Recherche 'plant...' : 22 mots trouvés
Page 1 : de plant-1 (1) à plantinenn-2 (22) :- plant .1plant .1
coll.
(1) Jeunes arbres.
●(1727) HB 508. plant ïouanc a olives. ●(1732) GReg 729a. Plant, jeune arbre pour planter, tr. «Plantenn. p. plantennou, plantenned, plant.» ●Plants d'arbres, plants de vigne, tr. «Plant guëz, plant guïny. plantennou guëz, plantennou guïny.»
●(1834) SIM 179. planta a rear dre amâ ha dre aont plant avalou. ●(1868) KTB.ms 14 p 4. troc'het 've ar plant iaouank, diskaret a ve ar gwez.
(2) Plantes.
●(1710) IN I 80. An dour (…) oc'h arrousi ar plant (…) a ra dezo dont da c'hlasvesi ha da vleunvi. ●(c.1718) CHal.ms ii. Les plantes grandissent a chaque moment, mais cela est Insensible, tr. «sourgein ara, profitein ara er plant de bep cours, hemp m'heller him auisein.» ●(1766) MM 25. crenit plant sempl a Disouten tr. «Tremblez, plantes ployantes et veuves de soutien.»
●(1847) MDM 81. lakaad ar plant da sevel, ar guez da strakal, ann eaust da zarevi. ●(1868) FHB 162/44b. Ra ziboulzo euz an douar geot, plant ha gwez a bep sort.
●(1907) FHAB Gouere 129. plant ha loened. ●(1929) FHAB C'hwevrer 54. ar plant a zave hag a en em lede mantrus war an douar.
(3) (suivi d'un nom d'arbre, d'arbustre) Désigne des arbres de telle ou telle espèce.
●(1727) HB 347. Evel ar gwez palm e Cades hac ar plant-ros e Jerico.
●(1834) SIM 179. planta a rear dre ama ha dre aont plant avalou. ●(1896) LZBt Meurzh 19. plant-kafe fesonet brao. ●22. plant kafe ha cacao.
●(1907) VBFV.bf 66b. plant-roz, tr. «rosiers.» ●(1927) FHAB Meurzh 68b. Ar plant butun hepken a rank kaout potas soufrek. ●(1955) STBJ 36. tachennadou plant kafe ha korz sukr. ●197. hajou, plant kaol-pomm ha kaol-zaout, plant avalou.
(4) (suivi d'un nom de plante cultivée) Du plant de.
●(1907) VBFV.bf 69a. planten-sivi, f. pl. plant-sivi, tr. «plant de fraise.» ●(1955) STBJ 197. hajou, plant kaol-pomm ha kaol-zaout, plant avalou. ●(1969) BAHE 62/7. lakaat un toullad plant-sivi.
- plant .2
- plant .3plant .3
m. –où
I.
(1) Plante (des pieds).
●(1499) Ca 159b. Plant an troat. g. plante de pie / ou de terre. ●(1557) B I 456. Ann nyouabrant (variante : niuabrant) bet en plantou, tr. «des sourcils à la plante des pieds.» ●(1575) M 2417. bet plantou an dou droat, tr. «jusqu'aux plantes des pieds !» ●(1650) Nlou 41. An Diou abrant bet plant an troat, tr. «depuis les sourcils jusqu'à la plante des pieds.» ●(1633) Nom 25b. Planta pedis : plante du pied : plant an troat.
●(1659) SCger 92a. le dessous du pied, tr. «plant an troat.» ●164b. plant an troat, tr. «plante au pied.» ●(c.1680) NG 1942. A leint ar pen bet plant en truet. ●(1732) GReg 729a. Plante du pié, tr. «Plant an troad. p. plantou an treid.»
●(1824) BAM 165. adalec blenchen e benn bete plantou e dreid. ●(1838) OVD 204. laquat idan plandeu ou zreid ur certæn lezeuen hanhuet éclær.
(2) Koll plant : perdre pied (dans l'eau).
●(1732) GReg 729a. Perdre plante dans l'eau, tr. «Coll plant.»
(3) sens fig. Prise.
