Devri

Recherche 'pan...' : 94 mots trouvés

Page 1 : de pan (1) à pank (50) :
  • pañ
    pañ

    interj. Onomatopée qui imite le bruit d'une détonation.

    ●(1910) MAKE 34. Pân ! pân ! ema 'n houc'h goue d'in ! ●35. Pân an tenn er-maez...

  • pan .1
    pan .1

    cf. pa, pand

    I. Conj.

    (1) [sens temporel] Quand, lorsque.

    ●(897) MSvbr IV Angers 477 f° 65b main A (DGVB 56a, 280b). donec pan cimpenner aer inter lucem et tenebras, iam ibi lux adpropinquat, tr. « quand on répartit également l’air (l’espace) entre lumière et ténèbres, déjà là la lumière approche »

    ●(1499) Ca 127b. g. chenir. b. loedaff. euel den pan coz. ●(c. 1501) Donoet 2-9. dre nerz a person ; pan uez constru[et], tr. « par force de personne ; quand il est construit » ●(1530) Pm 99. Pan oae net didornet an caez, tr. «Quand le malheureux eut [litt. avait] les mains coupées.» ●168. En neffou tu-hont pan montas, tr. «Au ciel là-bas quand elle monta.» ●(1575) M 10-11. pan renther an speret, tr. «quand on rendra l’esprit.» ●(1612) Cnf 17a. Dememes à lauarin eues an mestr p’an commet vn faut bennac ez presancc è clouer, pé an seruicheryen subiet dézaff.

    ●(1908) PIGO ii 55. Pan arrujomp. ●134. Pan arruas ar C’hlazed ouz toull an nor. ●(1936) BREI 440/2d. Pan ae ma zad-koz da droc’ha gôr. ●(1964) KTMR 7. Pan addeuas e-barz, en em gave en eur zal vraz.

    (2) [sens causatif] Puisque, dès lors que.

    ●(vBr) MSvbr IV f° 78b (DVBR 498). is ret i degurmehim pan bo a dichreu argumenti incipiat, tr. « il est nécessaire de l’ajouter dès lors que c’est depuis le début du processus qu’il commence ».

    ●(1557) B I 44. Ny a ray diffrae, pan paet, tr. «nous nous dépêcherons puisque vous payez.» ●(1580) G 588-589. Danzomp, hoaryomp, groeomp cher/ pan eou hon mecher ober yoay, tr. «Dansons, jouons, faisons la vie, / Puisque notre métier de faire la joie.»

    ●(1902) PIGO i 183. breman, pan oun pare deuz ma labour, n’am euz ken ezom dioutan. ●(1903) MBJJ 101. pan eo hadnerzet hon c’halon. ●(1909) TOJA 44. Petra ’zo a neve ganit er beure-man, pan out et en godin en eur zevel ?

    (3) Si.

    ●(1530) J p. 191a. Pan quaffenn vnre agreabl, tr. «Si je pouvais rencontrer quelqu’un assez aimable.»

    II. Loc. conj. A pan : puisque.

    ●(1580) G 1086. ha pan eou dareu, tr. «puisqu’elle est prête.»

  • pan .2
    pan .2

    m.

    (1) (textile) Panne.

    ●(1886) ADBr I 213. Ur bragou pân, tr. «un pantalon de velours.»

    ●(1911) BUAZperrot 234. an tokou-ze goloet a blun hag a ban.

    (2) Poils.

    ●(1924) NOLU 39. ur pikol marh-du / Er pan é koéh dohton. ●(1931) GUBI 15. Un tammig pan édan é fri. ●(1932) BRTG 83. pan buoh.

    (3) Fourrure.

    ●(1876) TDE.BF 494a. Pan, pann, s. m. (anc.), tr. «Fourrure.»

  • pan .3
    pan .3

    Pe a ban : d'où.

    ●(1732) GReg 303b. D'ou, de quel lieu, tr. «pe a ban.»

  • pan .4
    pan .4

    =

    ●(1847) BDJ 6. pân a rha en ho harz.

  • pan .5
    pan .5

    en composition dans peban

  • panachenn
    panachenn

    f. Panache de plumes.

    ●(1633) Nom 183a. Crista galeæ : le plumard : an panachen.

    ●(1659) SCger 88a. panache, tr. «panachen.»

  • Panama
    Panama

    n. de l. Panama.

    ●(1977) TDBP II 134. E kanal Panama a zo (ez eus) teir dor da zevel euz an Atlantik ha diou da ziskenn er Pasifik.

  • panave
    panave

    prép. & conj.

    I. Prép.

    (1) Si ce n'est, n'était.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Euruz e vijenn bet panefe ann den-ze, tr. «j'aurais été heureux sans cet homme.» ●(1889) ISV 258. ma vije bet diez anaout an eil dioc'h egile anezho panefe ho guiscamant.

