Recherche 'ped...' : 26 mots trouvés
Page 1 : de ped (1) à pedu (26) :- ped
- pedadegpedadeg
f. –où Invitation de plusieurs personnes.
●(1908) FHAB Gwengolo 271. ar veladen pe ar goulen, an dimez, ar bedadek tud, an drailhadek stlipou.
- pedadenn
- pedagogiezh
- pedarepedare
voir petare
- pedeiz
- pedellpedell
f. –où Prière.
●(2008) Musée départemental Quimper (fiche 2007.36.7). (Poullgoazec) Coiffe noire nommée localement «tintamen rouz». Son usage pour les enterrements ou les cérémonies du 2 novembre s'est maintenu jusqu'aux années 1930. Vers cette date les mantelets l'on peu à peu supplanté. Ceux-ci dénommés «mantel rouz» étaient un signe de richesse. Toutefois certaines femmes ont pu remettre cette coiffe jusqu'aux années 1950 pour les prières aux défunts («pedellou») comme Marie-Jeanne Pichavant (1885-1971) lors du décès de son frère, grand-père des donateurs. Le costume qui accompagnait la coiffe «tintamen rouz» était ordinaire et comportait une pélerine noire de laine tricotée. C'est également ce que l'on portait sous le mantelet avec la coiffe de gaze. En dehors de ces cérémonies, la coiffe de deuil était une «penn sardin» en gaze sans ornement.
- pedennpedenn
f. –où
I. (religion)
(1) Prière.
●(14--) N 150. Dre cals azrec me az requet / ez vezo cleuet ma pedenn, tr. «Avec un grand repentir, je te demande d'écouter ma prière.» ●(1499) Ca 154a. Pedenn. g. priere / ou intercession. ●158a. g. priere. b. pedenn. ●(1612) Cnf 69b. meuledyou, pedennou hac oresonou. ●(1633) Nom 199b. Funus, exequiæ, inferiæ, solennia funerum, iusta exequiarum : obseques, funerailles : an execou, an solenniteou hac an pedennou á grær da pidiff gant an re maru.
●(1659) SCger 97a. priere, tr. «peden.» ●164a. peden, tr. «priere.» ●(c.1680) NG 851. peden na ores(on). ●(1727) HB 64. Ar beden a so admirabl. ●(1732) GReg 754a. Priere, tr. «Pedenn. p. pedennou. Van[netois] pedeenn. p. pedennëu.»
●(1849) LLB 174. Lod ar ou bizièd e lar ou fedeneu. ●(1860) BAL 23. evit ober pedenn a galon. ●(1878) EKG II 13. Goude hor pedennou.
●(1905) KANngalon Mae 393. na lavare morse peden, ha ne veze en offeren ebed. ●(1907) KANngalon Mezheven 413. Ar pedennou birvidika ne dalont ket eun oferen heuliet mad. ●(1907) PERS 69. lavaret he bedennou. ●(1911) BUAZperrot 8. pedennou birvidik ha pinijennou kalet. ●184. pedennou an abadez eo o deuz miret ouzin da vont da goll. ●(1915) HBPR 53. pedennou birvidik varzu ar baradoz. ●(1921) BUFA 1. hé fedenneu gredus. ●32. é bedenneu gredusan.
(2) Marmotat, drailhañ pedennoù : marmotter, marmonner des prières.
●(1834) SIM 266. pe a varmote pedennou. ●(1869) FHB 240/242a. Ar bedenn diouz ar mintin ha diouz noz (...) na reer nemed ho drailla pe ho galoupat. ●(1882) BAR 220. bressa ha drailla eur maread pedenou gant eur speret o redek du-ma du-hont.
●(1903) MBJJ 258. eur bagad Arabed (...) hag a drailh pedenno gant eur vouez garmus. ●(1928) FHAB Ebrel 122. da zua gand an naon ha da zrailha pedennou.
(3) Bezañ mat d'ar bedenn : prier souvent et régulièrement.
●(1882) BAR 243. Mad e oe d'ar beden ha bep sul (...) e lavare ar Rozera.
(4) Pedenn vras : la grande prière du soir.
●(1916) KANNlandunvez 64/465. Dioc’h ar pardaez, ar famill abez en em asamblo evit ober a-unan ar beden vraz.
II. (sens profanes)
(1) Pedenn gleiz : imprécation.
●(1931) VALL 378b. Imprécation, tr. «pedenn gleiz fam.»