●(1530) Pm 252. Dyuat sathan hep ehanaff / Da pep eneff plant (variante : plont) so gantaff, tr. «Le cruel Satan, sans s'arrêter, / Sur toute âme a prise.»
II. Tommañ plant e dreid : voir treid.
- plant-gommplant-gomm
coll. (botanique) =
►plantenn-c'homm f.
●(1896) LZBt Meurzh 19. Ar gwellan planten a gredan deufe mad dre-aman eo ar blanten-gom.
- plant-gwini
- plantadurezh
- plantaj
- plantañ / plantiñplantañ / plantiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Planter.
●(1499) Ca 159b. Plantaff. g. planter. Plantaff caul. ●(c.1500) Cb 37a. g. planter choulx / ou en user de choulx. b. plantaff caul / pe vsaff a caul. ●(1633) Nom 76a-b. Herba voluntaria, cui sativa opponitur : herbe qui croist de par soy sans estre semée, ou plantée : drouc-lasaou (lire : lousaou), lousaouen á seu ep bezaff hadet na plantet. ●96a. Arbor terminalis vel finalis : arbre assis ès bornes : vn guezen á vez plantet en fin an douarou, guezen bornal. ●Arbores in quincuncem digerere vel dirigere, metari : planter les arbres en esciquier : plantaff an guez en essiquer.
●(1659) SCger 93a. planter, tr. «planta.» ●164b. planta, tr. «planter.» ●(1732) GReg 729a. Planter, tr. «Planta. pr. plantet. Van[netois] plantein.» ●Planter des arbres, des vignes, tr. «Planta guëz, planta guïny.» ●Planter des choux, des porreaux, tr. «Planta caul, planta pour.»
●(1834) SIM 179. planta a rear dre amâ ha dre aont plant avalou. ●(1849) LLB 632. plantein ha lagadein er gué. ●853. plantet gué nehué. ●(1894) BUZmornik 219. Eunn devez eta e plantaz eur skourr seac'h enn douar.
●(1907) VBFV.bf 61a. plantein, v. a., tr. «planter.» ●(1932) KWLB 14. planta patatez prim. ●(1933) ALBR 21. Planta aneze en douar bruzunet war c'horre, met kalet dindan.
►absol.
●(1834) SIM 85. ur perc'henner nevez benac o commanç planta.
●(1908) DIHU 34/59. De bé kours é ma guellan plantein ? ●(1923) FHAB Genver 32. N'ez eus nemet hada ha planta a renkennadou eün.
(2) Plantañ-displantañ : planter sans arrêt.
●(1977) PBDZ 782. (Douarnenez) plantiñ-displantiñ, tr. «pour décrire le travail de quelqu'un qui ne cesse de transplanter des fleurs, des arbres, etc.»
(3) Planter (un endroit) d'arbres.
●(1907) FHAB Here 242. planta a nevez ar re [meneziou] a zo noaz.
(4) Enfoncer.
●(1575) M 29-30. plantet doun : / A faeçon en hon calounou, tr. «enfoncé profondément / De bonne façon dans nos cœurs.»
●(1710) IN I 167. eleac'h lamet an drean pehini a so oc'h ho piquat, ne reant nemet e blanta larcoc'h en ho troad. ●(1766) MM 689. planta he doc pete he zaoulagat, tr. «se cale le chapeau jusqu'aux yeux.» ●(1790) Ismar 72. prest de blantein er goutèll én hou calon.
(5) Ficher.
●(1659) SCger 57a. ficher, tr. «planta.»
B.
(1) Enterrer, enfouir (un animal).
●(1903) TMJG 353. Ha, péchonch, eur wech interret Mari-Job, a oe ret pleal da blanta Mogi, oa reudet he gorf 'n he graou. ●(1935) BREI 390/3a. Douar mat da blanta chas ! ●(1934) BRUS 62. Enterrer (un animal), tr. «plantein.» ●(1942) STOB 18/102. – Petra a vez graet d'al loened pa vezont marvet ? emezañ. / – Plantañ anezo, a respont an holl vugale war un dro. / – Mat, hag an dud ?... / Hag ur plac'h vihan da hastañ buan respont : / – Plantañ anezo 'barz ar vered ! / Ha c'hoarz skrign gant ar vugale all... ha gant an aotroù Person daoust ma kav amzere awalc'h ar respont-se.
