Recherche '"plañ"...' : 63 mots trouvés
Page 1 : de plan (1) à plantek-1 (50) :- plañplañ
m. –ioù
I. Plan (de maison).
●(1931) CDFi 05/09 p. 1b. PLAN AN TI, savet gant eun entrepreneur pe gant eun all. Red eo merka ar c’homodite ha rei d’an doriou ha d’ar prenecher ar brazder deread.
II.
(1) Tennañ plañioù =
●(1923) KNOL 86. E c’houient tenna brao / Ho flaniou.
(2) Tennañ plañ(ioù) : faire rire en société.
●(1958) ADBr lxv 4/515-516. (An Ospital-Kammfroud) Tenna ar plañ ; tenna plañyou : Faire rire la société par des traits d'esprit, par des réparties facétieuses : N'eus ket par deañ pa grog gand e blañyou.
(3) Kaout plañ : avoir du plaisir.
●(1958) ADBr lxv 4/515. (An Ospital-Kammfroud) Kaoud plañ : avoir du plaisir ; est synonyme, dans ce cas, de plijadur : Plijadur ha plañ az-po da heul da gamaladed.
(4) Kaout plañ da : avoir l'occasion de.
●(1958) ADBr lxv 4/516. (An Ospital-Kammfroud) Ne po morse muioh a blañ d'ober an tamm labour-ze : jamais tu n'auras meilleure occasion pour...
- plañch .1plañch .1
coll. Planches.
●(1633) Nom 144a-b. Asses, assamenta, axes, sectiles tabulæ, plancæ : planches, bois de fente, membrures de sciage : plaing, plancoet.
●(1867) FHB 140/286b. Eun nebeut plach dister, euz ar re a c'halver croten, a zervich da doen.
●(1920) AMJV 72. peb hini anezho [ar guez] a ro eur maread planch. ●(1937) DIHU 310/253. Tammeu planch hor boè lakeit étal hor guélé aveit dizoarein hor boteu-lér.
- plañch .2plañch .2
m. Plancher.
●(1633) Nom 143a. Lacunar, lacunarium, laquearium, laquear, lacus ; le palcher d'vne maison : an plaing ves an ty.
●(1732) GReg 440b. Froter le plancher &c. le netteïer, tr. «Frota ar plainch.» ●728b. Plancher, tr. «Plaïnch. p. plaïnchou.» ●Un plancher bienfait, tr. «Ur plaïnch great mad.»
(1870) FHB 260/404b. scubet ar planch.
- plañchad
- plañchenn
- plañcherisplañcheris
m./ f. –où Plancher.
●(1732) GReg 728b. Plancher, tr. «Van[netois] plancheriçz.» ●(1744) L'Arm 289a. Plancher des vaches, tr. «Plancherisse er vuoh ou er seutt. m.»
●(1839) BESquil 377. ma oé liès er blancheris ag é gambre rû guet é ouaid.
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 110. ur plancherisig distér. ●(1905) KDBA 40. ar er plancheris. ●(1907) VBFV.bf 61a. plancheris, m. pl. eu, tr. «plancer, parquet.» ●(1934) BRUS 243. Un plancher, tr. «ur blancheris –eu, f.»
- plañcherisiñplañcherisiñ
v. tr. d. Planchéier.
●(1744) L'Arm 289a. Planchéyer, veut donc dire ici, garnir (ou paver) de planches unies ou de parquetage, tr. «Plancherissein.. ssétt.»
- plañchiñplañchiñ
v. tr. d.
(1) Planchéier.
●(1732) GReg 728b. Plancheier, faire un plancher, tr. «Van[netois] plancheiñ pr. et.»
●(1849) LLB 809. Na de blanchein hou ti.
●(1907) VBFV.bf 61a. planchein, v. a., tr. «planchéier (une maison).»
(2) (horticulture) Plañchiñ an douar =
●(1985) ADEM 67. (An Arradon) ewid plañchiñ an douar da lekel kaol.
- plañchod
- plañchodetplañchodet
adj. Planchéié.
●(1918) LZBt Mae 12. eur gigin izel-izel, planchodet gant plouz an doen, mesket gant pri.
- plañchodiñ
- plañchonenn
- planedplaned
s. –où (astronomie) Planète.
●(1499) Ca 159b. Planet. g. planete. ●(1575) M 626. en holl planedou, tr. «dans toutes les planètes.» ●1452. Oar an holl planedou, tr. «Sur toutes les planètes.» ●2802-2803. Er he sclerder hep comps guer gaou, / So muiguet an holl planedou, tr. «Car sa clarté, sans dire un mot de faux, / Surpasse toutes les planètes.» ●(1576) Cath p. 7. sell ouz an heol han planedou, tr. «regarde le soleil et les planètes.» ●(1633) Nom 217b. Sidera errantia, stellæ errantes, sidera palantia, planetæ : planettes : planedou, planedennou.