(2) Pedenn Gerne : juron.
●(1867) FHB 140/285a. pa gleviz an hini a oa var va lerc'h o loskel eur beden guerne eur (lire : euz) ar re gaëra.
(3) Mont war bedenn ar Sul : mourir.
●(1978) EMGI 72. Ne oan ket aet war bedenn ar sul, a-benn neuze zoken e oan pare.
(4) Bezañ war he fedennoù : être enceinte.
●(1966) BRUD 30/16. Me 'zo... evel ma vez lavaret du-ze e Breiz, me 'zo «war ma fedennou», abaoe tri miz... ●(1977) DAHG 47. pevar miz 'zo hepken emañ ar Rouanez war he fedennoù.
(5) Ober ar bedenn da ub. : inviter qqn.
●(1836) FLF 2. Raz qær a reas ar beden / D'e vreur o chom var ar mæs / Da zebri gantan fritaden / Quilheryet assambles.
- pedenn-lid
- pedenner
- pedenniñpedenniñ
v. intr. Prier (pour les défunts).
●(1891) le finistère. kement a dleomp pedenni evito, / Doue d'ho delivro ! (d'après : ma c'horn-bro p. 145 ha p. 177)
- pedennuspedennus
adj. Que l'on peut obtenir par des prières.
●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. pedennus, tr. «exorabilis.»
- peder .1peder .1
adj. num. card.
(1) Quatre (au féminin).
●(1499) Ca 154a. peder cest quatre in femineno geuere (lire : genere). ●peder gruec. g. quatre femmes. ●154a-b. g. quatre foiz b. peder guez. ●(1576) Cath p. 3. chadenn pe scheul he deues peder pasen, tr. «chaîne ou échelle a quatre degrés.» ●(1612) Cnf 43b. an peder condition-man.
●(1732) GReg 769a. Quatre ; tr. «Peder. pedir. pider. pour le fem. Van[netois] fem. pedeir. padeir.»
●(1849) LLB 479. pedair gueh ér blai. ●(1866) FHB 55/22b. pedir pe bemp guech ar bloaz. ●(1870) FHB 289/219b. Beza voant var bidir renk, ar mestr cantiker e penn. ●(1876) BJM 36. pedir leo eus kear.
●(1910) EGBT 87. eur bechezenn, diou brunen, peder avalen, ha peder beren.
(2) O-feder : elles quatre, toutes les quatre.
●(1955) STBJ 17. troet o feder da c'hlochat dezan.
- peder .2peder .2
m. –ion
(1) Homme qui dit des prières.
●(1499) Ca 154a. Peder. g. prieur.
●(1870) FHB 303/331a. ha ma ho galver ar bederien.
●(1935) BREI 422/4a. muioc'h a c'henoiou digor eget a bederien.
(2) Celui qui invite.
●(1908) FHAB Gwengolo 273. Ar bedoureien hag ar bedourezed. ●(1955) STBJ 208. e veze ar bederien o vont, eus an eil kêr d'eben, da dier ar re a oa da veza pedet.
- pederdeliennañpederdeliennañ
v. intr. Pousser une quatrième feuille.
●(1876) TDE.BF 500b. Pederdelienna, v. n. C[ornouaille], tr. «se dit des plants de navets auxquels pousse la quatrième feuille.» ●Pederdelienna a ra ann irvin, tr. «la quatrième feuille pousse aux navets.»
- pederezpederez
f. –ed (entomologie) Mante religieuse.
●(1944) DGBD 37. skrilhadeg ar sigalenned hag ar pederezed.
- pederezh
- pedergwernpedergwern
m. –ioù (marine) Navire à quatre mâts.
●(1977) PBDZ 564. (Douarnenez) ar pedergwernioù, tr. «les quatre-mats.»
- PedernegPederneg
n. de l. Pédernec.
(1) Pederneg.
●(1687) MArtin 8. Ezeo ar vers man composet / gant ur Breton a Bedernec.
●(1849) GBI II 228. Ac'hane neuze hec'h êt / D' di Riou goz, da Bedernek. ●(18--) PENgwerin9 102. en toës en neut yoën en Pedernec. ●(1866) FHB 52/412a. a oa vikel e Pedernec. ●(1876) BJM 168. e Pedernec, en escopti Landregher.
