Recherche 'meur...' : 31 mots trouvés
Page 1 : de meur (1) à meurzhvezh (31) :- meurmeur
adj., adv. & prép.
I. Adj.
(1) [postposé] Grand.
●(1499) Ca 137a. Meur. g. grand. ●(1530) Pm 67. Quentiz maz seczas an glau meur, tr. «Aussitôt que cessa la grande pluie.» ●276. splann dre lannou han hynchou meur, tr. « Claires par les landes et les grandes routes »
●(1659) SCger 159b. meur, tr. «grand.»
(2) Principal.
●(1732) GReg 43a-b. Il a eu pour partage la maison principale avec toutes ses appartenances, tr. «Evit e Rañ èn deus bet an ty meur gand e oll aparchand.»
(3) Meur e ve : il serait grand de.
●(1650) Nlou 37. Meur ve ezr euel na sellet, / Peguement a poan voar an bet, / En deffouen mabic benniguet, tr. «Il serait grand de conter ou de voir / combien de souffrance dans le monde / eut l'enfançon bénit.»
II. Adv.
A.
(1) [postposé] Très.
●(1575) M 283. Mar dout pinuzic meur, tr. Herve Bihan « Si même tu es très riche. » ●(1633) Nom 13a-b. Corpus mali habitus, affectum, morbosum, morbidum : coprs mal sain, malade : corf clafus, na ve quet yach meur.
●(1845) GBI I 396. Me n' 'm euz ket pell-meur da vewa. ●(1846) BAZ 687. hac en eur izelaat he zaoulagad e choumas sioul meur. ●(1860) BAL 195. mar goulennfe brema ractal va ene, e veen laouen-meur oc'h e rei. ●(1862) BSH 38. ne veomp ket pell meur. ●(1868) SBI II 204. na oant ket êt pell-meur, tr. «ils ne s'étaient pas écartés bien loin.»
●(1909) FHAB Gwengolo 257. tud disoursi meur gant ar relijion. ●(1915) MMED 91. setu ma vevent disoursi-meur. ●(1915) HBPR 20. ministred pinvidik meur. ●(1923) FHAB Du 433. laouen meur o veza m'en doa gellet ober eun dervez mat.
(2) [antéposé] Beaucoup.
●(1530) Pm 112c (Tremenuan). Gant meur garm, hac armou, Goeffyou, clezeffyou net, tr. Herve Bihan « Avec beaucoup de cris et d’armes, de lances, d’épées certes ».
►absolu. Beaucoup.
●(1575) M 3284. Hoaz ez ve meur goude hon oberou, tr. « Encore ce serait beaucoup, après nos œuvres. »
B. Loc. adv.
(1) Meur a faot : il s'en faut.
●(1732) GReg 396a. Il s'en faut beaucoup, tr. «meur a faot.»
(2) Meur a vank : il s'en faut de beaucoup.
●(1732) GReg 396a. Il s'en faut beaucoup, tr. «meur a vancq.»
(3) Meur a wech : souvent.
●(1818) HJC 313. ion en hum laquas ar-à-üéh doh taulle. ●314. Goudé m'en doai bet Jésus en hum laquet ar-à-üéh doh taulle. ●315. en dé-hont i péhani i hiveign ar-à-üéh guenoh. ●(1878) EKG II 116. Meur a veach oan bet mennet da vont betek enn-hi en eur redadenn. ●119. Anaout mad a rean iliz Berven, meur a veach oan bet enn-hi.
●(1907) AVKA 56. Mar a wej e oant bet chadenet.
C. Loc. adv.
(1) Nep meur : guère.
●(1575) M 1579. Ha nep na hat nep meur, nep meur ne conquero, tr. «Et celui qui ne sème pas beaucoup, n’amassera pas beaucoup.»
(2) Mar veur : tant, tellement.
