Devri

Recherche 'plom...' : 22 mots trouvés

Page 1 : de plom-1 (1) à plomin (22) :
  • plom .1
    plom .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Droit, debout.

    ●(1907) VBFV.bf 61b. plom, adj., tr. «droit, debout, à pic, perpendiculaire.»

    (2) Dont da blom : se lever.

    ●(17--) VO 93. èl-ce ou zi ne zei jamæs de blom.

    ●(1903) JOZO 19. Ha ! dek ér é sonnein ! Deit on de blom elkent !…

    (3) Deuet da blom : rétabli.

    ●(1918) LILH 31 a viz Gouhere. Hervé merhat e zo deit de blom bremen ?

    (4) Derc'hel da blom : rester droit, solide.

    ●(1854) PSA I 5. aveit ma talhou de blom, én drespet d'er glàu ha goal-amzér, un ty nehué sàuet.

    (5) =

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. banann de vitin, banann de greisté ha banann de nôz ; eurus hoah a pe vehemb bet plon ér mod-men !

    (6) En e sav plom : tout droit debout.

    ●(1844) GBI I 414. Pa lare 'r belek : Dominus vobiscum, / Save Janet en hi zao plomm, tr. «Quand le prêtre disait : Dominus vobiscum ! / Jeanne se levait tout droit debout.»

    (7) Abrupt.

    ●(1906) HIVL 22. É, un devalen ker plom, hi e gerh èl ar en hent-bras.

    II. Adv.

    A.

    (1) D'aplomb, droit.

    ●(1872) ROU 74a. D'a-plomb, tr. «plom.» ●(1889) SFA 135. eun aneval deuet euz an ifern o vont da goueza ploumm var ho penn.

    ●(1955) STBJ 150. ar gwella da blanta peul er prad, da lavarout eo da zerc'hel plom e dreid en êr, war goust e benn hag e zaouarn harp ouz an douar, evel tri droad eun treber. ●(1994) MARV xiii 13. (Plonevez-ar-Faou) e-noa eñ santet e oa deuet e vleo plom war e benn, ken a zave e dog.

    (2) Juste.

    ●(1931) GUBI 73. Chetu hi plom é tonet. ●(1935) BREI 396/1c. Setu mat ! Oc'h plom er sonj ganimp !…

    (3) Complètement.

    ●(1899) BSEc xxxvii 149/ KRL 14. Goude pardon Tregrom, / 'Zerr an or plom, tr. «Après le pardon de Trégrom (1er octobre), la porte (des pardons) se ferme complètement.»

    B. A-blom.

    (1) Perpendiculairement.

    ●(1732) GReg 41a. A plomb, perpendiculairement, tr. «a bloum.» ●Le soleil donnoit à plomb sur sa tête, tr. «An héaul a sqoé a bloum var e beñ.»

    ●(1869) HTC 106. an heol a bare varnhan a bloumm. ●(1872) ROU 74a. D'a-plomb, tr. «a-blom.»

    ●(1902) PIGO I 169. ar blei (...) a goueaz a-blom en e za. ●(1906) HIVL 22. dichen a blom ér riskl a dorrein er goug. ●(1907) VBFV.bf 61b. a blom, adv., tr. «tout droit, debout.»

    (2) (Arriver) à plomb, pile.

    ●(1934) DIHU 280/149. A blom éh oh degoéhet, Iann, a blom !

    (3) Kouezhan a-blom : tomber à pic (dans qqc.).

    ●(1903) MBJJ 67. kerrek a goue a-blom 'barz ar mor ha tosennou uhel.

    (4) Attr. Perpendiculaire.

    ●(1928) BFSA 132. Hir eo an hent, a-blom an heol.

    III.

    (1) Plom e-giz ur post-kloued : voir kloued.

    (2) Plom evel un tour : voir tour.

    (3) Plom evel ur gouarc'henn : voir kouarc'henn.

  • plom .2
    plom .2

    m. & coll. –où

    I. M.

    (1) Plomb (métal).

