Recherche 'mamm...' : 46 mots trouvés
Page 1 : de mamm (1) à mammvro (46) :- mammmamm
f. –où, –ed
I. [plur. en –où]
(1) Mère.
●(1499) Ca 102a. Guele an buguel en coff emam. l. hec ma cera / re. ●130b. Mam. g. mere. ●(1580) G 512. Nac an merch nac an mam a drouc lam ne blamat, tr. «Ni la mère, ni la fille ne furent blâmés de leurs fautes.» ●(1612) Cnf 32a. NEp â dispris è tat, è mam. ●(1650) Nlou 396. Dan laezr sarpant, ez assantas, / Hon mam quentaff, tr. «Elle obéit au serpent voleur / notre première mère.»
●(1659) SCger 158a. Mam, tr. «Mere.» ●(c.1680) NG 175-176. Hou bugalé (…) / E cof hou mameu a cleuer. ●1804. Er vam pehani er gannou. ●(1741) RO 2749. Bete e vam. ●2911. ma mom.
●(1849) LLB 20. Ev hur hetan mam. ●1130. Tadeu ha mameu mat. ●(1849) GBI I 36. Me'zo beo mam mamm ha ma zad, tr. «Moi j'ai mon père et ma mère qui vivent encore.» ●(1876) TDE.BF 463b. Momm, s. f. T[régor], tr. «Mère ; pl. mommo.» ●(1878) EKG II 63. mammou hon tud iaouank-ni.
●(1976) KOYO 41. an hani en deus mamm en deus tamm.
(2) Mamm da : mère de.
●(1902) MBKJ 2. beza mamm da Zalver ar bed. ●(1933) MMPA 32. da genta, Mamm da Jezuz ; ha war an dro, Mamm da bep hini ac'hanomp.
(3) Bezañ war e vamm : être nourri au sein.
●(1836) FLF 4. Me so c'hoas var ma mam, n'on qet c'hoas disonet.
II.
A. [plur. possible en –ed] (en plt des animaux)
(1) (apiculture) Abeille reine.
●(1710) IN I 149. Mam ar guenan. ●(1732) GReg 826b. Le Roy des abeilles, tr. «Mam ar guënan. ar vam vénan.»
●(1906) GWEN 7. Beza e ma ar vam (...) ene ar rusk. ●27. ruskennou a zo enno koar mad ha mammou iaouank. ●(1926) FHAB Mezheven 211. En eun hed-gwenan ez eus eur rouanez pe eur vamm (...) Ar vamm a zo karget da zefi viou. ●(1958) ADBr lxv 4/513. Peder nevezenn a zo bet diwar diou vamm : peb kestenn goz he-deus tôlet diou wech.
(2) Femelle.
●(1849) LLB 1243. pe huélet er mameu é tuemder. ●1253. guélèt é ma lein er mameu. ●1361. Er guél ag er mameu e zariw ou goehiad.
●(1957) PLBR 32. l'emploi de mammed pour «mères» – ordinairement mammou, mammed ne s'appliquant qu'aux bêtes.
►[suivi d'un nom d'animal féminin]
●(1633) Nom 30a. Bos lactaria : vache à laict : bieuch læz, mam-broch (lire : bioch).
●(c.1718) CHal.ms ii. une haze femelle d'un lapin ou d'un lieure, tr. «ur vam gonifl', pe gat.» ●(1732) GReg 618a. Femelle du merle, ou merlesse, tr. «ur vam voüalc'h. p. mamou-voüalc'h.» ●(1744) L'Arm 237a. Merlesse, tr. «Mam mouïalh ou vouialh. f.»
●(1867) MGK 107. Ar vamm-giez a c'houlenn out-hi (…). ●(1868) FHB 153/388a. eur vam-viz a zo ledan, a zo kovek, a ro bep bloaz moc'higou dioc'h an dousen. ●(1868) FHB 153/388a. eur vam gazek euz ar re genta. ●(1877) EKG I 151. ur vamm vleizez.
