I 291. Guell ve dif appell lesell bro, tr. «J'aime beaucoup mieux quitter le pays.» ●(1575) M 270. Er ret eo feru meruell, ha lesell an bet man, tr. « Car il faut absolument mourir et quitter ce monde. »

    (4) Lezel ub. e : laisser qqn en (peine, etc.).

    ●(1530) Pm 71. Ma map ham ny flam hir amser / Guenez ouff leset en caleter, tr. «Mon fils et mon neveu, certes longtemps, / Par toi je suis laissée en peine.» ●87. Ha ho lesell flam hyr amser / Quer mam roen bet en caleter, tr. «Et de vous laisser certes longtemps, / Chère mère du Roi du monde, en peine.»

    (5) Lezel udb. gant ub. : laisser qqc. à qqn.

    ●(1849) SBI II 188. Lest ar c'hebel gant an noblans, tr. «Laissez les chapeaux à la noblesse.»

    (6) Lezel e chaok, e storlok, e strak : se taire.

    ●(1861) MILg 246. E rankfemp c'hoaz, ni kannaded, / Beza gwisien ar Jesuisted, / Lezel hor strak, plega touchenn, / Ha war ho guer bale kempenn. ●(1878) EKG II 168. Lez da jaok, eme ar c'habiten.

    ●(1909) HBAL 29. Lez da storlok zo gwelloc'h d'id. ●(1927) TSPY 40. Ro peoc'h ha lez da storlok.

    (7) Pousser (un cri), exhaler, laisser (une plainte).

    ●(1911) SKRS II 129. dioc'htu e lezas eur skrijaden. ●(1915) HBPR 191. Ar belek ne lezaz ket eur glemmaden. ●(1928) FHAB Mezheven 219. ar c'haz a lezas eur glemmadenn hir hag a gouezas, a-fardigleo, d'an douar, maro-mik.

    (8) Lezel da ober leton : laisser en jachère.

    ●(1920) KANNgwital 205/111. An anter euz an douar ebaen (lire : hepken) a veze labouret, an anter all a veze lezet da ober letoun.

    (9) Lezel udb. a-dreuz : laisser qqc. de côté, laisser tomber qqc.

    ●(1894) BUZmornik 172. lezel he fedennou hag he devosionou a dreuz. ●218. ar seurt traou-ze a c'heller hag a dleer zoken da lezel a dreuz pe a gostez evit eur pennad.

    (10) Lezel udb. foran, a-dreuz-foran : laisser qqc. de côté, laisser tomber qqc.

    ●(1857) CBF 92. Warc'hoaz ec'h hadimp ar gwiniz hag e vezo red d'e-omp lezel pep tra a-dreuz for-han, tr. «...nous devrons laisser de côté tout autre chose.» ●(1876) TDE.BF 211a. list pep tra foran, tr. «laissez tout de côté (pour faire ceci ou cela, ou bien, allez-y, toute affaire cessant).»

    ●(1924) NFLO. côté. laisser tout de côté pour..., tr. «lezel pep tra a-dreuz-foran evit...»

    (11) Lezel a-gostez : laisser de côté.

    ●(1869) FHB 221/100b. List a gostez loc'horriou ar bed. ●(1894) BUZmornik 218. ar seurt traou-ze a c'heller hag a dleer zoken da lezel a dreuz pe a gostez evit eur pennad.

    ●(1907) PERS 275. lezel ho pranellou a gostez, evit mad. ●297. lezet ganthan a gostez, pell a oa, he zeveriou a gristen. ●(1926) FHAB Gwengolo 339. Kement-man n'eo ket lavaret eo dleet lezel a-gostez ar galleg.

    (12) Lezel ub. d'en em arat : laisser qqn se débrouiller.

    ●(1924) NFLO. laisser qq'un se gouverner seul, tr. «lezel u.b. d'en em arat.»

    (13) Lezel ar barr da dremen : laisser passer la tempête.

    ●(1894) BUZmornik 312. mes lezel a rea ar barr da dremen hep lavaret ger.

    (14) Lezel e vuhez gant ub. : laisser la vie sauve, donner quartier à qqn.

    ●(1878) EKG II 95. mad, me a lez ganeoc'h ho puez.

    (15) Lezel pep frankiz : laisser toute liberté.

    ●(1911) BUAZperrot 302. rak Dioklesian (…) a leze pep frankiz gant ar re a oa endro d'ezan da heuilh ar relijion a garent.

    (16) Lezel e fraost : laisser en friche.

    ●(18--) SAQ II 396. Doanius eo guelet eur park lezet e frost.

