Recherche 'mab...' : 18 mots trouvés
Page 1 : de mab (1) à mabisigou-marenv (18) :- mabmab
m. –ed, –où, mibion. Cf. ab
I.
A.
(1) « Fils de » dans les anciennes généalogies.
●(1069) Cqlé p. 189 (Cartula Loc Deui). Hi vero quorum nomina in hac carta notari precepi hujus negotii testes affuerunt : / Houel comes et uxor ejus Hadeuis, / Kadou mab David, / Killae mab Guffred, / Saliou mab Gulchuenn, / Guenn mab Gualch, / Lancelin mab Buduoere, / Derian mab Tanki, / Kadoret mab Huelin, / Euen mab Edern, / Jungumarch mab Gurgauael, / Rudalt et Loeshuarn filii Altfret, / Cadiou citharista, / Benedictus abbas, / Jungomarius abbas, / Justus monachus, / Riuuallon monachus, / Tanki monachus, / Perenesius monachus, / Trehanton monachus. (ici mab était sans doute prononcé /vab/, cf. ab).
(2) Fils.
●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Iuonet omnes so map mat ha quar. tr. Herve Bihan « Ivonet Omnès est un fils bon et aimant. » ●(1456) Credo 4-5. 4-5 Hac in Ihesucrist emap quer hon / autrou vnan asaluer, tr. «Et en Jésus-Christ son fils chéri, / notre seigneur unique et (notre) sauveur.» ●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s’arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l’Épine n’est pas expéditif. » ●(1499) Ca 131b. Map. g. filz. ●(1530) Pm 178a (Tremenuan). An map se manc quet ne vihe, tr. «Ce fils ne serait pas estropié.» ●245a (Mab Den). Ma map labour flour ez tourel, tr. «Mon fils, travaille bien dans ta tour.» ●(1580) G 409. Her mylyguet eu map na crap en e apoe, tr. «Car il est maudit, le fils qui ne s’attache pas à son appui.»
●(1659) SCger 57b. fils, tr. «map p. mibien.» ●158a. map p. mibien, tr. «enfant.» ●(1790) MG 85. En eil a vabèt en dén-ze. ●(1792) BD 3263. Mibien da lans argrouc, tr. «fils du gibier de potence.» ●(17--) TE 17. er hohan meid unan ag é vabèt. ●(17--) FG II 20. ar mabou ar gounnar hon lez intanvezet oll.
●(1878) EKG ii 226. pevar map hag eur verc’h.
●(1907) PERS 186. he zaou vab.
●(1900) KEBR 6. Ar mipien, tr. « Les fils ». ●(1907) PERS 186. he zaou vab.
(3) Mab a di/a diegezh : fils de famille.
●(1732) GReg 396b. Fils de famille, tr. « Map a dyéguez vad »
●(18--) SAQ i 189. Gueach all mab a di, karet, enoret…
B.
(1) Enfant, jeune garçon.
●(1650) Nlou 311. Neuse Herod an assotet, / A gourchemennas ez lazset, / Hep credancc, an Inocantet, / An mibien glan neuez ganet, tr. «Alors Hérode, l’imbécile, / ordonna que l’on tuât / perfidement les innocents, / les purs garçons nouveau-nés.»
●(c.1680) NG 352. Lahou en ol mabet.
(2) Mab prodig : enfant prodigue.
●(1732) GReg 758a. L’enfant prodigue, tr. « Ar map prodicq »
(3) Mab foran : fils prodigue.
●(1900) KEBR 7. Distro ar mab foran, tr. « Le retour du prodigue ».
(4) Mab unik : fils unique.
●(1612) Cnf p. 189 f°95r°. Iesus Christ map vniq da Doué.
(5) Mab unganet : fils unique.
●(1974) BAHE 80/29b. an Aotroù Doue o reiñ dimp e Vab-Unganet e mister Betlehem.
C. Homme, quelqu’un, un gars.
●(1732) GReg 280a. C’est un déterminé, tr. « ur map eo ne’n deus aoun a nep tra all » ●415a. Quel fin drole !, tr. « finâ map ! » ●444a. C’est un futé, tr. « finâ map. soutilâ map » ●560a. La bonne lame ! la fine personne, tr. « finâ map ! » ●737b. C’est un bon politique, tr. « ur map soubl, mar boa biscoaz »
II. (religion)
(1) Ar Mabig Jezuz : l’enfant Jésus.
●(1869) FHB 257/379a. ar mabik Jesus en he gavel.
●(1900) MSJO 168. lienach ar Mabik Jesus. ●(1907) PERS 221. pa zouge ar mabik Jesus. ●(1911) BUAZperrot 80. Mari (...) a gemeras ar preder kenta gant ar mabik Jezuz.