●(1910) EGBT 76. mamm-goulm, tr. «femelle de pigeon.» ●(1910) MAKE 51. kaer o doa ar ar mammou-kezeg gervel d'o c'haout ebeulien hag ebeulezed. ●(1913) BOBL 27 septembre 458/2e. kezek estranjour evit hor mammou-kezek. ●(1924) FHAB Eost 290. ar viou-ze a zo e kof ar vamm-aer. ●(1931) VALL 81a. Brebis femelle, tr. «mamm-dañvadez pl. mammou-dañvadezed.»
►[suivi d'un nom d'animal féminin]
B. (botanique)
(1) Femelle.
●(1897) EST 47. get mui a zoustér é tennér er mammeu [koarh], / Get eun a gol er gran e zou ar ou fenneu.
●(1903) EGBV 68. koarh mammeu, tr. «chanvre à poussière fécondante ; pour les campagnards, chanvre femelle.»
(2) fam. Mamm ar sistr : pommier à cidre.
●(2002) TEBOT 27. Ar maleur 'oa degoue[zh]et / O ya war mamm ar jistr.
(3) fam. Mamm an avaloù : pommier à cidre.
●(1887) RCP IV 29. Marw eo mam ann avalou, 'n hor bouezo mui a jist.
(4) Louzaouenn-ar-vamm : matricaire camomille Matricaria chamomilla.
●(1933) OALD 45/214. Louzaouen ar vamm, tr. «Chrysanthème matricaire.»
III.
(1) Karoc'h eo ho mamm deoc'h eget d'ho tad : quand le jupon dépasse la robe.
●(1912) RVUm 321 (Gu). Karoh é hou mam d'oh eit d'hou tad, tr. P. ar Gov «Vous êtes plus proche parente de votre mère que de votre père : se dit quand le jupon dépasse la robe.»
(2) Ober beaj kof e vamm : voir beaj.
- mamm-an-dour
- mamm-baeronmamm-baeron
f. (famille) Marraine.
●(1576) H 52. Entre an heny so badezet hac an tat pazron ha mampazron, tr. « Between him who is baptized and the godfather and godmother. »
●(1841) IDH 91. un tad-pærein hag ur vam-bærein. ●(1854) GBI II 236. ma mamm-baeron, tr. «ma marraine.»
●(1907) BSPD I 17. de di he mam bèrén. ●(1932) BSTR 9. He mam-baeroun a voe he c'hoar Mari. ●(1936) PRBD 207. evel ho c'hulator, ho zad-paeron, ho mamm-baeron. ●(1974) THBI 164. mamm boëron da «Thumette bihan».
- mamm-baourmamm-baour
f. (famille) Marraine.
- mamm-bardimamm-bardi
f. (argot) Ancêtre (femme). cf. mamm-bombardi
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-gokenn, likokenn pe reverkokenn ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
- mamm-barrezmamm-barrez
f. Paroisse initiale.
●(1883) MIL 141. Histor Guimiliau hag hini Lambaol, epad pell amzer, ne rejont nemet unan. Hirio, an dre guechal, a zo savet brassoc'h eget ar vam-barrez.
- mamm-bombardimamm-bombardi
f. (argot) Ancêtre (femme). cf. bombard-iou-gozh
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
- mamm-briol / mamm-briolez
- mamm-briolezmamm-briolez
voir mamm-briol
- mamm-flour
- mamm-gaer
- mamm-gamilhmamm-gamilh
f. (botanique) Camomille.
●(1914) LSAV 70. an aer a oa materiet gant c'houez-vat ar vamm-gamill.
- mamm-gammmamm-gamm
f. (pathologie) Goutte.
●(1876) TDE.BF 424b. Mamm-gamm, s. f., tr. «Goutte, maladie, sciatique.»
- mamm-gazeg
- mamm-gokennmamm-gokenn
f. =
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-gokenn, likokenn pe reverkokenn ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
- mamm-gozhmamm-gozh
f. mammoù-kozh
I.
(1) (famille) Grand-mère.
●(1499) Ca 130b. g. ayeule. britonice mamcoz.
●(1659) SCger 78b. grand mere, tr. «Mam goz.» ●(1732) GReg 617a. Grand'mere, ayeule, tr. «Mam-goz. Van[netois] mamm-goh.»