    (2) Panave da : si ce n'est, nétait.

    ●(1893) IAI 70. kemeret o dije Konstantinopl dre nerz, penefe da Gallinik, eun den abil meurbet.

    ●(1905) KANngalon Du 542. Panefe d'ar relijion piou a baefe ac'hanoc'h ?

    (3) Panave da se : n'était-ce cela.

    ●(1903) CDFi août-septembre (d’après KBSA 67). Paneve da ze e rafe e-giz ar wiz.

    (4) Panave-se : sans cela.

    ●(1869) FHB 255/364a. ar sclerijen a teufe panefarse dre ar prenestou.

    ●(1942) DHKN 63. rak a skoéans dehi éh oè ur beizantéz ag er Pemp-Hent e anaùé, hag e vehè bet ret dehi, penevé-sé, derhel komz dehi.

    II. Loc. conj. Panave ma : si ce n'est que.

    ●(1876) TDE.BF 438b. Darbet e voe d'ezhan koueza, panefe ma c'hellaz kaout harp d'he zaou droad adre.

    ●(1905) KANngalon Eost 462. panefe ma vezer dallet. ●(1910) FHAB Gwengolo 270. padal e vijent deuet holl da veza sklavourien, panefe ma plijas gant ar Romaned (...) dont da gas al laer er maez eus o zi. ●(1911) BUAZperrot 66. ha paneve m'ema o rei an dourn d'ezo. ●254. Ha panefe m'en deus komzet, biken n'hon divije kredet kement all.

    ►[form. com. (1)]

    S3m panave dezhañ

    ●(1982) LIMO 24 septembre. panevè dehon boud téchet d'en droug a vénéfians kaer.

    ►[form. com. (2)]

    P1 panave ni

    ●(1889) ISV 473. mes penaus o divije anavezet ar re-ze panefe ni ?

  • panavede
    panavede

    prép. & conj.

    I. Prép.

    (1) N'était-ce.

    ●(1866) FHB 86/268a. ha penifide ar sounj euz ar voeu e deoa great (...) e vije couezet e meur a zisurj.

    ●(1904) FHAB Meurzh/Ebrel 235. ma vije bed diez anaout an eil dioc'h egile panefede ho guiscamant.

    (2) Panavede-se : sans cela.

    ●(1890) MOA 75. Sans cela, jeusse été heureux, tr. «euruz e vijenn bet panafede-ze.» ●Sans cela il se serait noyé, tr. «beuzet e vije bet panafede-ze.»

    II. Loc. conj. Panavede ma =

    ●(1905) KANngalon Genver 295. panefede ma lenner ar pez a gounter divarn'ho. ●(1909) FHAB Meurzh 78. Panefede m'eo stag da benn ouzot, e pije koll anezan mil fell zo. ●(1920) AMJV 156. Panevede m'e deus diouallet ac'hanoump, e vijemp bet skoet gant an Aotrou Doue. ●(1925) BUAZmadeg 341. Biken n'em bije kredet, panevede m'em euz guelet. ●360. kendalc'het en devije da ren ar vuez-se, panevede ma teuaz Doue d'her gervel.

  • pand
    pand

    conj. cf. pa, pan

    (1) [sens temporel] Quand.

    ●(c.1680) NG 795. Pen du bet abrazet en tan. ●(1744) L'Arm 390b. A zou ag er Stribourh hag a veille, penndé Plabourhiss cousquétt.

    ●(1849) LLB 1010. Èl leanezi iouank p'en dant d'hober ou ro.

    (2) [sens causatif] Puisque.

    ●(1792) BD 1233. Pan doch diguenemp dessedet, tr. «Puisque vous nous avez quitté.» ●(17--) CT Acte I 284. Pan de contant ma zat hac yve ma querent, tr. «Puique est content mon père et aussi mes parents.» ●(17--) SP I 824. pan doch digemened, tr. «comme on vous a mandé.»

  • pandant
    pandant

    adj. Pendant.

    ●(1633) Nom 184a. Parazonium : poignard pendant de la ceinture : vr poumgnard á vez pandant ouz an gourien (lire : gouris).

  • pandeogwir
    pandeogwir

    conj. Puisque. cf. peogwir

    ●(1854) PSA II 120. he hellant quet er gobér, p'en dé gùir ne houyant quet.

  • pandoreilh
    pandoreilh

    f. –où Pendant d'oreille.

    ●(c.1825/30) AJC 4821. efandoreillou ourf. ●4899. ma fandoreillou. ●(1893) DES 10. A pe véhen er pandrouillen / Hum vransel doh hé scouarn gùen, tr. « Ah ! si j’étais la boucle / oscillant à son oreille blonde »

    ●(1943) DIHU 384/273. (Groe) pendraill-eu, tr. «(g.g.) : boucle d'oreille.» ●(1943) DIHU 386/300. Ér girieu dastumet é Groé get A. Raude éh es fariet. Nivéren Dihunamb 384 : lenn pondraill é léh pendraill.

