Devri

Recherche 'mad...' : 21 mots trouvés

Page 1 : de mad (1) à madre (21) :
  • mad
    mad

    m./f. –où

    I. M.

    (1) Bien (moral) opposé au mal.

    (1576) H 51. an mat hon eux laeset da ober, tr. « the good which we have omitted to do. » ●(1612) Cnf 10a. pa gouar choas an drouc diouz an mat.

    (1790) Ismar 5. Peèlleit doh en droug, ha groeit er mad.

    (2) Qualités.

    (1912) BUAZpermoal 690. An ene (...) a vezo galvet, dizoloet e vad hag e fall, ha barnet.

    (3) Bien, richesse.

    (14--) N 1645-1646. Laqua euez mar comzez gou / ezay da hol mat dan badou, tr. «prends garde, si tu dis un mensonge, / Que tout ton bien s’évanouira.» ●(1575) M 74. Hac ez dispris enor, ha madaou temporal, tr. «Et méprise l’honneur et les biens temporels.» ●(1580) G 225. An tensoryou, madou an bet, tr. «Les trésors, les biens du monde.» ●(1633) Nom 201b. Pecunia, res stabiles siue soli, & mobiles : biens, meubles & immeubles : madou, meubl ha re all na vent quet meubl. ●203b. Peculium : bien propre : an madou propr. ●235a. Prædium optimo iure, vulgò alodialia bona : biens francs, allediaux : madou libr, ha francq, na vent subiet da subsit er bet. ●(1647) Am A.293. Dal, na espern glat, dillat, na madou., tr. « Tiens, n’épargne ni argent, (ni) vêtement, ni biens ». ●(1647) Am.ms 631. Pa hen defer brein oll madou an Indes., tr. « Quand même le pourri aurait-il toutes les richesses de l’Inde »

    (c.1680) NG 444. ligne, vzur, madeu. ●912. e tespign hou ol vat.

    (1821) SST 131. prest de gol quement mat en ès. ●(1849) LLB 628. A hou torn hui hemb kin é ta ol er madeu.

    ►[après un art. ind.] Ur madoù : des biens.

    (1732 GReg 93b. Ur madou-bras èn deus.

    (1857) HTB 179. a leze eur madou braz. ●(1863) GBI i 252. Ur madou-braz ’roër gant-hi, tr. «on donne avec elle une dot considérable.»

    II. (droit) M./f.

    (1) Intérêts d’une somme d’argent.

    (1899) LZBt Meurzh 6. ar gwellan mad diwar an arc’hant-ze. ●26. Ar mad diwar an arc’hant na dal ken en tu-all da dri dre gant.

    (1906-1907) EVENnot 1. (Ar Veuzid) Ar vad diwar an arc’hant a zou da dispign bop pla gand ar vinorez, tr. «intérêt, fruit.» ●(1926) FHAB Gouere 259. e nac’has kemeret ar vad diwar e arc’hant. ●(1927) AVZH i 52. pa vijen deuet, em bije tennet ma arc’hant gant he vâd.

    (2) Klask ar vad : action en rescision pour cause de lésion.

    (1942) SAV 23/65. hag hen en devoa perz da vont da glask ar vad (action en rescision pour cause de lésion) digant e vreur.

    (3) Vad : plus-value.

    (11) (droit) Kaout e zanvez en arc’hant : soulte.

    (1942) SAV 23/65. E zanvez en devoa bet en arc’hant (soulte) hag an tiegez a oa bet roet d’ar breur p’o devoa graet o zud o dilez (donation-partage) kalz vad (plus-value) a oa deuet en douar abaoe ar mare-se.

    III. [en locution] M./f.

    (1) Ober mad ouzh ub. : bien traîter qqn.

    (1907) PERS 16. He blijadur oa ober mad euz ar beorien.

    (2) Chom war e vad : rester en bonne santé.

    (1927) FHAB Meurzh 63. (Pedog) C'houi ho peus saoud-leaz... (Fanch) Pa vez boed da rei d'ezo ha pa chomont war o mad. ●(1933) ALBR 1. gras d’ec’h da chom war ho mad. ●(1935) BREI 438/2a. Mar ne ve ket onestiz etouez an dud, ne chomfont ket pell war o mad.

    (3) Bezañ er vad : être à l’aise financièrement.

    (1878) EKG ii 75. He bugale a zo-oll herrio er vad ; pinvidik int zoken.

