Recherche 'loa...' : 50 mots trouvés
Page 1 : de loa (1) à loavus (50) :- loaloa
f. –ioù
I.
(1) Cuillère.
●(1499) Ca 127a. Loa. g. cullier. ●(c. 1501) Lv 235/119. loa gl. cocular. ●(1633) Nom 163a. Cochleare : cuillier : loà.
●(1659) SCger 35b. cuiller, tr. «loa pl loaiou.» ●157a. loa p. loaiou, tr. «cueillier.» ●(1732) GReg 239a. Cuillier, ou, cuilliere, tr. «Loa. p. loayou. (Van[netois] Loë. p. loëyëu.) Treg[or] loa. p. loayo.»
●(1857) CBF 6. dastumit al loaiou, tr. «ramassez les cuillères.» ●(1897) EST 86. ul luei koed.
●(1939) RIBA 64. get hé loé.
►[au plur. après un art. ind.] Ul loaioù : un ensemble de couverts.
●(1931) VALL 166b. un couvert d'argent, tr. «eul loaiou arc'hant.»
(2) Outil de sabotier pour creuser le bois.
●(1982) PBLS 530. (Langoned) loaioù, tr. «tarières à extrémité creuses (outil de sabotier).» ●(1982) HYZH 147/18. (Treboull) ar parwar d'ober stumm ar votez hag al loaioù da doulliñ.
(3) =
●(1744) L'Arm 275a. Pellatre, tr. «Loai ag er bâle dan. f.»
(4) Godet de roue de moulin.
●(1964) BAHE 40/47. Met da gentañ-holl e rankas Bertina gwelout ar vilin. Dishañval e oa diouzh hini ar Pont Kozh. Amañ e oa barazhioù d'an tourlant, e-lec'h loaioù, en askont d'an dour bihan.
(5) Pod al loa : cuilleron.
●(1744) L'Arm 431b. Cueilleron, tr. «Pod el loay.. deu el loay m.»
(6) =
●(1906-1907) EVENnot 19. (Langoad) Loaiou an diaoul houarn a zo melget, tr. «Pointes doubles, socs qui recouvrent les dents de l'extirpateur métallique.»
II.
(1) (argot de La Roche-Derrien) Loa vihan : café.
●(1885) ARN 30. Café. – Br. Kafe. Arg[ot] : 1. Pipi-du, Pierre (nom d'homme) noir ; et peut-être : urine noire. 2. Loa vihan ; littéralement : petite cuiller. – Il n'entre pas un mot d'argot proprement dit dans ces deux expressions.
(2) [au plur.] sens fig. Jambes.
●(1982) PBLS 539. (Sant-Servez-Kallag) loaioù, tr. «(argot) jambes.»
III.
(1) C'hoari e loa :
●(1908) PIGO ii 84 (T) E. ar Moal. Eur markiz bennak an ije gret trouz, touet Doue ha c'hoariet e loa.
(2) Bezañ ledan plas e loa : bezañ beg bras.
●(1953) LLMM 43/15 (T) J. Konan. Hogen, mar deo Jeffig frammet-mat ha kreñv, n'eo ket ledan plas e loa.
(3) Lipat e loa / Lonkañ e loa : mourir.
●(1838) CGK 7 (Ku) P. Proux. Var ma fe camaradet / Terrub e zon bet stropet : Credi a ren, en tol ma, / E ranqc'hen (lenn : e rankchen) lipat ma loa. ●(1862) PDF 3 a viz Mae Ao. Huon (d’après FHAB Ebrel 1938/111). Kanit, kanit, koukou, bep bloa, / Ha c'houi, tud sot, lipit ho loa. ●(1866) BOM 54 (Ku) P. Proux. War ma fe ! ma mignounet, / Divalo oun bet gwasket. / Sonjal a rean, e taol ma, / E renkchenn lipad ma loa, tr. P. Proux «... Je croyais bien que j'allais, cette fois-ci, avaler ma cuiller.» ●(1866) FHB 55/21b Pêrig ar Breton. Eur veac'h croguet mad ar c'holera en eun den, ez eo coulz dezan ober he zonj ha sina mad he baperiou evit ar bed-all; rag riscus-bras e ranco lipat he loa. ●(1885) ARN 44 (T) N. Kelien. Lipa ou lonka he loaio, mot à mot, lécher, avaler ses cuillers, se noyer.
●(1912) MELU XI 205. Lipat e loaio, tr. E. Ernault «Lécher ses cuillers, mourir.» Cf. Bleuniou Breiz, Quimperlé, 1862, p. 184; 2e éd. 1888, p. 156, où l'expression lipet ho loa traduite (et vous, nigauds,) «léchez votre cuiller», a une application moins lugubre; ce doit être quelque chose comme «brossez-vous le ventre». ●(1912) RVUm 316 (Gu). Lonkein é déad, tr. P. ar Gov «Avaler sa langue. Var. lonkein é loé.» ●(1958) BRUD 4/81 (K) Y. ar Gov. «Ema lipet ganti he loa !»
(4) Lipat e loa / Lonkañ e loa : épouser une jeune femme (plutôt qu’une vieille).
