Recherche 'piz...' : 42 mots trouvés
Page 1 : de piz (1) à pizmocha (42) :- pizpiz
coll. (botanique)
I.
(1) Pois.
●(1633) Nom 75b. Legumen, legumentum : legume : legum vn seurt pis. ●Eruilia : pois : pis.
●(1659) SCger 94b. pois, tr. «pesen, pe pisen, p. pès, pe pis.» ●163b. pesen, pe pisen, pl. pès, ou pis, tr. «pois.» ●(1732) GReg 281b. Detremper des poix, mettre des poix en trempe, tr. «lacqât pis ê gleac'h.» ●Il faut detremper des poix, nous voici au mercredi des cendres, tr. «Red eo lacqât ar pis ê glec'h / Ne qet hiryau evel dec'h.» (Proverbe breton qui répond au Latin. Pueri, pueri, non est hodie sicut heri.) ●736a. Pois, legume, tr. «Pèsen. p. pès. pisen. p. pis.»
●(1857) CBF 92. Hag hadet hoc'h eus-hu piz ? tr. «Avez-vous semé des pois ?» ●(1899) BSEc xxxvii 157 / KRL 22. Lakat piz er zohier gant ar vorc'h, pe zerro piz gand ar vorc'h, tr. «Prendre son temps ; faire une besogne quelconque d'une façon inintelligente, ridicule.»
●(1907) VBFV.bf 61a. pizen (b[as] van[netais] pézen), f. pl. piz, tr. «pois.» ●(1920) AMJV 72. hada pez.
(2) (argot de La Roche-Derrien) Café.
●(1968) BAHE 58/29. da evañ ur bannac'h «piz» (kafe). ●(1975) BAHE 87/14. Piz : kafe.
II.
(1) Bezañ kaset evel piz er pod : être trimbalé, malmené.
●(18--) EER 20 (T) E. Ernod. Vel piz er pod e vent kasset / Skuiz e ho diou c'har o redek.
●(1962) TDBP Ia 38 (T). Kaset ha digaset a vezez ganto 'vel piz dre ar pod, tr. J. Gros «tu es renvoyé et ramené (trimbalé, malmené) par eux comme les pois dans la marmite.»
(2) Gwerzhañ piz e-lec'h fav : tromper sur la marchandise.
●(1867) FHB 144/318a (L) G. Morvan. Mar on defe morse afer oc'h Ian-grok-kein, hema zo guest da verza piz dezho eleac'h fa.
●(1942) VALLsup 169 (L). Tromper sur la marchandise, tr. F. Vallée «gwerz piz e-lec'h fav (G. Morvan).»
(3) Dañsal evel ur bizenn : danser avec légèreté.
●(1868) SBI I 304 (T). Piou honnès gant hec'h abit wenn ? / Dansal a ra 'vel ur bizenn, tr. F.-V. an Uhel «...elle danse légère comme un pois» (1) Allusion à la légèreté avec laquelle les pois sautent et dansent, dans l'eau qui bout.
(4) Gortoz ar piz da boahzat : attendre pour voir, aviser.
●(1919) FHAB Gouere 27 (T) E. ar Moal. War ze, ar wirionez a zo gant ar re goz : Gortozomp ar piz da boac'hat !...
(5) Tennañ pizenn : tirer au sort.
●(1972) LIMO 22 avril. a pe goéhè arnehè pézen en dennaj. ● Tennein pézen, tr. «sort, tirer au sort. C’est une expression propre au dialecte vannetais. En fait pézen, veut dire pois, péz, pluriel collectif.»
- piz-bihan
- piz-bras
- piz-c'hwervpiz-c'hwerv
coll. (botanique) Lupin Lupinus angustifolius.
●(1879) BLE 229. Lupin. (Lupinus. T.) Piz-c'houérô.
●(1913) BOBL 27 décembre 471/3a. Piz c'houero. Kafe gouez Lupin. Didalvez. N'eo ket mad ober kafe gant piz-c'houero, rak ampoezoni a ra a nebeudou, hervez am eus lennet. ●(1931) VALL 435a. Lupin, tr. «piz c'houero col. sg. pizenn f. pl. ou..»
- piz-charoñspiz-charoñs
coll. (botanique) = Lathyrus sp.
●(1908) BOBL 16 mai 177/2b. ar pis charrons, ar fao munud, ar melchen ru divezad.