    ●(1499) Ca 160b. Plom. g. plon. ●(1575) M 1673-1674. Hoguen ne guell bout quet, comparachet ledan, / Muyguet poes pluff ouz plom, tr. «Mais il ne peut pas être comparé de loin, / Plus que le poids de la plume au plomb.» ●(1633) Nom 125b. Liuidus, plumbeus : couleur de plomb : liou ploum. ●249b. Plumbum nigrum : plomb : ploum.

    ●(1659) SCger 93b. plomb, tr. «ploum.» ●(c.1680) NG 814. plomb beruant. ●(1732) GReg 731b. Plomb, metal, tr. «Ploum. Van[netois] plom.» ●Gouttiere de plomb, tr. «Can ploum. p. canyou ploum.» ●832a. Rouleau de plomb, tr. «ur rollad ploum.» ●(1744) L'Arm 291a. Plomb, tr. «Plomm.» ●(1752) PEll 709. Ploum, tr. «Plomb, métal.»

    ●(1838) OVD 59. plom pé stein. ●(1839) BEScrom 272. scùillein plom téét én é vêg.

    ●(1902) MBKJ 215. ar voled ploum a bladas var he skupalar. ●(1907) VBFV.bf 61b. plom, m., tr. «plomb.» ●(1926) FHAB Mae 169. eun tour bihan a oa beget e plom.

    (2) Plom-arc'hant : plomb argentifère.

    ●(1913) PRPR 7. Parrez Poullaouën a zo bet brudet a viskoaz dre he mengleuziou plom-arc'hant.

    (3) (pêche) Ligne à thon.

    ●(1924) DIHU 159/131. (Groe) el linen-véz, er plom, er sebaill, er benom bihan, er benom bras tr. «hanùeu linen aveit er jermon.» Dastumet get J.P. Kalloh 1913.

    II. M. Pièce de plomb du fil à plomb.

    ●(1499) Ca 160b. Plom maczon. g. cramaillee. ●(1575) M 41. Penaux diouz plom ha scuezr, ez barnher pechezrien, tr. «Qu'au plomb et à l'équerre on jugera les pécheurs.»

    ●(1732) GReg 731b. Plomb pour aligner, tr. «Ur ploum. p. ploumou.»

    ●(1922) BUBR 13/6. Da reiza e damm labour / En deus [ar mansoner], evit e zikour, / E skouer, e blomm, e neudenn, / Ha, pa vez red, e reolenn.

    III. Coll. Plombs de fusil.

    ●(1877) EKG I 268. n'o doa na poultr, na ploumm avoualc'h evit herzel oc'h kement-dall a dud.

    IV. Neuñv evel ur c'hi plom : voir ki.

  • plom .3
    plom .3

    m.

    (1) Position droite.

    ●(1849) LLB 1189. eid drehel é plomb hou pandeneu.

    ●(1911) SKRS II 177. Eur zac'h goullo ne jom ket en he zao, en he bloum. ●(1924) ZAMA 172-173. An tamm hag al lomm / A zalc'h an den en e blomm. / Al lomm hep an tamm / A a ra den kaout e lamm.

    (2) Koll e blom : perdre son équilibre.

    ●(1926) FHAB Kerzu 443. kollet gantan e blomm.

    (3) Kemer plom : se redresser.

    ●(1893) IAI 146. An Itali a gemere muyoc'h a bloum.

  • plom-ha-plom
    plom-ha-plom

    adv. Tout droit, verticalement.

    ●(1872) DJL 23. ar Venn-dero koz n'oa eur C'hrien kuzet, hag a ziskenne plom-a-plom voar dare den betek pelec'h.

  • plomadeg
    plomadeg

    f. –où Bêchage en commun.

    ●(1896) GMB 498. pet[it] tréc[orois] plomadek réunion pour bêcher.

    ●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) ploman, Pt-le-V., Plouaret (plomadeg, défrichage).

  • plomadur
    plomadur

    m.

    (1) Plombage.

    ●(1931) VALL 567. Plombage, tr. «plo(u)madur m.»

    (2) Lividité.