(2) Enfouir.
●(1880) SAB 260. e planter er vered evel ada en douar corfou groz ac aneval.
(3) gros. Enterrer (qqn).
●(17--) EN 822. red e din eblantan, tr. «il est nécéssaire que je l'enterre.»
C. sens fig.
(1) Plantañ pennadoù en ub. : fourrer des idées dans la tête de qqn.
●(1869) HTC 245-246. ne ra nemet planta pennadou er bobl. ●(1879) MGZ 211. planta pennadou er bobl.
(2) Plantañ micher en ub. : faire rentrer le métier chez qqn.
●(1955) STBJ 38. ar re-mañ (...) evit planta micher ennañ, a reas o menoz da c'hoari dezañ eun dro divalo bennak.
(3) Plantañ tro en e gorf : se tortiller.
●(1974) SKVT III 133. Burugenniñ a rae, ar muiañ ma c'helle, plantañ tro en e gorf.
(4) Fourrer, flanquer.
●(1633) Nom 173a-b. Rutabulum : rouable, patroüille, fourgon : perchen forn, forch da plantaff an queuneut en forn.
●(1806) JOS 7. Ec'h ordrenas e blanta e prisoun ar Roue. ●(1850) JAC 81. Hac en deus bet laqet hor planta er prison.
(5) Plantañ ub. er-maez : mettre qqn dehors.
●(1910) MAKE 15. Da zerr-noz, an hostiz a zihunas ar mezvier hag a blantas anezan er-meaz eus e di.
(6) Plantañ koll war ub. : causer des pertes à qqn.
●(1910) MAKE 97. Kalz koll az peus plantet warnoun, te oar mad, Yan, eme an aotrou.
(7) Implanter.
●(1894) BUZmornik 71. labouret epad pell amzer da blanta ar feiz e kear ar Mans.
(8) =
●(c.1825/30) AJC 5809. an de voar lerch a voa labour da blantan.
(9) Plantañ e dreid : fourrer ses pieds (dans un endroit).
●(1911) SKRS II 115. Rak-se, divar vreman, diouallit da blanta ho treid er palez-ma.
(10) Plantañ tizh : foncer.
●(1910) MAKE 8. Hag al laer, a-dreuz ar parkeier, da blanta tiz ha da c'haloupa evit troc'ha arôk ar C'haper.
(11) Plantañ bole : activer les cloches.
●(1911) SKRS II 199. kaer hen deuz chacha a bouez he zivrec'h ha planta bole er c'hloch, ne glev den ebet an distera trouz.
D. Plantañ gant ub. : flanquer à qqn.
●(1878) EKG II 70. en eur blanta gant-han eur stafad a-dreuz he c'hinou.
●(1911) SKRS II 186. lammet a reas gant he c'hreg evel eun den gouez, ha planta reas ganthi taoliou ken didruez ma oue hanter-lazet ganthan. ●(1944) GWAL 165/319. (Ar Gelveneg) Plantañ : skeiñ gant ; «plant unan gantañ dre an dent !», «plant gantañ ur pezhioù 'barzh er genou !», «plant gantañ div pe deir !»
II. V. tr. i.
(1) Plantañ e : frapper.
●(1790) MG 255. hui e hoès plantét ém pèn a dauleu-bah.
(2) Inculquer.
●(1879) BAN 66. planta e pennou an dud ar pez a renker da c'houzout evit beza salvet.
(3) Plantañ gant : déballer à qqn.
●(1790) MG 80. a pe mès bet un disput doh me mæstr, ha ma mès plantét guet-ou tout er péh e hoès larét.
III. V. intr.
(1) S'enfoncer.
●(17--) TE 380. commance e rai deja plantein én deur.
●(1907) VBFV.bf 61a. plantein, v. n., tr. «enfoncer.» ●(1921) GRSA 310. Deu hepkén, Siméon hag é vab, e blant én deur èl mein. ●(1936) DIHU 302/126. léh ma plantant betag en deulin.