- piz-du
- piz-grispiz-gris
coll. (botanique) Pois chiches.
●(1744) L'Arm 57b. Pois chiches, tr. «Piss griss.» ●292b. Cicerolles, tr. «Piss-grise.»
●(1942) DIHU 368/31. reit piz gris d'er hompagnoneheu. ●(1970) GSBG 358. (Groe) ar piz gris a veze freilhataet ha gwarezet, tr. «les petits pois étaient battus au fléau et ramassés.»
- piz-gwennpiz-gwenn
coll. =
●(1835 AMV 121. Ar mann a voa eur bara miraculus pec'hini a gueze eus an èn, e form piz gouen.
- piz-kafepiz-kafe
coll. (botanique) Lupin Lupinus angustifolius.
●(1916) FBBF 122 (10 avril). Hirio on deuz hadet pezcafé.
- piz-laezh
- piz-logodpiz-logod
coll.
(1) (botanique) Vesceron Vicia sp.
●(1499) Ca 156a. citrulus / li. b. pes logot.
●(1732) GReg 956a-957a. Vesseron, vesse sauvage qui croit parmi les blez, tr. «Pis logod. pès logod.»
●(1850) JAC 117. Nemet yêot fall na bouls, piz-logod ha corbon. ●(1879) BLE 238. Vesce. (Vicia et Ervum. L.) Piz-logod.
●(1907) VBFV.bf 61a. piz logod, tr. «vesce.» ●(1910) EGBT 92. piz-logod, tr. «vesce sauvage.» ●(1934) BRUS 268. De la vesce sauvage, tr. «piz logod, m.» ●(1936) BREI 456/1a. Pa gomzomp eus strogach da laza an drouk-louzou, gweg, piz-logod, hag all. ●(1955) STBJ 146. Hag e ris neuze anaoudegez gant an trichin bras, an trichin-logod, an trichin-koukou, ar piz-logod.
►pizenn-logod f. Pois de vesceron.
●(1921) LZBt Here 4. eur bizen-logod, eur c'hreunen benag pe eur min bihan.
(2) (phycologie) Halidrys siliquosa.
●(1968) NOGO 213. Halidrys siliquosa. piz lo:god, «pois de souris» (Porz-Gwenn en Plouescat).
(3) sens fig. (en plt de qqn) =
●(1975) YABA 19.04. Piz logod, tr. «sobriquet populaire donné à certains trublions.»
- piz-moc'hpiz-moc'h
coll. (botanique) Glands.
●(1903) MBJJ 11. Euz o freuz, a zo mentek 'vel piz-moc'h, gant eur men en diabarz, e ve tennet an eoul. ●(1982) PBLS 139. (Sant-Servez-Kallag) piz-moh, tr. «glands (de chênes).»
►pizenn-voc'h f. Gland.
●(1982) PBLS 487. (Sant-Servez-Kallag) ur bisenn voc'h, tr. «un gland (chêne).»
- piz-munut
- piz-plat
- piz-Rom
- piz-rous
- piz-sisezpiz-sisez
coll. (botanique) Pois chiches.
●(1633) Nom 75b. Cicer arietinum : pois ciches : pis cices, á vez boquedou ennè.
●(1659) SCger 26a. pois cices, tr. «pisen, pe pesen cicés p. pis, pès.» ●(1732) GReg 164a. Pois chiches, pois gris dont on fait la purée, tr. «Pesen cicès. p. pès cicès. pisen cicès. p. pis cicès.» ●736a. Pois chiches, ou pois gris, tr. «Pès cicès. pis cicès.»
►pizenn-sisez f. Pois chiche.
●(1659) SCger 26a. pois cices, tr. «pisen, pe pesen cicés p. pis, pès.» ●(1732) GReg 164a. Pois chiches, pois gris dont on fait la purée, tr. «Pesen cicès. p. pès cicès. pisen cicès. p. pis cicès.»
- pizajpizaj
m. (phycologie) Algues fucus vesiculosus.
●(1915) KZVr 113 - 02/05/15. Mots de la région de Lannion : pizach, goémon dont les feuilles portent de petites ampoules ; fawach, ampoules plus grosses. ●(1961) BAHE 26/21. Daoust hag ur c'hemm bennak a zo, da skouer, etre pizaj, favaj ha bezhin rezinek ? An daou gentañ implijet e Kemper-Gwezenneg hag an eil e Lokemo ; anezhañ bezhin gant boulloù bihan leun a aer.
