Recherche 'peñse...' : 24 mots trouvés
Page 1 : de pense (1) à pensezin (24) :- peñsepeñse
m. –où
I.
(1) Naufrage à la côte.
●(1659) SCger 83a. naufrage, tr. «pence, puce.» ●162a. pace, tr. «naufrage.» ●163b. pence, tr. «naufrage.» ●(1732) GReg 120a. Bris, brisement, ou perte d'un vaisseau à la côte, tr. «Pencè. p. pencëou. pacè. p. pacëou. (Le premier mot est de Leon, le second est de corn[ouaille].» ●652a. Naufrage, tr. «Pence. p. penceou. pace. p. paceou.»
●(1876) TDE.BF 508b. Peñse, s. m., tr. «Naufrage.»
●(1910) ISBR 131. ma ne gollé ket mistr el lestr ou buhé er pesé. ●(1920) KZVr 358 - 11/01/20. peuse, e lec'h «pense». ●(1934) BRUS 283. Un naufrage, tr. «ur pesé –ieu.»
(2) Ober peñse : faire naufrage.
●(1732) GReg 120a. Faire bris, échoüer, se perdre à la côte. (Parlant de Vaisseaux, tr. «Ober péncè. ober pace.» ●652a. Faire naufrage, tr. «ober pence. ober pace.» ●713b. Perir, faire naufrage, tr. «ober pence.»
●(1869) SAG 17. n'o peffe great eur pense trist.
●(1911) BUAZperrot 468. teir gwech am eus great pense.
(3) Épave.
●(1732) GReg 248a. Debris, parlant de vaisseaux perdus, tr. «Pence. p. pencëou. pace. p. pacëou.»
●(1869) SAG 18. Petra eo eur pense ? Eul lestr eat da skei oud eur garreg.
●(1985) OUIS 53. Ils reçurent le droit de ramasser les épaves, tr. « pense ». ●132note. Pense (prononcer pinsé), tr. « épave, tout ce qui arrive à la côte ».
(4) Mont d'ar peñse : aller à la côte ramasser les bris de naufrage.
●(1732) GReg 120a. Aller au bris, tr. «Mont d'ar pénce. mônet da'r pace.»
●(1902) TMJG 344. n'eont marfad d'ar peusse met en defot da gad welloc'h da dastum.
(5) Naufragé.
●(1925) BILZ 144. dre eno e tostaio eus an daou bunse. ●173. an daou bunseo a oa en o gwele.
(6) Peñse-an-aod : bris arrivé à la côte.
●(1985) OUIS 132. Ce qui arrivait à la grève était appelé à Ouessant le pense an aod.
II. Adj.
(1) Attr. par ext. Bezañ peñse : être en ruine.
●(1772) KI 298. an ilis m'ema 'n dra man / a yoa pence pel-so, tr. «L'église en question était une épave depuis longtemps.»
(2) Épith. Épave.
●(1924) BILZbubr 43-44/1028. Izabel ha Bilzig o devoa diochet ar gwin punse.
III. sens fig.
(1) Désordre.
●(1877) FHB (3e série) 4/27b. ken na gouez erfin Ian e creiz ar pense en deuz great.
(2) Mauvais état, piteux état.
●(1868) FHB 201/357b. goël en petreure pensé ec'h on mé laquet gant tomder an anv.
IV. Ober peñse e Porzh-Levn : faire naufrage au port. Cf. ober kazeg e-kreiz ar porzh. Cf. le dicton donné par VALLsup 171 : An hini a ra peñse e Porz-Leün, N'eo ket ar mor her c'hlask 'met an douar end-eeün, tr. « Celui qui fait naufrage au «Port-aux-Eaux-Unies» Ce n'est pas la mer qui le cherche, mais bien la terre ». Dicton (Perrot).
●(1942) VALLsup 120. Faire naufrage au port, tr. F. Vallée «ober peñse e Porz-Levn T[régor] (de levn uni).»
- peñsea / peñsealpeñsea / peñseal
(1) V. intr. Chercher, ramasser des bris de naufrage.