●(1849) LLB 167. er vam gouh deugromet. ●(1869) SAG 200. ar mamou koz. ●(1877) BSA 217. enor ha doujans d'an tad coz ha d'ar vam goz. ●(1878) EKG II 75. abalamour d'ho mammou koz. ●(1893) IAI 141. eur vamm goz randounen.
●(1921) PGAZ 46. e kichen ho mamm goz. ●(1924) NOLU 9. Kompén e hret, mam-gouh ?
(2) = (?) Limace, escargot (?).
●(1907) BOBL 23 novembre 165/2c. Mar peuz melved ha mammou-goz en dro d'ho fleur.
II.
(1) Kignat e vamm-gozh : tricher.
●(1931) VALL 757. Tricher en avançant hors du point marqué pour jouer, tr. F. Vallée «kignat e vamm-goz fam.» ●(1957) AMAH 80 (T) *Jarl Priel. Darn all a blije dezho foetañ o feadra dister o c'hoari kartoù ha ma tichañse d'unan bennak kignat e vamm-gozh e save eveljust beuz ha kann.
(2) Morzet evel kegel e vamm-gozh : voir kegel.
(3) Bezañ kegel e vamm-gozh en e c'houzoug : voir kegel.
- mamm-grampouezhmamm-grampouezh
f. fam. Marâtre.
●(1907) BOBL 25 mai 139/2e. roï d'ezan eur vamm-gaër, eur vamm-grampoëz, evel ve lavaret en hon bro. ●(1910) FHAB Mezheven 183. Petra 'reas, a zonj d'eoc'h, ar vamm grampoez gant ar madou a ziframmas ken dizamant diouz kerc'hen he bugale hanter mac'hagnet ? ●(1935) CDFi 27 avril. Eur vamm-grampoez ez peus ivez, mignon ?
- mamm-guñvmamm-guñv
f. (famille)
(1) Bisaïeule, arrière-grand-mère.
●(1732) GReg 617a. La mere de la grand'mere, bisaïeule, tr. «Mamm-guñ.»
●(1900) KEBR 12. Ar vamm-gun, tr. « La bisaïeule » ●Ar mammou-kun, tr. « Les bisaïeules ». ●(1931) VALL 38a. Arrière-grand-mère, tr. «mamm-guñv f. mammou-kuñv.»
(2) Mamm-guñv-likun =
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
(3) Mamm-reverkun =
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
- mamm-ioumamm-iou
f. (famille)
(1) Trisaïeule.
●(1732) GReg 940a. Trisaieule, tr. «Mamm you.»
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
(2) Aieule, grand-mère.
●(1744) L'Arm 23b. Ayeule, Gran-mére, tr. «Mamïeu.. uér. f.» ●(1790) MG 133. a pe oai bihue me mamieu.
- mamm-iou-gozhmamm-iou-gozh
f. (famille) Trisaïeule.
●(1955) VBRU 23. Daou vloaz goude e veze e Krec'h Elies o vezurat va rnerc'h Anna, evel ma voen bet luskellet ivez gant va mamm-you-gozh Ivona...
- mamm-leanez
- mamm-nevezmamm-nevez
f. mammoù-nevez Jeune mère.
●(18--) KTB.ms 14 p 53. en skouarn ar vamm-nevez.
- mamm-vaeron
- mamm-vager
- mamm-voualc'h
- mamm-vuoc'hmamm-vuoc'h
f. Vache suitée.
●(1633) Nom 30a. Bos lactaria : vache à laict : bieuch læz, mam-broch (lire : mam-bioch).
- mamm-wenan
- mamm-wiz
- mamm-wriziennmamm-wrizienn
f. (botanique) Racine principale.
●(1866) FHB 62/80a. dreist oll ar vam-c'hrizien, a ia eünoc'h ha dounoc'h en douar.
- mamma-gozh
- mammamm
- mammdiegezmammdiegez
f. Sage-femme.
