Recherche 'pin...' : 58 mots trouvés
Page 1 : de pin-1 (1) à pintin (50) :- pin .1pin .1
coll. & f. (botanique) Pins.
●(1633) Nom 106a. Pinus siluestris, pinaster : pin sauuage : pin sauuaig, pin goüez.
●(1732) GReg 723b. Pin, arbre, tr. «Pinenn. pinenned, pin.»
●(1866) FHB 60/61b. dre doues pin ha dero. ●(1869) FHB 228/149a. branko pin ha dero. ●(1878) EKG II 194. d'ar mareou-ze, n'oa tamm pin, na guezen all ebed enn enezen Siek.
►gwezenn-bin f. Pin.
●(1633) Nom 106a. Picea, l'arbre de la poix, pignet, garipot, pin sauuage : guezen an pecq, guezen pin goüez. ●Pinus : pin : an guezen pin.
●(1911) SKRS II 21. ober kement all d'eur vezen bin a ioa eno.
- pin .2
- pin .3pin .3
voir poazh .1
- pin-gouez
- pin-morpin-mor
coll. (botanique) Pin maritime Pinus pinaster.
●(1869) FHB 244/279B. Evit ober koajou huel pe diskoultr, ne dleer kemeret nemet pin mor, pin goues, peupli guen, kistin ha kignez.
- pinaoupinaou
m. –ed (jeu) Cochonnet, petit, maître.
●(1977) HYZH 113-114/69. (Rostrenenn) Pinaou – ed – gourel – (pi'now) ; Boul vihan da c'hoari bouloù. E galleg cochonnet.
- pinardpinard
m. –ed Homme riche.
●(1732) GReg 626a. Milord, gros richard, tr. «Pinard. p. pinarded.» ●822a. Richard, terme odieux, tr. «Pinard. p. pinarded. Van[netois] pinard. p. ed.» ●Les richards, tr. «ar binarded.»
●(1925) SFKH 35. Er Guénédour-men e zou ur pinard mat ken koant él mé ma gusket. ●(1982) PBLS 18. (Langoned) pinard, tr. «richard, gros fermier.»
- pinardezpinardez
f. –ed Femme riche.
●(1980) LIMO 02 février. ho mamm en des reit en tu doh de voud pinardez.
- pinartaatpinartaat
v. intr. S'enrichir.
●(1931) VALL 536a. Parvenir, s'élever, s'enrichir, tr. «pinartaat (fam.).»
- pinasennpinasenn
f. –où (pêche) Pinasse.
●(1732) GReg 724a. Pinasse, sorte de Brigantin, ou de Frégate legere, tr. «Pinacenn. p. pinacennou.»
●(1944) DGBD 98. eurvezhiadennoù hep flach en ur binasenn. ●(1944) GWAL 163/156. (Ar Gelveneg) Ar binasenn (l. pinasennoù) a zo deut goude implij ar c'heflusker. (...) da sardineta e talvez ar pinasennoù. ●(1957) BRUD 2/84. (Gwaien) Pinasenned euz porz Gwaien. ●(1977) PBDZ 611. (Douarnenez) pinasenn, pinasennoù, tr. «pinasse.»
- pineg
- pinenn .1pinenn .1
f. –ed, pin (botanique) Pin.
●(1499) Ca 158b. Pinenn. g. cest pin. vng arbre.
●(1732) GReg 723b. Pin, arbre, tr. «Pinenn. pinenned, pin.» ●(1744) L'Arm 285a. Pin, tr. «Pinén.. neu.
●(1847) BDJ 39. Hevel eur binen etoüez bèzo pe gwez hentré benhac-hall.
●(1923) SKET I 34. deil spilhaouek ar binenn.
- pinenn .2
- pinfadurezh
- pinfañpinfañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Farder, parer.
●(1659) SCger 3b. Adiancer, tr. «pinfa.» ●(1732) GReg 19a. Agencer, disposer les choses d'une maniere qui les rende agreables, tr. «pinfa. pr. pinfet.»
(2) Attifer.
●(1732) GReg 61a. Attiffer, parer la tête des femmes, tr. «pinfa. pr. et.»