    ●(1732) GReg 579b. Lividité, tr. «plommadur.»

  • plomañ / plomat / plomiñ
    plomañ / plomat / plomiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Plomber.

    ●(1732) GReg 731b. Plomber, appliquer le plomb, tr. «Plouma. pr. ploumet. Van[netois] ploumeiñ.» ●(1752) PEll 709. Plouma, tr. «couvrir, garnir de plomb.»

    ●(1931) VALL 568a. Plomber, tr. «plo(u)ma.»

    (2) (pêche) Plomber.

    ●(1907) VBFV.bf 61b. plomein, v. a., tr. «plomber.» ●(1944) GWAL 165/307. (Ar Gelveneg) Ouzh kordenn an traoñ e vez staget plomennoù : plomet eo ar roued.

    (3) Cultiver.

    ●(1935) BREI 390/2a. c'hoant d'eze da blomman brezoneg, barzoniaj c'houek, sklêr.

    (4) Dresser, mettre droit, debout.

    ●(1934) BRUS 59. Dresser (mettre debout), tr. «plommein.» ●(1966) LIMO 04 novembre. a pe oé bet plomet ilizieu gaër é Breih abèh.

    ►(sport) Plomañ al lañsenn : lever, dresser la perche.

    ●(1955) STBJ 23. e chome da zellout ouz gwella pôtred an tolead da blomma al lañsenn. ●224. Plomma al lañsenn : sevel sonn ar berchenn.

    (5) Empaumer, attraper des deux mains.

    ●(1732) GReg 334b. Empaumer, recevoir dans la paume de la main une bale, &c. qu'on a lancée, tr. «Ploumma. pr. ploummet. Van[netois] plommeiñ. pr. et.» ●461b. Gober, attraper des deux mains une chose jettée, tr. «Ploumma. pr. ploummet.» ●(1752) PEll 709. On dit aussi Plouma, au sens de jetter, par jeu, ou exercice, une bale de plomb dans la main d'un autre.

    B. (agriculture)

    (1) Plomañ douar : défricher de la terre.

    ●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) ploman, Pt-le-V., Plouaret (plomadeg, défrichage).

    (2) Bêcher.

    ●(1888) SBI II 300. A ouije hac arad ha plommad, tr. «Qui saurait mener la charrue et bêcher la terre.» ●(1896) GMB 498. pet[it] tréc[orois] plomañ bêcher.

    ●(1907) VBFV.bf 61b. plomein, v. a., tr. «bêcher.» ●(1907) AVKA 195. Me a blommo tro zro dehi [d'ar wec'hen figez]. ●(1920) KZVr 358 - 11/01/20. plomma, tr. «bêcher, tourner la terre.» ●(1931) VALL 62b. Bêcher ; perpendic[ulairement], tr. «plommañ T[régor].»

    C. fam.

    (1) Gober (des mensonges).

    ●(1732) GReg 461b. Gober, croire de leger ce qu'on entend dire de faux, tr. «Ploumma. pr. ploummet.»

    ●(1907) VBFV.bf 61b. plomein, v. a., tr. «gober.» ●(1934) BRUS 67. Gober, tr. «plommein.»

    (2) Comprendre de suite, piger, biter.

    ●(1982) PBLS 90. (Sant-Servez-Kallag) plomañ, tr. «piger (du premier coup) (fam.).»

    (3) Jeter, balancer, flanquer.

    ●(17--) FGab 121. ho blouma e founçz eur prizoun. ●141. ploumet e poull an ivern.

    II. V. intr.

    (1) Jaillir, gicler.

    ●(1910) MAKE 34. ma plomme ar gwad evel eur gorzen. ●(1912) BUAZpermoal 874. Eno, dre vurzud, e plommas eus an douar sec'h eur feunteun dour sklêr. ●(1925) FHAB Genver 14. Ar gwad a blommas diouz ar gwazied trouc'het hag a ruzias an erc'h tro-dro...

    (2) Se tenir droit, se dresser.