  • panek
    panek

    adj. Poilu.

    ●(1909) DIHU 45/228. Ul lon pañnek, luhern hanùet. ●(1924) NOLU 6. ur jaù du, pannek ha liant. ●(1931) VALL 571a. qui a des poils, tr. «pañnek V[annetais].»

  • panell
    panell

    f. –où

    (1) Panneau.

    ●(1499) Ca 152a. pannell. l. hec panella / le.

    ●(1732) GReg 689a. Panneau, terme de Menuisiers, & de vitriers, tr. «Panell. p. panellou.»

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panell, s. f., tr. «Panneau, volet ; pl. ou.» ●(1878) EKG II 217. euz a gein ar pres e oue lammet diou banell.

    (2) Guichet.

    ●(1919) DBFVsup 55a. Penel (Gr[oix]), tr. «judas, guichet.» ●(1934) BRUS 242. Un judas, tr. «ur penel.»

    ●(1935) DIHU 285/235. Unan ahanoh e zelio bamnoz spial er penel. ●236. guélet é bet dré er penel. ●(1972) LIMO 05 février. ur penel ledan avied rei splandér d'er lonned ér hreu.

    (3) Battant d'une porte.

    ●(1922) BUPU 4. hi e sko ar er pañnel ihuélan ag en nor.

    (4) Volet.

    ●(1732) GReg 969a. Volet, ais, panneau, tr. «Panell. p. panellou.»

    ●(1872) ROU 108b. Volet, tr. «panell.»

    (5) Panneau de bât.

    ●(1732) GReg 83a. Paneau de bât, tr. «Panell. p. panellou.»

    (6) Panell wer : vitre.

    ●(1732) GReg 689a. Des paneaux de vitre, tr. «Panellou guëzr.»

  • panell-deol
    panell-deol

    f. panelloù-teol (architecture) Faîtage.

    ●(1744) L'Arm 152b. Faîtage, tr. «Pannell tivle.. pannelleu-tivle. f.»

  • panell-vas
    panell-vas

    f. panelloù-bas (harnachement) Panneau de bât.

    ●(1732) GReg 83a. Paneau de bât, tr. «panell-vaçz. p. panellou-baçz.»

  • panenn .1
    panenn .1

    adj.

    I. (alimentation)

    (1) Sans levain, azyme.

    ●(1499) Ca 152a. Panenn. g. aliz sanz leuen.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panen, adj., tr. «Sans levain, azyme.»

    ●(1928) TAPO 8. ha diouall na vefe panen pe suilhet ar bara.

    (2) Bara panenn : pain azyme.

    ●(1499) Ca 17b. Bara panen. ga. pain sans leuain. ●(1633) Nom 57b. Panis azymus : pain sans leuain : bara panen.

    ●(1659) SCger 131a. bara panen, tr. «pain sans levain.» ●162b. bara panen, tr. «pain sans leuain.» ●(1732) GReg 73b. Azyme, qui est sans levain, tr. «bara panen.»

    ●(1857) CBF 72. Fall eo ar bara panen, tr. «Le pain non levé est mauvais.

    ●(1907) AVKA 264. dibi nemed bara panen, da laret eo, na vije ket goet an toaz d'ober anehan.

    (3) Yod panenn : bouillie fade.

    ●(1857) CBF 6. Lekeat ec'h euz-te ar yod e go ? Diwall na ve panen pe re dano, tr. «As-tu fais lever la bouillie ? Veille à ce qu'elle ne soit ni fade ni trop claire.»

    II. par ext. Fade.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panen, adj., tr. «par extension, fade, parlant des mets.»

    III. sens fig.

    (1) (Paroles) insipides.

    ●(1872) ROU 89b. Paroles insipides, tr. «Comzou panenn.»

    (2) (en plt de qqn) Sot.

    ●(1766) MM 1335. on den ni noa quet quer panen, tr. «notre homme n'était pas si tourte.»

    ●(1878) EKG II 150. ar pilpouzed panen-ze.

    (3) Importun.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panen, adj., tr. «par extension, importun, parlant des personnes.» ●Eunn den panen, tr. «un importun.»

  • panenn .2
    panenn .2

    f. –où Pain sans levain.

    ●(1396) Miscellanea ms latin n° 3184 f° 125v°. deut dangaer poaz eo anpanennov.

    ●(1732) GReg 685b. Pain cuit sous la cendre, tr. «Panenn. p. panennou.»

  • panenn .3
    panenn .3

    f. Fourrure.