●(1530) J 4a (Test). Ez deuz en douar / Da doen hon glachar / Mar meur hon caras, tr. « Il vint sur terre pour porter nos maux ; tant il nous aima ! »
D. Adv. Guère.
●(1659) SCger 159b. ne oûn mat meur, tr. «ie ne say gueres bien.»
III. Loc. prép.
(1) Meur a : plusieurs.
●(1530) Pm 52. meur a re / Ho niueraff (…) ne gallet, tr. «beaucoup de gens. / On ne pouvait (…) les compter.» ●242. Meur a vnan so souzanet / Maz deseuont na maruhent quet, tr. «Beaucoup sont dans l'erreur, / S'ils pensent qu'ils ne mourront pas.»
●(1659) SCger 94a. plusieurs, tr. «meur a hini.» ●159b. meur a dra, tr. «plusieurs choses.»
●(1821) SST 39. mar a hani e sentas doh-t-hou. ●(1849) LLB 707. mar a zoar. ●(1880) SAB 256. E barr an anv e veler roz e mer a lec'h.
●(1907) AVKA 161. Mar a hini anhe a rae, evel Jakez ha Yan.
►[devant un adj. num.]
●(1894) BUZmornik 796. eunn herezi nevez hag a lakeaz ar freuz hag ar rouestl epad meur a gant vloaz.
●(1909) FHAB Gwengolo 257. meur a gant leo. ●(1928) BFSA 151. meur a gant vloaz a-raok. ●173. e-pad meur a gant vloaz.
►[sans «a»]
●(1935) LZBl Gwengolo/Here 154. En n'eac'h d'an Afrik e vez kavet meur ospital.
► [avec un art. déf.]
●(1907) AVKA 94. o tenna mar an den a veli an diaolo.
(2) [au négat.] Beaucoup, guère.
●(1925) LZBt Meurzh 14. ne rejoïnt ket meur a van eus komzou ar plac'h yaouank.
(3) Meur eus : plusieurs d'entre.
●(1866) LZBt Ebrel 100. meur euz hon c'hristenien.
(4) Meur da : plusieurs.
●(1906) GWEN 7. Beza 'z euz meur da ras gwenan. ●(1973) LBFR 145. Meurt a donnel.
- meürmeür
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) (en plt de fruits) Mûr, bon à être mangé.
●(1499) Ca 137b. Meur. g. meure. ●(1633) Nom 67a. Pomum maturum, mite : fruict meur : frouez meür. ●Pomum immite, crudum, immaturum : pomme verde, creuë, point meure : aual ægr, glas, criz, pehiny na ve quet meür. ●70b. Grossus : figue sauuage, figue qui n’est pas encore meure : fies goüez pe sauaig na vent hoaz meur. ●Ficus matura : figue meure : fiesen meur. ●71a-b. Vua matura, edulis : grappe de raisin meure : grapp pe brancq ræsin meür.
●(1659) SCger 79b. meur, tr. «meür.» ●(1689) DOctrinal 187. Sant Hildut à eure ha da é et, ha pa zoa formet ha disia sec’h ha m’eur an eet, é voe ret laquàt de miret. ●(1710) IN I 8. Ar sucr a zeu da zouçaat ar frouez pere ne dint quet meur. ●(1732) GReg 622b. Meur, meure, mûre, qui est en sa maturité, tr. «Meür.» ●737b. Pommes meures, tr. «Avalou mëur.»
●(1829) HBM 11. pa vije mëur ar per. ●(1839) BSI 134. ur frouzen gaër, meür ha pred da veza cutuïlhet. ●205. ar froues-se na deuont da veza meür aoüalc’h.
●(1975) BAHE 85/25. Un aval darev n’eo ket meür, ha pa vez meür, n’eo ket mui darev. ●(1975) BAHE 86/23. disheñvel ez eo e Bro-Dreger ster Meür ha Darev. Meür a zo gwak, bouk, pa gomzer eus frouezh. ar mesper a vez meür pa vezont mat da zebriñ ; an avaloù a vez meür pa reer sistr ganto, ha dastumet e vezont pa vezont darev.
