Recherche 'pren...' : 60 mots trouvés
Page 1 : de pren (1) à prenvedek (50) :- prenpren
m. –où
(1) Action d'acheter.
●(1907) FHAB Mezheven 101. dre ar pren hag ar verz e boutin. ●(1942) HERV 112. N'ouzoun ket ha pren e pefe d'ezi.
(2) Achat, emplette.
●(1659) SCger 165b. vr pren, tr. «vn achat.» ●(c.1718) CHal.ms i. il est tout engoüé de son nouuel acquest, tr. «forh opinion uat endés es é brenn, ne goms meit a é bren stodiet é ol, guet é bren.» ●(1732) GReg 10a. Achat, acquisition, tr. «Prén. p. Prénou. Van[netois] Prén. p. prénèü. prean. pérn. pp. eü.» ●Faire un achat, tr. «Ober ur prén.» ●335b. Emplette, tr. «prén. p. prénou.» ●(1744) L'Arm 6b. Achat, tr. «Prénn.. pl, prenneu. m.» ●(1752) PEll 721. Prên, dans le Nouv. Diction. & communément signifie Achât.
●(1831) RDU 76. autorisein ur pern, pé ur uêrh. ●(1872) ROU 96. Cet achat l'a privé de ses fonds, tr. «ar pren-se en d-euz en diarc'hanted.» ●(1896) LZBt Mae 8. pa glevjont e nevoa hadgwerzet Stoker he brenou d'ho Zadou.
●(1910) DIHU 60/95. Mizeù ! Preneù ! ●(1934) BRUS 284. Un achat, tr. «ur prén –eu.»
- prenabl
- prenadennprenadenn
f. –où
(1) Action d'acheter, achat.
●(1907) KANngalon Eost 469. Goude he brenaden, ec'h en em gave eüruz.
(2) Achat (chose achetée).
●(1907) FHAB Here 248. Hag hen d'ar gear buhanna ma c'helle, gant e brenadenn. ●(1912) FHAB C'hwevrer 50. kemeret e brenaden. ●(1983) PABE 195. (Berrien) prenadenn, tr. «achat (résultat).»
(3) Ober ur brenadenn : faire un achat.
●(1857) CBF 37. Eur brenaden vad a rit aze, tr. «Vous faites-là une bonne acquisition.»
●(1909) KTLR 91. ar c'herne a ieaz d'ober e brenaden en eur c'horn all deuz ar blasen. ●(1955) STBJ 134. Goude beza grêt e brenadenn.
- prenadurezhprenadurezh
f.
(1) Achat.
●(1732) GReg 10a. Achat, action d'acheter, tr. «Prénadurez.»
●(1846) DGG 235. Ne dê quet difennet requeti acquisita madou honestamant dre brenadurez.
(2) (religion) Rachat.
●(1900) MSJO 242. pegen parfet e vo labour hor prenadures. ●(1902) MBKJ 58. hag he c'hoad, o redeg, a zinas prenadurez an dud. ●(1911) BUAZperrot 575. prenadurez an dud.
- prenañ / preniñprenañ / preniñ
v. tr. d.
I.
(1) Acheter.
●(1499) Ca 163a. Prenaff. g. achatter. ●(1575) M 388. prenaff douarou, tr. «acheter des terres.» ●3494. prenaff douarou, tr. «acquérir des terres.» ●(1612) Cnf 45b. An heny à pren digant an ezomec è eth (…) An heny à gra accord gant an marchadouryen arall eues à quear da prenaff pep tra. ●46a. An ré à guerz mezer, eth, ronczeet, saout, deuet, pé traezou arall quer, eguit incontinant goudé sé ho prenaff cals bihanoch pris eguit ma ynt guerzet ganto. ●(1621) Mc 34. Prenaff vn dra bennac.
●(1659) SCger 165b. prena, tr. «achepter.» ●(1732) GReg 10b. Acheter, tr. «Préna. pr. prénet. Van[netois] Préneiñ. pérneiñ.» ●(1744) L'Arm 6b. Acheter, tr. «Prenein.» ●(1790) MG 14. guet eun ne vehèn obligét de bernein ned-aral eit gobér hou c'uiad.
