Recherche 'pater...' : 12 mots trouvés
Page 1 : de pater (1) à paterour (12) :- paterpater
f. –ioù
I. (religion)
A.
(1) Pater.
●(1576) H 53. An pater, hac an oreson dominical, expliquet en Brezonec, tr. « The Paternoster and the Lord’s Prayer explained in Breton. »
●(1732) GReg 702a. Pater, le Pater, l'Oraison Dominical, tr. «Pater. ar Bater.» ●Dire le Pater, tr. «Lavaret ar Bater.» ●(1752) BS 436. livirit ur Pater.
●(1860) BAL viii. Ur bater bennac ive. ●(1864) SMM 9. teir Bater ha teir Ave Maria. ●(1877) BSA 280. lavaret diou Bater ha diou Ave Maria. ●(1877) EKG I 262. da lavaret ho Fater. ●(1880) SAB 79. Abars cana Pater e rêr teir groaz var ar c'halir. ●(1888) LTU 26. ofis bihan ar Verchez e plas ar pateriou. ●(1899) HZB 191. Piv 'n eus gret ar Bater, an Ave Maria, ar Gredo ?
●(1904) DBFV 177a. patér, m. pl. ieu, (le) Pater. ●(1906) HIVL 155. Arlerh en dout laret ur pen patér. ●(1910) MAKE 52. da lavaret va fater. ●(1915) MMED 67. drailla kals Pateriou.
(2) [au plur.] Pateroù : des prières.
●(1732) GReg 702a. Des pater, des prieres, des chapelets &c., tr. «Paterou. Van[netois] Paterëu.»
B. fam.
(1) Pater gleiz : imprécation.
●(1931) VALL 378b. Imprécation, tr. «pater gleiz fam.»
(2) Pater domm : prière dite au lit.
●(1896) GMB 697. pet[it] tréc[orois] pater dom, tr. «prière dite au lit.»
●(1931) VALL 591. prière dite au lit, tr. «pater domm.»
(3) Toull ar bater : la bouche.
●(1869) FHB 214/39b. Unan euz arre goz zo dall, / Mæs eûz an dôl ne ia ket fall ! / Skéi a ra en toull ar Bater, / Ken éeun ével pa velfé skler !
●(1938) SAV 11/20. Pa c'hellas e vouez kavout hent adarre dre doull ar bater.
(4) Ne oar na pater na noster : il ne sait aucune prière.
●(1732) GReg 702a. Il ne sait ni le pater, ni autre priere, tr. Ne oar na pater, na noster.»
●(1904) DBFV 177. Ne houi na Patér na Noster, tr. «il ne sait rien de rien.» ●(1931) VALL 591b. il ne sait rien en fait de prier, tr. «ne oar na pater na noster fam.» ●(1955) VBRU 2. gant ur c'hallez divroet, ur vaouez na ouie na Pater na Noster, ur ganfardez hep feiz na reizh.
II. fam. Refrain.
●(1953) BLBR 58-59/13. «L'[é]ducation sportive de la Jeunesse», setu ar bater nevez.
III.
A. Pater.
(1) (Gouzout, anavezout, deskiñ) evel e Bater : (savoir, connaître, apprendre) par cœur.
●(1732) GReg 424a. Savoir une chose à fond, tr. G. Rostrenenn «gouzout un dra evel e bater.» ●(1790) MG 41 (G) I. Marion. Me rescond teoh en ou goair èl é bater. ●(1790) MG 42 (G) I. Marion. hui e gavehai isprit ha mimoër assès eit en désquein èl hou pater, èl ma larét.
●(1877) FHB (3e série) 26/216a. en he yez brezounek, a anavez evel he bater.
●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 10 Y.-V. Perrot. Anaout a ran ar gear-man kouls ha va fater. ●(1936) FHAB Kerzu 466 L. B.. Kerkoulz hag o fater ec'h anavezent kement riboul ha kement gwenojenn.
(2) Gouzout hiroc'h eget e Bater : en savoir plus qu’il n’en dit.