- planedennplanedenn
f. –où
I. (astronomie) Planète.
●(1633) Nom 217b. Sidera errantia, stellæ errantes, sidera palantia, planetæ : planettes : planedou, planedennou. ●218b. Planeta, errans stella : erratica : planette : planeden.
●(1659) SCger 93a. planete, tr. «planeden.» ●(1710) IN I 364. Ar c'hometennou hac ar planedennou. ●(1732) GReg 729a. Planete, Etoile errante, tr. «Planedenn. p. planedennou. (...) Les septs planetes, tr. «Ar seiz planedenn.» ●(1744) L'Arm 289a. Planette, tr. «Planædénn.. neu. f.»
●(1907) FHAB Gwengolo 196. planedennou, e giz ar verelaouen, o kerzet en dro d'an heol. ●(1907) VBFV.bf 61a. planeden, f. pl. neu, tr. «planète.» ●(1914) RNDL 112. penneu-ahel hor planeden, tr. «aux pôles de notre planette.»
II.
(2) Destin, sort.
●(1732) GReg 65a. La bonne aventure, la destinée, tr. «ar blanedenn. Ce dernier mot n'est qu'en Leon.»
●(1838) CGK 3. neus quet crioc'h planeden vit hini eur merc'hetaër. ●19. Eur blaneden diremet a zeu d'or glac'hari. ●(1866) BOM 18. Eur blaneden digar.
●(1911) SKRS II 146. Aotrou Persoun, eme an hini koz, me zo trist va flaneden var an douar. ●(1944) VKST C'hwevrer 51. Kalet e vez ar blanedenn a-wechou hag e ranker reuzi pe derri.
(3) Vie.
●(1909) KTLR 33. Mez ker kaer oa ar blaneden, ma na zounje nikun mond da labourad. ●(1924) BILZbubr 37/809. – Kalet ar blanedenn, ôtrou person ! – Petra a fell d'eoc'h !... Pep-hini ac'hanomp a steu e hini dindan dourn ha skoazell an Aotrou Doue.
(4) Dougen e blanedenn : accepter, subir son destin, être résigné à son sort.
●(1866) FHB 70/142a. ha peb unan a rank douguen he blaneden, evel a lavare hon tud coz guech-all.
(5) Lavarout e blanedenn da ub. : dire la bonne aventure à qqn.
●(1732) GReg 65a. Dire la bonne aventure à quelqu'un, tr. «lavaret e blanedenn da ur re.»
(6) Diskuliañ ar blanedenn = kontañ ar pezh zo c'hoarvezet.
●(1909) KTLR 189. Ober a reaz sin, en eur hoja he benn, da ziskuil ar blaneden hed-ha-hed.
(7) Ar blanedenn donket : la destinée.
●(1936) IVGA 308. Ni a zo kement gour ac'hanomp paour kaez bougreed gwall-zister e skoaz ar blanedenn donket.
III. sens fig., fam. Cul.
●(18--) FHAB Du/Kerzu 1941)">ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 101b). Planedenn Gwilhou zo kuzet.
●(1908) FHAB Gwengolo 270. breman eo azezet var e blaneden e kreiz an oalet.
IV.
(1) Bezañ ganet dindan ur blanedenn vat : avoir de la chance.
●(1919) FHAB Du 138 (T) *Breizadig. Pep den an eus e blanedenn merket. Jelvestr, hervez e zonj, da vihanan, a oa ganet dindan unan vad.
(2) Terriñ ar blanedenn : rompre le silence. Cf. BILZ 260 : B[ilzig] a reas d'ar gôz mond war eun tu all.
●(1925) BILZ 138 (T) F. al Lay. Den ne rannas gir, den ne vousc'hoarzas, den ne finvas... Bilzig ar c'henta a dorras ar blanedenn : Da bed eur ar gourlenn warc'hoaz, Saïg ?
(3) Treiñ ar blanedenn diwar ub. :
●(1908) FHAB Gwengolo 271 J.-F. Guégen. N'hellan ket trei ar blaneden-ze diwarnout.
- planedennetplanedennet
adj. Destiné.
●(1933) OALD 45/195. Ma mam a zeblante beza planedennet da veza pried gwazed koz...
- PlangonwalPlangonwal
n. de l. Planguenoual.