●(1912) MELU XI 205 (T-Kervaria-Jular). Welloc'h e ganin lipan loaio 'wid zével zaout, tr. E. Ernault «J'aime mieux lécher des cuillers que d'élever des vaches (c'est-à-dire épouser une jeune qu'une vieille) (Kermaria-Sulard.) «Lécher des cuillers» veut dire ici «élever des enfants», et «élever des vaches» soigner une vielle femme.»
(5) Kouezhañ evel ur sac'had loaioù :
●(1834) SIM 91 A.-L.-M. Ledan. An ene, spouronet oll, a leusqas ur griaden, hac a guezas var al leur evel ur zac'had loayou.
●(1923) BUBR 25/415 (L) Loeiz ar Floc'h. An toer (...) a gouezas a-fardakleo d'an douar, evel eur zac'had loaiou. ●(1950) LLMM 23/45 (T) *Jarl Priel. Ha p'en em gavas dirak ar gantouilhenn-se, war hed nebeut e kouezhas evel ur sac'had loaioù war al leur-di.
(6) Sachañ e loaioù : se tirer d’une situation.
●(1982) PBLS 539 (K-Langoned). sach da loaioù ganit, tr. J.-Y. Plourin «tire-toi de là».
(7) Dispakañ e loaioù : sauter.
●(1982) PBLS 539 (K-Langoned). dispak da loaioù, tr. J.-Y. Plourin «saute !»
(8) Paseal al loa c'houllo dre c'henoù ub. :
●(1934) CDFi 30 juin (L) *Ab-Sulio. Paseal al loa c'houllo dre hor genou !
(9) Bezañ tost e loa d'e soubenn : avoir la tête près du bonnet.
●(1984) LPPN 713 (K). (Poullaouen) «tost e loa d'e souben» B 12/8 la tête près du bonnet, harpagon.
(10) Na vont gant e loa d’ar pod evel-se : ne pas s’en tirer comme ça.
●(2003) TONKA 73. Hola ! ma den mad. N’efet ket gand ho loa d’ar pod evel-se. Me ‘m-eus bet urz da gemer ho permi ha ma na roit ket anezañ din e teuio ar polis da gerhad anezañ.
(11) Na c'houzout eus pe goad ober loaiou : voir koad.
- loa-blatloa-blat
f. loaioù-plat Truelle, gâche.
●(1557) B I 67. Ha morzolou ha loaou plat, tr. «des marteaux et des truelles.»
- loa-bod
- loa-gafeloa-gafe
f. loaioù-kafe Cuillère à café.
●(1774) AC 79. leiz eul loa gaffe, tr. «une cuillérée à café.»
- loa-gogloa-gog
f. loaioù-kog (cuisine) Louche.
●(1958) BRUD 4/26. ar gontel da zrailha boued... al loa gog...
- loa-jardinloa-jardin
f. (horticulture) Houlette de jardinage.
●(1744) L'Arm 289b. Houlette ou Déplantoir, tr. «Loay-jardrin.»
- loa-laezh
- loa-raned
- loa-vañsonloa-vañson
f. Truelle.
●(1499) Ca 127a. Loa maczon. g. truelle. ●(1633) Nom 195b. Trulla : truelle : vn loà maçcoun.
●(1659) SCger 122a. truelle, tr. «loa masson p. loaiou.» ●157a. loa masson, tr. «truelle.» ●(1732) GReg 943b. Truelle, tr. «Loa vaçzon. p. loayou vaçzon. Van[netois] loy vaçzon. p. loéyéü vaçzon.» ●(1744) L'Arm 392b. Truelle, tr. «Loy vasson.. loyeu-vasson.» ●(17--) ST 62. Kemer da loa-vasoun, tr. «Prends ta truelle.»
●(1876) TDE.BF 407v. Loa-vasoun, s. f., tr. «Truelle de maçon.»
- loa-vañsonañloa-vañsonañ
f. Truelle.
●(1986) CCBR 121. (Brieg) la grande truelle, tr. «al loa vañsonañ al loaioù m-.»
- loa-vihan
- loa-vouched
- loa-vrasloa-vras
f. loaioù-bras (cuisine) Louche.
●(1633) Nom 163a. Tudicula : grande cuillier : loà pot, loà bras.
- loa-zourloa-zour
f. loaioù-dour
(1) (botanique) Nénuphar.
●(1499) Ca 127a. Loa an dour. vne herbe. ●(1633) Nom 91b. Potamogeton, fontinalis, folio betæ : espi d'eau : loyou dour.
●(1732) GReg 218a. Cotyledon, plante, tr. «loayou-dour.»
●(1876) TDE.BF 407b. Loa-zour, s. m., tr. «Lys aquatique, nymphéa, nénuphar.»
(2) Aube de roue de moulin.
●(1889) ISV 170. En eun taol e voue treinet ha strinket var rod ar vilin. He c'horf a voue flastret gant al loaiou dour.
- loaegennloaegenn
f. Vache qui a du mal à marcher, à avancer.
●(1983) LLMM 219-220/266-267. Ha ne oa ket al loen-se (...) nag ur banuvenn, nag ur c'haonac'henn, nag ul loêgenn, met ur vuoc'h ha na oa par dezhi.