    ●(1906) DIHU 17/288. E bañnen e vou dous d'en troed. ●(1931) GUBI 18. ur bañnen flour dehou.

  • paneogwir
    paneogwir

    conj. Parce que. Cf. peogwir

    ●(1903) MBJJ 98. pan eo gwir em euz laret eo diandon ar vro. ●(1906-1907) EVENnot 30. (Priel) Ne ra ket darn-gofad ma kerez paneogwir a zo boued frank. ●(1910) MBJL 106. penegwir e tle digemer oll benno bras ar c'hendalc'h.

  • paner
    paner

    f./m. –où, –ioù, paniri

    I.

    (1) Panier.

    ●(1499) Ca 40a. Coffin vide in paner idem est. ●152a. Paner. g. panier / ou couffineau. ●(1633) Nom 157a. Canistrum : panier : paner. ●Panarium & panariolum : vne corbeille où l'on remet le apin : vn maniquin, pe paner bras ma lecquær an bara. ●164a. Qualus : petite mande d'osier : vn paneric bian græt á guyal. ●169b. Corbis, sporta : panier, corbeille, cophin : paner, boutecq.

    ●(1659) SCger 88a. panier, tr. «paner p. iou.» ●162b. paner, tr. «panier.» ●(1732) GReg 689b. Panier, tr. «Paner. p. paneryou, panerou. Van[netois] panér. p. panéryëu, panérëu.» ●Petit panier, tr. «paner vihan. ur baner vihan.» ●(1744) L'Arm 236b. Petit mercier, petit panier, tr. «Er bannér hérvé er mêrcér.» ●(1792) HS 67. ur bennér brène.

    ●(1857) HTB 31. o karga he banerou. ●(1876) TDE.BF 494b. Paner, s. f., tr. «Panier ; pl. panerou, paneriou.» ●(1878) EKG II 265. Goude-ze e lakeaz en eur baner eun tammik dillad evit-hi. ●286. He faner ouz he breac'h. ●(1894) BUZmornik 533. ann diou baner aour all. ●(18--) SAQ II 205. en eil paner pe en heben.

    ●(1907) AVKA 108. da lakât en ho fanero. ●(1929) MKRN 123. Eur paner pounner meurbet zo e-skourr ouz he brec'h, tr. «Elle porte au bras un panier bien lourd.» ●(1934) BRUS 276. Un panier, tr. «ur banér (à provisions).»

    (2) Nacelle.

    ●(1903) MBJJ 20. Ar mekanik-man [funiculer] a zavo anomp d'Iliz an Itron Varia. 'Vit se e kemeromp plas 'barz unan euz e banero : rak diou baner vraz an euz.

    (3) Yann ar baner : surnom des hommes efféminés.

    ●(1910) YPAG 1-2. Gogez ac'han, Yan ar baner alese ! N'am oa ket ma hano da brenan etre du-man ha Gwengamp.

    II. par ext. (pêche) Casier.

    ●(1633) Nom 174a. Fiscella : osiere de pescheur : an paner guyal en deus an pesquezr.

    ●(1944) GWAL 165/318. (Ar Gelveneg) «labourat war e baner» a dalv dres kement ha «labourat war e linenn». ●(1978) MOFO 11. Ar henta paner savet ma zad deuve da sikour ahanon da dennan ebarz. Tri legrest oa ebarz.

    III.

    (1) Sevel e-dan paner ub. :

    ●(1906) DIHU 14/242 (G) *Yann Skod Derv. Mar gellehé er voéreb Fanchon seùel édan é baner. ●(1911) DIHU 69/219 (G) *Tujen er Halvé. D'er bearvet dé é vehé bet deit de chachein ar me fan pe vehé bet aveidonn ! meit huit !... ne oé ket eit seùel édan me fanér.

    (2) Bezañ sot evel ur baner : sot comme un panier.

    ●(1937) FHAB C'hwevrer 44. Eun den genaouek, sotoc'h eged eur baner.

    (3) Derc'hel ar baner : le garçon qui termine la file des danseurs.

    ●(1935) DIHU 293/255 (G) L. Herrioù. Liès mat, en hani e gonduiè, e lakè é zorn klei ar é gornklun, pe hoah ardran é gein, épad en dro. En hani e zalhè er banér e lakè, éan, é zorn kleiz.

    (4) Kemer ar baner : aller à la fin de la file des danseurs.

    ●(1935) DIHU 293/255 (G) Loeiz Herrieu. Met ne ient guéh erbet de gemér er banér.

    (5) Leuskel er baner : dernier de la file (lors d’une cérémonie de mariage).

    ●(1957) DSGL 104 (G) Loeiz Herrieu. Er hasour e laosk er «banér» / D'en neb zo é dro d'hé hemér, tr. «Le garçon d'honneur laisse le «panier» / A qui il revient de le porter. «Porter le panier» c'est être le dernier de la file.»