(2) Souple, élastique.
●(1982) PBLS 182. (Sant-Servez-Kallag) meour, tr. «élastique, souple (comme de la pâte à pain.»
B. (en plt de qqn)
(1) Souple.
●(1838) CGK 4. Beza soutil vel al louarn, meür vel ar zilien.
●(1933) TREM 20. C’houi vale meür ha zard ! tr. «vous avez le pas souple et alerte !»
(2) Déluré.
●(1913) PRPR 79. eur gantinierez meür ha dipoupet, tr. «une cantinière délurée et hardie.»
II. Adv. Souplement.
●(1933) TREM 20. C’houi vale meür ha zard ! tr. «vous avez le pas souple et alerte !»
III. Meür evel ar silienn : voir silienn.
- meüraat
- meüramant
- meürañ / meüriñmeürañ / meüriñ
v.
(1) V. intr. Mûrir.
●(1499) Ca 137b. Meuraff. g. meurer.
●(1732) GReg 623a. Meurir, ou mûrir, parlant du fruit, tr. «Mëura. pr. mëuret.»
●(1834) SIM 213. Ar frouez pere en em voasq an eil ous eguile (...) na veüront qet mad.
●(1921) PGAZ 33. Ne leze na spezardenn, nag an disterra frouezenn da veüri er jardin. ●(1969) BAHE 62/16. an aval penn-kazh eus liorzh drek an ti, bet lakaet da veüriñ gant va zad e krec'h e bres.
(2) V. tr. d. Rendre mûr.
●(1834) SIM 235. meüri an eaust. ●(1868) FHB 169/104a. ho darevi hag ho meüri.
●(1921) PGAZ 69. pa zeue an avel eozt da veüri ar c'hraon-kelvez.
- meurbetmeurbet
adv., adj. & prép.
I. Adv.
(1) [devant ou après un adj.] Très.
●(1499) Ca 137a. Meurbet. g. tres. ●(1612) Cnf.epist 14. vn boutaill meurbet sclær. ●(1647) Am 641. Boa boa, chetu chuy bagol meurbet resolu, tr. «Bah ! Bah ! vous voici gaillard, bien résolu.».
●(1659) SCger 121a. tres ou fort, tr. «meurbet, eston.» ●159b. meurbét, tr. «grandement.» ●(c.1680) NG 25. Henan a uo cruel merbet. ●27/28. Nep a ra drouc de amezec, / E uezo merbet truhedec. ●499-500. ur folleh bras / Eu merbet. ●879. fosieu don meurbet. ●1853. crial garuë merbet. ●(c.1687) VEach 17. Ar Roué memes à impligeas é daou dourn Royal euit remui ar mein diuar ar cauarnse, pe en hini, euel mauoé digoret é guelsont vr scleryen bras, dré moyen vr lamp ardant allumet dirac ar Relegou sacrsé, antrasé à crescas meürbet an eston ames an oll assistantet. ●(1727) HB 77. Pedit / Verelaôen so sclear meurbet, tr. «Stella matutina, ora.» ●(17--) TE 56. forh trèd ha peur mar-bet. ●(17--) VO 45. gracius mer-bet.
●(1821) SST iv. ranteleh crechein merbet. ●(1857) HTB 83. An dijentil a iez pare meurbet alert. ●(1865) LZBt Gouere 27. arc'hbreuriez kalon meurbet didach ar Werc'hez Vari. ●(1868) FHB 184/223b. O Spagn, glaz meurbet ha dirouven eo an oabl aziouzid.
●(1910) MBJL 116. Respont an oferen, emean, a zo eun dra meurbet enorus. ●(1923) FHAB C'hwevrer 54. Eur werz truezus meurbet, dastumet gant Luzel.
(2) [après un v.] Beaucoup, grandement.
●(1933) MMPA 118. ar yaouankiz kristen ho kar meurbet.
