Recherche 'pigell...' : 13 mots trouvés
Page 1 : de pigell-1 (1) à pigellin (13) :- pigell .1pigell .1
f. –où
I. (agriculture) Houe, pioche.
●(1732) GReg 501b. Houe, hoïau, outil de laboureur, qui est mitoïen, entre la marre, & la tranche, tr. «Piguell. p. piguellou.» ●(1752) PEll 701. Pighell, tr. «Pioche, instrument servant à déraciner les mauvaises herbes.»
●(1849) LLB 110. Er bigel hag er ran. ●382. ged kain hou pigeleu. ●915. hou forh ha hou pégel. ●(1856) VNA 55. une Pioche, tr. «ur Biguêl.» ●(1857) CBF 102. Pigel, f., tr. «Houe.» ●(1878) BAY 14. pigel, tr. «houe.» ●(1893) BIK 3. Bec'h d'he o sevel ho figel. ●(1896) GMB 489-490. pioche (…) à Sarzeau pedjiall.
●(1912) BSGU 8. ur bigel ar é skoé deheu. ●(1960) EVBF I 336. La pioche. Les termes les plus employés sont pig et son dérivé pigell (verbe : pigellad, Gouarec). ●(1976) LIMO 07 août. bohaleu, pigelleu, penneu-mar, strépeu, soheu, koutelleu-voem, é hortoz boud luemmet.
II. sens fig.
(1) Bec.
●(1920) FHAB C'hwevrer 244. lec'h ma vije gant he figell o pigellat.
(2) Bagarre.
●(1924) NFLO. coup. il y a des coups entre eux, tr. «pigell a zo etrezo.»
(3) par ext. Fréquentation, allées et venues.
●(1985) AMRZ 228. Ar 'feunteun zantel, e traoñ ar bourk, a veze kalz pigell war he zro.
III.
(1) Ober pigelloù ub. : médire de qqun.
●(1903) MBJJ 202-203 (T) L. le Clerc. Neal, ma fautr, a lar d'ean neuze eun Tad Fransiskan a oa ganimp, me 'c'hei da gâd an Tad Smith, a zo deuz ma Urz, hag a rei d'ean da bigelo. ●(1908) PIGO II 132 (T) E. ar Moal. Kwitan mad 'teus d'ober eo mont da gaout jandarmed Lanuon hag ober d'ê e bielou. Evelse te'n em jacho bopred. ●(1913) KOME 6 (T) *Dir-na-Dor. N'eus ket ezi (lire : eiz) miz aboue eman er gêr-man, hag eo grêt e bielou dre bevar c'horn ar vro. ●(1928) BREI 56/4c (T). Nicolas, eus Sant-Trifin, 'zo drouk ouz e wreg, pa ve meo. Houman he deus grêt e bielou d'an archerien. ●(1935) BREI 431/3d (T). Met ar sturier, Y. Marzin, eus Landerne, a sav en e avalen. Tomm eo d’ezan ha ne baouez da riotal an archerien ha da lavaret deze e reio o fielou d’o letanant.
(2) Klevet pigellou ub. : entendre médire de qqun.
●(1962) TDBP II 413 (T) J. Gros. A-raog ma oa deut du-mañ em-oa klevet e bigellou, avant qu'il soit venu chez nous j'avais entendu médire de lui (on me l'avait décrié).
(3) Sevel pigell : avoir de la foule.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350 (L) V. Fave. Aman e savo pigell hep dale : aman e vo prez gant an dud, prez gant dizurz. Pigos en deus an hevelep ster. (Kleder).
- pigell .2pigell .2
m. (pathologie végétale) Ergot du seigle.
●(1752) PEll 701. Pigher, Grain noir qui se forme dans les épis de bled, & qui est plus long que les autres grains.
●(1927) FHAB Du 229b. Ar gwasa klenved a dag ar segal eo ar piger, da lavaret eo eul louedenn savet diwar gebell-tousegi bihan a vev e greun ar segal, o debr hag a lak en o lec'h eur c'horn du henvel a-walc'h ouz ell ur c'hilhog. ●(1931) VALL 269b. Ergot de seigle, tr. «piger ou pigell m.»
- pigell-varrpigell-varr
f. pigelloù-marr Bêche.
●(1659) SCer 14a. beche, tr. «piquell marr.»
- pigelladegpigelladeg
f. –où =
●(1879) ERNsup 146. pi(g)elladek, réunion d'hommes qui arrangent la terre après la charrue Corn[ouaille].
- pigelladennpigelladenn
f. –où local. = pigelladeg.
●(1879) ERNsup 146. A St-M[ayeux] pi(g)elladek, pi(g)elladenn.
- pigelladur
- pigellañpigellañ
voir pigellat
- pigellat / pigellañ / pigelliñpigellat / pigellañ / pigelliñ
v. tr. d.
(1) Piocher, houer.
●(1659) SCger 14a. becher, tr. «piguellat.» ●164a. piguellat, tr. «trauailler de la houe.» ●(c.1718) G 95 / 154 - H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. piocher, tr. «piguellat.» ●(1732) GReg 501b. Houer, couvrir le blé dans les sillons, & unir la terre avec une houë, tr. «Piguellat. pr. piguellet. Van[netois] piguellein. piguellat.» ●(1744) L'Arm 187b. Houer, tr. «Piguellein, latt.» ●449b. Hommée, tr. «Déhuéh dichauche ou piguællatt.» ●(1752) PEll 701. Pighella, travailler avec cet outil [pighell].
●(1857) CBF 104. Pigellat, tr. «Houer.» ●(1878) BAY 21. pigellat, tr. «piocher.»
●(1903) BTAH 283. Dond da biellat ar parkou. ●(1907) BOBL 05 janvier 119/2e. eun impli vad d'ar mirri evit pigellat an ed. ●(1960) EVBF I 336. La pioche. Les termes les plus employés sont pig et son dérivé pigell (verbe : pigellad, Gouarec).
►absol.
●(1580) G 611. Guell ve guell pyguellat hac arat en stat se, tr. «Mieux vaudrait, bien mieux, piocher et charruer ainsi.»
●(1904) LZBg Genver 18. ne dint ket duah de labourat, de balat ha de bigellat. ●(1909) BOBL 03 avril 223/2c. piellat endro d'ar plant sivi.
(2) Défricher.
●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) pigellad, Gouarec, pigellan, Squiffiec (pigell, petite pioche).
(3) sens fig., absol. Picorer.
●(1920) FHAB C'hwevrer 244. lec'h ma vije [ar vran] gant he figos o pigellat.
(4) Piétiner (en piaffant).
●(1984) HBPD 45. Pear jaù e oé é pigelat en hent pras get ou diùar nerhus.
- pigellenn
- pigeller
- pigellerezpigellerez
f. –ioù (agriculture) Déchaumeuse à dents.
●(1960) EVBF I 336. Déchaumeuse à dents (…) pigellerez, Gouarec.
- pigellerezh
- pigelliñpigelliñ
voir pigellat