●(2007) GOEMOn 119b. Pisac'h : fucus vesiculosus.
- pizañ
- pizañspizañs
m. Tiges de pois.
●(14--) Jer.ms 166. Favacz, pezacz, acz, tr. «Tiges de fèves, tiges de pois, en quantité.»
- pizaod
- pizaota
- pizeg
- pizek
- pizelpizel
m. (botanique)
(1) Vesce.
●(1849) LLB 389. Hou kuneh deugromet ariet t'er pizel. ●(1896) GMB 482. vesce (…) à Sarzeau piziall.
●(1907) VBFV.bf 61a. pizel, m., tr. «vesce.» ●(1931) VALL 780a. Vesce, tr. «pizell V[annetais].» ●(1934) BRUS 268. De la vesce sauvage, tr. «pizel.»
(2) Yvraie.
●(1732) GReg 977b-978a. Yvroie, yvraië, qui est la même chose que zizanie, est une plante qui croit parmi blez : elle a la feüille longue & veluë, la tige plus menuë que celle du froment, & haute de 2. ou 3. piez, au dessus de laquelle il y a un épi, tr. «Van[netois] piseel.»
- pizennpizenn
f. –où, piz
(1) (Un) pois.
●(1499) Ca 156a. Pesen. g. poix. ●(c. 1501) Lv 235/120. pisen gl. pisa.
●(1659) SCger 94b. pois, tr. «pesen, pe pisen, p. pès, pe pis.» ●163b. pesen, pe pisen, pl. pès, ou pis, tr. «pois.» ●(1732) GReg 736a. Pois, legume, tr. «Pèsen. p. pès. pisen. p. pis.»
●(1907) VBFV.bf 61a. pizen (b[as] van[netais] pézen), f. pl. piz, tr. «pois.» ●(1922) FHAB Meurzh 91. Kemerit eur bizen pe eur faen.
(2) par anal. La fève (du gâteau).
●(1922) EMAR 112. ar re yaouank / A dor gwestell stank ha stank : / An hini 'deus ar bizenn / A bê hervez al lezenn.
(3) Dre (ar) bizenn : (tirage) au sort.
●(1744) L'Arm 352b. Scrutateur, tr. «A zalh er vouiste, à bé choisérr dré er bizeênn ou dré villeteênn.» ●Scrutin, tr. «Choiss dré biseênn ou dré villeteênn.»
●(1857) LVH 58. Monèt e hrér d'er boéhieu eid en dra-zé dalhmat, ha rein e hrér er voéh é segred dré bizen pé dré villetten.
- pizennañ / pizenniñpizennañ / pizenniñ
v. intr. Se former en gouttes, perler, pointer (eau, sueur, larmes).
●(1866) LZBt Du 205. Gwall-diez e anzavan e oann, ha gant ar c'houezenn a bizenne bep sach war-n-on holl.
●(1908) PIGO II 131. an dour o pizenni war e dal. ●(1931) VALL 549b. Perler, tr. «pizenni.» ●(1932) ALMA 62. An amzer a oa ker yen (…) ma rea d'a daelou pizenna e korn an daoulagad. ●(1935) BREI 431/2a. eur c'houezenn yen a bizenne war he zal. ●(1977) DAHG 87. en ur dorchañ an dour-c'hwez a bizenne war e dal.
- pizennegpizenneg
m. –ed Plante légumineux.
●(1931) VALL 422a. Légumineuse, (plante) subs, tr. «pizenneg pl. ed.»
- pizennek
- pizennetpizennet
adj. Formé en gouttes (eau, sueur, larmes).
●(1872) ROU 60. pizenna (...) pizenned ar c'hoez varna. ●(1878) EKG II 120. ar c'houezen a ioa pizennet var va zal. ●(1880) SAB 267. beradouigou gliz pizenned var ar glazennou. ●(1896) GMB 482. pet[it] tréc[orois] pizened e'n dour war i vek la sueur perle sur son visage. ●(18--) SAQ II 264. Eur c'huezen ien a zo pizennet var he dal.
●(1908) FHAB Here 311. Pizennet oa ar c'hoezen yen var e dâl. ●(1926) FHAB Mae 191. pizennet eo an dour war e dal.
