Recherche 'ouzh...' : 6 mots trouvés
Page 1 : de ouzh (1) à ouzhpennan (6) :- ouzhouzh
prép., adv. & part. verb.
I. Prép.
A.
(1) (indiquant la proximité) Contre, à, de.
●(1557) B I 569. gruet he haeren en mat / Oz un post prenn, tr. «liez-la bien à un poteau de bois.» ●(1612) Cnf.epist 18. dynessat ouz an auter. ●(1612) Cnf 6a. em lacquahent ouz an taul Pascal. ●24b-25a. Douguen ouz è gouzouc pé en vn andret arall bennac breuedou, pe scridou, pé en ré ez eues compsou scriuet pe-ré na galler quet ho entent. ●(1633) Nom 100b. Vitis arbustina : vigne mariée aux arbres, ou qui rampe contre vn arbre : guynien á vez harpet ouz vn guezen.
●(1710) IN I 120. ec'his pa ve harp ouz e muia caret. ●(17--) EN 3002. eun dand genuer a sou stac ous quemend bleuen, tr. «une dent de janvier est attachée à tous ses poils.»
●(1847) FVR 297. Chetu aman ouc'h va guele, eur falc'h hag e deuz distripet meur a hini.
(2) Envers, à (qqn, qqc.).
●(1612) Cnf 42b. da dyuallaff ouz an trasé hon aduertis an Profoet royal. ●(1650) Nlou 197. Ha Herodes, dre frenesy, / A Ioa dyguar ouz map Mary, tr. «Et Hérode, par folie furieuse, / était cruel envers le fils de Marie.»
●(1847) MDM 36. Ia, reisiou an Aviel, pere a zo ken kaër, a zere oud peb lec'h, oud peb amzer. ●(1869) SAG 39. a zo bet, dre rogentez, mouzed oud ho zad, ar Pap. ●(1878) EKG II 181. an nep piou bennag a zizent ouc'h ar Republik.
(3) Vers.
●(1557) B I 440. Na da quet e mouz sell ouz iff, tr. «regarde-moi sans faire la moue.» ●(1612) Cnf 30a. eguit sellet ouz an graguez. ●(1621) Mc 67-68. Ma daulagat à sell ouz Doue bepret.
(4) Contre (adversité)
●(1879) BMN 263. evit mont da stourm ouz an enebourien.
●(1912) MMPM 17. d'hon diwal a eneb ouzomp hon unan. ●(1924) FHAB Du 402. stourm ouz eun enebour.
(5) Indique une position (debout, allongé).
●(1530) J 189a. Ma amour ayoa ouz gouruez / E hunan glan en creis an bez / So quent an dez diannhezet, tr. «Mon amour ? Il était là, tout seul, couché dans cette tombe qu'on a ouverte avant le jour.»
●(1732) GReg 247b. Dormir debout ; dormir tout debout, tr. « Cousquet eus e sa.»
(6) Qui correspond à.
●(1792) BD 371. Pa na heus na substans naboet ous da esom, tr. «Puisque tu n'as ni subsistance ni nourriture selon tes besoins.»
B. Ober ouzh.
(1) S'occuper de.
●(1865) LZBt Here 33. da dremen dre ar c'hlaziou heuzusan, kent evit ober out-he. ●(1868) KTB.ms 15 p 231. ho zad (...) a chomme er gêr, da ober euz al loened.
●(1909) TOJA 32. me ya d'ober ouz ma c'hezeg. ●(1924) BILZbubr 46/1120. An devejou all (…) e rê eus he zi. ●(1936) FHAB C'hwevrer 57. Ar wreg a reas buana ma c'hellas ouz ar zaout.
(2) Ober ouzh ub. : faire son sort à qqn., finir qqc.
●(1879) ERNsup 163. ober ouz u. b., terrasser, tuer, venir à bout de quelqu'un.
►par ext.
●(1879) ERNsup 163. ober ouz en parl. des choses, s'occuper de, achever ; ober ouz dañnve u. b. ruiner quelqu'un, St-M[ayeux], Plussulien, pet[it] Trég[uier] ; 'm eus gret out-hi, gred 'm eus ouz ma labour, j'ai fini mon travail, p[etit] T[ré]g[uier].
(3) Ober ouzh : traiter de.