●(1924) BILZbubr 41/944. o punseal e-touez ar bezin dizol. ●(1924) BILZbubr 42/975. o-daou ec’h ênt da bunseal, pa vije groz ar mor. ●(1925) FHAB Du 429. Katell a bensae ato. ●(1939) KTMT 15. Fanch a gar peñsea. ●16. Peñsea a reont eus an dra-se.
(2) V. tr. d. Rechercher (qqc. perdu en mer).
●(1925) BILZ 149. Gant Yann eo bet a-hed an ôd evit punseal e ronvioù.
- peñsead .1
- peñsead .2peñsead .2
m. –où Épave.
●(1939) KTMT 16. Peñsea a reont eus an dra-se, daoust ma ve reisoc'h lavarout : peñseadi, dastum peñseadou.
- peñseadeg
- peñseadenn
- peñseadiñpeñseadiñ
v. intr. Chercher, ramasser des bris de naufrage.
●(1939) KTMT 16. Peñsea a reont eus an dra-se, daoust ma ve reisoc'h lavarout : peñseadi, dastum peñseadou.
- peñseal .1peñseal .1
voir peñsea
- peñseal .2peñseal .2
voir peñseañ
- peñseañ / peñsealpeñseañ / peñseal
(1) V. intr. Faire naufrage.
●(1732) GReg 120a. Faire bris, échoüer, se perdre à la côte. (Parlant de Vaisseaux, tr. «Péncèa. pr. pencéet.» ●652a. Faire naufrage, tr. «Pencea. pr. penceet.» ●713b. Perir, faire naufrage, tr. «Pencea. pr. penceët. (Cor[nouaille] pacea. pr. paceët.»
●(1869) FHB 220/86b. Sonjal a rea dezhi he guelet ive o pensea. ●(1876) TDE.BF 508b. Peñsea, v. n., tr. «faire naufrage.»
●(1911) BUAZperrot 165. pa venne o lestr pensea.
►sens fig.
●(1906) KANngalon Mae 103. Mari a viro na deufe ho ene da bensea ouz ar pec’hed.
(2) V. tr. d. Submerger, engloutir.
●(1930) KANNgwital 334/455. eun tarz mut a zailhas varnezi [ar vag] hag he fenseas en eun taol kount.
- peñseer
- peñseet
- peñseg
- peñsegezpeñsegez
f. –ed Femme fessue.
●(1876) TDE.BF 508b. Peñsegez, s. f., tr. «Celle qui a de grosses fesses.»
- peñsek
- peñselpeñsel
m. –ioù
(1) Rapiéçure.
●(1499) Ca 155a. Pencel. g. tabon.
●(1659) SCger 163b. pencel, tr. «piece.» ●(1732) GReg 721b. Piece qu'on met à un habit déchiré, à un bassin percé &c., tr. «Peñcel. p. peñcelyou. Van[netois] pecell. p. pecellyëu. picell. p. yëu.» ●Mettre piece sur pieces, tr. «Lacqât peñcell var beñcell.»
●(1868) FHB 169/97a. evel ma caver avechou eur pensel iac'h bennag etouez ar pillou. ●(1876) TDE.BF 509a. Peñsel, s. m., tr. «Pièce pour raccommoder un vêtement, un meuble, une poêle, etc. ; pl. iou.»
●(2002) TEBOT 130. Un hiviz lien stoup / Ha warni kant mil bese.
(2) par ext., fam. Galon.
●(1874) FHB 488/143a. eil mistri e vouemp great, gant eur pensel aour aze var hor manch.
(3) sens fig. (en plt de qqn) Peñsel fall : mauvais sujet.
●(1868) FHB 159/23a. ia, klevout a reom ive brema en or bro gristen peselyou fall ha difeiz o c'hoapaat Doue. ●(1868) FHB 162/45a. mar teuffe eur pesel fall benâg da zikrial.
- peñseliadurpeñseliadur
m. –ioù Rapiéçage.
●(1732) GReg 775a. Rabillage, rabillement, racommodage, tr. «peñcelyadur. Van[netois] picelyadur.»
- peñseliañ / peñseliatpeñseliañ / peñseliat
v. tr. d.