●(1912) RVUm 205 (Gu). Ean e houi hiroh eit é Bater, tr. P. ar Gov «Il en sait plus long que son Pater.»
(3) Deskiñ evel e Bater : apprendre par cœur.
●(1790) MG 42 (G) I. Marion. hui e gavehai isprit ha mimoër assès eit en désquein èl hou pater, èl ma larét.
(4) Klevet e Bater : être engueulé.
●(1877) FHB (3è série) 2/13a *Nedelec. Ia, me glevaz eun devez va fater gant va mestr.
●(1910) MAKE 98 E. Crocq. Epad an nozvez-ze, an aotrou Furzod a glevas e bater gant e itron. ●(1911) RIBR 79 (L) K. ar Prat. Neuze eo e klevas e bater hag al litaniou a oar ker mat paotrezed an aochou. ●(1916) KZVr 190 - 03/11/16. Klevet e bater gant unan-bennak, tr. «être grondé, être traîté de tous les noms par quelqu'un.» ●(1974) THBI 172 (Ki) M. Divanac'h. mez prezent glasken mont re dost, gleven o bater.
(5) Klevet e Bater war bep seurt ton : se faire engueulé.
●(1950) KROB 25/6 (L) J. Seite. Tonton Paol avat a rê nebeut a van, daoust ma kleve alies e bater war bep seurt ton.
(6) Lavaret e Bater da ub. : engueuler qqun.
●(1975) YABA 31.05 (Gi) J. Jaffre. Kerkoulz d 'er meurh èl d'er merhér / Oè bet laret dein me fatér.
(7) Gwir evel ar Bater : (rien de) plus vrai.
●(1877) FHB (3e série) 25/205b (L) *Torr-e-Benn. Alo, setu eun dra vir evel ar bater.
●(1932) FHAB Genver 3 L. B.. An dra, daoust pagen (lenn : pegen) poanius e c'hell beza evid hor c'halonou a Vretoned, a zo gwir-bater. ●(1961) BLBR 131/21. Ken gwir ha Pater, koulskoude.
B. Pater Noster.
(1) Klevet e Bater Noster : être engueulé.
●(1866) FHB 94/332a (L) Y. Pouliquen. Clevet ho deus ho Fater noster penn d'a benn.
●(1955) STBJ 137 (K) Y. ar Gow. Hogen ma fater noster a glevis a-zoare. ●(1957) BRUD 2/48 (K) Y. ar Gow. E bater noster a glevas a-zoare gand e wreg.
(2) Kontañ e Bater Noster da ub. : engueuler.
●(1926) FHAB Eost 299 (K) *Ar C'herne. Pa welin ar Bail, e kontin d'ezan e bater noster.
- pater-nosterpater-noster
voir pater
- pateradennpateradenn
f. –où Grosse goutte.
●(c.1718) CHal.ms iv. Suer a grosses gouttes, tr. «huezein diuat, bras, huezein a boteranedeu.» ●tr. (GMB 465) «suer à grosses gouttes, de *paterenadeu «gouttes grosses comme des grains de chapelet.»
- pateralpateral
voir paterat
- paterat / pateral / pateriñpaterat / pateral / pateriñ
v.
I. V. intr.
A.
(1) Réciter des Pater.
(2) par ext. Prier.
●(1732) GReg 702a. Dire des patenotres, tr. «Paterat. pr. pateret. (Van[netois] patereiñ. pr. pateret.» ●754a. Prier Dieu par maniere d'acquit, tr. «Paterat. pr. pateret.» ●(1744) L'Arm 272b. Patenotres (...) Dire des, tr. «Patærein.»
●(1876) TDE.BF 498b. Paterat, v. n., tr. «Dire ses patenôtres.»
●(1905) DIHU 2/31. monet d'en overen de batérat. ●(1906) HIVL 8. Ne houié patérat meit ar hé chapelet. ●(1909) NIKO 28. Tré ma oen ér liorh, duhont, é patérat. ●(1922) BUPU 7. Biskoah n'hun es guélet patéral elsé. ●(1925) SFKH 42. En nemb e batérou mat amen, hiriù, e vou cheleuet, rak amen ne vé ket pédet en Eutru Doué bamdé. ●(1931) VALL 539. dire des patenôtres, tr. «paterat.» ●(1933) IVGV 12. kaer o doe paterat.