●(1974) ISHV 47. Parrez Plougenoual, skrivet « Plougonvoal », e 1152, a zo paeroniet gantañ.
- plañiañplañiañ
v.
(1) Faire des plans.
●(1905) BOBL 08 juillet 42/1a. da vuzuli, da verka, da blania…
(2) Planifier.
●(1905) BOBL 15 juillet 43/3f. eur pez-teatr ken talvoudus ha ken planiet mad. ●(1905) BOBL 19 août 48/2f. Programm ar Goueliou bras a vo great en kear Gastell (…) a zo bet planiet da-vad evid ar sizun. ●(1905) BOBL 25 novembre 62/1a. penoz e c'hall eur prizonier ijinia ha plania e achap gant kemend a gourach hag a basianted.
- PlanielPlaniel
n. de l. Pleudaniel.
(1) Planiel.
●(1847) FVR 223. ann Atrou Ervoan Perennez, euz a barrez Pleudaniel, e tu Landreger. ●(1879-1880) SVE 180. Planniel. ●(1894) BUEr 7. Planiel. ●(1898) BRE 118. Person Planiel oa eur sant.
●(1900) (1927) CONS 1046. E Planiel ez eus eul lec’h a birc’hirinach hag a zo brudet dreist. ●(1905) BOBL 20 mai 35/3d. prestik ec’h efont da Blaniel. ●(1910) EGBT 131. En Plouagor, en Laruen hag en Planiel e ve komzet brezoneg. ●(1912) BUAZpermoal 926. en parouz Planiel. ●(1933) BREIZ 328/4c. Intanvez ar Bouder eus Planiel. ●(1942) DADO 9. Intañvez Lazbleiz ?... Hounnez, a gav d’in’oa gwechall merc’h sakrist koz Planiel. ●(1951) ECLA 298/2. Noblañs Planiel.
(2) (argot de la Roche-Derrien) Expression : Yannig Kamarel.
●(1886) ARN 25. Gourmand (porté sur son ventre). – Bret. : Potr he gov; quelquefois, potr he gov dôn. Arg. : Iannik Kamarl, nom propre. Pour gagner ce surnom sans conteste, il faut être à la fois gourmand, parasite et mendiant.
(3) (blasons populaires) Voir chuchuenn, noblañs, sivilizet.
(4) [Toponymie locale]
●(1825-1830) AJC 199. lared a regomb ar voan ar chafotec ehe deus a voloÿ. ●(1894) BUEr 65. Eun devez ma oa o tremen dre gastel Botloy, en parouz Planiel. ●(1898) BRE 112. Oferen ar vartoloded / E Koz-Iliz a ve laret. ●120. E Milin-Vor oa eur vatez.
●(1900) (1927) CONS 1046. Sant Modez a oa o prezeg, eun devez, war bleg mor Kamarl (war ar pleg-mor-se e man ar Goz Iliz). ●(1912) BUAZpermoal 926. Ar Goz-Iliz en Planiel, / War vord an ôd en Kamarel.
- PlanielizPlanieliz
pl. Habitants de Pleudaniel.
●(1928) BREI 61/4b. Planieliz holl a vo, en de-ze, o kanan meulodi d’o zant patron.
- plañierplañier
m. –ion Farceur.
●(1958) ADBr lxv 4/516. (An Ospital-Kammfroud) pebez plañyer a zen ! (Comme il sait en raconter, cet homme !).
- planked
- plankennplankenn
m./f. plenk, plenken, plenkin, plenkon
I. Planche.
●(1499) Ca 159b. Planquenn. g. ays. ou planche. ●(1530) Pm 264. pemp planquen a prenn fau, tr. «cinq planches de bois de hêtre.»
●(1659) SCger 93a. planche, tr. «planquen p. plencot ou plenquin.» ●164b. planquen pl. plancot, tr. «planche.» ●(1710) IN I 335. daou blanquen sapr an eil ouz eguile. ●(1732) GReg 728b. Planche, piece de bois de sciage, tr. «Planqenn. p. pleñch.» ●(1744) L'Arm 10b Ais, tr. «Planquenn. m.»
●(1831) MAI 189. Eur c'hoz lincel, pevar flanquen. ●(1839) BESquil 37. aveit gulé nen doé meit ur blanquen. ●(1857) GUG 62. én naufrage, ur blanquen. ●(1863) GBI I 256. Un arched a bewar flankenn ! tr. «un cercueil de quatre planches !» ●(1877) BSA 226. Eur planken en em gav em c'hichennic. ●(1889) ISV 15. eur planken tano.