II. V. pron. réfl. En em binfañ : s'apprêter, se parer, être à sa toilette.
●(1996) CRYK 109. Da 'n om biñfo ha 'n om baro evit bezout koant, tr. «Pour s'apprêter et se parer, pour être belle.»
- pinferezh
- pinijañ
- pinijennpinijenn
f. –où
(1) Pénitence.
●(1499) Ca 158b. Pinigenn. ga. penitance. ●(1575) M 566. Ha da muy Pinigenn, á crenn en emdennas, tr. «Et se retira pour mieux faire pénitence.» ●(1612) Cnf 14b. hac an traman à hanuer pinigien faux. ●(1621) Mc 5-6. ober á gris an pinigen a voue ordrenet diff. ●94. dan trauell ves an pinigen à rencquer da ober.
●(1659) SCger 90b. penitence, tr. «pinigen.» ●164b. pinigen, tr. «penitence.» ●(1732) GReg 588a. macerer son corps, tr. «Castiza e gorf gand pinigennou eoullecq.» ●710a. Penitence, satisfaction ordonnée par le Confesseur, tr. «Pinigenn. p. pinigennou. Van[netois] penigenn. p. penigennëu.»
●(1847) BDJ 294. pinigenhou pûd. ●(1849) LLB 30. chetui hou penijen. ●(1879) BAN 175. Dre he labouriou hag he binijennou dreist-vuzul oa deut da veza ven ha sempl a gorf.
●(1911) BUAZperrot 8. pedennou birvidik ha pinijennou kalet. ●127. e labouriou tenn hag e binijennou garo.
(2) Ober pinijenn : faire pénitence.
●(c.1680) NG 436-438. De gauet en amser / De ober pinigen / A hou ol pehetdeu. ●502. De ober peniguen. ●981. lecamp pouen d'ober penigen. ●(1732) GReg 866a. Quitter le siécle pour faire pénitence, tr. «Quytat ar bed evit ober pinigenn.» ●(1790) Ismar 21. d'obér pénigèn.
●(1882) BAR 81. Pe davare e raimp-ni pinijen. ●(1896) HIS 90-91. Groeit pénijen.
●(1907) PERS 61. ober pinijen. ●(1981) ANTR 156. Breudeur ha c'hoarezed kristen / Sellit ouz va hov ha grit pinijenn.
(3) Dougen pinijenn : faire pénitence, supporter une pénitence.
●(1575) M 530. A faut doen pynigenn, en glen quent goufen bet, tr. «Faute de faire pénitence sur terre avant la fin de la vie.»
●(1651) JK 19. Gret din davisiquen douguen pinigen bras, tr. «Faites-moi désormais supporter une grande pénitence.»
(4) E pinijenn da : en pénitence de.
●(1926) FHAB Du 430. en em skourjeza en pinijenn d'o fec'hejou.
(5) Mil binijenn : mille peines.
●(1974) SKOL 56/21. Ur sulvezh c'hoañv, daoust dezhañ da vezañ bountet ha sachet, en doe mil binijenn o krapout er charbañ. (…) evel ma savas – gant mil binijenn, moarvat – da zebriñ e verenn.
(6) Kador ar binijenn / lez-varn ar binijenn : tribunal de pénitence, confessionnal.
●(1857) CBF 60. Kador ar binijen, tr. «Confessionnal.» ●(1866) SEV 100. Perak eta ho peus-hu kement a boan o lavaret d'ho tad-kovesour, e kador ar binijenn, pec'hedou hag a c'houzoc'h a zo red mad d'ezhan da zerc'hel kuzet ?
●(1911) BUAZperrot 40. ne c'hellont ket beza absolvet e Lez-varn ar binijen. ●627. Epad ar c'hoarïz, e chome e lez-varn ar binijen, adaleg peder heur diouz ar mintin beteg kreiz deiz, da govez e c'hoazed.
- pinijenner
- pinijennuspinijennus
adj.
(1) Pénitent, de pénitence.
●(1894) BUZmornik 26. he vuez santel ha pinijennuz. ●282. eur vuez kalet ha pinijennuz.
●(1907) PERS 101. he vuez pinijennuz. ●(1928) BFSA 205. o buhez santel ha pinijennus. ●(1943) VKST Du 379. Amzer binijennus ar purgator.
(2) (en plt d'une règle) Stricte.