- loaekloaek
voir loaiek
- loagenn
- loaiad / loaadloaiad / loaad
f. –où
I. Contenu d'une cuillère.
●(1732) GReg 239a. Cuillerée, tr. «Load. p. loadou. loyad. p. loyadou. loayad. p. loayadou. Van[netois] loëyad. p. loëyadëu.» ●(1774) AC 10. eul loyadou bennac a vin, tr. «quelques cuillerées de vin.»
●(1834) SIM 134. ul loyad güinêgr. ●(1857) CBF 6. eul loaiad leaz glaz, tr. «une cuillerée de petit lait.» ●(1876) TDE.BF 407a. Loaiad, s. f., tr. «Cuillérée, plein une cuiller.» ●(1877) EKG I 44. ho loaiad iod enn hanter hent euz ar pod d'ho ginou.
●(1915) KANNgwital 155/80. rei eul loiad the d'in.
►sans compl.
●(1908) FHAB Gwengolo 277. kinnig eul loayad da bep hini. ●(1939) RIBA 64. peb unan e gemér loéadeu.
II. fam., sens fig.
(1) Coup à boire.
●(1936) IVGA 90. Mont a ray eul loaiad ganit 've, paotr Tin ? ●(1947) YNVL 22. Deus da lipat ul loiad ganeomp, Youenn !
●(1974) SKVT III 51. Ul loaiad diwezhañ, truchoned, a-raok dispartiañ ? ●80. Deomp da lipat ul loaiad.
(2) Défaite.
●(1983) PABE 141. (Berrien) loaiad, tr. «défaite, etc.»
(3) Chute.
●(1983) PABE 141. (Berrien) loaiad, tr. «chute, etc.»
III.
(1) Mankout ul loaiad da : avoir une case de vide.
●(1978) PBPP 2.2/354 (T-Plougouskant). Ul loaiad a vank dezhañ, tr. J. le Du «il a une case de vide, /il lui en manque une cuillerée/»
(2) Lipat ul loaiad : coïter.
●(1838) (Ku) P. Proux CGK 34. (Ar penitent) - Abaoue ma meus bet tanveet / Eur zoubennic quen Carab / E meus bet ato quendalc'het, (Ar beleg) - Douçzat e raï dec'h va mab. (Ar penitent) - O ia siouas credi a ran / E zoc'h un diviner mad / Rac tec'hel a renqan breman pa me lipet diou loyad.
(3) Bezañ bet ul loaiad eus yod ub. :
●(17--) FG I 83 (Lu) P. Kerenveier. Ne quet lávaret nén deffé quet bet ur loaÿatt eveus ho ¨jot…
(4) Na vezañ lemmoc'h e spered eget ul loaiad pri-mañsonañ : voir pri.
- loaiek / loaekloaiek / loaek
adj.
I.
(1) Béquillard.
●(1914) DFBP 31a. béquillard, tr. «Loaiek.»
(2) (?) Maladroit (?).
●(1803) MQG 9. cleucq ha loayec.
II.
(1) Bazh-loaek : béquille.
●(1864) SMM 129. branellou pe vizier loaec. ●(1868) FHB 171/115b. bizier loaeg pe branilli.
●(1907) PERS 276. An diou vaz-loaec a oue kaset da Ars. ●(1910) MAKE 74. An Diaoul Kamm adarre, bizier loaek gantan. ●(1955) STBJ 180. Gant ma baz-loaek, o troi a-dreuz jou en dro d'am fenn.
(2) Bazh-loaiek : béquille.
●(1732) GReg 90a. Bequille qu'on met sous les aisselles quand on est entrepris des jambes &c., tr. «baz-loayecq. p. bizier-loayecq.»
- loaienn
- loakrloakr
adj.
(1) Louche, bigle.
●(1499) Ca 21b. Bicl. g. bicle. vide in loacre. ●127a. Loacre. g. bicle.
●(1732) GReg 95b. Bigle, tr. «(Treg[or] Loacr.).»
●(1876) TDE.BF 407a. Loakr, adj. T[régor], tr. «Louche, bigle.»
(2) Luch-loakr : louche.
●(1898) MSLp x 330. tréc[orois] luch-loak «tout à fait louche».
●(1920) KZVr 357 - 04/01/20. luch-loakr, tr. «louche.»
- loakrerezh
- loakrez
- loakriñloakriñ
v. intr.
(1) Loucher, bigler.
●(1732) GReg 95b-96a. Bigler, regarder en bigle, en louche, tr. «Treg[or] Loacriñ.»
●(1876) TDE.BF 407a. Loakriñ, v. n. T[régor], tr. «Loucher.»
●(1919) DBFVsup 46b. louagein (B[as] v[annetais]), tr. «loucher, épier.»
(2) Dévier.
●(1919) DBFVsup 46b. louagein (B[as] v[annetais]), tr. «dévier.» ●(1939) KOLM 56. Anaùet e oè aveit un dén hag e iè dalbéh éañn get é hent, ha gouiet e vezè ne louagehè ket hoah er uéh-man.
(3) Se déformer.
●(1919) DBFVsup 46b. louagein (B[as] v[annetais]), tr. «se déformer.»
- loanloan
voir loen
- loan-gwanloan-gwan
m. Grand et efflanqué.