    (17) Lezel ub. en e vadober : laisser qqn agir à sa guise.

    ●(1872) ROU 108b. Il fait ce qu'il veut, tr. «Lezed e vez en e vad-ober.» ●(1880) SAB 11. An Iliz a lez peb ini en e vadober.

    (18) Lezel udb. da gouezhañ en e douez : laisser partir qqc. à l'abandon.

    ●(1866) FHB 99/372b. ma ne vir ket mad ar zabat, an deiz santel, mar lez aneza da goueza en he douez.

    (19) Lezel ub. da durlutat : laisser qqn dire, faire.

    ●(1908) PIGO II 85. O, lezet an dud da lavaret ! Lezet ar chouaned da durlutat en-dro d'am diouskouarn…

    II. [devant un v.]

    A. [devant un infinitif]

    (1) Autoriser, permettre, laisser faire.

    ●(1874) FHB 494/191b. ar folliennig a lezaz he dibrada.

    ●(1907) PERS 357. Pa zavaz an deiz, e lezaz kemeret eun tam soursi outhan. ●(1911) BUAZperrot 688. O lezel da veza breset / Ouspen ar vez, a vez pec'hed. ●(1915) HBPR 126. Lezennou hor c'houent na lezont ket ober traou evel-se. ●(1923) KNOL 247. Te 'lezo kregi ennout. ●(1935) BREI 434/2a. Na lezomp ket kerzet war hon zreid !

    (2) Cesser de.

    ●(1576) Cath p. 16. les lauaret an sceurt traezouse, tr. «Cesse de dire de pareilles choses.»

    B. [empl. devant une subord. amenée par la part. verb. «e»] Autoriser, permettre, laisser faire.

    ●(18--) SAQ II 192. Na lezit ket e kuesfemp e tentasion.

    III. V. intr.

    (1) Lezel da : ne pas, omettre de.

    ●(1576) H 51. an mat hon eux laeset da ober, tr. « the good which we have omitted to do. » ●(1612) Cnf 11a. rac ma endeueus læset da confes dré é gouuizyeguez (…) vn pechet maruel bennac. ●13a. an pechet pé pechedou, læset gantaff da confes. ●14a. ha læsel da lauaret, an particulariteou dishonest. ●30a. Lessell da cleuet offeren da sul (...) eguit monet da chasseal so pechet (...) Lesell da cleuet offeren eguit monet dan foaryou.

    ●(1732) GReg 673b. Omettre, ne pas faire, tr. «Lesel da ober.»

    ●(1870) FHB 265/30a. o clask gouzout petra oa an dever all-ze en devoa lezet da ober.

    ●(1910 YPAG 7. Sell ! ma zi 'm eus lezet da skubat !

    (2) Lezel hep : ne pas, omettre de.

    ●(1612) Cnf 30a. Lesell hep cleuet offeren. ●63b. Lesell an Eufryou à trugarez hep ho ober.

    ●(1752) BS 342. mar en devise memes commanset scriva ul liseren, e lese ep e achui.

    ●(1862) JKS 46. mar teuomp da lezel heb ober ar pez omp boaz da ober bemdez. ●(1870) FHB 265/29a. e lezan eb kemmeret. ●(1887) SRD 17. Ar c'hiz a ioa eta enn amzer-ze lezel hep ober certen labouriou da vener.

    ●(1922) SAIL 16. Doue ne fellas ket d'ean lezel hep o c'hastizan. ●(1935) BREI 431/3d. Koulskoude, ar re-man a lez hep kregi warnan.

    (3) Lezel da gas, da vont : laisser tomber, courir, couler.

    ●(1914) MAEV 188. lez da gas, emon-me, mar gellan en em denna kempen ac'halen, m'em bezo traou da gonta divezatoc'h ! ●(1923) KNOL 296. Oh ! lez da gas. Ama ez eus diou fusuilh garget, eme Ian. ●(1936) CDFi 8 fevrier. Lez da vont, paotr Marianna. ●(1947) BIKA 54. Lez da gas, Jakez !

    IV. V. pron. réfl. En em lezel.

    (1) Se laisser.

    ●(c.1500) Cb 42a. ga. qui trebuche souuent. b. nep en nem laes da coezaff alies. ●(1612) Cnf.epistol 17. en em lesell da bezaff souillet gant an fanc. ●(1621) Mc 93. ouz en em lesel da bezaff fez.

    ●(1852) MML 109. en em lesel da vont, hep delc'h, d'he disurjo.