II. Adj.
A. Attr./Épith.
(1) Grand.
●(1790) PEdenneu 331. er Sacremant marbet ha divin ag en Autær.
(2) Fort.
●(1530) Pm 129. Maz goulennas a moez meurbet, tr. «De sorte qu'il demanda d'une voix très forte.»
(3) Grave.
●(1580) G 496. An effet a pechet so meurbet, tr. «La conséquence du péché est grave.»
B. Attr.
(1) Très.
●(1576) Cath p. 8. rac meurbet ez oa cazre ha plesant da guelet, tr. «car elle était très belle et agréable à voir.»
(2) Très grand.
●(1689) DOctrinal 152. meurbet à garuu eo guelé hon Salver, tr. (GMB 412) «le lit de notre Sauveur est bien dur.» ●(17--) Cc 1270. chuy en deus anduret poannio a so meurbet.
III. Loc. prép. Meurbet a : beaucoup de.
●(1870) FHB 281/155b. Meurbet a joa zo er gard.
●(1907) AVKA 18. O welet ar stereden, e oe meurbed a joa enhe. ●(1908) PIGO II 23. Fanch a gontas meurbed a dreo kaer d'e vam, evit he didrubuilhan.
- meurblmeurbl
voir meubl
- meurblajmeurblaj
voir meublaj
- meurc'hevredmeurc'hevred
voir mergevred
- meurdedmeurded
f.
(1) Grandeur.
●(1732) GReg 468b. Grandeur, ce qui est opposé à la petitesse, tr. «meurded.»
●(1859) MMN 60. ne baoueze da veuli a da encanti e vadelez, e veurdet ac e oll berfectionou.
(2) E Veurded : Sa Grandeur.
●(1949) ENRO 294. Distagit hi ! eme E Veurded an Ijinour Lemel-Eneoù, o tiwiskañ e vaskl. ●(1957) AMAH 14. un dommderenn hag a reas berzh e touez ofiserien e Veurded.
- meürded
- meurdez
- meureadmeuread
= (?) maread, meuriad (?), niver bras.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 33. Eur meuread a zalc'has piz ha kempenn an oll delliennou a ioa bet moullet.
- meüret
- meureuzenn
- meuriad
- meuriadenn
- meüriñmeüriñ
voir meürañ
- meurlarjez / malardezmeurlarjez / malardez
m. –où
I.
(1) Mardi-gras.
●(1499) Ca 137b. Meurzlargiez. g. caresmeprenant. ●(c.1500) Cb. Meurzlargiez. g. caresmeprenant. ●(1521) Cc [meurzlargez]. g. caresmeprenant. ●(1633) Nom 226b. Dionysia, Baccanalia, Liberalia : Quaresme-prenant, ou Quaresme-entrant : dez Morlargez.
●(1659) SCger 19b. caresme prenant, tr. «morlarge.» ●160b. morlargez, tr. «caresme-prenant.» ●(1727) HB 263. an dud libertin pere vardigarez morlargez en em ro dan debochou. ●(1732) GReg 137a. Carnaval, tr. «Meur-largez. morlargez. Van[netois] Malarde.» ●602b. Mardi-gras, tr. «Meurs-largez. Van[netois] malarde.» ●(1752) PEll 623. Morlargez, tr. « Carnaval, les jours gras, qui présèdent immédiatement le carême. » ●(1790) MG 53. me gav me hov brassoh de valardé eit d'en déieu-aral. (…) Ne vehai quet mat ma vehai malardé gueneoh bamdé.
●(1838) CGK 17. Meurlarge a zo goall verr. ●(1852) MML 175. malarje ec'h a da achuîn. ●(1879) GDI 61. en hoarieu malardé.
●(1905) KDBA 16. er malardé devéhan. ●(1907) KORN [14]. evit Morlarjez. ●(1912) KANNgwital 112/117. da zul araok mollarjez. ●(1924) BUBR 48/1140. 'Vit ober melarje e vo. ●(1982) MABL I 11. (Lesneven) Moulharjez e ioa hag e ioa digaset pastechoù. ●28. Pastechoù e veze graet i'e d'a' moulharjez ; 'veze graet nemet da Moulharjez.