- pizhpizh
adj. & adv.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Chiche.
●(1659) SCger 164b. piz, tr. «chiche.» ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. chiche, tr. «perhueh, seh again a sarz [= Sarzeau] pih a Ing [= Inguiniel] peh a queru [= Mr de Kervignac].» ●(1732) GReg 164a. Chiche, qui craint de dépenser, tr. «Piz. Van[netois] pih. peh.»
●(1867) MGK 95. Tud mac'houm ha tud piz. ●(1879) BMN 49. beza piz ha scraign. ●(1899) BSEc xxxvii 162/ KRL 27. Beza piz er gomansamant / Eo pen an hent d'ar arbouellamant, tr. «Etre serré au début est l'entrée de la route de l'économie.»
●(1907) VBFV.fb 19a. chiche, tr. «péh.»
(2) Bezañ pizh ouzh an-unan =
●(1894) BUZmornik 249. Piz oa outhan he-unan, mes e kenver ar beorien oa brokuz ha foran zoken.
●(1955) STBJ 32. Piz e oa outi he-unan hag e tiouere kalz traou hag he deveze ezomm anezo.
(3) Bezañ pizh eus, war e amzer : être avare de son temps.
●(1866) FHB 95/342a. Pis braz oa var he amzer ; ne gollet ket eur momet.
●(1929) KANNgwital 324/346. Kals a dud a zo piz kenan eus o amzer.
(4) Bezañ pizh war : être soigneux de.
●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. An den ne deo ket piz war e dra A ya abred da visac'ha, tr. «l'homme qui n'est pas soigneux de son bien Va bientôt mendier, Milin.»
(5) Bezañ pizh ha kempenn : être très soigneux (de ses biens).
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 204. War bouez beza piz ha kempenn, ez eus bet gellet adarre, paka an daou benn, hep re a c'hloaz.
(6) Kas da bizh : rendre avare.
●(1927) KANNkerzevod 7/10. mat nemet da gas an dud da biz.
(7) Pizh-louidik : très avare.
●(1938) WDAP 2/101. he mestrez a oa piz-louidik.
(8) Pizh-gagn : très avare.
●(1909) NOAR 157. Piz-gagn e oa. ●(1924) YAYA 38. Va eontr, a lavare, a zo piz kagn. ●(1933) DAGO 5. Piz kagn eo.
(9) Pizh-krug : très avare.
●(1916) KZVr 190 - 03/11/16. piz krug eo, tr. «il est très avare.»
(10) Pizh-lous : d'une avarice crasse.
●(1922) FHAB Here 305. piz lous ha bepred drouk-kontant. ●(1923) FHAB Genver 11. eun den piz louz.
(11) Pizh-lovr : ladre.
●(1869) FHB 241/255a. lavaret e ve ne c'hounezet ket cals a arc'hant aman, pe ezoc'h piz lor.
●(1937) ALMA 156. he moereb hag he deus he digemeret a zo drouk ha piz-lor.
(12) Pizh-brein : très avare.
●(1927) FHAB Gouere 141b. eun tamm potr koz, divalo ha piz-brein.
B.
(1) Pizh-razh : complètement, tout à fait.
●(1936) IVGA 83. pa vez goullo, piz-rac'h, ez it da gestal. ●223. skarzet piz-rac'h.
(2) Tout-pizh-razh : complètement, tout à fait.
●(1936) IVGA 61. me 'baeo tout-piz-rac'h en eun taol. ●(1947) YNVL 118. Me 'n em vago gant va c'hafe, ma n'hen roit ket tout-pizh-rac'h d'an estren...
C.
(1) Rigoureux.
●(1575) M 643. An Barnn á vezo striz, ha piz, a'bec tri-tra, tr. «Le Jugement sera sévère et rigoureux à cause de trois choses.»
(2) Précis.
●(1873) FHB 463/363a. an depeign piz euz a glenvet hor bro.
●(1907) PERS 174. Ober a reaz eun enklask piz var buez hag oberou Aot. Person Ars. ●(1907) KANngalon Gwengolo 493. e oue great eun enklask piz var eun dra ken souezuz.
II. Adv.
A.
(1) Bien.