●(1935) ANTO 83. Digeri e c'henou da ober laeron ouzimp !…
C. Outi (employé au neutre).
(1) Kiañ outi : s'acharner, s'opiniâtrer, travailler dur.
●(1732) GReg 426b. Contre fortune bon cœur, tr. «redd eo qya oud-hi.»
●(1965) BAHE 44/59. ar gwir beizanted, ar re a vez o kiañ outi gant o holl nerzh.
(2) Stardañ outi : travailler ferme.
●(1857) CBF 84. Du-ze e ranker starda out-hi, war a glevann, tr. «Chez vous, il faut travailler ferme, à ce qu'on dit.»
●(1955) VBRU 60. en em deurel a ris raktal da zeskiñ yezh ar vro ha ret e oa din stardañ outi da vat. ●(1957) AMAH 170. Bep mintin e starden 'ta outi er gêr evit an S.R.
(3) Gallout outi : en pouvoir.
●(17--) CHal.ms IV 167. Ce uiellard a fait son temps Il n'en peut plus, tr. «paré é aueit en deen coh sé n'hel mui doh ti.»
(4) Stagañ outi : se mettre au travail.
●(1876) TDE.BF 483b. Staga out-hi, tr. «travailler de tout cœur.»
II. Loc. adv. [relie deux termes]
(1) [entre deux adjectifs, deux substantifs répétés] Indique une proximité spatiale ou temporelle.
●(1710) IN I 247. Quement a apparchant ouz an amourousdet a so stag-ouz-stag oll hac a zeu d'en em heul ha d'en em sacha. ●(1727) HB 565. deiz-ouc'h-deiz. ●(1732) GReg 9b. Accrochez l'un à l'autre, tr. «Croc-ouc'h-croc.» ●303a. Dos à dos, tr. «qéyn ouc'h qéyn.»
●(1857) CBF 52. Iann ha Perrina a ioa kazel oc'h kazel, tr. «Jean et Perrine se tenaient par le bras.» ●(1877) EKG I 125. he zaou benn stok-ouc'h-stok. ●(1878) EKG II 10. leuskel c'hueac'h pe zeiz houpadenn stag-oc'h-stag, evel ar gaouenn o vont kuit.
●(1935) BREI 412/3d. daou bardon stag-ouz-stag.
(2) [entre deux comparatifs répétés] Indique une progression.
●(1612) Cnf 2b. pep heur mui oz muy.
●(1710) IN I 407. greunigou sucret int pere a ro d'e vugaligou evit o signa hac o zenna d'e garet mui-ouz-vui. ●(1727) HB 181. Evit m'ho carin mui-ouz-vui. ●(1732) GReg 624b. De mieux en mieux, tr. «Guëll ouc'h vell.» ●(17--) CT Acte II 1225. deut on goas ous goas, tr. «je suis devenu de pire en pire.»
●(1903) MBJJ 104. O vean eman an hent war zav, mui ouz mui an euz poan o stejal anomp war e lerc'h.
(3) [entre deux substantifs répétés] Indique une précision.
●(1792) HS 5. treu tennet guir-oh-guir ag el livreu sacret.
●(1908) PIGO II 55. hanter-ouz-hanter pôtred ha merc'hed. ●(1910) MBJL 107-108. Hanter ouz hanter ec'h int bet laket [an drapoio] e pep fesken : daou pe dri en eun tu, ha daou pe dri en tu-all. ●(1913) AVIE vi. Troeit é bet é breton, gir-oh-gir.
III. Part. verb. Élément de formation du gérondif. Cf. 3. o
(1) En.
●(1576) H 9. ouz guelet hon infirmitez, tr. « at seeing our weakness. » ●(1612) Cnf 5b. rannaff à gra ma calon gant, hiruout ouz è lauaret. ●47a. oz ober cher mat.
●(1689) DOctrinal 200. hac ouz ho clevet oc’h-huanadi, é lavaras dezo.
●(1794) ABR.goerz 8b. Sponta réont ous on guélet.
●(1847) FVR 151. Bemde ouz he gavailla, hep damant na true. ●357. Va fenn, eme Jorj, ouc’h hen heja gant rogentez. ●361a. Peuc’h santel, deut er c’halono, / Pell zo emaint ouz ho korto.