●(1732) GReg 838a. Sage-femme, matrône, accoucheuse, tr. «(Van[netois] mamdyegues. p. mamdyeguesed.» ●(17--) TE 64. hac e ordrénas d'er Mameu-Dieguês péré e yai d'ulevoudein er grouaguê Hebrus, mouguein ol er bautrèt quentéh èl ma vezènt gannét. ●(1744) L’Arm 233b. Sage-Femme, tr. « Mam-Dïéguéss.. Mam-Dïéguézétt. f. »
●(1934) BRUS 271. Une sage-femme, tr. «ur vamdiegez –ed.»
●(2007) DGRG 173a. mammdiëgez [< amiegez] f. -ed, tr. « sage-femme. »
- mammdilec'hmammdilec'h
f. (pathologie) Chute de matrice.
●(1934) BRUS 222. La chute de matrice tr. «er vam-diléh.»
- mammegmammeg
f. –ed Belle-mère, marâtre.
●(c.1718) CHal.ms i. belle mere, tr. «mamec, mameguet mam cäer.» ●(1732) GReg 88b. Belle-mere, Femme de nôtre Pere, tr. «Van[netois] mammeq. p. mammegued, mammegëu.» ●(1744) L'Arm 29a. Belle-Mere, seconde femme de notre pere, tr. «Mamêcq.. êguétt.» ●Belle-Mere, mere du mari ou de la femme, tr. «Mamêcq. f.» ●(1790) MG 333. hé mamêq ne gonz dehi meid a vodeu ha custumeu er béd. ●(17--) TE 137. é falai d'où mamêq ou huittad.
●(1821) SST 147. un tadec ha mammec. ●(1839) BESquil 118. hé mamêg, cri ha dinatur, n'ellas quet hé andur. ●(1896) HIS 39. un tarh-kaloñ aveit hé diú gouhé, rag ind e garé ou mameg.
●(1913) AVIE 57. Mammeg Simon e oé dalhet ar hé gulé.
- mammelezhmammelezh
f. Maternité.
●(1921) GRSA 218. El liù guen e oè aroué guerhted Èv ; el liù guerh aroué hé mammeleh.
- mammennmammenn
f. –où
I.
(1) (hydrologie) Source.
●(1505) Vc 7. Mammen beff, tan ac carantez, tr. «Source vive, feu et amour.»
●(1659) SCger 113a. source, tr. «memen (lire : mamen).» ●158a. mamen, tr. «source.» ●(1732) GReg 882a. Source, endroit où les eaux sourdent, tr. «mammenn. p. mammennou.» ●(1787) BI 42. mamenneu creihuë.
●(1855) BDE 227. er Jourdæn e zistroas trema é vamen. ●(1899) BSEc xxxvii 143 / KRL 8. ar momenno, tr. «les sources.»
●(1906) HIVL 101. mammenneu deur mingl.
►sens fig.
●(1732) GReg 882a. Source, origine, principe, cause de quelque chose, tr. «mammenn. p. mammennou.»
●(c.1802-1825) APS 48. hui zou er vamen ag er vuhé éternel. ●(1821) SST 106. ur vammen a vonheur eit er bed aral. ●(1854) PSA ii 169. mamen a baud a zisordreu hag a vultreu memb liès. ●(1879) GDI 2. er vamen ag en eurustèd.
(2) (géographie) Lit d’un gros ruisseau.
●(1744) L’Arm 219b. Lit (...) De gros ruisseau, tr. «Mameenn. f.»
(3) Emañ ar mammennoù en o flas : les sources ont retrouvé leur niveau.
●(2021) TREGO 14.01 p. 27a. emañ ar mommenno en o flas, tr. « les sources ont retrouvé leur niveau. »
II. Sens divers.
(1) =
●(1929) SVBV 55. Mar n’oulomp ket beza siferniet, n’eomp ket da lakaat hor fri e-kreiz mammenn ar vourjounenn.
(2) (apiculture) Reine.
●(1924) ARVG Ebrel 76. evel gwenan endro d’ar vammenn.
(3) (religion) Pec’hed mammenn : péché capital.
●(1868) FHB 187/243b. Ar seiz pec’het mammen a veler splam livet.
(4) Sorte de mousse à la surface de l’eau.
●(1879) ERNsup 161. sorte de mousse qui vient sur l’eau et espèce de croûte qui se forme dans le cidre quand il tire à sa fin, Trév[érec], Gur[unhel], mammenn, Sarzeau mammienn.