●(1903) MBJJ 31. ar pontik plenken. ●(1909) FHAB Gouere 202. eur planken kalet. ●(1911) BUAZperrot 544. ken gwele nemet eur planken. ●(1927) FHAB Meurzh 69a. eur plankenn pe zaou. ●(1935) BREI 390/3c. al lec'h ma ranker treuzi war skeuliou ha plenkon ledet war ar c'hreuneugel. ●(1936) PRBD 9. Ar planken a chom war gorre an dour. ●(1944) DGBD 178. evit kaout plenken. ●(1983) PABE 54. (Berrien) plankenn, tr. «planche.»
II.
(1) fam. Plankenn ar stomok : estomac.
●(1924) ARVG Ebrel 81. Eun tamm boed war blankenn ar stomok. ●(1992) MDKA 94. amañ a zo eur plankenn estomak nan eo ket poah c'hoaz.
(2) Imbécile.
●(1983) PABE 54. (Berrien) plankenn, tr. «imbécile.»
(3) Genoù plankenn =
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 346. Ha perak out aet gantañ, genou plankenn ma'z out ?
III.
(1) Sec'h evel ur plankenn : très sec.
●(1978) PBPP 2.2/542 (T-Plougouskant). Sec'h evel ur planken, tr. J. le Du «sec comme un planche.»
(2) Mont war ur plankenn lardet : être ruiné par un revers de fortune.
●(1942) VALLsup 153. Ruiné par un revers de fortune, tr. F. Vallée «aet war eur plankenn lardet.»
(3) Bezañ sonn evel ur plankenn : être très droit.
●(1975) BAHE 87/4 (T) Ernest ar Barzhig. ur pezh pikol den bras, sonn evel ur planken ha treut evel ur vazh-kleud.
(4) Bezañ pont ha plankenn : voir pont.
- plankenn-brusk
- plankenn-doenn
- plankenn-friplankenn-fri
m. (anatomie) Cloison nasale. cf. stagell-ar-fri
●(c. 1501) Lv 232/12. planquen anfr[i] gl. interfinia naris.
- plankenn-skoazplankenn-skoaz
m. (anatomie) Omoplate.
●(1732) GReg 673b. Omoplate, tr. «Plancqenn ar scoaz. Van[netois] er planqenn scoé.» ●(1744) L'Arm 259a. Omoplate, tr. «Planquenn-scoai.. neu-sqoai.»
●(1879) ERNsup 165. plañkenn (ma) skoa, (mon) omoplate, Trév[érec] ; pleinkenn me skoe, St-M[ayeux]. ●(1895) GMB 230. tréc[orois] plañken ar skoa.
●(1924) LZBt Meurzh 26. izeloc'h eun tam evit planken e ziouskoa. ●(1935) BREI 431/4b. torret e blankenn-skoa.
- plankennadplankennad
m. –où Ce que l'on peut mettre sur une planche.
●(1986) CCBR 235. (Brieg) o plânkèna ra, tr. «planche de chaux.»
- plankoadplankoad
plur. Planches.
●(1633) Nom 144a-b. Asses, assamenta, axes, sectiles tabulæ, plancæ : planches, bois de fente, membrures de sciage : plaing, plancoet.
●(1659) SCger 5b. Ais, tr. «planquen P. plancot.» ●93a. planche, tr. «planquen p. plencot ou plenquin.» ●164b. planquen pl. plancot, tr. «planche.» ●(1732) GReg 728b. Planche, piece de bois de sciage, tr. «Plancqenn. p. pleñch, pleñcqod, plancqoad. Van[netois] plancqenn. p. plancqed, plancqoëd.»
- PlankoedPlankoed
n. de l. Plancoët.
●(1847) FVR 116. E parrez Plankoet. ●(18--) PENgwerin10 53. P’arrujont en Plankoet a weljont ar Saozon. ●(1899) LZBt Meurs 7. Tréguidel, Uzel, ar Roc'h, Binic, Pontreo, Sant-Ke-Porstreo, Etables, Plancoët, Quintin, Tréméloir, Sant-Barnabé, ha parouz Gouanac'h.
●(1905) ALMA 67. Plankoet. ●(1943) ENUR 33. Edo e-kreiz koad Sant-Albin war an hent-bras o kas eus Plankoed da Lambal.
- plankonplankon
m. Planche.
I.
●(1905) BOBL 11 novembre 60/2a. Ar soudard a ve astennet var eur plankon. ●(1905) BOBL 25 novembre 62/1a. panevet e tapaz e droad etre daou blankon.
II.
(1) Chom (e revr) war ar plankon : ne pas être élu.