    (6) Bezañ leun he faner // Bezañ karget he faner : être enceinte.

    ●(1783) BV 221 (T). euit se es e leun o barner / Enn eur rout hepquen hep mont ues anesi / Ef fe quaffet cant groec prest da uoeleodi.

    ●(1902) CRYP VIII 290 (T). Lann e hi faner, ou lann he vanner ganti, tr. E. Ernault «son panier est plein, elle est enceinte, Trég[or].» ●(1905) HFBI 360 (L). Car an daou-ma né voant ket démezet, né voant ket er mémés situation gant ar Meudec, ar réma a vévé â la col ; ac pa vijé caret gant ar goas, en divijé hé abandonet, goudé béza carguet dézi hé faner goloet.

    (7) Kargañ he faner : être enceinte.

    ●(1889) CDB 182 (T). Arri zo 'nn dimezelig er ger, / Na n'e karget d'ez-hi he faner, tr. N. Kellien «Une jeune demoiselle est arrivée à la maison, - à laquelle a été rempli son panier.

  • paner-bagnolenn
    paner-bagnolenn

    f./m. Sorte de panier (pays de Douarnenez).

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) paner bagnolire : paner kofek ha don, gant un dornell vras, ha div c'holoenn blat ahelet war treid an dornell.

  • paner-bec'h
    paner-bec'h

    f./m. Panier que l’on mettait sur la tête (pays de Douarnenez).

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) paner bec'h : paner bras, izel ha plat, gant peder dornell vihan, a veze lakaet war ar penn, gant un dorchenn dindanañ. ●(1976) HYZH 108/25. (Douarnenez) or panar bec'h var o fenn.

  • paner-du
    paner-du

    f./m. Panier léger et noir utilisé par les paysans (pays de Douarnenez).

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) paner du : paner ar peizantezed, skañv ha du, gant div zornell vras o kroaziañ.

  • paner-garrez
    paner-garrez

    f./m. (pêche) Casier pour pêcher les langoustes.

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) paner karrez : ar paner grilhed eo.

  • paner-hadañ
    paner-hadañ

    f./m. Panier pour transporter les semences.

    ●(1877) FHB (3e série) 5/40a. ar c'hreunen-ze a zo hirio en hor paner-hada.

  • paner-loaioù
    paner-loaioù

    f./m. Petit meuble à ranger les cuillers.

    ●(1988) TIEZ II 223. Il existe parfois un porte-cuillers : parailher, kanastell, panner-loaiou ou encore marc'h-loaiou.

  • paner-malestrañ
    paner-malestrañ

     f./m. (pêche) Panier pour transporter les sardines.

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) paner malestrañ : panerig ront, don a-walc'h, gant un dornell vras, a veze lakaet ennañ ar c'hant sardin. ●(1986) GEVU v 116. (Pouldahu) Hag ar sardin neuze vie douget gant paneroù malastran. Ar re-mañ va paneroù bec'h vie lavaret deuzouto. Ar re vras a yae hanter-kant briell 'barzh. Lec'h ar re all neuze, va paneroù malastran a vi lakaet daou-c'hant sardin 'barzh da gas d'ar fritur, tr. «Et pour les sardines, on utilisait des paniers «malastran». Ceux-ci étaient appelés des paniers «bec'h». Dans les grands on mettait cinquante maquereaux. Tandis que les autres, les paniers «malastran», contenaient deux cents sardines qu'on transportait à l'usine.»

  • panerad / paneriad
    panerad / paneriad

    f./m. –où

    (1) Panerée, paniérée.

    ●(1647) Am 678. Deomp prest da ober pep a banerat, tr. «Allons vite faire chacun un plein panier.»

    ●(1732) GReg 689b. Panerée, plein un panier, tr. «Panerad. p. paneradou.» ●Une panerée de pommes, tr. «Ur banerad avalou.» ●181b. Colporter, tr. «Douguen var e guein (…) ur banerad mercèrez.»

    ●(1818) HJC 170. deuzec ponérad tameu bara. ●181. seih ponérad vras. ●(1857) CBF 82. eur banerad sivi, tr. «un panier de fraises.» ●(1868) FHB 199/341a. eur banerad-rezinn. ●(1879) MGZ 109. Seiz panerad edo euz an tammou a chomaz en ho dilerc'h. ●(1896) LZBt Mae 14. eur banerad freuz.

    ●(1911) BUAZperrot 342. eur baneradig frouez. ●(1917) LZBt Gouere 2. eur banered pe eur zac'hed greun. ●(1921) GRSA 267. derhel er banériad a skrebill. ●(1955) STBJ 154. ur panerad chalotez. ●(1957) BRUD 2/31. Eur zulvez e tistroas d’ar gêr, euz an overenn vintin, gand eur panerad ispisiri ha traouerez-all prenet ganti er vourh.