●(1876) TDE.BF 407a. Loan-gwan, s. m., tr. « Grand et efflanqué, parlant de l'homme ou d'un animal ».
- loanigoù
- loarloar
f.
I. (astronomie)
A. Lune.
●(1499) Ca 109a. gal. lune. b. loar. ●127a. Loar. g. lune. ●g. sanz lune. obscur. b. teffoal hep quet a loar. ●(1650) Nlou 95. An eaul splan, hac an loar, / An douar à paras, tr. «le soleil éclatant et la lune, / la terre, il forma.»
●(1659) SCger 75a. Lune, tr. «Loar.» ●157b. Loar, tr. «Lune.» ●(c.1680) NG 159. El louer eué hac er steret. ●1055-1056. Er ster, er louer / A sclerias. ●(1732) GReg 587a. Lune, l'une des sept planetes, & la plus proche de la terre, tr. «Loar. al loar. Van[netois] loër. el loër.»
●(1849) LLB 492. taulet ehueh d'el luer. ●549. A pe huélet el luer, baiet én un ivlen. ●(1896) LZBt Meurzh 37. al loar a oa skler hag an avel a-vad. ●(1896) MELu viii 261. Da veurz e krouaz an astro, / An heol, al loar, ar steredo. ●(1913) AVIE 158. doh ma oé el loér én hé hresk pé ar en digresk.
●(1900) ANDP 18. pa zizoloe al loar. ●(1903) MBJJ 68. da zellet al loar o sevel a-uz da Gret : ru-tan eo, nemet eo sautret gant tammo melg. ●(1907) AVKA 258. ar loar a vo moug. ●(1920) KZVr 357 - 04/01/20. loar gwelet, mor manet, tr. «quand la lune se voit, la marée est passée.» ●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 124. lijenn dem-sklêr al loar. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35. (Skrignag) Pa vez al loar war he c'hann : sec'hor. / Pa vez he fenn d'an traon, bererez. ●(1954) BGUE 31/8. Nozein e hra dijà, met loér e zo. ●(1955) STBJ 166. E oa loar veurz eur gwall loar hag a zigase rust-amzer d'he heul.
B. [avec un déterm.]
(1) Loar vras : pleine lune.
●(1879) ERNsup 149. loar vraz, pleine lune, Pleud[aniel]. ●(1899) BSEc xxxvii 150 / KRL 15. Loar vraz da Nedelek / Gwerz da gazek ha pren ed, tr. «Pleine lune à Noël, vends ta jument et achète du blé ●Pa vez braz al loar da noz ar Pelgent, / E vez blavez avalou, tr. «Lorsque la lune est pleine la nuit de Noël, il y a une année de pommes.»
●(1931) VALL 434b. pleine lune, tr. «loar-vras f.»
(2) Loar gozh : lune en décours.
●(1878) SVE 911. Ar plac'h, war loar goz, / Ne ve ket hir he broz ; / Ar pot, war loar ne, Ne ve ket hir he zê, tr. «De fille née à la vieille lune / Ne sera point longue la jupe ; / De garçon né à la lune nouvelle / Longue la robe ne sera.»
(3) Loar nevez : nouvelle lune.
●(1659) SCger 35a. croissant de lune, tr. «loar neuez.» ●157a. loar neuez, tr. «nouuelle Lune.» ●(1732) GReg 587a. Nouvelle lune, tr. «Loar névez. Van[netais] loér neüe. luér neüe. Treg[or] loar neoüe.»
●(1876) TDE.BF 407a. Loar-nevez, s. f., tr. «Nouvelle lune.» ●(1878) SVE 911. Ar plac'h, war loar goz, / Ne ve ket hir he broz ; / Ar pot, war loar ne, Ne ve ket hir he zê, tr. «De fille née à la vieille lune / Ne sera point longue la jupe ; / De garçon né à la lune nouvelle / Longue la robe ne sera.» ●(18--) CST 3. kuzet a-raok evel al loar-nevez.
●(1904) DBFV 170a. loér neùé, tr. «nouvelle lune.» ●(1931) VALL 435a. nouvelle lune, tr. «loar nevez.»
(4) Loar rous : lune rousse.
●(1866) FHB 67/119a. Al loar rouz e deus roet eun nosvez ien. ●(1869) FHB 219/80b. Loar Ebrel, hanvet al loar rouz. ●(1870) FHB 274/104a. Loar ebrel, evel ma c'hoar an oll, a zo hanvet al loar rous. Setu ama eul lavar bennak divar he fenn. Al loar rous gant he reo, / Bleun, deliou, bouillastr a zêo. Al loar rous, e penn da benn, / A laca dizer en dachen. Pa 'z a al loar rous en he zro, / Ez a d'he heul skorn ha reo. Ken na deu al loar rous da hesk / Hanv ha goanv zo mesk-ha-mesk.
(5) Loar gornek : croissant de lune.
●(1633) Nom 219a. Luna corniculata, curnata : lune cornuë : loar cornec.
●(1659) SCger 157a. loar cornec, tr. «croissant.»
●(1876) TDE.BF 407a. Loar-gornek, s. f., tr. «Croissant de lune.» ●(1890) MOA 196a. Croissant de la lune, tr. «loar gornek.»
