Recherche 'mad...' : 21 mots trouvés
Page 1 : de mad (1) à madre (21) :- madmad
m./f. –où
I. M.
(1) Bien (moral) opposé au mal.
●(1576) H 51. an mat hon eux laeset da ober, tr. « the good which we have omitted to do. » ●(1612) Cnf 10a. pa gouar choas an drouc diouz an mat.
●(1790) Ismar 5. Peèlleit doh en droug, ha groeit er mad.
(2) Qualités.
●(1912) BUAZpermoal 690. An ene (...) a vezo galvet, dizoloet e vad hag e fall, ha barnet.
(3) Bien, richesse.
●(14--) N 1645-1646. Laqua euez mar comzez gou / ezay da hol mat dan badou, tr. «prends garde, si tu dis un mensonge, / Que tout ton bien s’évanouira.» ●(1575) M 74. Hac ez dispris enor, ha madaou temporal, tr. «Et méprise l’honneur et les biens temporels.» ●(1580) G 225. An tensoryou, madou an bet, tr. «Les trésors, les biens du monde.» ●(1633) Nom 201b. Pecunia, res stabiles siue soli, & mobiles : biens, meubles & immeubles : madou, meubl ha re all na vent quet meubl. ●203b. Peculium : bien propre : an madou propr. ●235a. Prædium optimo iure, vulgò alodialia bona : biens francs, allediaux : madou libr, ha francq, na vent subiet da subsit er bet. ●(1647) Am A.293. Dal, na espern glat, dillat, na madou., tr. « Tiens, n’épargne ni argent, (ni) vêtement, ni biens ». ●(1647) Am.ms 631. Pa hen defer brein oll madou an Indes., tr. « Quand même le pourri aurait-il toutes les richesses de l’Inde »
●(c.1680) NG 444. ligne, vzur, madeu. ●912. e tespign hou ol vat.
●(1821) SST 131. prest de gol quement mat en ès. ●(1849) LLB 628. A hou torn hui hemb kin é ta ol er madeu.
►[après un art. ind.] Ur madoù : des biens.
●(1732 GReg 93b. Ur madou-bras èn deus.
●(1857) HTB 179. a leze eur madou braz. ●(1863) GBI i 252. Ur madou-braz ’roër gant-hi, tr. «on donne avec elle une dot considérable.»
II. (droit) M./f.
(1) Intérêts d’une somme d’argent.
●(1899) LZBt Meurzh 6. ar gwellan mad diwar an arc’hant-ze. ●26. Ar mad diwar an arc’hant na dal ken en tu-all da dri dre gant.
●(1906-1907) EVENnot 1. (Ar Veuzid) Ar vad diwar an arc’hant a zou da dispign bop pla gand ar vinorez, tr. «intérêt, fruit.» ●(1926) FHAB Gouere 259. e nac’has kemeret ar vad diwar e arc’hant. ●(1927) AVZH i 52. pa vijen deuet, em bije tennet ma arc’hant gant he vâd.
(2) Klask ar vad : action en rescision pour cause de lésion.
●(1942) SAV 23/65. hag hen en devoa perz da vont da glask ar vad (action en rescision pour cause de lésion) digant e vreur.
(3) Vad : plus-value.
(11) (droit) Kaout e zanvez en arc’hant : soulte.
●(1942) SAV 23/65. E zanvez en devoa bet en arc’hant (soulte) hag an tiegez a oa bet roet d’ar breur p’o devoa graet o zud o dilez (donation-partage) kalz vad (plus-value) a oa deuet en douar abaoe ar mare-se.
III. [en locution] M./f.
(1) Ober mad ouzh ub. : bien traîter qqn.
●(1907) PERS 16. He blijadur oa ober mad euz ar beorien.
(2) Chom war e vad : rester en bonne santé.
●(1927) FHAB Meurzh 63. (Pedog) C'houi ho peus saoud-leaz... (Fanch) Pa vez boed da rei d'ezo ha pa chomont war o mad. ●(1933) ALBR 1. gras d’ec’h da chom war ho mad. ●(1935) BREI 438/2a. Mar ne ve ket onestiz etouez an dud, ne chomfont ket pell war o mad.