●(1866) LZBt Ebrel 104. n'ouzonn ket piz ped. ●(1866) LZBt Gouere 156. n'onn ket piz pegement.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 33. Eur meuread a zalc'has piz ha kempenn an oll delliennou. ●(1912) KANNgwital 114/130. heulia piz anezho en he buez ac'houdevez. ●(1913) KANNgwital 127/285. netaat pisoc'h oc'h ene. ●289. kompren mad ha poueza piz he aliou. ●(1933) FHAB Genver 10. gwelet ar c'hlanvour, e vizita piz.
(2) Soigneusement, attentivement.
●(1732) GReg 655b. Nettement, tr. «piz.» ●Balaïer nettement, tr. «Scuba piz.» ●(1744) L'Arm 20a. Ecouter avec attention, tr. «Chéléhuein péh.»
●(1859) MMN 70. ar Verc'hes a selaoue piz oll gomsou Hor Salver. ●(1866) SEV 56. ma karfac'h selaou piz. ●(1877) EKG I 228. kaer en doa sellet piz. ●(1878) EKG II 1. o sellet piz enn dro d'eomp.
●(1911) BUAZperrot 19. pa zeller piz. ●20. Selaouomp eta gant evez komzou Doue ha greomp diouto piz.
(3) Exactement.
●(14--) Jer.ms 136. Quea pyz a gryz tyzmat, tr. Herve Bihan « Va exactement, de par ton acte/et activement, sans tarder » ●A.250. Cannat tyzmat a tyz em amprys / quea pyz hagryz tyzmat, tr. Herve Bihan « Messager, vite, vite, en mon dessein / Va exactement, de par ton acte/et activement, vite »
(4) (Vivre) économiquement, chichement.
●(1912) KANNgwital 121/215. e leac’h beva piz, ne ouezo nemet malamanti an traou.
(5) Ober pizh war udb. : utiliser qqc. avec parcimonie.
●(1944) VKST Mae 156. Emañ dirollet an naonegez war ar vro (…) grit piz war ar bleud, grit piz war ar bara.
(6) Tout.
●(1970) GSBG 226. (Groe) pizh, tr. «tout, toute, tous, toutes (sans exception).» ●pizh an dud, tr. «tout le monde.»
B. Adv. intens. [après un adj., un pp. ou un v.]
(1) Pare-pizh : complètement guéri.
●(1869) HTC 270. da veza pare piz dioc'h ar pez a vire outhan da boueza var he zivesker.
(2) Dibabet pizh : soigneusement choisis.
●(1893) IAI 95. choazet aratoz, ha dibabet piz enn esper ma vijent sioul ha tavedek !
(3) Renket pizh : soigneusement rangés.
●(1931) FHAB Mezheven 201. Aze renket piz en eur c'horn.
(4) Nec'het pizh : très inquiet.
●(1927) FHAB Genver 13. nec'het pis. ●(1928) FHAB Eost 281. Nec'het pis gant an naon.
(5) Skubañ pizh : balayer complètement.
●(1659) SCger 164b. scuba piz, tr. «balier net.»
(6) Selaou pizh : écouter attentivement.
●(1659) SCger 164b. chelaou piz, tr. «entendre attentiuement.»
III.
(1) Bezañ pizh evel ar moc'h : voir moc'h.
(2) Pizh evel un darc'hig : voir darc'hig.
(3) Pizh evel un touseg : voir touseg.
(4) Pizh evel ur razh : voir razh.
(5) Pizh evel gagn : voir gagn.
(6) Bezañ pizh war ar brenn ha foran war ar bleud : voir brenn.
- pizh-ha-pizh
- pizhadenn
- pizhardenn
- pizhder
- pizhderi
- pizhenn
- pizhentez
- pizheñvel
- pizhonipizhoni
f.
(1) Avarice.
●(1732) GReg 164b. Chichete, trop grande épargne tr. «pizony.» ●619b. Mesquinerie, tr. «pizony.»
●(1904) BSAB 21. komz eneb ar bisoni. ●(1927) FHAB Meurzh 58. Per a rebeche da Janned he fisoni. ●(1928) BFSA 134. ar bisoni (avarice). ●(1931) VALL 50b. Avarice, tr. «pizoni f.» ●(1934) BRUS 205. L'avarice, tr. «er bihoni.»
(2) Bevañ gant pizhoni : vivre chichement.
●(1906) KANngalon Mezheven 133. Epad tri-ugent vloaz en doa espernet ha bevet gant pizoni evit an dra-ze.
- pizhskejadur
- pizmoc'ha