(6) Loar ar charretourien =
●(1949) KROB 17/14. Loar ar «jarreatourien» a zo evit an dud da ziloja.
C. [en apposition]
(1) Sklaer-loar : clair de lune.
●(1869) KTB.ms 15 p 98. Pa oant o vont, dre ar sklêr-loar.
●(1931) VALL 126a. Il fait clair de lune, tr. «sklaer-loar a zo.» ●(1985) AMRZ 173. Lezent e vezent eun nozvez pe ziou da veleni, ouz ar sklêr-loar.
(2) Kann-loar : pleine lune.
●(1732) GReg 587a. Pleine lune, tr. «Cann al loar.»
●(1874) POG 175. Evel ann heol hag ar c'han-loar.
●(1924) FHAB Mezheven 215. An diskar-loar eo ; atao e tigouez an dra-ze goude ar c'hann-loar. ●(1958) BRUD 4/86. Sklêr e oa an noz rag kann-loar a oa.
(3) Kreskenn loar : croissant de lune.
●(1929) FHAB Mae 174. eur greskenn loar alouret.
(4) Biskorn-loar =
●(1923) BUBR 26/451. N'eus nemet eun tamm biskorn-loar o sklerijenna adreuz bro ar stered. ●(1924) ZAMA 210. Ha ma vije bet c'hoaz en oablou du eun tamm biskorn-loar !...
(5) Bann-loar : rayon de lune.
●(1975) YABA 25.10. grès d'ur ban-loér.
(6) Diskar-loar / diskar al loar : le déclin de la lune. cf. diskarloar.
●(1723) CHal 59. Discar el loüer, tr. «Décours de la lune.» ●(1732) GReg 587b. Le decours de la Lune, tr. «Discarr al loar. An Discarr-loar. Van[nnetais] discar el loer. discar el luér.»
●(1856) VNA 13. le décours de la Lune, tr. «en discar ag el Loër.»
●(1909) BOBL 13 mars 220/2d. Choazit eun amzer seac'h pa vo an avel enn uhel ha var an diskar loar evit ober al labour-ze. ●(1931) VALL 435a. décours de la lune, tr. «diskar al loar.»
(7) Kuzh-loar : coucher de la lune.
●(1875) FHB 519/395a. sao ha cuz-heol, sao ha cuz-loar.
●(1913) DIHU 92/211. un ér pe diù arlerh er huh loér.
(8) Sav-loar : lever de la lune.
●(1875) FHB 519/395a. sao ha cuz-heol, sao ha cuz-loar.
●(1923) BUBR 31/603. eur c'hoad da zao-loar. ●(1939) RIBA 31. fariet get saù el loér. ●(1982) PBLS 454. (Langoned) e yan da weled ma zo sav-loar.
(9) Marv-loar : éclipse de lune.
●(1934) BRUS 180. Une éclipse de lune, tr. «ur marù-loér.»
(10) Trellaj-loar =
●(1938) WDAP 2/126. (Pleiben) Trellaj-Loar, hano gourel, Doare an amzer pa zeu da veza teñval ha goloet da vare ar c'hresk pe an diskar-loar. Skouer : Ne zeuio ket ar glao daoust ma'z eo teñval an amzer ; kement-mañ ne d-eo nemet eun tamm trellaj-loar.
(11) Troubl-loar =
●(1938) WDAP 2/126. Doare an amzer pa zeu da veza teñval ha goloet da vare ar c'hresk pe an diskar-loar. (...) ar C'hlaziged a lavar «troubl-loar.»
(12) Prim-loar : croissant de lune.
●(1659) SCger 35a. croissant de lune, tr. «ar prim al loar.»
●(1732) GReg 587a. Le Croissant de la Lune, tr. «Prim al loar. (Prim est de Leon.)»
●(1931) VALL 172b. Croissant, tr. «prim al loar.» ●(1972) BRUD 41/29. Ar henta patatez lakaet en douar veze e diskar-loar, pe prim-loar veurz.
II. sens fig. Marc'h-loar =
●(1972) SKVT I 28. Tad ar vosenn, penn-bombard, penn-peul, marc'h-loar, boc'h bidi Botigao, genoù gwelien, torc'h togn hoc'h-gouez Plovan, ampoezon, droch ar pardon, leue geot, mab Kain, muzelloù kig-sall, chug biz, jañ-blev diforlinket !... ●(1974) SKVT III 40. Te 'lakafe ur marc'h-loar da c'hoarzhin.
III.
(1) Diwall al loar eus ar bleiz : passer la nuit à la belle étoile.
●(1867) BBZ III 493. Da ve gen-hoc'h-hu, potr a Vreiz, / Diwall al loar demeuz ar bleiz ? tr. Kervarker «A passer la nuit à la belle étoile, à être mis à la porte.»
●(1908) BOBL 29 août 192/1b. keit ma pinvidika mab an hini en doa tier hag a ree d’ar paour dioual al loar demeuz ar bleiz. ●(1934) CDFi 14 juillet (L) *Ab-Sulio. Pep-hini d'e neiz da ziwall al loar diouz ar bleiz !
(2) Lojañ en asagn al loar : dormir à la belle étoile.