●(1909) FHAB Mezheven 187. Piou hen d'euz ezom pri da brena.
►absol.
●(1612) Cnf 30a. Reiff conseil en Ilys, guerzaff pé prenaff so pec'het maruel. ●(1633) Nom 206b. Ære mutare : acheter & vendre pour argent : prenaff ha guerzaff euit archant.
●(1908) FHAB Du 347. D'ar foariou (...) e za daou seurt tud, lod da verza, lod all da brena. ●(1913) AVIE 250. er ré oé abarh é huerhein hag é prenein. ●(1919) FHAB Kerzu 182. goest d'ober pep labour war-dro an tiegez, da brena, da werza.
(2) sens fig. Acquérir (du savoir, etc.).
●(1910) MAKE 108. o klask prena deskadurez e skolaj ar Pont.
(3) (religion) Racheter.
●(1530) Pm 83. Eual oen doff oz prenaff tut, tr. «Comme un doux agneau, rachetant les hommes.» ●(1650) Nlou 231. Deuet eo Iesu da bout humen, / (…) don prenaff, tr. «Jésus est devenu humain / (…) pour nous racheter.»
●(c.1680) NG 961. Euit hon prenou ha hon lamet a pouin.
●(1849) LLBg III 130. merwel ar er groez eid prenein hun inean. ●(1889) SFA 136. ar poaniou en euz gouzanvet Hor Zalver en eur vervel var ar groaz evit hor prena.
●(1906) KANngalon Meurzh 100. e deuz ar Verc'hez Vari sikouret hor prena. ●(1907) PERS 280. prena eneou ar Purkator.
(4) Kavout (…) da brenañ =
●(1926) FHAB Eost 299. Etre Kemper ha Pont-Abad, 'z eus eur c'hantonier ha n'eo bet kavet morse e c'houezenn da brena. ●(1939) MGGD 16. e teuas kement a gerse d'ezañ da veza he c'haset da vale bro ma lavaras d'ezi n'en divije ket kavet ken e geuz da brena. ●(1945) GPRV 76. Avi ho po ouz an devosion hag an oberou mat a seblañto d'eoc'h dous ha frealzus, ha ne gavoc'h ket ho keuz da brenan. ●(1962) GERV 148. Ne gavfen ket ma c'heuz da brena ma tigouezfe ganin beza dalc'het pell diouzit an deiz-se.
II. [empl. comme subst.] Achat.
●(1880) SAB 101. ur prena ken ker, un dilivra ken coustuz.
●(1914) DFBP 6a. achat, tr. «Prena. pl. Prenaou.» ●(1919) FHAB Kerzu 162. 'vit eur seurt prenan, n'eus moneiz ebet hag a dalv nemet ar gwad ! ●(1920) LZBt Meurzh 13. Tud Nienpehsien a enebas da vat ar prenan-man. ●14. Ar prenan oe 'ta gret. ●(1935) BREI 391/3c. ober eur c'henta prena ed etouez al labourerien. ●(1935) BREI 424/2a. n'hallfont ken ober prena ebet. ●(1936) BREI 455/b. gallout a rez kas da brena ganit…
►[au plur.]
●(1903) MBJJ 72. ha da vont d'ober hon frenao 'ti eur breur-all d'ean... ●181. ha n'o deuz ken peadra da baean prenao-all. ●(1905) BOBL 07 octobre 55/1a. ober prenaou temz, prenaou mekanikou, prenaou haderezou, etc. ●(1935) BREI 418/3a. An Itali a zalc'h (...) d'ober prenaniou brezel. ●(1935) BREI 421/2b. bihanaat e brenaiou ive. ●(1935) BREI 424/2b. da baouez d'ober prenaniou. ●(19--) KZVR. ar prenaniou hag ar paeamanchou. ●(1982) LLMM 211-212/126. ober he frenañioù.
III. [en apposition]
A.
(1) Skiant-prenañ
●(1872) ROU 84b. Expérience, tr. «Skiant prena.» ●102a. Skiant prena eo ar gvella, ia, nemet re ger e ve cousted, tr. «la sagesse qui coûte est la meilleure, pourvu qu'elle ne coûte pas trop.»