(2) Mibien an deñvalijenn : les mécréants.
●(1929) FHAB Ebrel 130. fallagriez mibien an denvalijenn ne deuio birviken a benn da lakaat mibien ar sklerijenn da fallgaloni.
(3) Mibien ar sklêrijenn : les fidèles.
●(1929) FHAB Ebrel 130. fallagriez mibien an denvalijenn ne deuio birviken a benn da lakaat mibien ar sklerijenn da fallgaloni.
(4) Mab an den : le fils de l’homme (Jésus).
●(1824) BAM 343. Map Doue a so en em c’hret map an den.
(5) Fils de Dieu (?).
●(14--) Jer.ms 129. Breman dram le me re dyt / Quezquement map so en abyt / Adal Egyt bede Occydent, tr. « Maintenant, sur mon serment, je te donne / Tout homme qui est en vêtement (? religieux), / Depuis l’Egypte jusqu’à l’Occident »
III. (insulte)
(1) Mab ar c’hagn / mab gagn : fils de charogne.
●(1732) GReg 154a. map-caign, tr. « puant, pourri, qui est une injure ».
●(1850) MOY 180. Mab ar c’hagn Hebrean ! ●(1850) JAC 27. strángouillomp diouc’h-tu an tam mab-cagn flatter. ●(1868) KTB.ms 14 p 4. Well ’vije ganen beza kollet daou c’hant skoed, mab ar c’hagn ! ●(1884) FHB 11/87b. Mab ar c’haign ! lavar ivez d'as kenseurted (...) dilezel gant-hi ho arc’hant.
●(1909) BOBL 30 janvier 214/2e. Ro peoc’h, mabkagn diot. ●(1943) SAV 29/30. Piou’ta, mab ar c’hagn, en deus poaniet ar bugel-mañ gant eur gomz
(2) Mab ar c’hast / mab gast : fils de putain.
●(c.1500) Cb [map]. ga. filz de putain. b. map an gast. ●(1580) G 654. Cae comps da nep azcar dyssaffar map a hast, tr. «Va, parle à qui t’aime, sans bruit, fils de ribaude !»
●(1659) SCger 13a. bastard, tr. «map gast.» ●(1783) BV 769. map ar gast ebrean pedra a res te asse. ●(17--) BMa 187. Ar map cast en deus ma sromplet, tr. «Le fils de putain m’a trompé.» ●799. Tech am fas map cast dislivet, tr. «Hors de ma vue, fils de putain pâlot !» ●1175. La var din map cast assotet, tr. «Dites-moi, fils de putain stupide.» ●1186. ar map cast filouter sé, tr. «Ce fils de putain filou !» ●1497. Guenin eman ar born map cast loué, tr. «Moi, j’ai l’as, fils de putain nigaud.» ●(17--) EN 1124. da laquad en genou ar mab cast peisand, tr. «pour mettre dans la bouche du fils de putain de paysan.» ●(17--) FG II 26. tao mab cast balbouesennek. ●(17--) TG 1238. Penos, coquinet fal, mabo gast didalve, / Mar chomet dirazon, me am bo ho pue.
●(1924) BILZbubr 46/1091. Mab gast ! ginaouek ! eme an Touz da Vilzig, teuler er mor mab an ôtrou ! ●1124. Mab gast ! Bastard fall a zo ac'hanout ! amprevan ! ●(1936) IVGA 212. abalamour da c’haou eur mabgast pluenner.
(3) Mab garn : fils de charogne.
●(1970) BHAF 243. Ya, mab garn, ez a da gousta ker d’ez ler...
(4) Mab an diaoul : fils du diable.
●(1499) Ca 46a. g. filz de contradition et du dyable. b. map an dyaoul.
(5) Mab ar foeltr : fils de la foudre.
●(1869) KTB.ms 14 p 137. Pelec’h ez-te gant ma rozel, mab ar foeltr ?
(6) Mab dinatur : fils dénaturé.
●(1732) GReg 266a. Fils dénaturé, tr. « Map dinatur »
IV. Mab divadez : enfant/fils non baptisé (surnom du diable).
●(1612) Cnf p. 83 f°42r°. Nep ho deues clasquet caffout, pé à fell dezo clasq. vn Dyaoul familier, autramant hãnet heruez an lãgaig eues an pobl, map dyuadez à pech maruelamant.
V. Mab ar bed : mondain.
●(1732) GReg 634b. Mondain, tr. « map an bed »
VI.
A.
(1) Ur mab fin evel ar seiz : un esprit délié.