●(1908) FHAB Mae/135. Petra o deus great kristenien ar Beljik evit kaout frankis hag evit diskar ar franmassonet oa ous o gwaska ?
(2) Ouzh en em : en.
●(1829) IAY 70. Ous n’em observin he lesenno. ●142. ous n’em ober eur brivation benac. ●(1852) MML 59. En rasurin a ris ous e nem gomz de-han deus a verito Jesus-Christ.
●(1902) PIGO i 5. Petra ! petra ! ’me ar varc’hadourien ouz en em zellet. ●(1962) BAHE 30/36. Bro-Lannuon : en eur (distaget : eur) hag e Kemper-Gwezenneg : ouzh in. hag e Gweloù ivez moarvat, diouz ar sonig-mañ : Marv ê Grabin, grabin ! Marv ê Grabin gozh / Ouzh in dibiñ, ouzh in ivañ / Ouzh in flapañ yod eb e gof (Pludual-Lanvollon).
(3) Ouzh en ur : en.
●(1847) FVR 161. Ouz ’n eur skrivan d’ac’h, ma merc’h kez.
●(1902) LZBt Du 19. Ouz n’eur distrei d’ar ger. ●23. ouz n’eur dreuzi ster al Lukalaba !
IV. Ouzh + possessif + nv.
●(14--) N 512. Vn re deffri so oz ma faziaff, tr. « Mais quelqu’un me trouble, assurément. » ●tr. litt. Fleuriot (GVB 330) « …est à me troubler. »
►[form. conju.]
S1 ouzhin / ouzhon
●(1752) BS 226. sellet ouzòn eus an Eê. ●(17--) Cc 1242. ma diou vrech a ma chorf so ousime bafouet.
●(1847) BDJ 35. war nep a sell houzhon. ●(1850) JAC 11. Evit gouren ouzón. ●(1865) LZBt Gouere 9. pa oe staget ma daouarn ou-in. ●(1878) EKG II 121. Ne vezign ket pell eme-ve ouzign va-unan.
S2 ouzhit / ouzhout
●(1752) BS 667. me viro ousout n'en em revolti.
●(1877) BSA 71. betec ma comzin ouzid a nevez.
●(1906) BOBL 03 novembre 110 (stagadenn)/2b. ar gwel d'euz ouzout. ●(1911) BUAZperrot 455. evit komz ouzit.
S3m outañ
●(1519) M 1886. Er na ve an barner, outaff scler asperhaff, tr. «De peur que le juge ne fut pour lui, ouvertement, très dur.»
●(1854) GBI I 520. Pardon euz-han deuz goulennet, tr. «Et lui a demandé pardon.»
S3f outi
●(1647) Am.ms 522. Ha da comzouty detry pus friand., tr. « Et pour lui parler tout de bon assez galamment. »
●(1860) BAL 219. brezelli stard outi e-unan.●(1889) ISV 52. An dud a zelle outhi hag he admire.
P1 ouzhimp / ouzhomp
●(1847) BDJ 37. pa ve lezet houzhomp da selhet. ●(1893) IAI 3. da gaout truez ouzomp.
●(1925) BUAZmadeg 16. o komz ouzomp.
P2 ouzhoc'h
●(1557) B 48. Besaff ouz ich fals eualse / A ue termen fall, dre ma le, / Da nep re hac amdereat, tr. «Vous être infidèle, dans ces conditions, serait, sur ma parole, une mauvaise action, et une inconvenance de la part de chacun.»
●(1865) LZBt Gouere 10. dre garante ou-hac'h.
P3 outo / oute
●(1710) IN I 20. coumbati outo.
- ouzh-eeunouzh-eeun
adv. & prép.
I. Adv.
(1) Devant, en face.
●(1919) BUBR 5/123. Du-hont, ouz eün e tispak fuzeennou bep momed da sklêrijenni an dachen. ●(1927) LZBt Meurzh 64. mont eus an ti-man d'an ti a zo ez-eün.
(2) Tout droit.
●(1732) GReg 308a. Droit, directement, tout droit, tr. «ez ëun.»
●(1906-1907) EVENnot 29. (Sant-Erwan) Ne 'c'h euz met delc'hen gand an hent us-eun, tr. «tout droit.»
(3) (?) Tout de suite, directement (?).
●(1903) MBJJ 64. na gemeront ket euz-eün hent an dour.