    ●(1912) BUAZpermoal 922. «Plomman 'ra !» eme ar vamm, a ya da heul he merc'h (...) ar flaiou dindan he brec'h.

    (3) Plonger, sauter, se jeter (par).

    ●(1659) SCger 93b. plonger, tr. «plouma.» ●164b. plouma, tr. «plonger.» ●(1752) PEll 709. Plouma, tr. «Plonger.»

    ●(1966) LIMO 19 août. Deustou dehon bout mahagnet é plomé dré er lokan él ur hah-hoéd (lire :koéd).

    (4) Devenir livide, pâle.

    ●(1732) GReg 579b. Devenir livide, tr. «plomma. pr. plommet.»

    ●(1931) VALL 568a. se plomber, se décolorer, tr. «plo(u)ma.»

    III. Plomañ ar vell e korn he zanter : voir mell.

  • plomat
    plomat

    voir plomañ

  • plomded
    plomded

    f. Perpendicularité.

    ●(1914) DFBP 242b. perpendicularité, tr. «Plomded.»

  • plomeañ
    plomeañ

    v. intr. Être droit, debout.

    ●(1908) BOBL 03 octobre 197/1b. seul vui ma atakfer urz ar Varzegez, seul vui ma plomeo var e dreid.

  • plomeis
    plomeis

    m. Émail.

    ●(1931) VALL 247a. Émail, tr. «plomeis m. Ouess[ant].»

  • plomeisiañ
    plomeisiañ

    v. tr. d. Émailler.

    ●(1931) VALL 247a. Émailler, tr. «plomeisia Ouess[ant].»

  • plomeiz
    plomeiz

    s. Bacquet.

    ●(1499) Ca 160b. Plomeiz. g. buette. ●162a. g. petite olle vide in plomeiz.

    ●(1732) GReg 74a. Bacquet, ou, baquet, cuvier fait d'une futaille sciée, tr. «als. ploumeiz.»

  • plomenn .1
    plomenn .1

    f. –où

    (1) Objet de plomb (plomb de maçon, etc.).

    ●(1752) PEll 709. Les nôtres disent au même sens Ploumenn, pour un plomb de maçon.

    ●(1931) VALL 567b. objet en plomb, tr. «plo(u)menn.»

    (2) (imprimerie) Caractère en plomb.

    ●(1947) YBBK 5. Darvoudoù ar brezel o deus lakaet al labour da chom a-sac'h ur pennad goude ma voe skrivet al linennoù a-us. A-drugarez Doue eo bet savet hogos an holl blomennoù.

    (3) Tuyau de plomb.

    ●(1659) SCger 164b. ploumen, tr. «tuiau.»

    ●(1907) VBFV.bf 61b. plomen, f. pl. neu, tr. «tuyau.»

    (4) Robinet.

    ●(1633) Nom 161a-b. Siphunculus : fontaine, faucet : vr fauçet, vr Feunteun pe vn ploummen dan guin. ●240b. Epistomium : le robinet, la canelle : vn ploummen petuellenn guin pe vn dra all bennac, vn canell.

    (5) Pompe.

    ●(1659) SCger 94b. pompe, tr. «ploumen.» ●164b. ploumen, tr. «pompe.» ●(1732) GReg 738a. Pompe, jet d'eau, tr. «Ploumenn. p. ploumennou.» ●(1738) GGreg 20. ploumenn, ar bloumenn, tr. «pompe.» ●(1744) L'Arm 294a. Pompe (…) Qui donne de l'eau, tr. «Plommênn.. neu. f.» ●(17--) VO 61. ur fetan hac e fourniss deur de zihuë-bloumèn.

    ●(1834) SIM 179. plomennou e Montroulez.

    ●(1902) PIGO I 89. Arnus an evoa gret ober eur feunteun pe eur blommen : seiz loen distum a dôle gwin-ardant dre o geno. ●(1907) VBFV.bf 61b. plomen, f. pl. neu, tr. «pompe.»

    (6) Jet d'eau qui sort d'une fontaine.