    (2) sens fig. Petite quantité.

    ●(1867) FHB 144/316b. eur paneradic goazet hag eun diou pe deir zoussen merc'hed hen heulie.

  • panerek
    panerek

    adj. Débauché.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panerok, adj. (anc.), tr. «Débauché.»

  • panerer
    panerer

    mp. –ion Vannier.

    ●(c.1500) Cb. g. faiseur de coffins. b. panerer / bouteguer.

    ●(1984) EBSY 359. (Sant-Ivi) panerer, tr. «artisan en vannerie.»

  • paneriad
    paneriad

    voir panerad

  • panesa
    panesa

    v. intr. Cueillir des panais.

    ●(1931) VALL 526b. cueillir des panais, tr. «panesa.»

  • paneter
    paneter

    m. –ion Panetier.

    ●(1732) GReg 689b. Panetier, Officier qui a soin du pain chez le Roi, & dans de grandes Abaïes, tr. «Paneter. p. panétéryen.»

    ●(1806) JOS 8. eguile oa e vestr paneter.

  • paneteri
    paneteri

    f. Office de panetier.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 459). paneterj. ●(1499) Ca 152a. Paneteri. g. paneterie / cest le lien (lire : lieu) on len apparaille le pain ou la viande. ●(1633) Nom 151b. Promptuarium nauis : le garde-manger : an banetery.

    ●(1732) GReg 689b. Paneterie, l'Office de Panetier chez le Roi, tr. «Panetiry. ar banetiry.»

  • paneve
    paneve

    voir panave

  • panevet
    panevet

    prép. & conj.

    I. Prép.

    (1) N'était, si ce n'était.

    ●(1732) GReg 844a. Sans, signifiant, n'étoit que, à moins que, si, &c., tr. «Pane ved. pane verd.» ●844b. Sans cela, n'étoit cela, tr. «pane ved an dra-ze.» ●(17--) SP I 1103. penevert ho peden, tr. «sans votre prière.»

    ●(c.1825-1830) AJC 3214. distroadet evigen bed pened eur grenadier. ●(1863) GBI I 310. Penamet daoni ma ine, tr. « Si je ne craignais de damner mon âme » ●(1865) LZBt Gouere 16. paneved eunn nebeut a dreo euz ar re disteran, e lerent-hi, he relijion na droug hanval ket ouz hon hini. ●(1868) GBI I 330. Penamet ifom da dillad, tr. « Si je ne craignais de salir tes habits » ●(1872) DJL 15. Panvit Napoleon. ●(1876) TDE.BF 494b. Paneved, paneve, panevet, prép., tr. «Sans, sinon, si ce n'était, si ce n'est.» ●Beuzet e vijet bet paneved se, tr. «il se serait noyé sans cela.» ●(1899) BSEc xxxvii 160 / KRL 25. Penevit ha panevert, / E oa dimet Jilbert. Se dit à ceux qui insistent longuement sur les causes qui ont fait échouer une affaire quelconque.

    ●(1911) SKRS II 193. Panefed ar pez hen doa great Jozeph. ●229. Panefed ar govession-ze. ●(1916) FBBF 116 (29 mars). Pan vi Bismarck me n'am bije ket tapet anezhi et pant evidomp n'en dije ket he zapet ken neubeut.»

    ►[form. conju.]

    S1 panevedon(-me)

    ●(1732) GReg 844a. Sans moi, sans mon entremise, si je ne m'en mêlois, n'étoit que je m'en mêle, tr. «Pane ved oun. pe ne verd on. pa ne verd oun-me.»

    S2 panevedout(-te)

    ●(1732) GReg 844a. Sans toi, tr. «Pa ne véd oud. pa ne ved oud-de.»

    ●(1834) SIM 162. Peneverdout, ne vijen qet bet un torfetour.

    S3m panevetañ

    ●(1732) GReg 844a. Sans lui, tr. «Pa ne ved-hañ.» ●(17--) SP I 1095-1096. penevertan / Ewa rouinet oll antier ar vro-man. ●(1783) BV 8/162. ia paneuertan daous de buisans.

    ●(1926) FHAB Meurzh 98. Panevert-an e oan bet, me ivez, etre darnarn ar Re C'hlas.

    S3f paneveti

    ●(1732) GReg 844a. Sans elle, tr. «Pa ne ved hy.»

    P1 panevedomp

    ●(1732) GReg 844a. Sans nous, tr. «Pa ne ved omp. pa ne ved omp ny.»

    P2 panevedoc'h

    ●(1732) GReg 844b. Sans vous, tr. «Pane ved oc'h. pane ved oc'h-hu.»