    (2) En em lezel gant re arall =

    ●(1767) ISpour 385. Rac mar dé ordreinnet d'er Priédeu bout itré d'ai inourabl hac honnest é pep tra, terriplet é vou condannet guet Doué, er ré vou malhuruss assess eit hum lezel guet ré-ral.

    V.

    (1) Lezel kabestr gant ub. : voir kabestr.

    (2) Lezel kabestr war e choug gant ub. : voir kabestr.

    (3) Lezel kabestr hir war ar choug : voir kabestr.

    (4) Lezel kordenn gant ub. : voir kordenn.

    (5) Lezel ub. en e roll : voir roll.

    (6) Lezel an dorn gant ub. war ub. : voir dorn.

    (7) Lezel ub. war e gement all : voir kement.

    (8) Lezel an arar e-kreiz an erv : voir arar.

    (9) Lezel da vont gant an avel : voir avel.

    (10) Lezel ar voul da dreiñ : voir boul.

    (11) Lezel udb. war e revr : voir revr.

  • lezenn .1
    lezenn .1

    f. –où

    I.

    A.

    (1) Loi.

    ●(1499) Ca 119b. Laesenn. g. loy. ●(1612) Cnf 59b. dré an læsenn.

    ●(1659) SCger 156b. lesenn, tr. «loy.» ●(1732) GReg 581a. Loi, tr. «Lésenn. p. lesennou. Van[netois] léseenn. p. lésenëu.»

    ●(1915) HBPR 126. Lezennou hor c'houent na lezont ket ober traou evel-se.

    (2) Den a lezenn : homme de loi.

    ●(1883) KNZ 68. N'euz ket kaeroc'h skouer d'ann dud a lezen. ●(1889) SFA 90. den a lezenn desket meurbed.

    ●(1903) MBJJ 147. peuz-henvel eo ouz hini an dud a lezen.

    (3) En anv al lezenn : au nom de la loi.

    ●(1906) KANngalon Mae 113. En hano al lezen, me lavar, freuz !

    (4) Danvez-lezenn : proposition de loi.

    ●(1936) BREI 454/1d. sevel eun danvez-lezenn.

    B.

    (1) Dougen ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1732) GReg 581b. Etablir une loi, tr. «douguen ul lésenn.»

    ●(1894) BUZmornik 879. pa zougaz an daou impalaer (...) eul lezenn a varo a enep ann holl gristenien. ●(18--) SAQ II 119. al lezenn-ze a vije bet douget en eun taol kount.

    ●(1907) BSPD I 25. Mes sant Télesfor-é, en deus douget ha spiset el lézen. ●(1915) HBPR 38. eun alvokat (...) a lakeaz dougen al lezen-ma.

    (2) Embann ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1915) HBPR 23. e lakeas he hano evit embann al lezennou nevez. ●115. Ar Roue a nac'has lakaat he hano evit embann al lezenn.

    (3) Spizañ ul lezenn : promulguer une loi.

    ●(1790) MG 150. Réd-è aboeissein d'el lezenneu spizét a berh en dud e zou é carg.

    ●(1907) BSPD I 25. Mes sant Télesfor-é, en deus douget ha spiset el lézen. ●(1913) AVIE 15. Sézar August e spizas ul lézen e hourhemenné nivérein en dud e oé ér bed abéh.

    (4) Plegañ d'al lezenn : se plier à une loi.

    ●(1915) HBPR 37. An Assemblée nationale a laka e ranko ar veleien plega d'al lezennou. ●126. Esa 'reaz kozeal d'ar seurezet divar benn plega d'al lezennou.

    (5) Fardañ, ober ul lezenn =

    ●(1732) GReg 581b. Etablir une loi, tr. «Ober ul lésenn.»

    ●(1915) HBPR 104. farda eul lezen. ●222. e derou miz ebrel 1796 e fardaz al lezen-ma.

    (6) Mirout al lezenn : observer la loi.

    ●(1839) BSI 44. ferm da viret al lezenn, hep disputal var nezi.

    ●(1904) SKRS I 112. Jezuz (…) a vire gant he ziskibien lezennou Moïzez.

    (7) Strishaat al lezenn : rendre la loi plus sévère.

    ●(1911) BUAZperrot 237. Strisât al lezennou (...) hag o laoskât.

    (8) Dousaat, frankaat, distrizhañ, distenn, laoskaat al lezenn : adoucir la loi.

    ●(1869) FHB 213/25a. ma teu avechou da zousaat unan bennag euz he lezennou.

    ●(1906) KANngalon Gwengolo 200. Eaz e vezo ma kerer frankaat al lezen ha guellaat anezhi. ●(1911) BUAZperrot 237. Strisât al lezennou (...) hag o laoskât. ●240. an Iliz a zistrisa he lezennou. ●(1912) BUAZpermoal 248.an Iliz a zistenn he lezennou.