II. Loc. prép. Ouzh-eeun da : face à.
●(1907) AVKA 253. Jesus a azeas neuze ouz evn d'ar c'hev. ●(1908) PIGO II 119-120. rak ne gredje biken tenna e dammig nadoz ez-eün da ben-baz e enebour. ●142. hag a c'hoarie gant eur pen-baz, ez eun da gleze e enebour. ●(1924) FHAB Kerzu 443. Az-eün d'ar bed. ●(1929) EMPA 12. ez-eëun da Berroz.
►[form. comb.]
S3m ouzh-eeun dezhañ
●(1927) FHAB Gouere 143. an unnek den chouchet eveziek ez-eün d'ezan.
P1 ouzh-eeun dimp
●(1919) BUBR 3/64. Er pellder, ouz-eün d'eomp hag en daou du. ●(1919) BUBR 4/106. Ouz-eün d'eomp ez eus diou grec'hen all.
- ouzh-krec'houzh-krec'h
adv.
(1) Contre-mont.
●(1633) Nom 270a. Silo, silius : qui a le nez crochu contremont : vnan en deux ur fry sauet ouz cræch, vn fry touing.
●(1732) GReg 205a. Contre mont, tr. «ouc'h creac'h.»
●(1876) TDE.BF 486a. Oc'h-kreac'h, adv., tr. «En haut, avec un verbe sans mouvement. Ema bremañ oc'h-kreac'h, il est actuellement en haut.»
●(1907) AVKA 161. ar re a gav aezetoc'h mont war draon evid pignal ouz krec'h. ●196. Na oa ket evid sellet ouz krec'h. ●(1925) FHAB Ebrel 155. Ar miliner ne zellas ket ouz krec'h.
(2) En haut.
●(1650) Nlou 215. Pan voa en croas pren astennet, / Oz cr'ech é dyoubrech dylechet, tr. «Lorsqu'il fut étendu sur le bois de la croix / en haut, les deux bras disloqués.»
●(1732) GReg 346b. En-haut. adv., tr. «ouc'h creac'h. ouz crec'h.» ●(17--) EN 125. pigned duse escroech, tr. «montez par là en haut.» ●(17--) EN après 227. An ostises a bing o scroech, tr. «L'hôtesse mont en haut.»
●(c.1825/30) AJC 335. pinal a regomb buan escroeh on dou. ●492. a sevel a ris es croeh bete anter ar voernen. ●(1870) MBR 192. goude ez eoc'h gant ann diri, oc'h kreac'h, tr. «ensuite, vous monterez les escaliers jusqu'en haut.»
●(1907) AVKA 161. ar re a gav aezetoc'h mont war draon evid pignal ouz krec'h. ●196. Na oa ket evid sellet ouz krec'h. ●(1925) FHAB Ebrel 155. Ar miliner ne zellas ket ouz krec'h.
- ouzh-traoñouzh-traoñ
adv. En bas.
●(1650) Nlou 94. Disquennet an effaou, / Oz traou teyr goulaouen, tr. «descendues des cieux / ici-bas, trois lumières.»
●(17--) EN après 2769. Louis a gues estrou, tr. «Louis tombe à bas.» ●3399. Ma ris eur sel ous trou, tr. «En sorte que je jetai un regard au-dessous.»
●(c.1825/30) AJC 527. pa arivis es trou. ●572. disquen a ren es trou. ●(1884) LZBt Meurzh 45. ne vijenn ket bet tollet ouz traou gant-han.
- ouzhpennouzhpenn
prép., adv. & conj.
I. Prép.
(1) Plus de.
●(1732) GReg 683a. Outre, au-delà, tr. «ouc'hpenn. ouzpenn. Van[netois] opeen. ê-peen.»
●(1878) EKG II 158. n'en deuz ket an ear da gaout ouc'hpenn unnek vloaz.
●(1903) MBJJ 233. breman 'zo ouspenn naontek kant vla. ●(1907) BOBL 10 août 150/3a. Peb den a baë 'spenn tregont skoed. ●(1922) EOVD 64. ne chomet ket openn un ér.
(2) En plus de, outre.
●(1612) Cnf 36a. Ouz pen an pechet. ●(1633) Nom 209b-210a. Mantissa, additamentum, auctarium, corollarium, accessio : surplus : an auantaig, an pez á roer ouz pen an musun (lire : musur).