B. sens fig.
(1) Bruire comme une toupie.
●(1912) MELU XI 305. 'Man ar c'haz 'laret i bater. Le chat dit son pater, ses prières, il file, il fait ronron. (Trév[érec]). En Cornouaille, le verbe paterât a ce sens, et s'applique aussi à la toupie qui «ronfle».
(2) Ronronner.
●(1931) VALL 664b. Ronronner, tr. «paterat.»
II. V. tr. d. Réciter, ânonner.
●(1970) BHAF 10. e kase anezañ d'ar hlas da bateri eur «hoñjugezon».
- paterennpaterenn
f. –où
(1) Grain de chapelet.
●(1659) SCger 89b. vn grain de patenostre, tr. «vr pateren.» ●162b. pateren, tr. «Pate-nostre.» ●(1732) GReg 702a. Patenotre, grain de chapelet, tr. «Paterenn. p. paterennou.»
●(1876) TDE.BF 498b. Paterenn, s. f., tr. «Grain de chapelet.»
●(1904) DBFV 177a. patéren, f. pl. -nneu, patéreu, tr. «grain de chapelet.» ●(1931) VALL 539b. gros grain du chapelet, tr. «paterenn f. (et par extension tout grain, de collier etc.)» ●(1922) FHAB Ebrel 114. paterennou he chapeled. ●(1982) TKRH 153. greun paterennoù kement ha kraoñ-poullig !
(2) Grain de collier.
●(1633) Nom 171a. Linea Marguaritarum : vne patenostre : vn pateren perlecz.
●(1732) GReg 713b. Grain de perle, tr. «Paterenn perlez. p. paterennou perlez.»
●(1904) DBFV 177a. patéren, tr. «f. pl. –nneu, patéreu, grain de collier.»
(3) Baie.
●(1919) DBFVsup 54a. patéren, tr. «f. pl. –reu, grain rond, baie.»
(4) Goutte de liquide.
●(1859) MMN 57. paterennou daelou o redet hed e zivoc'h.
●(1923) ADML 114. An dour-mor a strink en ear, freuzed e kand ha kant mill pateren.
(5) =
●(1732) GReg 104b. Bosse, loupe qui vient aux jeunes choux, tr. «paterenn. p. ou.»
(6) (marine) Paterennoù rakl : Racage.
●(1633) Nom 152a. Mala lignea : bois rond qui tourne pour esleuer les voilles : an raclennou, an patterennou racl.
●(1732) GReg 652b. Boulettes pour élever la voile, racages, ou la trosse, tr. «Ar raqlennou. ar paterennou raql.» ●775b. Racages, terme de marine, tr. «Raqlennou. paterennou raql.»
- paterennetpaterennet
adj. Perlé.
●(1866) FHB 55/23a. Da bep louzaouenn bemnos e ro glizen an Ee / A veler paterennet er boked d'ar beure.
- paterenniñ
- paterer / paterourpaterer / paterour
m. –ion
(1) Homme qui dit des prières.
●(1905) DIHU 2/33. diskoarn er patérour. ●(1919) DBFVsup 54a. patérour, celui qui prie, qui récite des prières. ●(1935) DIHU 288/287. èl grañniad ur chapeled étré bizied ur patérour.
(2) Homme qui dit des patenôtres.
●(1931) VALL 539. celui qui dit des patenôtres, tr. «paterour V[annetais].»
(3) Chapelet.
●(1499) Ca 153b. Paterour g. patenostre.
- pateriñpateriñ
voir paterat
- pateroù-an-naerpateroù-an-naer
plur. (botanique) Couleuvrée noire.
●(1732) GReg 221b. Coleuvrée noire, plante dont on mange les premiers bourgeons en salade comme des asperges, tr. «paterou an aëzr.»
- paterourpaterour
voir paterer