●(1905) BOBL 11 novembre 60/2a. Kalz a senatourien hag a zeputeed a dremeno adarre : kalzik all a chom o rer var ar plankon, ha re all a gemero o flas. ●(1906) BOBL 21 avril 83/1c. Ma karche ar re vad ober evelse, aliez e chomfe an depute fall var ar plankon, rag n’en defe ket a voueziou awalc’h da veza hanvet. ●(1956) LLMM 59/34 (Ku) *Taldir. E-lec'h gonit, ar Varzhed a oa trec'het war bep tachenn. O c'handidaded a chomas o revr war ar plankou, evel ma leverer e Kallag.
(2) Lakaat e revr war ar plankon da ub. : ne pas élire qqn.
●(1905) BOBL 14 janvier 17/3b. marvad o devo bet amzer Kanodiz da lakat da botr Gwerliskin «e rer war ar plankon».
- plañson .1
- plañson .2
- plañson .3
- plañsonat / plañsoniñplañsonat / plañsoniñ
v. tr. d.
(1) Tresser, natter.
●(1896) GMB 495. pet[it] tréc[orois] blañsonat faire une natte.
●(1915) KZVr 135 - 03/10/15. blansonat, tr. «faire une natte (de cheveux) Haut-Tréguier.»
(2) Corder.
●(1905) KANngalon Genver 295. blansoni fouetou da foueta ac'hanomp. ●(1911) BUAZperrot 672. blansonomp ganto kurunennou. ●(1915) KZVr 135 - 03/10/15. blansoni, belansonin (lire : blansonin), verbe actif, tr. «tresser ; corder, combiner les brins comme font les cordiers. – la forme du Léon, plansounenna, tresser est plus ancienne.» ●(1921) LZBl Du 223. o vlansona eur boutok.
- plañsonennplañsonenn
f. –ed, –où
(1) Jeune arbre.
●(1499) Ca 159b. Planczonenn. g. plante.
●(1732) GReg 729a. Jeune arbre qu'on a planté, tr. «Plançzounenn. p. plançzounennou, plançzounenned.» ●(1767) ISpour 158. à pé torrer gùé pé plançonnenneu. ●(1792) HS 27. El mann doai hunn Hrouéour laqueit ar enn douar plançonenneu ha güi à bep sorte. ●(17--) VO 120. ur blançonen hochellét guet en ahuél.
●(1838) OVD 141. haval doh ur blançonnen péhani e za de vout ur huèn vras. ●(1857) LVH 237. plançonnenneu olivèd.
●(1907) VBFV.bf 61a. plansonen, f. pl. neu, tr. «plant, jeune arbre.»
(2) Tresse, natte.
●(1916) KZVr 151 - 23/01/16. Blansonen, féminin, tr. «tresse, Haut-Tréguier.»
- plañsonennañplañsonennañ
v. tr. d. Tresser, natter.
●(1732) GReg 163a. Tresser ses cheveux, tr. «plançzounenna e vléau.»
- plañsonennetplañsonennet
adj. Tressé, natté.
●(1633) Nom 17a. Cincinnus : passe fillon, cheueul entortillé : bleo plancounnennet, antortillet.
●(1659) SCger 25a. cheueux entortillés, tr. «bleo plançonnennet.» ●164b. bleo plançonnennet, tr. «cheueuc frisez.» ●(1732) GReg 163a. Cheveux tressez, tr. «Bléau plañçzonennet.»
- plañsonetplañsonet
adj. Tressé.
●(1889) SFA 156. enn teltennou-ze e kouskent enn noz var torchennou blansounet gand brouan pe gant kolo. ●(1894) BUZmornik 143. ann aour hag ar perlez a lugerne etouez he bleo blansonet. ●247. Eur pallenn blansounet a zerviche d'ezhan da vele.
●(1908) FHAB Du 327. eun dorchen golo blansonet dindannan. ●(1909) LZBt Du 35. ober gweleo gant kerden blansonet.
- plañsoniñplañsoniñ
voir plañsonat
- plant .1plant .1
coll.
(1) Jeunes arbres.
●(1727) HB 508. plant ïouanc a olives. ●(1732) GReg 729a. Plant, jeune arbre pour planter, tr. «Plantenn. p. plantennou, plantenned, plant.» ●Plants d'arbres, plants de vigne, tr. «Plant guëz, plant guïny. plantennou guëz, plantennou guïny.»
●(1834) SIM 179. planta a rear dre amâ ha dre aont plant avalou. ●(1868) KTB.ms 14 p 4. troc'het 've ar plant iaouank, diskaret a ve ar gwez.
(2) Plantes.