    ●(1732) GReg 510b. Jet d'eau, eau élancée en l'air, tr. «Ploumenn. p. ploumennou.» ●(1744) L'Arm 191a. Jet d'eau, tr. «Plomênn a daule d'er-hlué. f.»

  • plomenn .2
    plomenn .2

    f. –où Grumeau.

    ●(1744) L'Arm 179b. Grumeau, tr. «Plomênn goêtt ou &c.»

    ●(1907) VBFV.fb 50a. grumeau, tr. «plommen, f. (pl. neu).»

  • plomenn-skouer
    plomenn-skouer

    f. = (?) Fil à plomb (?).

    ●(1744) L'Arm 291a. Plomb de niveau, tr «Plommenn sqùire f.»

  • plomer
    plomer

    m. –ion

    (1) Plombier.

    ●(1732) GReg 731b. Plombier, marchand de plomb, tr. «Ploumèr. p. plouméryen.» ●(1744) L'Arm 291a. Plombier, tr. «Plommérr.. merion.» ●(1752) PEll 709. Ploumer, tr. «plombeur.»

    (2) (agriculture) Homme qui bêche la terre.

    ●(1896) GMB 498. pet[it] tréc[orois] plomer laboureur qui bêche.

    ●(1954) VAZA 140. pal ur plommer.

    (3) Grand buveur.

    ●(1752) PEll 709. Ploumerien, qui signifie dans le burlesque de grands bûveurs.

    ●(1982) LIMO 12 mars. Plomerion er ré frank a hargouillenn. Nen dé ket ur lipaden e rankant med ur varrik ma vèhè reit dehé. Skloufeu a blomerion ! ●Plomerion, ici dans le sens de gros buveurs.

    (4) Personne crédule.

    ●(1982) LIMO 12 mars. Plomerion eué en dud prest de grédein ne vern petra. ●Plomerion, ici dans le sens de «gobeurs».

    (5) Plongeur (qui saute dans l'eau).

    ●(1732) GReg 731b. Plongeon, ou plongeur, homme qui plonge, tr. «ploumèr. p. plouméryen.» ●(1752) PEll 709. Ploumer, tr. «plongeur.»

    (6) (imprimerie) Compositeur en plomb.

    ●(1905) BOBL 11 février 21/1a. ar blommerien o deuz faziet ha moullet ar gir Pi Nao elec'h Pi dek.

  • plomerez
    plomerez

    f. –ioù (agriculture) Charrue défonceuse.

    ●(1931) VALL 113b. Charrue pour labours profonds, défonceuse, tr. «ploummerez f.» ●(1996) VEXE 200. le passage de deux charrues est-il nécessaire : la première (ar gignerez), ne fait «qu'écorcher» la terre, tandis que la deuxième (ar blomerez), creuse plus profondément le sol.

  • plomerig
    plomerig

    m. –ed (ornithologie) Plongeon.

    ●(1633) Nom 40a. Mergus : plonget, plongeon : pochan, ploummericq. ●41a. Phalacrocorax : plongeon : ploummer, pochan.

    ●(1732) GReg 731b. Plongeon, oiseau aquatique, tr. «ploumericg. p. ploumerigued.»

  • plomet
    plomet

    adj.

    (1) Plombé.

    ●(c.1500) Cb 49a. [correenn] Jtem testus / tus / tui. ga. couroye plumbee. b. correenn plommet.

    ●(1732) GReg 731b. Plombé, tr. «Ploumet.»

    (2) D'aplomb.

    ●(1938) DIHU 321/36. tour chapél Karùéz plommet trema en néan èl ur minaouid.

    (3) sens fig. Spered plomet mat : esprit bien trempé.

    ●(1872) ROU 106b. Esprit bien trempé, tr. «Spered ploumet mad.»

  • plomezon
    plomezon

    f. Aplomb.

    ●(1872) ROU 74a. Il a perdu son aplomb, tr. «colled en d-euz e plomezon (sic).» ●(1890) MOA 118a. Aplomb, tr. «Ploumezoun.»

  • plomiñ
    plomiñ

    voir plomañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...