    (9) Seveniñ d'al lezenn =

    ●(1915) HBPR 224. Koulskoude, ne oa ket kredet seveni d'al lezen penn da benn.

    (10) Freuzañ ul lezenn : abolir, abroger une loi.

    ●(1907) KANngalon Gwengolo 484. hag al lezen-ze eo a zo c'hoant da freuza.

    (11) Terriñ al lezenn : enfreindre la loi.

    ●(18--) SAQ II 271. prizoniou da lakaat ar re 'dorr al lezennou-ze.

    ●(1911) SKRS II 117. en eur derri he lezennou. ●(1915) HBPR 102. Terri a reont, bemdez, lezennou ar vro.

    (12) Terriñ al lezennoù : abroger les lois.

    ●(1925) DLFI n° 7/2a. Ni a faotr dezhom, emezho, a vez-fe torret tout al lezennou laïk.

    C.

    (1) Ligne de conduite.

    ●(1982) PBLS 562. (Langoned) lesenn, tr. «ligne de conduite.»

    (2) Morale.

    ●(1982) PBLS 562. (Langoned) lesenn, tr. «morale.» ●petra oa lesenn ar sarmon hiriw ?, tr. «quelle était la morale du sermon aujourd'hui.»

    II. (religion)

    (1) Lezenn gentañ : ancien testament.

    ●(1877) MSA 247. ar Batriarchet hag ar Frofetet euz al Lezen genta.

    (2) Lezenn gozh : ancien testament.

    ●(1869) HTC 184. en amzer al lezen goz. ●(1894) BUZmornik 434. eur belek santel euz al lezenn goz.

    ●(1902) KANNgwital 1/3. enn amzer al lezen goz. ●(1913) FHAB Mae 143. Beteg maro Hor Zalver al Lezenn-Goz a jomas en he sav.

    (3) Lezenn nevez : nouveau testament.

    ●(1869) HTC 269. d'ar Pantekost kenta euz al lezen nevez.

    ●(1900) MSJO 213. hag e kavint enhan eun tenzor er seurt n'o deus ket guelet nag an dud o deus bevet dindan al Lezen goz, nag ar re o deus bet dindan al Lezen neves.

    (4) Lezenn gristen : religion chrétienne.

    ●(1903) MBJJ 92. disket d'ê ive al lezenn gristen. ●(1904) KANNgwital 17/132. ar visteriou ne goumprenomp ket el lezen gristen. ●(1909) FHAB Gwengolo 270. e tispleger c'hoaz, a drugare Doue, al lezen gristen, e yez hon tadou.

    ►absol.

    ●(1821) SST vii. Crechenion courageus peré en dès souffret quement eit hou lezen. ●(18--) GBI I 122. pe gouitad da lezenn, tr. «renoncer à ta loi.»

    ●(1932) BRTG 16. ur voéz fur ha didrous, ur voéz a lézen. ●36. n'ou dès ket muioh a lézen eget er chas.

    (5) Ar gwir lezenn : la religion chrétienne.

    ●(1907) BSPD I 24. de zihuen er fé, de bredeg er guir lézen.

    (6) Tablennoù, tablezenn al lezenn : les tables de la loi.

    ●(1783) BV 3380. tablesen al lesen ha goallen aron.

    ●(1866) HSH 61. tablennou al lezen.

  • lezenn .2
    lezenn .2

    f. –où

    I. Lisière.

    ●(1659) SCger 74a. lisiere, tr. «lesenn.» ●(1732) GReg 578a. Lisiere, extremité d’un Champ, d’une Forêt, d’une Province, d’un Roïaume, tr. «Lezenn. p. lezennou.»

    ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. lezenn, pour gourimen, goulienn, lisière.

    II. Laisse.

    (1) Laisse pour accoupler les chiens de chasse.

    ●(1633) Nom 175a. Numella : lesse ou laisse du collier : lesen, cordennic reun da stagaff ouz collier an chaçc.

    ●(1732) GReg 569a. Lesse, corde à accoupler les chiens de chasse, tr. «Lésenn. p. lésennou.» ●Mener les chiens en lesse, tr. «Cundui ar chaçz gand al lésenn.»

    (2) A-hed al lezenn : en laisse.

    ●(1689) DOctrinal 193. en roas d’an den-gentil-se da conduy euel ur barbet pe ur lefren à het ar lesenn.

    III. Lange, drapeau.

    ●(1659) SCger 45b. drapeau, tr. «lesennou.»