    (4) Lavarout vad diwar-benn ub., eus a ub. : dire du bien de qqn.

    (1710) IN I 304. lavaret vad (…) eus a un den e mesc an droug a leveront anezàn.

    (1907) PERS 340. klevet lavaret vad divar he benn.

    (5) Kement (mil) mad : tout ce qui.

    (c.1718) CHal.ms iii. Rafle faire raffle, tr. «quemer’ dré nerh quemet mat a him gau’.»

    (1882) BAR 212. Laerez a rejont kement mad a goeze didan ho dourn.

    (1911) BUAZperrot 82. kement mil mad a en em gav a ra o henor, evel ma ra o dismeganz kement drouk a zigouez.

    (6) Ar c’hentañ mad : la première chose.

    (1866) FHB 67/118a. Ar c’henta mâd a skoaz hor speret.

    (1908) PIGO ii 123. Loarian ’reas ha tapout kentan mad a gavas dindan e zorn.

    (7) Ur vad : le moindrement.

    (1941) ARVR 13/2a. N’onn ket séhedik, de zeur dresthol. Hoanteit e oè genein neoah, é tremen étal er fetan, lonkein ul lommig, éraok krapein d’er vorh. Ha n’em es ket gellet ivet ur vad, n’a n’em es groeit !

    (8) par euph. Erruout nemet mad : arriver malheur.

    (1836) GBI i 444. Mar arru gant-hi nemet mad, / Ma dreuzo m’ c’hleze dre da wad ! tr. «S’il lui arrive autre chose que du bien / Je tremperai mon épée dans ton sang !»

    (1962) TDBP ii 26. Ma ’h arrufe netra nemed pep mad gantañ, tr. «s’il lui arrivait rien sauf tout bien (s’il lui arrivait le moindre mal).» ●330. Petra am-bije me greet ma vije arruet netra nemed pep mad ganit-te ? tr. «qu’aurais-je fait s’il t’était arrivé autre chose que du bien (euphémisme pour : le moindre mal).»

    (9) Bezañ en e vad : être bien disposé.

    (1889) ISV 288. Avechou he lesvam, pa veze en he mad, a roe dezhi eun tamik kik gant he bara.

    (10) Rentañ vad : rendre service.

    (1905) HFBI 246. Prest hé voa atao da renta vad dar c’henta deuet.

    (11) Ober ar mad : faire le bien.

    (1849) LLB 863. en ur ober er mad.

    (12) Evit gwellañ mad an holl : dans l’intérêt de tous.

    (1908) BOBL 12 décembre 207/2e. Evid gwella mad an holl ar perc’hen eo a dlefe planta e-unan a war e goust.

    (13) Ober vad.

    IV.

    (1) Kaout e zroug hag e vad : voir droug.

    (2) Lavaret e vad hag e zroug da ub. : voir droug.

  • madagaskar
    madagaskar

    m. plais. Permis de conduire.

    (1939) DIHU 341/368. merhed dreist-ol, éh asé kaout ou «Madagaskar».

  • Madalen
    Madalen

    n. pr.

    I.

    (1) Madeleine.

    (1499) Ca 129b. Madalen.

    (2) Mari-Madalen : Marie-Madeleine.

    (1621) Mc 111. euel à geure Mary Madalen.

    (3) (argot de La Roche-Derrien) Sel.

    (1885) ARN 33. Sel. – Br. Holen. Arg[ot] : Madelen, (nom propre), Madeleine. – Madelen a zo laket gand ar gourdajo, on a mis du sel dans le manger, on n'a pas oublié le sel (oublié, par litote).

    II. Gouel ar Vadalen : fête de al Magdeleine (22 juillet ?).

    (c.1687) VEach [51]. Iann map da Rolland Pherlicot, ha da Fiacra Guillemot ames à parres Plouhà à Escopti Sant Briec, oaget hep quen à chuezec mis, var tro gouel ar Madalen, er bloaz 1630.

    III. (Garmiñ, leñvañ, klemm) evel ur Vadalen : pleurer comme une Madeleine.

    (18--) MIL.ms (d’après BUBR 19/233) (L) Gabriel Milin. O klemm kement hag eur Vadalen.