(2) Courir, galoper.
●(1938) DIHU 321/37. Doh er hleuet, «Bijou» e ziskar é ziùskoharn hag e blant ar él lerh d'er pear zroed.
(3) Frapper.
●(1790) MG 256. hui (...) e hoès plantet ém pèn a dauleu-bah.
IV. V. pron. réfl. En em blantaén : se planter.
●(1876) BJM 114-115. oc'h en em blanta beteg he gouzoug ebarz dour ien un naoz a rede dirac he zi.
V.
(1) Plantañ ur rozenn (gaer) da ub. : voir rozenn.
(2) Plantañ peul er prad : voir prad.
(3) Plantañ pour gant ub. : voir pour.
(4) Plantañ c'hwezh en e soroc'hell : voir soroc'hell.
- plantedigezhplantedigezh
f. Érection (d'un monument).
●(1869) FHB 231/172b. ar plantedigez euz a groaz ar mission.
- planteizplanteiz
m. –où
(1) Plantation d'arbres.
●(1633) Nom 234b. Sementis, satio : semaille : haderez, an planteissou.
●(1710) IN I 36. ec'his pa gretent ne vent crouet nemet evit batissa tiez, evit ober Planteiçou. ●(1732) GReg 48b. Lieu planté d'arbres nouvellement, tr. «Planteiz. ur planteiz. p. planteizou.» ●101a. Jeune bois nouvellement planté, tr. «Planteyz. p. planteyzou.» ●188a. Complant, lieu planté d'arbres, tr. «Planteiz. g. planteizou.» ●729a. Plant, ou complant, lieu, où l'on éleve plusieurs piez d'arbres, tr. «Planteiz. p. planteizou.»
●(1872) ROU 95b. Plantation, tr. «Planteiz, pl. planteizou, (h[aut] L[éon].»
(2) Plantes.
●(1732) GReg 504b. Les plantes se nourrissent de l'humeur de la terre, tr. «Ar planteyz, an oll lousou, ha car guéaut, a so maguet gand an humor eus an douar.»
- plantek .1plantek .1
adj. Qui a les pieds larges.
●(1499) Ca 159b. qui a lez piez. larges comme planche. b. plantec.
- plantek .2
- plantel
- plantennplantenn
f. –où, –ed, plant
I. (botanique)
(1) Plante.
●(1659) SCger 93a. vne plante, tr. «vr planten.» ●(1732) GReg 729a. Plante, corps mixte, vivant, qui a suc, & racine, tr. «Plantenn. p. plantennou. Van[netois] planteenn. p. ëu.»
●(1849) LLB 383-384. Ma ne hret kement se, lies mat é huéler / É verwel ar ou zreid er plantenneu dister.
●(1900) MSJO 250. eur blanten drus, buezek ha seder. ●(1933) ALBR 72. Al ludu a stago hag a viro ar blantenn diouz ar c'houenn.
(2) Jeune arbre.
●(1732) GReg 729a. Plant, jeune arbre pour planter, tr. «Plantenn. p. plantennou, plantenned, plant.» ●Plants d'arbres, plants de vigne, tr. «Plant guëz, plant guïny. plantennou guëz, plantennou guïny.» ●(1741) RO 1411. Pa ve jauanc ar blanten heo donnet de flegan.
●(1849) LLB 685. Er blanten a iouank doh en doar e zueha. ●912. Bouljet lies en doar doh treid er planteneu. ●983-984. Lod aral é biez a droh er planteneu, / Hag é biez ehué e dail er grefeneu.
●(1968) BAHE 56/77. ur blantenn but, da lavaret eo, n'eo ket bet imboudet.
(3) (suivi d'un nom d'arbre ou d'arbustre) Désigne un arbre de telle ou telle espèce.
●(1847) FVR 101. e oe sanket eur blanten derv, e kreiz pep kear. ●(1896) LZBt Meurzh 19. Ar blanten-cacao (...) n'hall ket sevel mad awalc'h en eur vro ken meineg ha ho-man.