●(1710) IN I 80. An dour (…) oc'h arrousi ar plant (…) a ra dezo dont da c'hlasvesi ha da vleunvi. ●(c.1718) CHal.ms ii. Les plantes grandissent a chaque moment, mais cela est Insensible, tr. «sourgein ara, profitein ara er plant de bep cours, hemp m'heller him auisein.» ●(1766) MM 25. crenit plant sempl a Disouten tr. «Tremblez, plantes ployantes et veuves de soutien.»
●(1847) MDM 81. lakaad ar plant da sevel, ar guez da strakal, ann eaust da zarevi. ●(1868) FHB 162/44b. Ra ziboulzo euz an douar geot, plant ha gwez a bep sort.
●(1907) FHAB Gouere 129. plant ha loened. ●(1929) FHAB C'hwevrer 54. ar plant a zave hag a en em lede mantrus war an douar.
(3) (suivi d'un nom d'arbre, d'arbustre) Désigne des arbres de telle ou telle espèce.
●(1727) HB 347. Evel ar gwez palm e Cades hac ar plant-ros e Jerico.
●(1834) SIM 179. planta a rear dre ama ha dre aont plant avalou. ●(1896) LZBt Meurzh 19. plant-kafe fesonet brao. ●22. plant kafe ha cacao.
●(1907) VBFV.bf 66b. plant-roz, tr. «rosiers.» ●(1927) FHAB Meurzh 68b. Ar plant butun hepken a rank kaout potas soufrek. ●(1955) STBJ 36. tachennadou plant kafe ha korz sukr. ●197. hajou, plant kaol-pomm ha kaol-zaout, plant avalou.
(4) (suivi d'un nom de plante cultivée) Du plant de.
●(1907) VBFV.bf 69a. planten-sivi, f. pl. plant-sivi, tr. «plant de fraise.» ●(1955) STBJ 197. hajou, plant kaol-pomm ha kaol-zaout, plant avalou. ●(1969) BAHE 62/7. lakaat un toullad plant-sivi.
- plant .2
- plant .3plant .3
m. –où
I.
(1) Plante (des pieds).
●(1499) Ca 159b. Plant an troat. g. plante de pie / ou de terre. ●(1557) B I 456. Ann nyouabrant (variante : niuabrant) bet en plantou, tr. «des sourcils à la plante des pieds.» ●(1575) M 2417. bet plantou an dou droat, tr. «jusqu'aux plantes des pieds !» ●(1650) Nlou 41. An Diou abrant bet plant an troat, tr. «depuis les sourcils jusqu'à la plante des pieds.» ●(1633) Nom 25b. Planta pedis : plante du pied : plant an troat.
●(1659) SCger 92a. le dessous du pied, tr. «plant an troat.» ●164b. plant an troat, tr. «plante au pied.» ●(c.1680) NG 1942. A leint ar pen bet plant en truet. ●(1732) GReg 729a. Plante du pié, tr. «Plant an troad. p. plantou an treid.»
●(1824) BAM 165. adalec blenchen e benn bete plantou e dreid. ●(1838) OVD 204. laquat idan plandeu ou zreid ur certæn lezeuen hanhuet éclær.
(2) Koll plant : perdre pied (dans l'eau).
●(1732) GReg 729a. Perdre plante dans l'eau, tr. «Coll plant.»
(3) sens fig. Prise.
●(1530) Pm 252. Dyuat sathan hep ehanaff / Da pep eneff plant (variante : plont) so gantaff, tr. «Le cruel Satan, sans s'arrêter, / Sur toute âme a prise.»
II. Tommañ plant e dreid : voir treid.
- plant-gommplant-gomm
coll. (botanique) =
►plantenn-c'homm f.
●(1896) LZBt Meurzh 19. Ar gwellan planten a gredan deufe mad dre-aman eo ar blanten-gom.
- plant-gwini
- plantadurezh
- plantaj
- plantañ / plantiñplantañ / plantiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Planter.
●(1499) Ca 159b. Plantaff. g. planter. Plantaff caul. ●(c.1500) Cb 37a. g. planter choulx / ou en user de choulx. b. plantaff caul / pe vsaff a caul. ●(1633) Nom 76a-b. Herba voluntaria, cui sativa opponitur : herbe qui croist de par soy sans estre semée, ou plantée : drouc-lasaou (lire : lousaou), lousaouen á seu ep bezaff hadet na plantet. ●96a. Arbor terminalis vel finalis : arbre assis ès bornes : vn guezen á vez plantet en fin an douarou, guezen bornal. ●Arbores in quincuncem digerere vel dirigere, metari : planter les arbres en esciquier : plantaff an guez en essiquer.