●(1904) KZVr Gouere. Skiant-prena, skiant gwella. (d'après KBSA 36). ●(1910) MBJL 69. N'ê ket ar skiant-levrio an deus roet danve d'hen skrivan : ar skiant-prena eo. ●(1911) SKRS II 160. An dud ho deuz eur begad skiant-prena a c'hoar mad eo diez lammet kuit eur pleg fall. ●(1928) LEAN 84-85. a c'houneze skiant-prena.
(2) Ijin-prenañ
●(1923) ADML 131. ar vortoloded muia boazet diouz doareou ar raz, zoken pa vez ar mor en e gaera, o d'euz izoum euz o holl ijin-prena evit enebi ouz kas ar mor.
(3) Feiz-prenañ =
●(1905) HFBI 64. a nebeut à nebeut, dré ar viser a vesé gréat dézo soufr, oar deut â ben da blanta dézo féïs préna ébars en o fen. ●70. Més allas cavet e voa tud, féïs préna avoualc'h en o fen, a né spontent ket ô clevet parabolennou a[r] véléien-sé.
B. Qualifie ce que l'on achète par opposition à ce qui est fait maison.
(1) Gloan-prenañ
●(1962) TDBP II 86. gloan-prena, tr. «laine manufacturée qu'on achète dans le commerce.»
(2) Sistr-prenañ
●(1969) BAHE 59/34. Gwelloc'h eo sistr graet er gêr eget sistr-prenañ.
(3) Traoù-prenañ
●(1905) FHAB Meurzh/Ebrel 63. Breman ne veler nemet traou prena.
(4) Dent-prenañ
●(1944) VKST Ebrel 111. lod anezo a zo ganto eur c'henaouad dent prena ! ●111-112. Goulenn 'ta digant Annaig pet dant prena he deus.
(5) Soavon-prenañ
●(1944) VKST Ebrel 114. mar deo aet berr ar saon prena, ijin a-walc'h o deus hor merc'hedou evit ober saon o-unan.
(6) Plouz prenañ
●(1964) BAHE 38/35. plouz-gar pe blouz-prenañ 'vel ma lavarer.
(7) Bara prenañ : pain de boulangerie.
●(1872) ROU 59. Bara prena, tr. «du pain de boulangerie.»
IV.
(1) Prenañ un davañjer nevez : voir tavañjer.
(2) Prenañ stripoù digant chas ar gigerien : voir stripoù.
(3) Na gavout e geuz da brenañ : voir keuz.
(4) Prenañ e sistr : voir sistr.
(5) Prenañ kig digant ar bleiz : voir kig.
- prendennprendenn
prendenn s.
(1) Fléau.
●(14--) N 1190. Pebez prendenn so disquennet, tr. «Quel fléau est descendu.»
(2) Intentions funestes.
●(1530) J p. 64b. Cals a tut armet /…/ Carguet aprenndenn (variantes : 1609 apredenn, 1622 apred'en) / Juzas oa ho penn, tr. Herve Bihan « De nombreux hommes armés, (…), chargés d'intentions funestes, Judas était à leur tête »
- prendennusprendennus
adj. Fatal, funeste.
●(1580) G 425. An marou so prendennus euzyc ha dyhegar, tr. «La mort est fatale, horrible et sans pitié.»
- prenerprener
m. –ion
(1) Acheteur.
●(1499) Ca 163a. Prener. g. acheteur.
●(1732) GReg 10b. Acheteur, tr. «Préner. p. préneryen. Préneur. Prénour. pp. yen. Van[netois] pérnour. p. yon, yan.» ●(1744) L'Arm 6b. Acheteur, tr. «Prenour.. pl, rion. m.»
●(1883) HJM 7. pa oa gwerserien ha prenerien.
●(1902) PIGO I vii. prenerien al levr-man. ●(1914) KLBD 45 . Ar varc'hadourien na faoutont peurvuia grik a-bed divar-ze d'ar brenourien. ●(1920) FHAB Mezheven 353. ma tigasint deomp, peb hini anezo, eur prener nevez. ●(1934) BRUS 284. L'acheteur, tr. «er prénour –erion ; fém. préneréz.»