●(1732) GReg 261b. Un esprit delié, tr. « ur map fin evel ar seyz ».
(2) Mab e dad eo Kadiou (nemet e vamm a lavare gaou) : tel père, tel fils ; c’est le fils de son père.
●(1732) GReg 775b. Ce garçon chasse de race, tr. « Map e dad eo cadiou. dioud e vouëñ ê ra » ●909a. Tel pere, tel fils, tr. « map e dad eo cadyou, nemed e vamm a lavarégaou »
(3) Hevelep tad, hevelep mab : tel père, tel fils.
●(1732) GReg 909a. Tel pere, tel fils, tr. « Hevelep tad, hevelep map »
(4) Mab diouzh tad : tel père, tel fils.
●(1732) GReg 909a. Tel pere, tel fils, tr. « map diouc’h tad »
B.
(1) Bezañ laosket un tamm brav eus e yod gant ar Mabig Jezuz : voir yod.
(2) Bezañ laosket an hanter eus e vrenn gant ar Mabig Jezuz : voir brenn.
- mab-an-ivinmab-an-ivin
m. (anatomie) Base de l'ongle.
●(1982) PBLS 201. (Langoned) mab an ivin, tr. «base de l'ongle.»
- mab-ar-voualc'h
- mab-ar-yar
- mab-arar
- mab-bihan
- mab-denmab-den
m.
(1) L’homme, l’être humain.
●(1530) J 1537-1540. Cals a gouzafas / Palamour hep quen / Da caret map den / Louen en prenas. ●(1530) Pm p. 76 [titre du poème]. Buhez Mab Den, tr. « La vie de l’Homme » ●(1576) H 49. An try aduersser mortel a map den. An quic, an bet hac an azrouant, tr. « The three mortal adversaries of mankind : The Flesh, the World, nad the Enemy. » ●51. An amser presant An berr amser a buhez map den. ●(1612) Cnf p. 6 f°3v°. PLaton à lauaré vn guez da Archita Tarentin pennaus map den à yoa ganet, non pas eguitaff è hunan, hoguen eguit seruichaff dan bro, de querent, ha dé holl mignonet, mé à lauar pennaus eo ganet eguit seruichaff, hac enoriff an Autrou Doué, ha goudé-sé seruichaff an bro, è que-rent hac è mignonet. ●p. 56 f° 28v°. Ahane eues an pechet maruel ez dle bepret map den techet. ●p. 188 f°94v°. hac ez dlêer consideriff pennaus euel ma eo an dez à finis en nos, en faczon-sé buhez map den à finis en maru, hac euel ma eo an corff, depouillet è guiscamant exterieur à laquer en guelé da repos. ●(1621) Mc 97. Preder map den, ha na enoe. ●(1650) Nl n°315a. Euyt map den ez soutenas, tr. « Pour les humains il souffrit »
●(c.1680) NG 500. ur folleh bras / Eu merbet de vap-din. ●1923. seluidigueh map-din. ●(1732) GReg 32a. L’ame raisonnable, tr. « ene mapden » ●136a. Le vin est un grand cardiaque, tr. « ar güin a so mignoun da galoun mapden, pa guemereur anezâ gad moder » ●188b. L’homme est composé de corps & d’ame, tr. « Map dèn a so græt, ou, a so composet a gorf hac a ene. corf hac ene èn deveus an dèn » ●497a. L’homme, en general, tr. « An dèn. map dèn. Van. map deen » ●838a. La sagesse de l’homme, tr. « furnez map-dèn » ●(1744) L’Arm 417b. Enn air izélan tro ha tro d’er voule ag er Béd, é péhani é vihue Map-Dein hag a jauge doh tou.
●(1821) SST i. bonheur mab dein ér bet-man. ●Er bet-man ne ell quet hum bassein a sclerder en hiaul, na mab dein a science er salvedigueah. ●(1879) GDI 18. er péhèd orijinel e dihouélas ræson mab-dén.
●(1970) BRUD 35-36/146. Evid Jakez Riou, an noz a zo mare ar parfetiz, ar preder, an eveziadennou didouellet diwar-benn tonkadur mabden.
(2) Gwad mab-den : le sang humain.
●(1612) Cnf p. 74 f° 37v°. Greffussoch eo reputet scuillaff dré malicc ha violancc goat map den, pé commettiff paillardiez en lech sacrr, eguit oz ober an trasé en lech arall.
●(1716) PEll.ms 884. Göat mab den, tr. « le sang humain ».
(3) Natur mab-den : nature humaine.