    P3 paneveto

    ●(1732) GReg 844b. Sans eux, sans elles, n'étoit eux, n'étoit elles, tr. «Pane ved o. pane ved o-y. pane ved eu. pane ved eu-y. pane ved hé. pane ved hé-é.»

    ●(1846) DGG 168. panaved ho ne oamp netra.

    (2) Panevet se : sans cela.

    ●(1732) GReg 844b. Sans cela, n'étoit cela, tr. «Pane ved ze.»

    ●(1878) EKG II 77. rak paneved-se mevellien Lanzeon a viche lammet varnez-han.

    ●(1929) MKRN 22. Pan'vit-se hen ve bet ar c'hentan pe daol chans, tr. «sans cela il eût été le premier probablement.» ●42. Pan'vit-se pell-zo ve krouget, tr. «sans cela depuis longtemps, il serait pendu.»

    (3) Panevet da : sans.

    ●(1905) BOBL 23 décembre 66/3a. Panevert d'ar vatez en dije lac'het anaon. ●(1913) HIGO 8. Panevert d'am merc'h-kaer, na dav beg ebet. ●(1924) BILZbubr 43-44/1028. panevert da ze, na petra a vije bet c'hoarveet eno ! ●(1933) MMPA 58. Paneved d'an esperans. ●65. paneved d'eur burzud a-berz an Otrou Doue. ●(1954) VAZA 57. Panevet da vugale Mari Robin.

    ►[form. conju.]

    S3f panevet dezhi

    ●(1912) BUAZpermoal 738. Panevert d'ezi, hon dije bet rukun oute.

    II. Loc. conj. Panevet ma : si ne…pas.

    ●(17--) SP I 1097. Pan evert men deus bet ar hraç digant Doue, tr. «s'il n'avait pas eu la grâce de la part de Dieu.»

    ●(c.1825-1830) AJC 688. hac ehe voar e ben er mor penevid ma voa aretet. ●2549. pa ne vid ma voa nos. ●(1847) FVR 73. Kerkent e savaz dispac’h : prenestou ha doriou ann Iliz a zo grillet ha diskaret a doliou mein, hag a oat o vont da vrevi mistri ann tenna, pa nevet ma kavjont eunn or guzet evit tec’het kuit.

    ●(1911) SKRS II 193. goalgasset hen dije Jozeph, panefed ma oa tec'het pell. ●(1918) LZBt Mae 3. panemet ne velg ket ar garante.

  • panez
    panez

    coll. & interj.

    I. Coll. (botanique)

    (1) Panais.

    ●(1633) Nom 90b. Pastinaca erratica : pastenad sauuage, des panets : panès, pastounades gouez.

    ●(1659) SCger 88a. panais, tr. «panés.» ●162b. panesen p. panes, tr. «panais.» ●(1732) GReg 688b. Panais, ou pastenade, plante, tr. «Panesenn. p. panès.» ●(1766) MM 859. e creis er c'hoaremyat panes, tr. «au cœur d'une pleine pièce de panais.»

    ●(1857) CBF 14. ar parisil, ar panez, ar pinochez, tr. «ce persil, ces panais, ces épinards.» ●(1866) LZBt Genver 79. evel aman ar c'harotez, ar panez, al lized. ●(1867) MGK 9. Chaokat kaol pe banez. ●(1876) TDE.BF 494b. Panezenn, s. f., tr. «Panais, légume potager et fourrager ; pl. panez, masc.» ●(1878) EKG II 182. tenna panez a daoliou tranch.

    ●(1934) BRUS 266. Un panais, tr. «ur bañnézen, f., pl. pañnéz.»

    (2) Pikoù-panez : taches de rousseur.

    ●(1933) OALD 45/215. da gas ar pikou panez pe ar briz eus bizachou an dud.

    II. Loc. interj.

    (1) Sac'h panez ! : sac à panais !

    ●(1909) ATC 6. Buan avad, sac'h panez, rak mervel a ran gant an naoun hag ar zec'hed.

    (2) Doubl sac'h panez ! : double sac à panais !

    ●(1909) ATC 25. Doubl sac'h-panez ! Azen gornok ma'z out !

    III. Kas da c'hwennat panez : envoyer promener.

    ●(1883) CDFi 200-10 novembre p 2. Poent kass ar seurezet da c'houennat panes ?

    ●(1954) VAZA 111 (T) *Jarl Priel. A-greiz holl e voe kaset paotred ar gouarnamant da c'hwennat panez.

  • panez-moc'h
    panez-moc'h

    coll. (botanique) Panais sauvages.

    ●(1732) GReg 688b. Panais sauvages, tr. «Panès moc'h.»

  • panezeennek
    panezeennek

    adj.

    (1) (Animal) nourris avec des panais.