    (1908) PIGO II 124 (T) E. ar Moal. Neuze an daerou a redas war e zioujod hag e tirollas da c'harm 'vel eur vadalen. ●(1910) MAKE 89 E. Crocq. Katellig, en eur lenva evel eur vadalen, a ziredas d'ar gear. ●(1974) GAME 13 (Ki) M. Divanac'h. Aze neus en emlaket da leñva giz eur vadalen.

  • madam
    madam

    f. –ed

    (1) Dame.

    (1732) GReg 242b. Dame, femme d'un gentilhomme, tr. «Van[netois] madam

    (1856) GRD 155. inourein mimoér ur vadam vras.

    (1907) FHAB Kerzu 304. plac'hed da vourc'hisien ha da «vadamou» Paris. ●(1942) ARVR 54/4a. ober plas da Vadam ha da Voñcheu.

    (2) Femme, épouse.

    (1971) LIMO 11 décembre. Hag é vadam e chom ér gér.

    (3) Ki madam :

  • madedoue
    madedoue

    interj. = (?) Dieu soit loué ; cf. mat eo Doue (?).

    (1908) PIGO II 97. Madedoue ! ober a-walc'h a rafen, panevert... ●(1909) TOJA 46. Madedoue, 'ran ket, siouaz, 'n holl farsal ! ●(1910) YPAG 1. Madedoue, c'houezan 'ran ive ! ●(1928) BREI 62/2b. Madedoue ! falloc'h kalz ez efont evit gwechall !

  • madegezh
    madegezh

    f. Bonhomie.

    (1931) VALL 72b. Bonhomie, tr. «madegez f.»

  • madek
    madek

    adj.

    (1) Bonasse.

    (1931) VALL 63b. Bénin, tr. «madek.» ●72a. Bonasse, tr. «madek.» ●(1947) YNVL 104. ur mousc'hoarzh madek war e vuzell.

    (2) Riche, qui a des biens.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 15. mæs biscoah ne vennas troquein é bried peur, èl m'el laré, doh unan madek.

    (3) Bienfaisant.

    (1732) GReg 94a. Bienfaisant, tr. «madecq.» ●102b. Celui qui est naturellement, & bienfaisant, tr. «Madec

    (1876) TDE.BF 422a. Madek, adj., tr. «Bienfaisant.»

  • madelezh
    madelezh

    f. –ioù, –où

    I. (en plt de qqn)

    (1) Bonté.

    (14--) N 803-804. Hennez (…) / A vezo vaillant dreist cant guez / A madaelez hac a fez mat, tr. «Celui-là (…) / Il sera vaillant, plus de cent fois, / (Plein) de bonté.» ●(c.1500) Cb. [mat] Jtem hec melioritas / is. ga. melioritez. b. madelez. ●(1530) J p. 150b. Santelaez na madelaezou, tr. «la Sainteté, la Bonté.» ●(1650) Nlou 171. Dren madelez han humblez à nezy, tr. «A cause de sa bonté et de son humilité.»

    (1659) SCger 158b. madelez, tr. «bonté, benefice.» ●(1727) HB 592. dre ho madelez. ●(1732) GReg 103b. Bonté, pente à faire du bien, tr. «Madélez. Van[netois] madeléh. B[as] Leon. madaleaz. madeleaz.» ●(1744) L'Arm 33b. Bonté, tr. «Madeleah.. heu. f.»

    (1849) LLB 8. Hou kelloud zou hemb som, hou madeleah hemp par. ●(18--) GBI II 146. Homan'zo ur vroeg vad, karget a vadeles, tr. «Celle-ci (l'hôtesse) est une femme pleine de bonté.»

    (1902) PIGO I 201. madelez an otro hag e verc'h. ●(1913) KANNgwital 127/293. eur vadelez trugarezuz.

    (2) Bonté, bienfait, bonne action.

    (1732) GReg 94a. Bienfait, faveur, plaisir, tr. «madélez. p. madélezyou

    (1877) EKG I 101. trugarekaat Doue euz he vadelezou en ho c'henver.

    (1908) PIGO II 81. leun e zorn a vadelezou ! ●(1920) AMJV 55. ar Vam a gavas meur a vadelez en dud gouez. ●(1935) SARO 17. Madelezou ar prins a oa anavezet dre bevar c'horn ar vro.

    (3) Mard eo ho madelezh : si vous voulez.

    (1860) BAL viii. Ur bater bennac ive, mar d-eo ho madelez.

    (1909) NOAR 46. Mar befe ho madelez dougen ar zac'h-ma.