    IV. = (?).

    ●(c.1820) COF 19. Ar viou fresq diouc'h an nos / Zo yac'hedus abars repos, / gant e neuyo ar veleyen / Ebars er vi var al lezen.

  • lezenn-diazez
    lezenn-diazez

    f. Constitution.

    ●(1941) ARVR 28/3e. adkempenn lezenn-diazez ar vro.

  • lezenn-font
    lezenn-font

    f. Constitution.

    ●(1907) KANngalon Gwengolo 485. chench, m'ar bez red, lezenn-fount Bro-Zaoz.

  • lezenn-stur
    lezenn-stur

    f. Constitution.

    ●(1962) BAHE 33/2. da goñferañsiñ diwar-benn al Lezenn-Stur.

  • lezennadur
    lezennadur

    m. –ioù Législation.

    ●(1931) VALL 421b. Législation, tr. «lezennadur m.»

  • lezennadurezh
    lezennadurezh

    f. –ioù Législation.

    ●(1926) CBOU 6/83. lezennadurez an dimeziou. ●(1931) VALL 421b. Législation, tr. «lezennadurez f.»

  • lezennañ / lezenniñ
    lezennañ / lezenniñ

    v. tr. d. Borner, limiter.

    ●(1732) GReg 104a. Borner, terminer un champ, une province, tr. «lèzénna. pr. lèzénnet.»

    ●(1876) TDE.BF 400b. Lezenni, v. a., tr. «Fixer des bornes, des limites.»

  • lezennata
    lezennata

    v. Légiférer.

    ●(1931) VALL 421b. Légiférer, tr. «lezennata.»

  • lezennel
    lezennel

    adj. Civil.

    ●(1931) VALL 123b. année civile, tr. bloavez lezennel.

  • lezenniñ .2
    lezenniñ .2

    v. Mettre des laisses (aux chiens de chasse).

    ●(1732) GReg 569a. Mettre des lesses aux chiens, tr. «lésenni chaçz.»

  • lezenniñ / lezennañ .1
    lezenniñ / lezennañ .1

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Diriger par les lois.

    ●(1732) GReg 737a. Policer, faire des Réglemens de Police, tr. «Lésenna. pr. lésennet.» ●Politique, l'art de gouverner, & de policer les états, tr. «Ar sqyand da c'hoüarn, ha da lésenna stadou.»

    (2) Marquer par la loi.

    ●(1857) HTB 26. Muzur ar mann a oa lezened evit pep hini. ●210. an dra a zo lezenet krenn.

    (3) Morigéner (sens ancien).

    ●(1732) GReg 638b. Morigener, tr. «Lésenna. pr. lésennet.»

    II. V. intr. fam. Faire la loi.

    ●(1947) YNVL 29. n'eo ket c'hoazh hiziv e teuy va bigoudenn da lezenniñ e ti Kornatin an Nedeleg.

  • lezennour / lezenner
    lezennour / lezenner

    m. –ion Législateur.

    ●(1732) GReg 567b. Legislateur, tr. «Lézénnour. p. lésénnouryen.» ●(1744) L'Arm 215b. Legislateur, tr. «Lézeennourr.. nerion.»

    ●(1847) MDM 49-50. Na gredit ket (…) d'al lezenneirien divar ar meaz, rag uzurerien int. ●(1855) BDE 240. hur Roué hag hur lezennour. ●(1879) GDI 20. Jésus-Chrouist, el lézennour souveræn.

    ●(1910) FHAB C'hwevrer 38. N'eus ket a lezennou hep lezenner. ●(1911) BUAZperrot 365. el leac'h m'edo neuze lezennourien wella an amzer-ze oc'h ober skol var ar gwir. ●666. al lezennourien goude ar vourrevien. ●(1924) FHAB C'hwevrer 72. hanoiou an daou lezenner o deus nac'het o bro. ●(1931) VALL 421b. Législateur, tr. «lezennour pl. ien.» ●(1934) BRUS 303. Le législateur, tr. «el lézennour –erion.»

  • lezennourez
    lezennourez

    f. (politique)

    (1) (Assemblée) qui légifère, (Assemblée) législative.

    ●(1847) FVR iii. Enn nao war-n-ugent a vis Du, 1791, ann Asamble, hanvet neuze al Lezennourez.

    (2) [emploi adj.] Stroll Lezennourez : Assemblée Législative.

    ●(1847) FVR 26. Beach vad d’ezhi, mes chetu arru ann Asamble Legislativ, pe Stroll lezennourez, en deiz kenta a viz Here, 1791.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...