●(1825-1830) AJC 4351 (Go) J. Conan. Hac en ansein al loar a vige on logamand, tr. F. Favereau «Notre logement devait être à l'enseigne de la lune».
(3) Keit hag ac'hann d'al loar : très loin, éloigné.
●(1889) ISV 342 (L) G. Morvan. O pet sonch avad me n'oun ket eur prezeger goest da zistaga bomou deoc'h keit hag a zo ac'hann d'al loar.
(4) (Kaer, koant) evel al loar : très joli.
●(1868) SBI I 118 (K). Ann hini a garan 'zo caër, evel al loar, tr. F.-V. an Uhel «celle que j'aime est belle, comme la lune.» ●152 (T). Me 'm eus choaset unan 'zo caeroc'h 'wit al loar, tr. F.-V. an Uhel «Moi, j'en ai choisi une qui est plus belle que la lune.»
●(1906) HPSA 11 (G) J. Sevenou. Ean e huél un Intron, guen èl en erh, kaer èl er loér. ●(1907) BSPD II 157 (G) J. Larboulet. Korv Mari e zas ér méz ag er bé, ligernusoh eit en héaul, kaeroh eit el loér. ●(1909) FHAB Meurzh 89 (L-Plouzeniel). Kenta welis va mestrez, ken koant oa vel al loar. ●(1923) FHAB Mae 184 (L) Ao. Lanches. Na kaer oc'h, n'eus fazi ebet ennoc'h; koant oc'h evel an deiz o c'houlaoui, kaer evel al loar, skedus evel an heol, ter ha krenv evel eun arme o vont d'an emgann ! ●(1936) FHAB Kerzu 464. Bep sul, ez ae d'an ofernn-bred da Sant-Nouga, gwisket kaer, koant evel al loar. ●(1981) ANTR 130 (L) *Tad Medar. Setu aze, Yon... emaoud adarre en da liou ha koant evel al loar.
(5) (Sklaer, splann) evel al loar : très clair.
●(1886) SAQ i 10 (L) J. Quéré. Splamm evel al loar, lugernus evel an heol.
●(1959) BRUD 7/19 L. Inizan. «Bara brao, Per, sklêr e-giz al loar !» eme Zaig en eur hoarzin.
(6) Aet al loar ganti dre ar prenestr : arrivée à la ménopause.
●(1935) OALD 51/11 (L) *Ab-Sulio. Diou sparlenn, aet ganto al loar dre ar prenestr. ●(1949) KROB 13/13 (L) *Ab-Sulio. Ouspenn-ze, kaout a rafe plac'hed yaouank-fur, eus an druilh, hag a deufe, ez laouen, d'ober mestrez-ti da Gervrugeg, kouls ha meur a intañvez dishêr ha n'oa ket prest al loar ganto da vont dre ar prenestr.
(7) Lakaat al loar a-raok ar miz : manger son blé en herbe.
●(1890) MOA 203 (L). Manger son blé en herbe, tr. J. Moal «lakaat al loar araog ar miz.»
●(1936) LZBl Du/Kerzu 411. Siouas ! Bet ho peus lodenn, ha muioc'h zoken... Ato vez ganeoc'h al loar araok ar miz !...
(8) Lakaat al loar a-raok ar miz : enfanter avant le mariage.
●(1980) (K) PLONEVEZ AR FAOU Y. Puilhandr. Honnezh he deus lakaet al loar a-raok ar miz : ur bugel he deus bet a-raok bezañ dimezet.
(9) Parañ al loar en e c'henoù : être sot, idiot.
●(1866) MIL.ms (d’après MELU XI 210). Hennez zo paret al loar enn he c'henou, tr. E. Ernault «La lune a brillé dans sa bouche, il est sot.» ●(1878) SVE 84 §550. Hennez 'n euz paret al loar 'n he c'heno, tr. L.-F. Salvet «Celui-là, la lune a brillé dans sa bouche. (C'est un lunatique, un sot.)»
●(1912) MELU XI 210 (T-Pleuvihan). A Pleubian on dit d'un niais : Hennez a bar al loar en e c'henou, la lune brille dans sa bouche. (M. Berthou.)» ●(1976) KOYO 17 Y. Gwilhamot. Ar paotr henañ, heñ kennebeud, ne bare ket ken al loar en e c'henou, reutaet ma oa en e zilhad.
(10) Lipat kein al loar : vivre de peu, être pauvre.
●(1964) LLMM 107/440 (K) Y. Gwernig. Gwelloc'h eo bout dornet mat ha kaout ur vicher, eget bout speredek ha lipañ kein al loar.
(11) (Pegañ el / tapañ al) loar gant e zent : décrocher la lune.
●(1877) FHB (3e série) 8/59a (L) *Karanteg. Mez petra zervich d'id sounjal pega el loar gant da zent; ma vijez braz aoualc'h, her graffez, mez... ●(1877) FHB (3e série) 16/133a (L) P. M.. Marteze en eur ober da vihana eur c'hammed-all e c'hello tapa al loar gant he zent.
●(1920) LZBt Here 28 (T). Ya; ma zad ha ma mamm 'deus laret neuze e oan zod, hag e klasken tapout al loar gant ma dent.