●(1659) SCger 87a. outre, tr. «ouzpen.» ●outre ce, tr. «ouzpen quement-se.»
●(1866) FHB 91/307b. Euspenn an drederen-ze, e roe c'hoaz d'ar beorrien kement liard a c'helle da zestum. (…) Euspenn an Tad-ze a rene neuze ar scolach.
(3) Plus que.
●(1860) BAL 90. Laerez, ober treitouriez, lezer dle da baea, ober gaou, kemeret ouspen e vir, procezi.
(4) [devant un v.] Plus que.
●(1878) EKG II 74. Ouc'hpenn riskla he buez, siouaz ! e doa great.
(5) D'autres que.
●(1925) CHIM 19. ouspen c'houi 'zo da gomz aman !
(6) Bezañ ouzhpenn da ub. : être plus fort que qqn.
●(1953) BLBR 60/8. Ata Jakez, n'eo ket ouspenn d'it ! ●(1994) MARV xiii 7. (Pleiben) Med, ar re-man n'int ket ouspenn din.
(7) Ailleurs.
●(1922) IATA 30. Ha neuze ma nout ket eaz avalc'h var da aelou, ouspenn aman e vezo bara hag amann da zibri evit Goulc'han...
B. Loc. prép.
(1) Ouzhpenn da : outre.
●(1907) AVKA 93. ouspenn d'e diskibien. ●(1924) ZAMA 88. Ouspenn d'e wreg Margodig.
(2) Ouzhpenn eget : plus de.
●(1854) PSA I 168. open aveit mil vlai é raug m'en dé bet deit hur Salvér an en doar. ●(1854) PSA II 88. Open eit deu gand vlai. ●(1879) BMN 266. oc'hpenn evit mil den. ●269. Ouspenn evit tri-ugent vloaz.
(3) En ouzhpenn : outre.
●(1633) Nom 53a. Obsonium : pitance, toute viande outre le pain & le vin : pitançc, pep seurt boüet en ouz pen an bara hac an guin.
C. Lakaat ouzhpenn : ajouter.
●(1914) KLBD 31. Evit disaotri ar c’hreier, lakit ouspen plouz.
II. Adv.
A.
(1) Plus.
●(1945) GPRV 4. Alies e pad ar pedennou eun eur pe ouspenn.
(2) Qui plus est.
●(1612) Cnf 26a. Hac ouzpen nep so beneficet, so obliget da ober restitution ves an frouez receuet gantaff.
●(1849) LLB 581. Open, tra herisus ! el loned e gonze.
(3) En plus, en outre.
●(1876) TDE.BF 486b. Oc'h-penn, oc'hpenn, adv., tr. «Davantage, en sus, en plus, en outre,, encore, outre, tr. «Pevar gwennek oc'h-penn, quatre sous en plus.»
●(1942) DHKN 85. ohpen deu gouviad ’zas dehè ’n em-letat.
(4) Ur wech ouzhpenn : une fois de plus.
●(1957) AMAH 147. e roas hemañ e c'her da ziyalc'hañ ar pezh a vije ezhomm evit adstagañ ganti ur wech ouzhpenn.
B. Loc. adv. Ouzhpenn da se : qui plus est, bien plus.
●(17--) EN 1440. hac ous pen da se hoais filor on dar roué, tr. «et en plus de cela je suis encore filleul du roi.»
●(1829) IAY 144. Ac ouspen da se, Doue memes eo a c'houlen diguenemp ar pratic deus ar vertu-se. ●(1836) GBI I 436. Ouspenn da ze a fellfe din / Difenn ho kaoz ha ma hinin, tr. «Bien plus, je voudrais / Défendre votre cause et la mienne.» ●(18--) KTB.ms 14 p 260. Ouspenn da-se, paotr koant a oa iwe.
●(1907) AVKA 184. Med an Doktor e fellas dehan diskoue e oa ouspenn da ze en e c'houlen. ●(1919) BUBR 10/264. Ouspenn da ze eo red hen kas war adrenv.
III. Loc. conj. Ouzhpenn ma : outre que.
●(1612) Cnf 3a. Ouzpen ma maruent gant Atrition hep muy quen eues ó pechedou. ●28b. ouz pen ma pech maruelamant.
- ouzhpennañ