(3) Bezañ er vad : être à l’aise financièrement.
●(1878) EKG ii 75. He bugale a zo-oll herrio er vad ; pinvidik int zoken.
(4) Lavarout vad diwar-benn ub., eus a ub. : dire du bien de qqn.
●(1710) IN I 304. lavaret vad (…) eus a un den e mesc an droug a leveront anezàn.
●(1907) PERS 340. klevet lavaret vad divar he benn.
(5) Kement (mil) mad : tout ce qui.
●(c.1718) CHal.ms iii. Rafle faire raffle, tr. «quemer’ dré nerh quemet mat a him gau’.»
●(1882) BAR 212. Laerez a rejont kement mad a goeze didan ho dourn.
●(1911) BUAZperrot 82. kement mil mad a en em gav a ra o henor, evel ma ra o dismeganz kement drouk a zigouez.
(6) Ar c’hentañ mad : la première chose.
●(1866) FHB 67/118a. Ar c’henta mâd a skoaz hor speret.
●(1908) PIGO ii 123. Loarian ’reas ha tapout kentan mad a gavas dindan e zorn.
(7) Ur vad : le moindrement.
●(1941) ARVR 13/2a. N’onn ket séhedik, de zeur dresthol. Hoanteit e oè genein neoah, é tremen étal er fetan, lonkein ul lommig, éraok krapein d’er vorh. Ha n’em es ket gellet ivet ur vad, n’a n’em es groeit !
(8) par euph. Erruout nemet mad : arriver malheur.
●(1836) GBI i 444. Mar arru gant-hi nemet mad, / Ma dreuzo m’ c’hleze dre da wad ! tr. «S’il lui arrive autre chose que du bien / Je tremperai mon épée dans ton sang !»
●(1962) TDBP ii 26. Ma ’h arrufe netra nemed pep mad gantañ, tr. «s’il lui arrivait rien sauf tout bien (s’il lui arrivait le moindre mal).» ●330. Petra am-bije me greet ma vije arruet netra nemed pep mad ganit-te ? tr. «qu’aurais-je fait s’il t’était arrivé autre chose que du bien (euphémisme pour : le moindre mal).»
(9) Bezañ en e vad : être bien disposé.
●(1889) ISV 288. Avechou he lesvam, pa veze en he mad, a roe dezhi eun tamik kik gant he bara.
(10) Rentañ vad : rendre service.
●(1905) HFBI 246. Prest hé voa atao da renta vad dar c’henta deuet.
(11) Ober ar mad : faire le bien.
●(1849) LLB 863. en ur ober er mad.
(12) Evit gwellañ mad an holl : dans l’intérêt de tous.
●(1908) BOBL 12 décembre 207/2e. Evid gwella mad an holl ar perc’hen eo a dlefe planta e-unan a war e goust.
(13) Ober vad.
IV.
(1) Kaout e zroug hag e vad : voir droug.
(2) Lavaret e vad hag e zroug da ub. : voir droug.
- madagaskarmadagaskar
m. plais. Permis de conduire.
●(1939) DIHU 341/368. merhed dreist-ol, éh asé kaout ou «Madagaskar».
- MadalenMadalen
n. pr.
I.
(1) Madeleine.
●(1499) Ca 129b. Madalen.
(2) Mari-Madalen : Marie-Madeleine.
●(1621) Mc 111. euel à geure Mary Madalen.
(3) (argot de La Roche-Derrien) Sel.
●(1885) ARN 33. Sel. – Br. Holen. Arg[ot] : Madelen, (nom propre), Madeleine. – Madelen a zo laket gand ar gourdajo, on a mis du sel dans le manger, on n'a pas oublié le sel (oublié, par litote).
II. Gouel ar Vadalen : fête de al Magdeleine (22 juillet ?).
●(c.1687) VEach [51]. Iann map da Rolland Pherlicot, ha da Fiacra Guillemot ames à parres Plouhà à Escopti Sant Briec, oaget hep quen à chuezec mis, var tro gouel ar Madalen, er bloaz 1630.