●(1904) BOBL 8 octobre 3/3c. en Plûnet hag en Pedernek. ●(1905) ALMA 67. Pedernek. ●(1914) ARVG Eost 139. Parouz Mousteru, stag gwechall ouz Pedernek. ●(1925) FHAB Du 434. da dapout stêr al Leger, izeloc'h eget Ploubêr ; ac’hano e heuilhjomp ar Gendi betek Pedernek. ●(1931) FHAB C'houevrer 49. da barrez Pedernek.
●(2002) TEBOT 106a. Kenkent 'lakan em spered / En em lakan da skrivañ / Soñjal 'barzh en Pederneg / warni ar plas kentañ.
(2) Blason populaire.
●(1951) ECLA 298/2. Pedernegiz ne c’hwezhont ket o fri gant delioù-kaol : Pederneg jardin Frañs.
(3) [Toponymie locale]
●(18--) PENgwerin9 102. en K/vataman en Run ar go / pi vin aretor ous Colledou. ●(c.1868) GBI II 322. Me lakaï' ann tan en Runangô, / Kermataman, ar C'holledo; / Me lakaï' ann tan en Runaspern, / Kermataman, ar gêr a Skern. ●448. Hag iwe ann aotro Runangô, / Gwasa merc'hetaër 'zo er vrô. ●(c.1868) GBI II 538. Da vont da Sant Jud ac'hane. ●540. Ha Sant Judis, p'ho d-eûs klewet.
●(1933) BREIZ 330/4c. eus Kerbasquiou (...) a oa o tenna mein en eur vengleuz neve doullet war hent pont Kerolland.
- PedernegizPedernegiz
pl. Habitants de Pédernec.
●(18--) GBI ii 320. Pedernegis, m’ho klac’haro.
●(1951) ECLA 298/2. Pedernegiz ne c’hwezhont ket o fri gant delioù-kaol : Pederneg jardin Frañs.
- pederrodekpederrodek
adj. Qui a quatre roues.
●(1923) SKET I 61. Demc'houde, e save ar Breur hag ar C'hoar en eur c'harr peder-rodek.
- pedervedourpedervedour
m. –ion Tétrarque.
●(1908) AVES 4. Hérod pedervedour e Galilé, Filip é vrér pedervedour én Ituré.
- pedervetpedervet
adj. num. ord. Quatrième (au féminin).
●(c. 1501) Donoet 6-11. an] pederuet, tr. « la quatrième » ●(1621) Mc 113. an pederuet en enor da gouly an troat cleiz. ●(1633) Nom 211a. Decoquere ad palmum : boüillir tant que la quarte partie soit consommée : biruiff quen na ve consoummet an pederuet queufren.
●(c.1680) NG 1174. Er bedervet abismë. ●(1732) GReg 769b. Pour la quatrième fois, tr. «evit ar bederved guëch. Van[netois] aveit er badeirüed guëh.»
●(1862) JKS 11. Pedervet kentel.
●(1911) BUAZperrot 34. evit ar bedervet tro.
- pediñpediñ
v.
I. V. intr.
(1) Prier, implorer.
●(14--) Steph f° 16 v°. Benoez doe apedaff : oar eneff brezre stephan, tr. « La bénédiction de Dieu j’implore sur l’âme du frère Stephan » ●(1499) Ca 158a. Pidiff. g. prier. l. oro / as. ●(1505) Vc 13. Pidomp (e)vyt Anna Roanez, tr. «Prions pour Anne Reine.» ●(1530) Pm 35. en oraison / Oz pidiff gant he nation, tr. «en oraison, / Priant avec sa famille.»
●(1659) SCger 97a. prier, tr. «pidi.» ●164a. pidi p. pedet, tr. «prier.» ●(1667) ARmorial 104. Guernisac en Taolé, Ramage de Penhoat Evesché de Leon, d’Or à la fasce de gueulle, chargée de trois molettes d’argent, & pour deuise, Ped Bebret prie sans cesse : le Band, Kercham, Kernisac, & autres. ●(c.1680) NG 1901. Pedignë euit e nep e scriuas. ●(1732) GReg 754a. Prier, tr. «Pidi. pr. pedi. ppr. pedet. Van[netois] pedeiñ.»
●(1880) SAB 99. va fallentez da bedi.
●(1906) KANngalon C'hwevrer 48. mes dao eo pedi gant eur galoun pur. ●(1912) BUAZpermoal 671. e tremenas e amzer o pedi.
►[empl. comme subst.] Prière.
●(1872) ROU 56. Ar bian pedi eo a goll ac'hanomp, tr. «M. à m. C'est le peu prier qui nous perd.»