●(1906) HIVL 12. er blantennig langroéz.
(4) (suivi d'un nom de plante) (Un) plant de.
●(1633) Nom 85a. Fragium : fraisier : siuy, planten sueuy. ●96b. Planta, plantarium : plante d'arbre, ou d'herbe, ou ce qui en sort : planten guezenn, pe planten lousou. ●97a. Taleas inhumare : coucher un plantal en terre : couchaff pe plantu vn planten en douar.
●(1906) HIVL 14. er blanten roz. ●(1907) VBFV.bf 69a. planten-sivi, f. pl. plant-sivi, tr. «plant de fraise.» ●(1912) DIHU 82/60. Ur blanten koarh.
II. (maçonnerie) Bandeau de pierres de taille qui marque la séparation entre les deux niveaux d'habitation dans une maison à étage.
●(1988) TIEZ II 97. Des aménagements de détail interviennent dans la construction des murs gouttereaux : les uns intéressent essentiellement la façade et jouent surtout un rôle décoratif, d'autres sont pratiqués dans le parement intérieur de la maçonnerie et sont plutôt utilitaires. Parmi les premiers, il faut mentionner le bandeau (plañtenn) qui marque la séparation entre les deux niveaux d'habitation de certaines maisons à étage. Le bandeau est matérialisé par un rang de pierres de taille débordant légèrement de la maçonnerie.
III. sens fig. (en plt de qqn) Belle femme.
●(1919) DBFVsup 25b. garsalen (B[as] v[annetais]), une élégante. – Ailleurs labousel, pautréz, karuéz, femellen, koarhen, planten, loskaden.
IV.
(1) Bezañ sonn evel ur blantenn : très droit, en prl. de qqun.
●(1878) SBI I 164 (T). Sonn eo 'n he za 'vel eur blanten, tr. F.-V. an Uhel «elle est droite sur pied comme une plante.»
(2) Bezañ drant evel ur blantenn zerv : voir derv.
- plantenniñplantenniñ
v. intr.
(1) Prendre racine.
●(1838) OVD 122. Ræson bras e zou de gomparagein en inourieu doh er safran, péhani sel-mui m'en dé bet moustret guet en treid, mui é plantenne hag é cresque.
(2) = (?) Marcotter (?).
●(1849) LLB 655-656. Lod avel er hiriz, er prun hag el loré, / A ziar ou grouiad e blanten a nehué.
(3) sens fig. S'enraciner.
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 113. ne houyant mui ehué petra gobér eit parrat ne blantennou dré-men en aviél.
- planterplanter
m. –ion Planteur.
●(1499) Ca 34a. gal. courtilleur qui plante choux. b. planter da caul.
●(c.1718) CHal.ms i. arboriste, tr. «ur plantour gué' ou güeni.» ●(1732) GReg 729b. Planteur, qui fait état de planter de jeunes arbres, tr. «Plantèr. p. plantéryen. Van[netois] plantour. p. yon, yan.» ●(1744) L'Arm 289b. Planteur, tr. «Plantourr.. terion.»
●(1869) FHB 226/133b. a zemezas e verc'h d'a eur planter iaouank ha penvidic, pehini a oa heuliet gant e vrek en Amerik.
●(1964) ABRO 13. ar vuhez a rene ar blanterien.
- planterezh
- planterisplanteris
m. –où Plantation d'arbres.
●(1732) GReg 48b. Lieu planté d'arbres nouvellement, tr. «Van[netois] planteriçz. p. eü.» ●729a. Plant, ou complant, lieu, où l'on éleve plusieurs piez d'arbres, tr. «Van[netois] planteriçz. p. ëu.» ●(1744) L'Arm 289b. Plant, tr. «Planteriss.. eu. f.»
●(1913) AVIE 145. Kement planteris e zou.
- plantet
- plantiñplantiñ
voir plantañ
- plantinenn .1
- plantinenn .2plantinenn .2
f. –où (cuisine) Plat de cuisson du «kouign-amann».
●(1952) LLMM 34/47. (Douarnenez) Plantinenn gg. : plad a vez poazhet ar c'houign-amann warnañ.