III. (Garmiñ, leñvañ, klemm) evel ur Vadalen : pleurer comme une Madeleine.
●(18--) MIL.ms (d’après BUBR 19/233) (L) Gabriel Milin. O klemm kement hag eur Vadalen.
●(1908) PIGO II 124 (T) E. ar Moal. Neuze an daerou a redas war e zioujod hag e tirollas da c'harm 'vel eur vadalen. ●(1910) MAKE 89 E. Crocq. Katellig, en eur lenva evel eur vadalen, a ziredas d'ar gear. ●(1974) GAME 13 (Ki) M. Divanac'h. Aze neus en emlaket da leñva giz eur vadalen.
- madammadam
f. –ed
(1) Dame.
●(1732) GReg 242b. Dame, femme d'un gentilhomme, tr. «Van[netois] madam.»
●(1856) GRD 155. inourein mimoér ur vadam vras.
●(1907) FHAB Kerzu 304. plac'hed da vourc'hisien ha da «vadamou» Paris. ●(1942) ARVR 54/4a. ober plas da Vadam ha da Voñcheu.
(2) Femme, épouse.
●(1971) LIMO 11 décembre. Hag é vadam e chom ér gér.
(3) Ki madam :
- madedouemadedoue
interj. = (?) Dieu soit loué ; cf. mat eo Doue (?).
●(1908) PIGO II 97. Madedoue ! ober a-walc'h a rafen, panevert... ●(1909) TOJA 46. Madedoue, 'ran ket, siouaz, 'n holl farsal ! ●(1910) YPAG 1. Madedoue, c'houezan 'ran ive ! ●(1928) BREI 62/2b. Madedoue ! falloc'h kalz ez efont evit gwechall !
- madegezh
- madekmadek
adj.
(1) Bonasse.
●(1931) VALL 63b. Bénin, tr. «madek.» ●72a. Bonasse, tr. «madek.» ●(1947) YNVL 104. ur mousc'hoarzh madek war e vuzell.
(2) Riche, qui a des biens.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 15. mæs biscoah ne vennas troquein é bried peur, èl m'el laré, doh unan madek.
(3) Bienfaisant.
●(1732) GReg 94a. Bienfaisant, tr. «madecq.» ●102b. Celui qui est naturellement, & bienfaisant, tr. «Madec.»
●(1876) TDE.BF 422a. Madek, adj., tr. «Bienfaisant.»
- madelezhmadelezh
f. –ioù, –où
I. (en plt de qqn)
(1) Bonté.
●(14--) N 803-804. Hennez (…) / A vezo vaillant dreist cant guez / A madaelez hac a fez mat, tr. «Celui-là (…) / Il sera vaillant, plus de cent fois, / (Plein) de bonté.» ●(c.1500) Cb. [mat] Jtem hec melioritas / is. ga. melioritez. b. madelez. ●(1530) J p. 150b. Santelaez na madelaezou, tr. «la Sainteté, la Bonté.» ●(1650) Nlou 171. Dren madelez han humblez à nezy, tr. «A cause de sa bonté et de son humilité.»
●(1659) SCger 158b. madelez, tr. «bonté, benefice.» ●(1727) HB 592. dre ho madelez. ●(1732) GReg 103b. Bonté, pente à faire du bien, tr. «Madélez. Van[netois] madeléh. B[as] Leon. madaleaz. madeleaz.» ●(1744) L'Arm 33b. Bonté, tr. «Madeleah.. heu. f.»
●(1849) LLB 8. Hou kelloud zou hemb som, hou madeleah hemp par. ●(18--) GBI II 146. Homan'zo ur vroeg vad, karget a vadeles, tr. «Celle-ci (l'hôtesse) est une femme pleine de bonté.»
●(1902) PIGO I 201. madelez an otro hag e verc'h. ●(1913) KANNgwital 127/293. eur vadelez trugarezuz.
(2) Bonté, bienfait, bonne action.
●(1732) GReg 94a. Bienfait, faveur, plaisir, tr. «madélez. p. madélezyou.»
●(1877) EKG I 101. trugarekaat Doue euz he vadelezou en ho c'henver.