(12) Dont da vout pinvidik ouzh al loar : devenir riche en volant la nuit. Cf. VO 136 : «A pe gavehait en tu scrapét guet hou teu zourn : ma n'eèllét quet hou poud doh en heaul, assaiét hou poud doh el loër.
●(1790) MG 213 (G) I. Marion. Me mès hanàuét paud a dud péré e oai deit de vout pihuiq doh el loër, èl ma larér, hac a bèn un hærrad, me zou bet souhét é huélèt ou bugalé é clasq ou bouéd. ●345. Ah ! M'amiès ! ne vanq quet liès caul é subèn er-ré e hum vantt é huélant pé é cleuant semeilleu. Ind e ouair gobér ou affærieu doh el loër.
(13) Emañ al loar àr he c'horn : être de mauvaise humeur.
●(1912) RVUm 206 (Gu). E ma er loer ar é gorn, tr. P. ar Gov «La lune est sur sa corne. Toutes ces expressions se rapportent à la mauvaise humeur.»
(14) Leuskel ar chas da harzhal ouzh al loar : laisser les mâtins aboyer contre la lune.
●(1710) IN I 195. lesomp ar chaç da harzal ouz al loar.
●(1838) OVD 137. lausquet, èl ma larér, er châs de harhal ar el loër.
●(1922) EOVD 141. lausket, èl ma larér, er chas de harhal doh er loér.
(15) Mont diouzh al loar : rêver, être loin des réalités.
●(1868) FHB 155/406a O. H.. Ha guelet a res-te re a zevocion etouez ar gristenien ? Mont a res dious al loar, paour keas den.
(16) Sevel/Ober kestell/kastelloù el loar : voir kestell.
(17) Mont da glask gwinizh loar : voir gwinizh.
(18) Ar bleiz o tebriñ gwaskon ouzh al loar : voir bleiz.
(19) Ar bleiz o frigat ouzh al loar : voir bleiz.
(20) Emañ al loar o tebriñ lann : voir lann.
- loaradekloaradek
voir loariadek
- loaradiñloaradiñ
v. intr. Délirer en paroles.
●(1931) GWAL 136-137/429. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Loeradi (loaradi, moarvat) : lavarout komzou flao ha diskiant (komzou «disûit», e yez ar bobl).
- loaraer
- loaratourloaratour
m.
(1) Astrologue.
●(1982) PBLS 160. (Langoned) loaratour, tr. «astrologue.»
(2) Prophète.
●(1982) PBLS 160. (Langoned) loaratour, tr. «prophète.»
(3) Voyou nocturne.
●(1982) PBLS 160. (Langoned) loaratour, tr. «vaurien qui se promène la nuit.»
(4) Amoureux qui raccompagne sa belle.
●(1982) PBLS 160. (Langoned) loaratour, tr. «amoureux raccompagnant sa belle.»
- loarbrim
- loarennetloarennet
adj. =
●(1971) BAHE 68/23. Heol loarennet. Pa vez gwelet an heol a-dreuz ar c'houmoul pe ar vrumenn.
- loarfinloarfin
f. (astronomie) Pleine lune.
●(1982) ENEU 134. surtoud pa veze loar fin. ●142. loar fin : loar gann.
- loargannloargann
f. Pleine lune.
●(1576) H 46. Heaul sclear, loar can, quen splan han efu, tr. « Clear Sun, white Moon, as bright as heaven. »
●(1732) GReg 587a. Pleine Lune, tr. «loar-gann.» ●(1752) PEll 118. Cann-loüar, & Louar-cann, pleine lune, en sa plus brillante blancheur, telle qu'elle est en son plein.
●(1931) VALL 434a. pleine lune, tr. «loar-gann.» ●(1955) STBJ 174. dindan al loar gann. ●(1961) LLMM 86/150. Treluc’hañ a rae ar mor hag an oabl dindan al loargann. ●(1969) BAHE 62/49. sklaer e oa al loar-gann ha lemm-lemm ar stered.
- loargreskloargresk
f. Premier croissant de lune.
●(1732) GReg 587a. Le Croissant de la Lune, tr. «loar-gresq.»
●(1876) TDE.BF 407a. Loar-gresk, s. f., tr. «Croissant de la lune.»
●(1931) VALL 435b. croissant de la lune, premier quartier, tr. «loargresk.» ●(1950) KROB 31-32/17. Dindan toenn an noz, al loar-gresk, evel eur falz arc'hant lugernus en un dorn kuzet.
- loariad / loaradloariad / loarad
f. & adv. –où
I. F. (astronomie)
(1) Lunaison.
●(1732) GReg 587a. Lunaison, le temps qui se passe d'une nouvelle lune jusqu'à l'autre, tr. «loaryad. p. loaryadou. Van. loërad. luërad. pp. eu.» ●(1744) L'Arm 222b. Lunaison, tr. «Loairatt.. adeu.» ●(1790) Ismar 279. arlerh er pleniér a loërad Merh. ●(1790) PEdenneu 2. El Loéradeu ag un neué d'un neué aral en dès nav dé ar n'uguent.
●(1839) BESquil 175. d'er buarzêcvèd dé a loërad merh. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 136. aben en dêcvèd loërad. ●45. en eihvèd loërad. ●(1876) TIM 48. seih dé goudé anfin hi e arrihue a nehué étré en hiaul hag en doar, ha ne huélamb meit en tu tihouel. Nezé é commanç ul loérat nehué.