    (4) Oberoù a vadelezh : œuvres de bienfaisance.

    (1867) BUE 79. Dija, hag adalek pajenno kentan al levr-man, eo bet gwelet ar Zant, bugelik c'hoaz, o lemel diwar he voed, da rein d'ar bevien ; o westlan leveo he garg a varner ann iliz da obero a vadelez.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Bonne qualité des choses que l'on emploie, efficacité de qqc.

    (1732) GReg 103b. Bonté, qualité de ce qui est bon, tr. «Madélez

    (1864) KLV 10. pe greski madelez ho zeil. ●22. Eno, e kredann, eman madelez ann dour. ●43. lod-all ne deilont jamez hag a goll, enn eur bloaz, madelez ann torr penn-da-benn ! ●57. Ann teil-sit (...) klasket e bet neuze evit he vadelez vraz. ●(1869) FHB 237/224b. Ar re o deus muia fizians e madelez an eost.

    (1942) VALLsup 60b. Efficacité. Madelez se dit des choses en ce sens : efficacité d'un remède madelez eul louzou. ●(1935) ANTO 29. ar glaou-douar anavezet dre-holl er bed abalamour d'ar vadelez dispar anezo. ●(1949) SIZH.llmm 37. madelezh ar peuriñ.

    (2) Bonne qualité, caractère de ce qui est bon à manger.

    (1922) FHAB Gwengolo 266. hervez madelez pe fallentez ar stripou hag ar fars-forn.

  • madelezhus
    madelezhus

    adj.

    (1) (en plt de qqn) Charitable, bienfaisant, bon.

    (1878) EKG II 276. Anzavit ouz-omp-ni ho torfed, hag ar Republik a vezo madelezuz enn ho kenver. ●(1878) EKG ii 148. Ra vezo bet Doue madelezuz enn he genver. ●167. an dud-man a zo bet madelezuz avoualac’h evit rei d’eomp [eun tamm bara].

    (1909) NOAR 38. eun diaoul madelezus. ●(1922) EOVD 150. en anjuli e hues groeit de galon madelehus en Eutru Doué. ●(1939) MGGD 31. ar priñs madelezus.

    (2) Bienfaiteur.

    (1927) FHAB Gouere 147b. eur glao habask ha madelezus.

  • Madenn
    Madenn

    s. –ed Habitant du pays de Saint-Hernin, Spézet.

    (1929) MKRN 84-85. Ma ne vize deit Madenned Sant-Hern. ●(1938) FHAB Du 232. an Dardouped hag ar Vadenned. ●(1958) BLBR 109/5. Kaperien ha Kapenned, Meleniged, Madenned, Gwenedourien...

  • madetoc'h
    madetoc'h

    adj. Meilleur.

    (1910) ISBR 22. A getan ind hum chervijé, ind eùé, a venùegér groeit get mein gurun mes ré braùoc'h, madetoh, ré frotet, uzet ha liés toullet aveit lakat un troed.

  • Madianit
    Madianit

    m. –ed (Bible) Madianite (descendant de Madian).

    (1866) HSH 60. an oll Madianited.

  • madig
    madig

    m. –où (alimentation) Bonbon.

    (1732) GReg 17b. Affriander, attirer des enfans par des douceurs, tr. «Gounit gand madigou.» ●102b. Bon-bon, du bon-bon pour les enfans, tr. «Madic. p. madigou.» ●304b. Douceurs qu'on donne aux enfans, tr. «Madicq. p. madigou

    (1876) TDE.BF 422a. Madigou, s. pl. m., tr. «Bonbons, friandises.»

    (1906) KANngalon Genver 10. Ne ket gant madigou ha lipouserez e vagont anezho [ar vugale]. ●(1911) SKRS II 179. ar madigou ha lipouserez all ar seurt-se. ●(1911) RIBR 164. Dioc'h an noz e oa great ar vadiziant, ar gwin tomm a rede, ar c'hraon hag ar madigou a rodelle. ●(1939) MGGD 40. Ar madigou hag ar gwestell.

  • madigenn
    madigenn

    f. Douceur.

    (1878) SVE 62 §397. Evid eur boanigen / Kant madigen, tr. «Pour une petite peine / Cent douceurs.»

  • madober
    madober

    m. –où

    I.

    (1) Bienfait.