●(1908) PIGO II 81. leun e zorn a vadelezou ! ●(1920) AMJV 55. ar Vam a gavas meur a vadelez en dud gouez. ●(1935) SARO 17. Madelezou ar prins a oa anavezet dre bevar c'horn ar vro.
(3) Mard eo ho madelezh : si vous voulez.
●(1860) BAL viii. Ur bater bennac ive, mar d-eo ho madelez.
●(1909) NOAR 46. Mar befe ho madelez dougen ar zac'h-ma.
(4) Oberoù a vadelezh : œuvres de bienfaisance.
●(1867) BUE 79. Dija, hag adalek pajenno kentan al levr-man, eo bet gwelet ar Zant, bugelik c'hoaz, o lemel diwar he voed, da rein d'ar bevien ; o westlan leveo he garg a varner ann iliz da obero a vadelez.
II. (en plt de qqc.)
(1) Bonne qualité des choses que l'on emploie, efficacité de qqc.
●(1732) GReg 103b. Bonté, qualité de ce qui est bon, tr. «Madélez.»
●(1864) KLV 10. pe greski madelez ho zeil. ●22. Eno, e kredann, eman madelez ann dour. ●43. lod-all ne deilont jamez hag a goll, enn eur bloaz, madelez ann torr penn-da-benn ! ●57. Ann teil-sit (...) klasket e bet neuze evit he vadelez vraz. ●(1869) FHB 237/224b. Ar re o deus muia fizians e madelez an eost.
●(1942) VALLsup 60b. Efficacité. Madelez se dit des choses en ce sens : efficacité d'un remède madelez eul louzou. ●(1935) ANTO 29. ar glaou-douar anavezet dre-holl er bed abalamour d'ar vadelez dispar anezo. ●(1949) SIZH.llmm 37. madelezh ar peuriñ.
(2) Bonne qualité, caractère de ce qui est bon à manger.
●(1922) FHAB Gwengolo 266. hervez madelez pe fallentez ar stripou hag ar fars-forn.
- madelezhusmadelezhus
adj.
(1) (en plt de qqn) Charitable, bienfaisant, bon.
●(1878) EKG II 276. Anzavit ouz-omp-ni ho torfed, hag ar Republik a vezo madelezuz enn ho kenver. ●(1878) EKG ii 148. Ra vezo bet Doue madelezuz enn he genver. ●167. an dud-man a zo bet madelezuz avoualac’h evit rei d’eomp [eun tamm bara].
●(1909) NOAR 38. eun diaoul madelezus. ●(1922) EOVD 150. en anjuli e hues groeit de galon madelehus en Eutru Doué. ●(1939) MGGD 31. ar priñs madelezus.
(2) Bienfaiteur.
●(1927) FHAB Gouere 147b. eur glao habask ha madelezus.
- Madenn
- madetoc'hmadetoc'h
adj. Meilleur.
●(1910) ISBR 22. A getan ind hum chervijé, ind eùé, a venùegér groeit get mein gurun mes ré braùoc'h, madetoh, ré frotet, uzet ha liés toullet aveit lakat un troed.
- Madianit
- madigmadig
m. –où (alimentation) Bonbon.
●(1732) GReg 17b. Affriander, attirer des enfans par des douceurs, tr. «Gounit gand madigou.» ●102b. Bon-bon, du bon-bon pour les enfans, tr. «Madic. p. madigou.» ●304b. Douceurs qu'on donne aux enfans, tr. «Madicq. p. madigou.»
●(1876) TDE.BF 422a. Madigou, s. pl. m., tr. «Bonbons, friandises.»
●(1906) KANngalon Genver 10. Ne ket gant madigou ha lipouserez e vagont anezho [ar vugale]. ●(1911) SKRS II 179. ar madigou ha lipouserez all ar seurt-se. ●(1911) RIBR 164. Dioc'h an noz e oa great ar vadiziant, ar gwin tomm a rede, ar c'hraon hag ar madigou a rodelle. ●(1939) MGGD 40. Ar madigou hag ar gwestell.
- madigennmadigenn
f. Douceur.
●(1878) SVE 62 §397. Evid eur boanigen / Kant madigen, tr. «Pour une petite peine / Cent douceurs.»