(2) Carnaval des gras.
●(1900) KEBR 15. Ar morlarjez druz, tr. « Le carnaval gras » ●Ar morlarjezou druz, tr. « Les carnavals gras ».
(3) Ober meurlarjez : bien manger.
●(1836) FLF 15-16. Rentet eno, an dimesell / A ras mollargez a-fesson / A bep-sort, youl he c'halon. / Crigna, dibri ar pez a gar. ●(1866) FHB 60/62a. ar c'hreg-ze a raio mollarges, / Kig maout e devezo.
(4) Ober meurlarjez : faire la fête.
●(1874) FHB 491/167b. Evelse e reant morlarjez a zoare.
II. fam. (en plt de qqn) Guignol.
●(1906) BOBL 06 octobre 107/1b. da hija ha da zihija an divrec'h hag an diouar evel marlarjeou. ●(1944) EURW I 102. «Piou eo ar meurlarjez-mañ ?», a oa sur mat o soñj.
III.
(1) Bezañ meurlarjez gant ub. // Ober meurlarjez : très bien manger.
●(1935) ANTO 86 (T) *Paotr Juluen. Nebaon ne veze ket bemdez meurlarjez ganto en o c'hlotennou. ●93. Kuit da farsal, ne oa ket meurlarjez, nann, ganto en deiz-se. ●94. En deiz ma 'n em welimp, 'vo graet c'hoaz meurlarjez.
(2) Goueliañ sant Meurlarjez ouzhpenn ur wezh ar bloaz : être habillé n’importe comment.
●(1935) ANTO 89 (T) *Paotr Juluen. Gouelia Sant Meurlarjez ouspenn eur wech ar bloaz.
(3) Gwiskañ dilhad sant Meurlarjez : se déguiser.
●(1908) PIGO ii 99 (T) *Dir na Dor. Me wel ac'hanout prest da wiskan dilhad sant Malarje.
(4) Bezañ meurlarjez ganti : avoir ses règles.
●(1990) (Li) GWITALMEZE J. Merien. Honnezh zo mouilhardez ganti : koll a ra he gwad.
(5) Teñval evel noz meurlarjez : très sombre.
●(1965) BAHE 46/48 (T) A. Duval. Ken teñval ha noz meurlarjez. ●(1967) BAHE 54/34 (T) Melanie Gwezenneg. Ken tenval ‘vel noz-Malarjez.
(6) Ker evel pebr da Veurlarjez : très cher.
●(1962) TDBP i 40 (T). Kér eo an traou 'vel pébr da Varlarje, tr. J. Gros «les choses (denrées) sont chères comme le poivre au Mardi-Gras (époque où l'on vend beaucoup de poivre pour les festins et la charcuterie.»
- meurlarjezañ / meurlarjeziñmeurlarjezañ / meurlarjeziñ
v. intr. Fêter le Mardi-gras.
●(1900) KAKE 265. Eat da vorlarjeza da di he vignouned. ●(1922) FHAB Ebrel 107. Bet o volarjesa hag oc'h eva chist tomm. ●(1925) BILZ 156. Pedet int holl da zont da valarjea. ●(1942) FHAB Gouere/Eost 175-176. da vont da vorlarjeza da gastell Chateauceaux. ●(1982) TKRH 84. ar gristenien vat, ne daent ket da valarjeziñ.
- meurlarjeziñmeurlarjeziñ
voir meurlarjezañ
- meurnivermeurniver
m. –ioù Multitude.
●(1912 RNDL 43. hervé meurniverieu Hou trugaréieu peurbadel, tr. «selon les multitudes de vos miséricordes éternelles.»
- meurtmeurt
m. (botanique) Myrte Myrtus communis.