    (1621) Mc 79. trugarecat é mat oberou. ●(1710) IN I 43. e vad-oberou. ●(1732) GReg 94a. Bienfait, faveur, plaisir, tr. «Mad-ober. p. mad-oberyou

    (1835) AMV 42. ar madoberou oc'h eus recevet digatan [Doue]. ●(1860) BAL viii. Sonjal e madoberou Doue. ●(1877) EKG I 238. n'en deuz ket ankounac'heat madouberou ar re goz.

    (1910) FHAB Meurzh 78. eur vestrez hag a skuilhe warno kement a vadoberou. ●(1911) BUAZperrot 126. Ar madober dispar-ze. ●(1930) KANNgwital 329/396. eun niver bras a vadoberou.

    (2) Lezel ub. en e vadober : laisser qqn agir à sa guise.

    (1872) ROU 108b. Il fait ce qu'il veut, tr. «Lezed e vez en e vad-ober.» ●(1880) SAB 11. An Iliz a lez peb ini en e vadober.

    (3) War e vadober : à sa guise.

    (1955) STBJ 103. En diskennou ha war ar plên e kerzent ganti d'an dripig, met, er zaoiou, o laoske [ar c'hezeg] da vont war o madober. ●(1957) BRUD 2/43. o chaokad, war e vadober, eun nebeud frouez. ●(1958) BRUD 4/87. oh ober, da vad ha war o mad-ober, eur hovad kerez.

    II. War e vadober : doucement.

    (1957) BRUD 2/43 (K) Y. ar Gow. Eur porhell kaer du-pod, hir ar reun warnañ, a oa eno, dindan eur wezenn avalou kaoh-moh, o chaokad, war e vadober, eun nebeud frouez trenk-put kouezet diouti e-touesk ar pri. ●(1958) BRUD 4/87 (K) Y. ar Gow. E-pad an amzer-ze emede an daou lampon oh ober, da vad ha war o mad-ober, eur hovad kerez er wezenn hag o leunia o fanerou e-ser goapaad diwar goust Yan Zeiteg.

  • madoberer
    madoberer

    voir madoberour

  • madobererezh
    madobererezh

    m. Bienfaisance.

    (1927) GERI.Ern 369. madobererez m., tr. «bienfaisance.» ●(1931) VALL 66b. Bienfaisance, tr. «madobererez m.»

  • madoberour / madoberer
    madoberour / madoberer

    m. –ion Bienfaiteur.

    (1612) Cnf 17b. Rac greffusoch ez pech an ré à cañ, à detrac, à iniur, hac à car drouc do tat, do mam, do mestr ha do mat obereuryen, eguit na grahent oz ober an trasé da tut arall.

    (1659) SC 114. pe mat oberour, pe drouc oberour. ●(1659) SCger 161b. mat oberour, tr. «bien facteur.» ●(1727) HB 38. Va mad-oberouryen. ●(1732) GReg 94b. Bienfaiteur, tr. «Mad-obérèr. p. madoberéryen. mad-oberour. p. yen

    (1847) FVR 154. Diwall mad ne ankouefez ma madoberourien.

    ►[empl. comme épith.]

    (1854) MMM 46. diansao ar mad-oberou, ha n'ac'h an den mad-oberour.

  • madoberourez
    madoberourez

    f. –ed Bienfaitrice.

    (1860) BAL 235. madoberourez ar re a rancas tec'het.

    (1912) MMPM 94. Deuet oant da zigemeret ho madoberourez.

  • madoberus
    madoberus

    adj. Bienfaisant.

    (1732) GReg 94a. Bienfaisant, tr. «Mad-oberus

    (1890) MOA 142a. Bienfaisant, tr. «Madoberuz

    (1925) FHAB Gwengolo 331. Al louzeier madoberus. ●(1926) FHAB Mezheven 214. eur mouch evid en em ziouall diouz flemm al loened madoberus-ze. ●(1933) OALD 45/211. Doue a zo madoberus, eme ar sant.

  • madre
    madre

    s. (botanique) Séneçon. cf. baoudre, bare

    (1752) PEll 562. Madre, Est un autre nom de la plante nommée ci-devant Aoredal.

    (1876) TDE.BF 422a. madre, s. m., tr. «Seneçon, plante.» ●(1879) BLE 87. Seneçon. (Senecio. Less.) Madré.

    (1931) VALL 685b. Séneçon, tr. «madre m.» ●(1933) OALD 45/217. Madre, tr. «Séneçon.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...