●(1931) VALL 434b. Lunaison, tr. «loariad f.» ●(1934) DIHU 278/121. Loérad d'er sadorn : / Séh èl en askorn ! / Loérad d'er ieu : Loérad Séh èl er heneu ! / Loérad d'er guénér : Loérad bér-bér-bér !
(2) = (?).
●(1876) TIM 49. Er stirèd-rid Merh, er Verlehuên ha Merhér ou dès ou disqueu hag ou loéradeu, èl el loér.
II. Adv. A-loariadoù =
●(1922) DIHU 130/53. N'um garant meit a «loéradeu».
- loariadek / loaradek
- loariadennloariadenn
f. –où
I. F.
(1) Lubie.
●(1908) PIGO II 153. e loariaden a oa tremenet hag e tirollas da ouelan. ●(1931) ANDO 17. Marteze eo aet skuiz gant he loariadenn. ●(1936) IVGA 26. rak chigarder e oa, en e vod, dre loariadenn. ●91. Pa sav loariadenn d'in. ●(1974) BRUD 46/19. loariadenn he zad-kaer. ●(1977) PBDZ 704. (Douarnenez) loariadenn, tr. «lubie.»
(2) Personne lunatique.
●(1872) GAM 14-15. da c'houzout pe c'houi a zo loariaden a spered, pe n'oc'h ket ? ●(1873) FHB 463/363a. o pet truez ous va mab a zo loariaden.
●(1948) KROB 1/7. al loariadenn / A zo mestr e Berchtesgaden !
II. Attr. (pathologie animale) =
●(1958) ADBr lxv 4/531. (An Ospital-Kammfroud) fluxion périodique des yeux (périodicité : une lunaison) : lôreadenn eo ar gazeg.
- loariadiñ
- loariañloariañ
v.
I. V. intr.
A. (en plt de qqn)
(1) Devenir fou, perdre l'esprit.
●(1908) PIGO II 123. Loarian 'reas ha tapout kentan mad a gavas dindan e zorn. ●(1919) BUBR 10/269. E-keit ha ma talc'h heman da loaria, ez eus unan all war e dremenvan.
(2) Devenir lunatique.
●(1931) VALL 434b. devenir lunatique, tr. «loaria.» ●(1972) BRUD 41/30. Loariañ 'ra, vez lavaret euz eun den froudennuz, n'eo ket heb abeg…
B. = (?).
●(1955) STBJ 166. e lakee sklêrijenn al loar an avalou-douar da vont glas pe da loaria.
II. V. tr. d.
(1) Loariañ e benn da ub. : troubler l'esprit de qqn.
●(1903) KZVr Du-Kerzu. Moged ar chopinadou en devoa loariet ho penn. (d'après KBSA 23).
(2) Rendre lunatique.
●(1931) VALL 434b. rendre lunatique, tr. «loaria.»
- loariek / loarekloariek / loarek
adj.
(1) Lunatique.
●(1732) GReg 587a. Lunatique, qui tient de la Lune, tr. «loaryecq. Van[netois] luërecq. loërecq»
●(1857) AVImaheu 68. Eutru, hou péet truhé doh me vab péhani e zou loërec ha goal-casset. ●(1876) TDE.BF 407a. Loarek, loariek, adj., tr. «Lunaire.»
(2) (pathologie animale) (Cheval) qui a la fluxion périodique.
●(1931) VALL 309b. (cheval) qui a la fluxion périodique, tr. «loariek m.»
- loariel
- loarietloariet
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Soumis aux influence de la lune.
●(1876) TDE.BF 407b. Loariet, adj., tr. «Soumis aux influences de la lune.» ●(1878) SVE 142 §912 (note). malheur à l'enfant qui vient au monde à cette heure : il est loariet, frappé par la lune, ce qui ne signifie pas toujours lunatique, mais certainement disgracié, soit au physique, soit au moral, et fatalement destiné à être malheureux.
●(1904) ARPA 57. tud kemeret gant an diaoulou, tud loariet, pe tud hag a goueze e droug-sant, tud seizet, hag e pareas anezho.
(2) Capricieux, fantasque, lunatique.
●(1876) TDE.BF 407b. Loariet, adj., tr. «par extension, capricieux, fantasque, lunatique, parlant des personnes.»
II. (en plt de pommes de terre) Qui ont pris une couleur verte sous l'influence de la lune.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. Loariet : avalou-douar loariet, glazet o chom war an douar goude beza tennet. (Plogonneg), moarvat abalamour ma tamaller al loar da c'hlaza an avalou-douar.
- loarius
- loarwennloarwenn
f. (astronomie) Clair de lune.
●(1499) Ca 127b. Loarguenn. l. selenos vel silenos.
●(1855) FUB 72. Pa vé loar venn da Nédelek, / É vé lin mâd é péb havrek, tr. «S'il y a lune blanche à Noël, / Il y a bon lin dans chaque guéret.» ●(1876) TDE.BF 407A. Loar-gwenn, s. f. (anc.), tr. «Serein du soir.»
- loavañ
- LoavenLoaven
voir Enez-Loaven
- loavus