- madobermadober
m. –où
I.
(1) Bienfait.
●(1621) Mc 79. trugarecat é mat oberou. ●(1710) IN I 43. e vad-oberou. ●(1732) GReg 94a. Bienfait, faveur, plaisir, tr. «Mad-ober. p. mad-oberyou.»
●(1835) AMV 42. ar madoberou oc'h eus recevet digatan [Doue]. ●(1860) BAL viii. Sonjal e madoberou Doue. ●(1877) EKG I 238. n'en deuz ket ankounac'heat madouberou ar re goz.
●(1910) FHAB Meurzh 78. eur vestrez hag a skuilhe warno kement a vadoberou. ●(1911) BUAZperrot 126. Ar madober dispar-ze. ●(1930) KANNgwital 329/396. eun niver bras a vadoberou.
(2) Lezel ub. en e vadober : laisser qqn agir à sa guise.
●(1872) ROU 108b. Il fait ce qu'il veut, tr. «Lezed e vez en e vad-ober.» ●(1880) SAB 11. An Iliz a lez peb ini en e vadober.
(3) War e vadober : à sa guise.
●(1955) STBJ 103. En diskennou ha war ar plên e kerzent ganti d'an dripig, met, er zaoiou, o laoske [ar c'hezeg] da vont war o madober. ●(1957) BRUD 2/43. o chaokad, war e vadober, eun nebeud frouez. ●(1958) BRUD 4/87. oh ober, da vad ha war o mad-ober, eur hovad kerez.
II. War e vadober : doucement.
●(1957) BRUD 2/43 (K) Y. ar Gow. Eur porhell kaer du-pod, hir ar reun warnañ, a oa eno, dindan eur wezenn avalou kaoh-moh, o chaokad, war e vadober, eun nebeud frouez trenk-put kouezet diouti e-touesk ar pri. ●(1958) BRUD 4/87 (K) Y. ar Gow. E-pad an amzer-ze emede an daou lampon oh ober, da vad ha war o mad-ober, eur hovad kerez er wezenn hag o leunia o fanerou e-ser goapaad diwar goust Yan Zeiteg.
- madoberermadoberer
voir madoberour
- madobererezh
- madoberour / madoberermadoberour / madoberer
m. –ion Bienfaiteur.
●(1612) Cnf 17b. Rac greffusoch ez pech an ré à cañ, à detrac, à iniur, hac à car drouc do tat, do mam, do mestr ha do mat obereuryen, eguit na grahent oz ober an trasé da tut arall.
●(1659) SC 114. pe mat oberour, pe drouc oberour. ●(1659) SCger 161b. mat oberour, tr. «bien facteur.» ●(1727) HB 38. Va mad-oberouryen. ●(1732) GReg 94b. Bienfaiteur, tr. «Mad-obérèr. p. madoberéryen. mad-oberour. p. yen.»
●(1847) FVR 154. Diwall mad ne ankouefez ma madoberourien.
►[empl. comme épith.]
●(1854) MMM 46. diansao ar mad-oberou, ha n'ac'h an den mad-oberour.
- madoberourez
- madoberusmadoberus
adj. Bienfaisant.
●(1732) GReg 94a. Bienfaisant, tr. «Mad-oberus.»
●(1890) MOA 142a. Bienfaisant, tr. «Madoberuz.»
●(1925) FHAB Gwengolo 331. Al louzeier madoberus. ●(1926) FHAB Mezheven 214. eur mouch evid en em ziouall diouz flemm al loened madoberus-ze. ●(1933) OALD 45/211. Doue a zo madoberus, eme ar sant.
- madremadre
s. (botanique) Séneçon. cf. baoudre, bare
●(1752) PEll 562. Madre, Est un autre nom de la plante nommée ci-devant Aoredal.
●(1876) TDE.BF 422a. madre, s. m., tr. «Seneçon, plante.» ●(1879) BLE 87. Seneçon. (Senecio. Less.) Madré.
●(1931) VALL 685b. Séneçon, tr. «madre m.» ●(1933) OALD 45/217. Madre, tr. «Séneçon.»