●(1911) BUAZperrot 709. Ar reolen goz a ioa gwall laoskeat e kouentchou Karmel ; n'oa mui pinijennus evel m'oa bet.
(3) (en plt de qqn) Scrupuleux.
●(1928) BFSA 126. eun den pinijennus. ●194. Ar Breur re binijennus.
- pinochpinoch
(botanique) Kraoñ-pinoch : faînes.
●(1982) HYZH 147/9. (Treboull) ar beufig. Ar re-se zo laboused brav, gorlañchenn ruz ganto aze, hag ar re-se vie kavet atav barzh ar c'hoajou fav, darpenn a zebront ar c'hraoñ, ar c'hraoñ pinoch deuzouto.
●(2005) SEBEJ 163. (Ar Yeuc'h) cueillir à volonté les faînes que les hêtres du Zal donnaient à profusion : kraon pinoche appelions-nous ces petits fruits triangulaires.
- pinochenn
- pinochezpinochez
coll. (botanique) Épinards.
●(1633) Nom 93b-94a. Teutlomalache, spinachium : espinars : epinars, pinoches.
●(1659) SCger 52a. epinars, tr. «pinochés.» ●(1732) GReg 360a. Epinars, sorte de legumes, tr. «Pinochès.» ●Une tourte d'épinard, tr. «Ur pastez pinochès.»
●(1857) CBF 14. ar parisil, ar panez, ar pinochez, tr. «ce persil, ces panais, ces épinards.»
- pinochezennpinochezenn
f. pinochez Feuille d'épinard.
●(1732) GReg 360a. Une feüille d'épinars, tr. «Pinochesen.»
- pinouspinous
adj. Penaud.
I.
●(1838) CGK 5. Pinous vel eur c'hoq diblunet.
●(1914) DFBP 240b. penaud, tr. «Pinouz.» ●(1919) MVRO 13/1c. ped arzod a'n em gavo pinouz goude kement a chao hag a labour evit… netra ! ●(1931) VALL 545b. Penaud, tr. «pinous.» ●(1934) BZIG Ebrel 2b. Gwenole o tont er sal, trist ha pinous. ●(1935) BREI 425/1b. Galouperien ha peorien pinouz.
II. Pinous evel ur c'hog dibluñvet : voir kog.
- pinpin
- piñsad
- piñsadennpiñsadenn
f. –où
(1) Pincée.
●(1659) SCger 92b. pinsée, tr. «pinsaden.» ●(1732) GReg 724a. Ce que l'on peut prendre avec le bout de deux ou trois doigts, tr. «Pinsadenn. p. pinsadennou.»
(2) par ext. Petite quantité.
●(1935) NOME 74. hag e ledas warnañ eur bisadenn amann.
(3) Pincement.
●(1890) MOA 389b. Pincer dur, en demi tour, tr. «ober eur binsadenn a-dra (lire : a-dro).»
●(1954) BISO.llmm 23. ne zisoénjis ket piñsadenn ar c'hrank. ●(1996) VEXE 33. un pincement au bras (eur biñsadenn) dont ils supportent la douleur en silence.
(4) sens fig. Brocard.
●(1869) SAG 45. C'hem... c'hemm, Robino... a ne deo ket an dra-man eur binsadenn c'hoeg ?
- piñsard
- piñsat / piñsiñpiñsat / piñsiñ
v. tr. d. Pincer.
●(1659) SCger 92a. pinser, tr. «pinsat.» ●(1710) IN I 446. evel ma teu ur violancer, o pinçat quement corden a guef disacord en e violanç, d'o accordi oc'h o starda pe oc'h o laoscaat. ●(1732) GReg 724a. Pincer, tr. «Pinçza. pinçzal. pinçzat. ppr. piçnzet. Van[netois] pinçzal. pinçzeiñ.»
●(1838) OVD 297. pincein gùéh-t'er-huéh er herdad ag é instrumant eit ou accordein.
- piñsedoùpiñsedoù
plur.
I.
(1) Pinces.
●(1633) Nom 175b. Forceps : tenaille ou pincette d'vn orfeure : tanail, pe pincedou vn offebrer. ●176a-b. Forfex, odontagra, dentiducus, dentarpaga : pincette ou tenaille pour tirer vne dent : pincedou, tanail pe turques da tennaff an dent.