(5) Croûte qui apparaît lorsque le cidre tire à sa fin.
●(1879) ERNsup 161. sorte de mousse qui vient sur l’eau et espèce de croûte qui se forme dans le cidre quand il tire à sa fin, Trév[érec], Gur[unhel], mammenn, Sarzeau mammienn.
(6) (géologie) Gisement.
●(1902) LZBt Du 5. eur vammen glaou douar.
(7) (agriculture) (?) Plant laissé monter en graine (?).
●(1969) BAHE 62/17. Ret e veze e gwirionez lakaat spontailhoù war ar mammennoù kaol pe irvin pe na vanje ket un haden.
- mammenn-lagadmammenn-lagad
f. (anatomie) Prunelle, pupille.
●(1876) TDE.BF 424b. Mammenn-al-lagad, s. f., tr. «Prunelle de l'œil.»
●(1924) BILZbubr 47/1122. Ar werennad kenta a domme d'ê o c'halon, a sklerae mammenn o lagad. ●(1925) BILZ 112. Sellet outi [ar vorgazenn], pegen lemm eo he lagad gwerc'hlas, hanter-digor war he mammenn, sklêr evel ar skorn. ●167. [Bilzig] serret e galon, eur vrumennig war vammenn e lagad.
- mammenn-vev
- mammenniñmammenniñ
v. intr. (hydrologie) Prendre sa source, sourdre.
●(1906) HIVL 5. en deur burhudus en des mammennet ér groh édan dorn Bernadet. ●(1913) HIVR 12. én tachad ma komans mamennein er Blañoah. ●(1919) DBFVsup 47b. mammennein, tr. «sourdre.» ●(1932) GUTO 35. É kreiz er maléz é vammenné ur fetan deur kaer. ●(1934) BRUS 84. Sourdre, tr. «mammennein.»
- mammez
- mammilizmammiliz
f. (religion) Métropole.
●(1732) GReg 325b. Eglise Parroissiale qui a des filles, ou des succursales, tr. «Mamm-Ilis.» ●(1744) L'Arm 125a. Eglise (…) Cathedrale, tr. «Mamm-Iliss.» ●233b. Eglise matrice, tr. «Mam-Iliss.»
●(1839) BESquil 297. Priol a chabistre é vam-ilis. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 21. Mam-ilis Pise. ●(1876) TDE.BF 424b. Mamm-iliz, s. f., tr. «Cathédrale.»
- mammlouzoù
- mammoumammou
enfant. Maman.
●(1936) LVPR 76. Dre ma teue ho teod da zistagella da c'hellout lavaret tata, mammou...
- mammoùmammoù
plur. (anatomie) Matrice.
●(1691) CF 32. drouc ar mamou, tr. «le mal de la matrice.» ●(1732) GReg 593b. Mal de mere, maux de mere, tr. «droucq ar mammou.» ●(1744) L’Arm 233b. N’én dé ur bourtt cléhuéd ur goass / E larétt de vihan ha brass : / Mouguein a ran, né badan quét : / Me mameu a zou diléhétt !
●(1876) TDE.BF 425a. Mammou, s. f., tr. «Matrice de la femme, et aussi le mal de mère.»
- mammskrid
- mammvromammvro
f. –ioù
(1) Patrie.
●(1834) SIM 176. exemplou caer eus e garantez evit e vam-brô. ●(1869) TDE.FB 662. Patrie, tr. «ar vamm vro.» ●(1876) TDE.BF 425a. mamm-vro, s. f., tr. «Patrie. – Mamm, mère, et bro, pays.»
●(1905) BOBL 29 juillet 45/1b. ar binvidigien vraz n'o deuz mam-vro ebed. ●(1912) MMPM 8. eur c'habiten yaouank (…) en em zavaz a eneb he Vam-Vro. ●(1957) AMAH 110. anez-se ne blegfec’h ket da stardañ hon dorn ha sellout a rafec’h ouzhimp evel ouzh spierien o werzhañ o mamm-vro.
(2) Pays natal.
●(1847) FVR 79. kure e Plouaret, e vamm-vro.