I. Raccomoder, rapiècer.
●(1499) Ca 155a. g. tabonner. b. pencelyaff.
●(1659) SCger 100a. rabiller, tr. «penceliat.» ●163b. penceliat, tr. «rapetacer.» ●(1732) GReg 721b. Mettre des pieces à &c., tr. «Peñcelya. pr. peñcelyet. Van[netois] picelyeiñ. pecelyeiñ.» ●775a. Rabiller de vieux souliers, de vieux habits, tr. «Van[netois] picelyeiñ. picelyat. ppr. et.» ●(1790) MG 174. é pinceliad (...) dillad hé dén.
●(1876) TDE.BF 509a. Peñselia, peñseliat, v. a., tr. «Rapiécer, raccommoder, parlant des vêtements, des casseroles, meubles, etc.» ●(1877) EKG I 291. penselia dillad ho zud. ●(1896) GMB 471. pet[it] Trég[uier] péselat et féselat racommoder, rapiécer.
●(1910) MAKE 25. da benzelia, da dapouna dilhajou ha kreziou.
II.
A. par ext.
(1) Remettre en état, rhabiller, réparer.
●(c.1718) CHal.ms i. carler des souliers, tr. «picelat botteu.» ●(c.1718) CHal.ms iii. rhabiller, tr. «ausein, reparein, guellat, pinceliat.»
●(1882) BAR 213. eur chapel benag (...) savet abaoe pell amzer, int deuet da zispenn gant ar gozni, hag eo bet red ho fenselia pe ho zevel a nevez.
(2) Boucher les trous du chemin.
●(1973) KOBL 197. (Plougerne) o kempenn an hent-praz, ha neuze e veze tollet kuchenn vein amañ, kuchen vein ahont, e-lec'h ma veze toullet eun tammik, setu e veze peñseliet.
B. sens fig.
(1) Boucher les trous.
●(1870) MBR x. re all a zistag aliez ar pez ne gavont ket a ve brao er marvaillou, evit ho fenselia gant traou all kaeroc'h, war ho mennoz. ●(1874) TLK I FHB 481/88a. Penselia a rea ive ar pilligou.
(2) Médire de.
●(1925) FHAB Mezheven 221. Met ma tigouez gantan penseliat an nesan.
III. Peñseliat korfenn ub. : médire d’une femme.
●(1912) MMKE 163 (Ku) F. Kadored. me a labourfe drant / Da beseliat a-zoare korven Janned ha Fant.
- peñseliatpeñseliat
voir peñseliañ
- peñselier
- peñselietpeñseliet
adj.
(1) Rapiécé.
●(1907) PERS 98. gant he soudanen penseilet. ●(1909) KTLR 16. eur bragou penseillet. ●(1959) BRUD 10/7. Ar mogeriou, a dlee beza eur blijadur o gwelet, a zo bremañ pennsailhet, distrantell evel lavreg ar Bi-Loiz.
(2) = staget ouzh ur peñsel (4).
●(1904) LZBg Gwengolo 218. Inou [ér hreu] é hes pear éjon peinsellet é takenéein.
- peñseüs
- PeñsezPeñsez
n. de l.
(1) (rivière) Penzé.
●(1914) FHAB C'hwevrer 57. Var douar Sant Thegonnek e tu an anter-noz etre Taule ha Gwiklan, var eun dosen hag a walc'h he zreid e dour ster ar Penze ha ster Coatoulsac'h. ●(1925) FHAB Genver 38. a-raok paka Koad-ar-Roc'h ha ster ar Penze. ●(1971) TONA.morl 5. aberiou ar Beñsez, tr. «basse, roche.» ●(1985) MARE 67. war stêr ar Peñzez.
(2) Penzé (Taulé).
●(1869) FHB 238/227a. En eur zont euz Callot hag o c'heuil eur vouazic vor a bign en douar, ne gevomp netra var hon hent beteg erruout e bourk Penze. ●(1869) FHB 250/322a. pa zeuer euz Penze da Gastel.
- peñseziñpeñseziñ
v. intr. S'échouer.
●(1920) MVRO 20/1b. Tud beuzet eus an Afrik a zeu bemdez da bensezi war an aochou.