    ●(1876) TDE.BF 495a. Panezennek, adj., tr. «Il se dit des bestiaux nourris aveec des panais.»

    (2) par ext. (Homme) Stupide.

    ●(1876) TDE.BF 495a. Panezennek, adj., tr. «par extension, den panezennek s'emploie pour désigner un homme supide.»

  • panezeg
    panezeg

    f. –i, –où, panezeier Terrain planté de panais.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Panezek, s. f., tr. «Champ de panais.»

    ●(1908) FHAB Ebrel 124. abaoue dilun vintin emaon bemdez er panezeier. ●(1931) VALL 526b. champ de panais, tr. «panezeg f. pl. ou, i, –zeier.»

  • panezek
    panezek

    adj. Planté de panais.

    ●(1890) MOA 101a. Terre abondante en panais, tr. «douar panezek.»

    ●(1931) VALL 526b. abondant en panais, tr. «panezek.»

  • panezenn
    panezenn

    f. –où, panez

    I. (botanique) Panais.

    ●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Panesen ha suruguen hambezou dameren, etc. tr. « J'aurai un panais et un pain cuit sous la cendre pour le déjeuner, etc » ●(1499) Ca 152a. Panesenn. g. panay.

    ●(1659) SCger 162b. panesen p. panes, tr. «panais.» ●(1732) GReg 688b. Panais, ou pastenade, plante, tr. «Panesenn. p. panès.»

    ●(1872) ROU 99a. Les quelques (rares) panais, tr. «ar panezennou.» ●(1876) TDE.BF 494b. Panezenn, s. f., tr. «Panais, légume potager et fourrager ; pl. panez, masc.» ●(1878) EKG II 183. Al labourer (…) a skoe (…) taoliou tranch en douar evit kaout eur banezen-bennag.

    ●(1934) BRUS 266. Un panais, tr. «ur bañnézen, f., pl. pañnéz.»

    II. sens fig.

    (1) fam., plais. Homme ou femme du Léon.

    ●(1732) GReg 688b. on apelle burlesquement un Leonnois, ou une Leonnoise, panezen, parce qu'ils mangent beaucoup de panais.

    ●(1876) TDE.BF 494a. En Cornouaille, on aime assez dire eur banezenn pour désigner un habitant du Léon, parce qu'on prétend qu'en cette partie de la Bretagne on mange plus de panais qu'ailleurs.

    (2) Sot.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Le substantif panezenn s'emploie pour désigner un benêt, un imbécile. ●(1889) ISV 452a-b. Hag ho daou ne dint em c'henver / Nemet daou beul, diou banezen. ●493. Mad, serjant, sonjal a ran ez oc'h eur banezen eus ar re deoa.

    ●(1919) BUBR 11-12/8. panezen ma 'z out ? ●(1926) FHAB Here 396. n'oun ket muioc'h panezenn eged ar re all. ●(1931) ATBR 21. Ne rez bemdez nemet dont da veza panezenn mui oc'h mui.

    (3) Yann banezenn : personnification des imbéciles.

    ●(1876) TDE.BF 494b. Iann banezenn pour Iann panezenn. ●(1890) MOA 141a. Benêt, Badaud, tr. «Iann banezen.»

    ●(1931) VALL 63b. Benêt, tr. «Yann-banezenn.» ●(1931) ATBR 16. Yann banezenn ma'z out.

    III. Bezañ sot evel ur banezenn : très sot.

    ●(1930) BIAL 26 A. de Carné. Yann, te a oar, a zo sotoc'h, mil gweach, eged eur banezenn.

  • panezenneg
    panezenneg

    m. Homme sot.

    ●(1766) MM 882. ar guér a Banesenneyen / so deuet eus ar guér a banes, tr. «Le mot de 'panaisard' est venu du mot 'panais'.» ●1119. tao dam pen, meus, panesennoc.

  • panig
    panig

    m. –où enfant. Pied, peton.

    ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) Panig –où. Ger-bugel. Traod (lire : troad). ●(1977) PBDZ 65. (Douarnenez) panig, tr. «mot enfantin, pied, peton.»

  • paniñ
    paniñ

    v. intr. (marine) Masquer.

    ●(1944) GWAL 165/318. (Ar Gelveneg) Paniñ : a vez lavaret eus al lien, pa zeu an avel d'e c'hwezhañ a-ziadreñv ; «arabat dont re gloz (d'an avel), pe e pano da lien».

  • paniz
    paniz

    s. Panis.

    ●(1633) Nom 75a. Panicum, vel frugum : paniz, panis, vn seurt greun roux.

  • pank
    pank

    f. –où Banc. cf. bank

    ●(1873) KTB.ms 15 p 305. Kavoud a eure levr offeren he lezvamm, war he fank.

    ●(1903) MBJJ 174. e-kreiz ar pankcho.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...