●(1633) Nom 106a. Myrtus : myrte : meurt. ●107a. Ruscus, bruscus, offic. meurte sauuage, frellon : meurt gouez.
- meurta
- meurtriset
- meurvor
- Meurzh .1Meurzh .1
m.
(1) Mardi.
●(1621) Mc 111. Dan meurz.
●(1732) GReg 602b. Mardi, second jour ouvrier de la semaine, tr. «Meurs. dez meurs. de meurs. Van[netois] merh. er merh.»
●(1878) EKG II 193. Bep meurs ha bep guener, ez ea da Gastel.
(2) Meurzh-Fask : mardi de Pâques.
●(1860) BAL 212-213. dar meurz Fasc 1647. ●(1864) SMM 12. D'al lun ha da meurz Fasc.
(3) Meurzh-al-Lard : mardi-gras.
●(1852) MML 175. Ar c'hoas e man meurs ar lard.
●(1902) MBKJ 206. Da veurs al lard. ●(1907) KORN [15]. An traou a dremen da Veurz al Lard diouz an noz.
- Meurzh .2Meurzh .2
m.
I. Mois de mars.
●(1499) Ca 137b. Meurs. g. mars. cest vng moys. ●(1633) Nom 223b. Martius : Mars : Meurz.
●(1659) SCger 77a. Mars, tr. «Meurs.» ●159b. Meurz, tr. «Mars.» ●(1689) DOctrinal 201. é rentas é ené entré daou dourn é Croüeur, ur Sulves, an daouzecvet à mis Meurs, er bloas pemp cant pevarzec ha triuguent, oaget à cant daou bloas. ●(1732) GReg 605b. Mars, un des douze mois de l'année, tr. «Meurs. miz meurs. Van[netois] meurh. merh. miz merh.»
●(1821) SST 35. Er bempvet dé ar-nuguent a vis Merh. ●(1849) LLB 359. hanter miz merh. ●1006. kenteh el hanter merh. ●(1897) EST 67. Hillèh é mant guennoh eit er frim de viz merh.
II. [empl. comme épith.]
(1) Fait au mois de mars.
●(1868) FHB 204/384a. Eur vech great ar c'hala-goanv, e lezer al labourerien pe an dervezourien er gær bete ma tigor al labour veurs.
(2) Stivell Veurzh : moment froid du mois de mars.
●(1920) KZVr 362 - 08/02/20. stivel meurz, tr. «tourment ou saison froide de mars.»
(3) Loar Veurzh : lune du mois de mars.
●(1955) STBJ 166. E oa loar veurz eur gwall loar hag a zigase rust-amzer d'he heul.
(4) Avel Veurzh =
●(1905) BOBL Du-Kerzu (d’après KBSA 158). Buanoc’h eget avel veurz ez a al loen.
(5) (religion) Gouel Maria Veurzh =
●(1894) BUZmornik 214. Gouel Maria-Veurs, pe, ann ael o tont da lavaret d'ar Verc'hez e vezo mamm da Jezuz.
- Meurzh .3
- meurzherimeurzheri
s. Ce qui se produit en mars.
●(1878) SVE 102 §699. Meurs, gant he veurzeri, / A ra d'ar c'hrac'h staota barz ann ti, / Ha d'he merc'h kerkouls hag hi, tr. «Mars, avec ses Marseries (rigueurs), / Fait qu'à la maison pisse la vieille, / Et sa fille aussi bien qu'elle.»
- meurzhvezhmeurzhvezh
m. –ioù
(1) Durée du mardi.
(2) Ur meurzhvezh : un certain mardi.
●(1877) BSA 26. Eur meurzvez oa, var an divez euz ar bloaz pevar mil abaoue m'oa crouet ar bed. ●(1878) EKG II 304. Eur meurvez, mintin mad, ec'h en em gavaz, e Lopreden, eun trafiker amann. ●(1974) TDBP III 215. Ur meurzvez e oan bet o kas ma saout er-maez.