●(1732) GReg 724a. Pinces, outil d'artisan, tr. «Pincedou.»
(2) Mont war e biñsedoù : monter sur ses grands chevaux.
●(1982) PBLS 82. (Sant-Servez-Kallag) mond war e biñsedou, tr. «monter sur ses grands chevaux.»
II. Mont àr e biñsedoù : monter sur ses grands chevaux.
●(1982) PBLS 82 (Ku) Langoned. mont àr e biñsedoù, tr. J.-Y. Plourin «monter sur ses grands chevaux».
- piñsel
- piñser
- piñsetez
- piñsetoù
- piñsin .1piñsin .1
m. –où
(1) Piscine d'autel, lave-mains.
●(1464) Cms (d’après GMB 488). Picin. ●(1499) Ca 158a. Pistin. g. pistine. l. hec pistina / ne. Jtem hoc fusorium / rii g. pessine daultier ou voissel a huille a mettre es lampes. Jdem hoc in fusorium / rii. ●(c.1500) Cb72a. [dour] Item hec aquamamilla / le. ga. pistine en quoy le prebstre laue ses mains. b. pistin.
●(1732) GReg 89b. Benitier, vaisseau à mettre de l'eau bénîte, tr. «Piñcin. p. piñcinou.» ●565b. Lavemain, tr. «piñcin. p. piñcinou.»
(2) Pièce d'eau.
●(1869) HTC 183. bez'ez oa e Jerusalem eur pinsin, hanvet pinsin Bethsaïda, hag a ioa pemp porched da vont d'he gaout. ●211. it d'en em voalc'hi e pinsin Siloë. ●(18--) SAQ I 123. e pinsin Bethsaida. ●(1894) BUZmornik 465. diskenn a c'hellaz he-unan e pinsin ann dour da vadezi heb kaout sikour digant den.
(3) Piñsin dour benniget : bénitier.
●(1896) GMB 488. pet[it] tréc[orois] piñsin ou piñsin dour biniet bénitier.
●(1927) FHAB Meurzh 53. eur pinsin dour benniget, kizellet kaer.
►absol.
●(1659) SCger 14a. benistier, tr. «pincin.» ●164a. pincin, tr. «benistier.» ●(1732) GReg 89b. Benitier, vaisseau à mettre de l'eau benîte, tr. «Piñcin. p. piñcinou.» ●401b. Benitier de fayance, tr. «Piñcin feilhançz.»
●(1878) EKG II 81. an dour binniget a ioa er pinsin koz. (…) hon tud koz-ni a zoube ho biziad er pinsin-ze evit kemeret dour binniget. ●(1885) SBI II 164. Ma lakit indan ar pinsinn, tr. «Mettez-moi sous le bénitier.»
●(1919) FHAB Gouere 10. mont da gemeret dour e pinsin bras ar garnel. ●(1924) FHAB Meurzh 103. dour benniget ar pisin.
(4) Piscine, vivier.
●(1633) Nom 246b. Piscina, viuarium : piscine, viuier : pincin, viffier.
- piñsin .2piñsin .2
m. –ed (ornithologie) Pinson. (?) coquille (?).
●(1920) FHAB C'hwevrer 241. ar pinsin, ar gegin.
- piñsonpiñson
m. –ed (ornithologie) Pinson.
●(1633) Nom 39a. Fringilla : pinson : vr pinsounicq, vr goluennicq.
- pint .2pint .2
m. –où
(1) (métrologie) Pinte.
●(1499) Ca 158b. Pint. g. pinte.
●(1659) SCger 92b. pinte, tr. «pint.» ●164b. pint, tr. «pinte.» ●(1732) GReg 724a. Pinte, mesure, tr. «Pint. p. pintou.» ●(1744) L'Arm 285b. Pinte, tr. «pinte. eu m.»
●(18--) PEN 93/74. me zo skolliet (da vania pint a gueren). ●(1863) GBI II 74. Eva ur pintr bemdez a wad, / Hag a wad den, gouveet mad, tr. « Boire chaque jour une pinte de sang, / De sang d’homme, sachez-le bien. »
(2) Puñsal ar pintoù : s’enivrer avec ardeur.