●(1659) SCger 93a. planter, tr. «planta.» ●164b. planta, tr. «planter.» ●(1732) GReg 729a. Planter, tr. «Planta. pr. plantet. Van[netois] plantein.» ●Planter des arbres, des vignes, tr. «Planta guëz, planta guïny.» ●Planter des choux, des porreaux, tr. «Planta caul, planta pour.»
●(1834) SIM 179. planta a rear dre amâ ha dre aont plant avalou. ●(1849) LLB 632. plantein ha lagadein er gué. ●853. plantet gué nehué. ●(1894) BUZmornik 219. Eunn devez eta e plantaz eur skourr seac'h enn douar.
●(1907) VBFV.bf 61a. plantein, v. a., tr. «planter.» ●(1932) KWLB 14. planta patatez prim. ●(1933) ALBR 21. Planta aneze en douar bruzunet war c'horre, met kalet dindan.
►absol.
●(1834) SIM 85. ur perc'henner nevez benac o commanç planta.
●(1908) DIHU 34/59. De bé kours é ma guellan plantein ? ●(1923) FHAB Genver 32. N'ez eus nemet hada ha planta a renkennadou eün.
(2) Plantañ-displantañ : planter sans arrêt.
●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) plantiñ-displantiñ, tr. «pour décrire le travail de quelqu'un qui ne cesse de transplanter des fleurs, des arbres, etc.»
(3) Planter (un endroit) d'arbres.
●(1907) FHAB Here 242. planta a nevez ar re [meneziou] a zo noaz.
(4) Enfoncer.
●(1575) M 29-30. plantet doun : / A faeçon en hon calounou, tr. «enfoncé profondément / De bonne façon dans nos cœurs.»
●(1710) IN I 167. eleac'h lamet an drean pehini a so oc'h ho piquat, ne reant nemet e blanta larcoc'h en ho troad. ●(1766) MM 689. planta he doc pete he zaoulagat, tr. «se cale le chapeau jusqu'aux yeux.» ●(1790) Ismar 72. prest de blantein er goutèll én hou calon.
(5) Ficher.
●(1659) SCger 57a. ficher, tr. «planta.»
B.
(1) Enterrer, enfouir (un animal).
●(1903) TMJG 353. Ha, péchonch, eur wech interret Mari-Job, a oe ret pleal da blanta Mogi, oa reudet he gorf 'n he graou. ●(1935) BREI 390/3a. Douar mat da blanta chas ! ●(1934) BRUS 62. Enterrer (un animal), tr. «plantein.» ●(1942) STOB 18/102. – Petra a vez graet d'al loened pa vezont marvet ? emezañ. / – Plantañ anezo, a respont an holl vugale war un dro. / – Mat, hag an dud ?... / Hag ur plac'h vihan da hastañ buan respont : / – Plantañ anezo 'barz ar vered ! / Ha c'hoarz skrign gant ar vugale all... ha gant an aotroù Person daoust ma kav amzere awalc'h ar respont-se.
(2) Enfouir.
●(1880) SAB 260. e planter er vered evel ada en douar corfou groz ac aneval.
(3) gros. Enterrer (qqn).
●(17--) EN 822. red e din eblantan, tr. «il est nécéssaire que je l'enterre.»
C. sens fig.
(1) Plantañ pennadoù en ub. : fourrer des idées dans la tête de qqn.
●(1869) HTC 245-246. ne ra nemet planta pennadou er bobl. ●(1879) MGZ 211. planta pennadou er bobl.
(2) Plantañ micher en ub. : faire rentrer le métier chez qqn.
●(1955) STBJ 38. ar re-mañ (...) evit planta micher ennañ, a reas o menoz da c'hoari dezañ eun dro divalo bennak.
(3) Plantañ tro en e gorf : se tortiller.
●(1974) SKVT III 133. Burugenniñ a rae, ar muiañ ma c'helle, plantañ tro en e gorf.
(4) Fourrer, flanquer.
●(1633) Nom 173a-b. Rutabulum : rouable, patroüille, fourgon : perchen forn, forch da plantaff an queuneut en forn.
●(1806) JOS 7. Ec'h ordrenas e blanta e prisoun ar Roue. ●(1850) JAC 81. Hac en deus bet laqet hor planta er prison.
(5) Plantañ ub. er-maez : mettre qqn dehors.
●(1910) MAKE 15. Da zerr-noz, an hostiz a zihunas ar mezvier hag a blantas anezan er-meaz eus e di.
(6) Plantañ koll war ub. : causer des pertes à qqn.