●(1911) BUAZperrot 411. troët var al lenn ha var ar pedi. ●(1931) VALL 554b. le peu de prière nous perdra, tr. «ar bihan-bedi hor c'hollo.»
(2) Pediñ gant ub. : prier pour (un défunt ou un agonisant).
●(14--) N 1267. pidi scaff gant an anaffuon, tr. «(je vais) prier bien pour les défunts.» ●(1612) Cnf 69a. da pediff gant an Anauon. ●(1633) Nom 199b. Funus, exequiæ, inferiæ, solennia funerum, iusta exequiarum : obseques, funerailles : an execou, an solenniteou hac an pedennou á grær da pidiff gant an re maru.
●(1732) GReg 257a. Prier pour les Défunts, tr. «pidi Douë gand ar re-varo, ou, gand an anaoun drémenet.»
●(1855) TOB 8. Il est bon de prier pour les trépassés, tr. «Mad eo pidi gand ann anaoned.» ●(1868) GBI I 210. Na t'euz ezom, c'hloaregik, da bedi gant m'ine, tr. «tu n'as pas besoin, cher clerc, de prier pour mon âme.» ●(1891) RECe xii 274. Daoulina a eure, evit pedi gant ann hini a oa vont da dremen.
II. V. tr. d.
(1) Prier.
●(1530) Pm 100. Ma ho pede a poellat don, tr. «Qu'il les priait du fond du cœur.» ●(1580) G 391. Pydyf Doe guyr Roe an glenn gant credenn so dleat tenn, tr. «Prier Dieu le vrai roi du monde, avec foi, est rigoureusement dû.»
●(c.1680) NG 89-90. Breman, pehour ha pehoures, / Pedam Marië. ●(1790) MG 2. ne vai quet a ouar de bedein Doué.
●(1835) AMV 39. pedit-en. ●(1860) BAL 85. Evelse e voazer da bedi Doue a galon. ●(1849) LLB 162. mont de bedein Doué. ●(1877) EKG I 55. da bedi Doue a greiz va c'haloun. ●(1894) BUZmornik 233. n'en em blije nemed o pedi Doue.
●(1926) FHAB Mezheven 227. dik int da bedi an Introun Varia.
(2) Pediñ (ur sant, etc.) ouzh : prier (un saint, etc.) pour la maladie.
●(1907) BSPD I 204. Abalamor d'er mirakl-men é pedér sant Guéreg doh er guendr. ●(1912) BUAZpermoal 713. Ar zant-man a zo pedet ouz an derzien. ●755. elec'h m'eo pedet ouz ar gouliou hag evit al loened.
(3) Appeler, souhaiter.
●(1557) B I 167. Dez mat golou a glan coudet / Dich pepret parfet a pedaff, tr. «je vous souhaite pour toujours, de bon cœur, bon jour et joie.» ●(1612) Cnf 25b. Millizyen pé pediff drouc d'an aer pé d'an tan, pé da vn croueadur arall irresonabl, hep intention, n'en deo quet pechet maruel. ●51a. Pediff mallozou, pé droucgou arall d'an nessaff.
●(1792) BD 333-334. Benos doue roue neffo / abedan dach breman ottro, tr. «La bénédiction de Dieu de Roi des Cieux, / Je (la) demande pour vous, monsieur.» ●(17--) Cc 666. Chans vat a bedan dach.
(4) Prier, inviter qqn (à faire qqc.).
●(1580) G 173-174. Roe an bet man a pedaf / Me ham pryet ham tut astut doz saludaf, tr. «je prie le roi de ce monde, / Moi et mon épouse et mes gens, humblement, de vous saluer.»
●(1910-15) CTPV I 51. Ind me veras de choukeign ha de goénien geté, tr. «Ils m'invitèrent à m'asseoir et à souper avec eux.» ●(1911) KANNgwital 105/60. Ho pedi a reer d'en em zizlea abenn al lun 31 a viz gouere.
(5) Inviter, convier.
●(1732) GReg 542b. Inviter, prier, convier, tr. «Pidi. pr. pedet.»
●(1909) KTLR 87. Emechans, e c’hellan pedi anezho da zond da m’ friko. ●(1954) VAZA 161. An noz diwezhañ hor chomadenn e Reval, e pedas Fallières an Impalaer hag e wreg Aleksandra Féodorowna da goaniañ war vourzh ar Vérité.
- pedre
- pedu