●(1732) GReg 724a. Pinter, faire débauche, tr. «punçzal ar pintou.»
- pint / pintig .1pint / pintig .1
m. –ed (ornihologie) Pinson.
I.
●(1732) GReg 724a. Pinçon, oiseau, tr. «pint. p. pintet.»
●(1867) MGK 21. Ar big hag ar pintik.
II. (Seder, drant, laouen) evel ur pint(ig) : (gai) comme un pinson.
●(1936) LVPR 37 (L) K. Jezegou. Laouen oa evel eur pindik, dous ha mat e kever an holl. ●(1949) KROB 13/5 (L) J. Seité. D'an nevez amzer e kane e sute, e taoulamme, drant ha seder, evel ur pint. ●(1955) STBJ 117 (K) Y. ar Gow. Me, ar mous-kreien, a oa ken seder hag eur pintig ha ken eürus hag eur paour kêz a vije bet lakeet da roue. ●(1958) BRUD 3/10 (L) *Mab an Dig. «Na pebez mab am-eus !» a zoñje. «Atao laouen evel eur pintig. ●(1958) BRUD 4/52 (L) *Mab an Dig. Moushoarz ur bugelig koant, laouen evel eur pintig, a lakeas ar peoh en o halon.
III. Mimologisme (cri du pinson, Ploneis).
●(1882) SVE 252. Piou, piou, piou, / Zo eet da Gemper hiriou ?
●(1975) BRUD 50/26. Lavaroud a ra ar pintig d'ar re hanter-vezo : / Piou, piou, piou, / Zo aed da Gemper hirio ?
- pintadpintad
m. –où Contenu d'une pinte.
●(1659) SCger 92b. pinte, tr. «pintad.» ●164b. pintat, tr. «vne pinte.» ●(1732) GReg 724a. Dix pintes font cinq pots, tr. «Decq pintad a ra, ou, a dal, ur podad.» ●(1744) L'Arm 285b. Pinte de vin, tr. «Pintatt gùin. m.» ●(17--) EN 135. eur pintad guin clered, tr. «une pinte de vin clairet.»
●(1856) VNA 186. en les noyant de suite dans une ou deux pintes de vin, tr. «doh ou baiein quentéh én ur pintad gùin pe deu.»
●(1907) VBFV.bf 61a. pintad, m. pl. eu, tr. «plein une pinte, un litre.»
- pintadezpintadez
f. –ed (ornithologie) Pintade Numida meleagris.
●(1920) LZBl Gouere 341. da chaseal eur marmouz bennag, eur bintadez pe eur c'hudon.
- pintal / pintiñ
- pintañ .1pintañ .1
v. intr. Pintañ gant ar sec'hed : crever de soif.
●(1949) KROB 20/17. Me a zo prest da binta gant ar zec'hed.
- pintañ .2pintañ .2
v. intr.
●(1991) MARV v 7. (Kleder) Pinta, pa vez riou, an den a vez a-wechou livet-fall, setu ma vez lavaret : «Hemañ a zo o vond da binta», peotramant e-neus «riou memez tra evel eur pint».
- pintek
- pinter
- pintetpintet
adj.
(1) Perché, haut monté.
●(1879) ERNsup 165. pintet, suspendu, Trég[uier].
●(1927) GERI.Ern 467. pintet p., tr. «Perché, haut monté.» ●(1931) VALL 548a. Perché ; haut monté, tr. «pintet T[régor].»
(2) Pintet mat : qui a de bonnes jambes.
●(1879) ERNsup 165. pintet mad, bien monté sur jambes, Trév[érec].
(3) Pintet uhel : qui est haut sur jambes.
●(1879) ERNsup 166. celui qui est haut sur jambes, pintet huel.
- pintikpintik
s. enfant. Ober pintik d'ur bugel : élever un petit enfant en l'air.
●(1879) ERNsup 165. En élevant dans les airs les petits enfants, on leur dit : Pintekh ! pintekh ! et pour leur demander s'ils le veulent : Gred vo pintekh d'ac'h ? Trév[érec].
●(1927) GERI.Ern 467. ober pintik, tr. «élever en l'air (un enfant) T[régor].»
- pintiñpintiñ
voir pintal