●(1910) MAKE 97. Kalz koll az peus plantet warnoun, te oar mad, Yan, eme an aotrou.
(7) Implanter.
●(1894) BUZmornik 71. labouret epad pell amzer da blanta ar feiz e kear ar Mans.
(8) =
●(c.1825/30) AJC 5809. an de voar lerch a voa labour da blantan.
(9) Plantañ e dreid : fourrer ses pieds (dans un endroit).
●(1911) SKRS II 115. Rak-se, divar vreman, diouallit da blanta ho treid er palez-ma.
(10) Plantañ tizh : foncer.
●(1910) MAKE 8. Hag al laer, a-dreuz ar parkeier, da blanta tiz ha da c'haloupa evit troc'ha arôk ar C'haper.
(11) Plantañ bole : activer les cloches.
●(1911) SKRS II 199. kaer hen deuz chacha a bouez he zivrec'h ha planta bole er c'hloch, ne glev den ebet an distera trouz.
D. Plantañ gant ub. : flanquer à qqn.
●(1878) EKG II 70. en eur blanta gant-han eur stafad a-dreuz he c'hinou.
●(1911) SKRS II 186. lammet a reas gant he c'hreg evel eun den gouez, ha planta reas ganthi taoliou ken didruez ma oue hanter-lazet ganthan. ●(1944) GWAL 165/319. (Ar Gelveneg) Plantañ : skeiñ gant ; «plant unan gantañ dre an dent !», «plant gantañ ur pezhioù 'barzh er genou !», «plant gantañ div pe deir !»
II. V. tr. i.
(1) Plantañ e : frapper.
●(1790) MG 255. hui e hoès plantét ém pèn a dauleu-bah.
(2) Inculquer.
●(1879) BAN 66. planta e pennou an dud ar pez a renker da c'houzout evit beza salvet.
(3) Plantañ gant : déballer à qqn.
●(1790) MG 80. a pe mès bet un disput doh me mæstr, ha ma mès plantét guet-ou tout er péh e hoès larét.
III. V. intr.
(1) S'enfoncer.
●(17--) TE 380. commance e rai deja plantein én deur.
●(1907) VBFV.bf 61a. plantein, v. n., tr. «enfoncer.» ●(1921) GRSA 310. Deu hepkén, Siméon hag é vab, e blant én deur èl mein. ●(1936) DIHU 302/126. léh ma plantant betag en deulin.
(2) Courir, galoper.
●(1938) DIHU 321/37. Doh er hleuet, «Bijou» e ziskar é ziùskoharn hag e blant ar él lerh d'er pear zroed.
(3) Frapper.
●(1790) MG 256. hui (...) e hoès plantet ém pèn a dauleu-bah.
IV. V. pron. réfl. En em blantaén : se planter.
●(1876) BJM 114-115. oc'h en em blanta beteg he gouzoug ebarz dour ien un naoz a rede dirac he zi.
V.
(1) Plantañ ur rozenn (gaer) da ub. : voir rozenn.
(2) Plantañ peul er prad : voir prad.
(3) Plantañ pour gant ub. : voir pour.
(4) Plantañ c'hwezh en e soroc'hell : voir soroc'hell.
- plantedigezhplantedigezh
f. Érection (d'un monument).
●(1869) FHB 231/172b. ar plantedigez euz a groaz ar mission.
- planteizplanteiz
m. –où
(1) Plantation d'arbres.
●(1633) Nom 234b. Sementis, satio : semaille : haderez, an planteissou.
●(1710) IN I 36. ec'his pa gretent ne vent crouet nemet evit batissa tiez, evit ober Planteiçou. ●(1732) GReg 48b. Lieu planté d'arbres nouvellement, tr. «Planteiz. ur planteiz. p. planteizou.» ●101a. Jeune bois nouvellement planté, tr. «Planteyz. p. planteyzou.» ●188a. Complant, lieu planté d'arbres, tr. «Planteiz. g. planteizou.» ●729a. Plant, ou complant, lieu, où l'on éleve plusieurs piez d'arbres, tr. «Planteiz. p. planteizou.»
●(1872) ROU 95b. Plantation, tr. «Planteiz, pl. planteizou, (h[aut] L[éon].»
(2) Plantes.
●(1732) GReg 504b. Les plantes se nourrissent de l'humeur de la terre, tr. «Ar planteyz, an oll lousou, ha car guéaut, a so maguet gand an humor eus an douar.»
- plantek .1plantek .1
adj. Qui a les pieds larges.
●(1499) Ca 159b. qui a lez piez. larges comme planche. b. plantec.