●(1732) GReg 651a. La nature humaine, tr. « natur map-dèn »
- mab-kaermab-kaer
m. mibion-gaer (famille)
(1) Beau-fils, gendre.
●(1659) SCger 62a. gendre, tr. «map caer.» ●(c.1718) CHal.ms ii. gendre, tr. «map caer, mais a sarz[eau] mabec ou dan.»
●(18--) AID 86. acceptin ar chevalier evit map caer, tr. «accepter le chevalier comme beau-fils.»
●(1900) KEBR 12. Ar mab-kaer, tr. « Le beau-fils » ●Ar vipien-gaer, tr. « Les beaux-fils ». ●(1921) PGAZ 52. Ar map-kaer, goude beza lipet e drantel, a voe kavet maro.
(2) Beau-fils, fils du mari ou de la femme.
●(1732) GReg 87a. Beau-fils, fils du mari, ou, de la femme, tr. «Map-caër. p. mibyen-gaër.»
- mab-kuñv
- mab-lagad / mab-al-lagadmab-lagad / mab-al-lagad
m. (anatomie) Pupille, prunelle de l'œil.
●(1499) Ca 131b. Map an lagat. g. la prunelle de loill. ●(1633) Nom 18b. Pupula, pupilla : la prunelle de l'œil : map an lagat. ●258a. Suffusio, medicorum vulgus cataractam nominat : cataracte de l'œil : map an lagat, catarat an lagat.
●(1659) SCger 98b. prunelle de l'œil, tr. «map al lagat.» ●158a. mab all lagat, tr. «prunelle de l'œil.» ●(c.1680) NG 926. Eual map hou lacat. ●(1727) HB 544. evel map ho lagad. ●(1732) GReg 669a. La prunelle de l'œuil, tr. «Map an lagad.» ●763b. Prunelle de l’œil, tr. « Map an lagad »
●(1839) BEScrom 782. ind e laquas de verhuel hé mabèd-lagad. ●(1854) MMM 113. mui eguet mab ho lagad.
●(1904) DBFV 142b. mab lagad, tr. «prunelle.»
- mab-nevez
- mabañ / mabiñmabañ / mabiñ
v.
(1) V. intr. Devenir enfant.
●(c.1500) Cb [map]. Jnde puerasco / scis. inchoati. bri. dezrou mabaff. Jtem repuero / as. ga. reuenir a enfant. b. donet da mabaff.
(2) V. tr. d. Adopter.
●(1732) GReg 13a. Adopter, tr. «ãls. Mabiff.»
●(1914) DFBP 8b. adopter, tr. «Maba.» ●(1931) VALL 10a. Adopter, tr. «maba.»
- mabegmabeg
m. –ed (famille)
(1) Gendre.
●(c.1718) CHal.ms ii. gendre, tr. «map caer, mais a sarz[eau] mabec ou dan.» ●(1732) GReg 454a. Gendre, tr. «Van[netois] mabecq. p. mabegued.»
●(1821) SST 43. é vabêq.
(2) Beau-fils, fils du mari ou de la femme.
●(1732) GReg 87a. Beau-fils, fils du mari, ou, de la femme, tr. «Van[netois] Mabec. p. mabegued.» ●(1744) L’Arm 28b. Beau-Fils, fils du mari ou de la femme, tr. «Mabec.. éguétt. m.»
- mabel
- maberezhmaberezh
m.
(1) Enfance.
●(c.1500) Cb [map]. g. puerita / e. g. enfance. b. bugaleerez. Jtez hic et hec puerilis et hoc / e. g. appertenant a enfant. b. maberez. ●(1521) Cc [map]. ga. enfance. b. maberez.
●(1732) GReg 341a. Enfance, tr. «mabérez.»
(2) Dre vaberezh : puérilement.
●(c.1500) Cb. [map] Jtem pueriliter ad. g. enfentement. dre maberez.
(3) Filiation, descendance, généalogie.
●(1821) GON 319a. Mabérez, s. m., tr. «Filiation, descendance du fils à l'égard du père et de ses ayeux. Généalogie, suite et dénombrement des ancêtres de quelqu'un.» ●(1827) TJK 1b. Béz' éz eûz éta, enn-holl eûz a Abraham bété David, pevarzék mabérez.
●(1931) VALL 304b. Filiation légitime, tr. «maberez reiz.»
(4) Adoption.
●(1931) VALL 10a. Adoption, tr. «maberez m.»
- mabet
- mabigmabig
voir mab
- mabisigoù-mareñvmabisigoù-mareñv
m. fam. Chat.
●(1936) IVGA 206. N'eo ket gwelet mat ar Mabichigou Mareoñ, en ti-mañ.