(2) (religion) Rédempteur.
●(1906) KPSA 47. An Tad a zo hor C'hrouer, ar Mab hor Prener, hag ar Spered-Santel hor Sturier…
►[empl. comme épith.]
●(1906) KANngalon Mae 100. Map eun Doue Salver, eun Doue Prener.
- prenerez
- prenestrprenestr
m. –où, –er, –i
I.
(1) Fenêtre.
●(c.1500) Cb 84a. Fenestr. alias penestr. g. fenestre. ●(1557) B I 245. Dou prenest onest en creis dez, tr. «deux fenêtres raisonnables, au midi.» ●284. Vahont a uhel ez guelaff / Try frenest, tr. «Je vois là-bas, en l'air, trois fenêtres.» ●(1612) Cnf 18a. an doryou digor, pé an penestrou. ●(1633) Nom 168b. Riscus : petite fenestre en la paroy : vn prenestic bian en moguer. ●253a. Specularia : verrieres, fenestres de verre : guezrerez, prenestou guezr.
●(1659) SCger 56b. fenestre, tr. «penestr.» ●163b. penestr, tr. «fenestre.» ●(1732) GReg 404a. Fenetre, tr. «Prenest. p. prenestou. prenestr. p. prenestrou.»
●(1834) SIM 83. ho prenestou a so bras. ●(1857) HTB 2. dre ar preunest. ●(1857) CBF 80. Netait gwer ar prenestr, tr. «Nettoyez les carreaux de la fenêtre.» ●(1877) BSA 213. En em avanturi a reas re var bord ar prenest. ●(1878) EKG II 118. mont enn iliz dre ar prenestr. ●212. An doriou hag ar prenestrou a oue serret var bep ti. ●(1894) BUZmornik 31. ne oa ket ken nebeut a ver var ar prenecher.
●(1907) PERS 160. Ha me d'am frenestr. ●(1909) FHAB Even 189. a sklerijenne o frenestjer da zerr-noz. ●(1929) FHAB Genver 15. Etre daou brenestr ar c'hresteiz. ●(1978) BRUDn 19/19. Serrit ho prenezier.
(2) Prenestr dormant : fenêtre à chassis dormant.
●(1980) LLMM 210/268. Tiez bihan soul, teñval, gant ur prenestr-dormant.
(3) par ext. Embrasure d'un bastion (pour tirer au canon).
●(18--) GBI II 50 Da stoufa prennestro 'r c'hannono, tr. «Pour boucher les fenêtres (les embrasures) des canons.»
II. plais.
(1) Prenestr dindan : anus.
●(1949) KROB 18-19/7. En ur floura ar marc'h, e savas e lost gant eun dorn e keit ma sanke eun torchad drez ha spern gant e zorn all er prenestr dindan.
(2) Trou dans un vêtement.
●(1868) FHB 153/387b. a veze guelet meur a brenestr digor var he lost ha var he ilinou. ●(1877) FHB (3e série) 3/23b. n'en doa en he gerc'hen nemed eur viltanz a labasken carget a brenezier.
●(1909) NOAR 124. laka da zaou zourn da guzat an daou brenestr a zo digor war bennou da zaoulin.
(3) Œil.
●(1877) FHB (3e série) 7/56b. hag hon ostiz degeri he brenezier ! ●(1877) FHB (3e série) 28/222b. e ma va frenezier o vont da gloza. ●(1889) ISV 477-478. eur re zaoulagad dister avoualc'h. Bervel oa ; hag e zaou brenestr, bihan an digor anezho, a zourenne dalc'h mad.
●(1992) MDKA 119. Ha laka da lunedou dirag da brenestrou, n'eo ket war veg da fri da bouezañ anezañ.
III. Aet al loar ganti dre ar prenestr : voir loar.
- prenestr-kemenerprenestr-kemener
m. Lucarne.
●(1986) CCBR 30. (Brieg) Lucarne, tr. «prenestr-kemener – prenestroù-k.»
- prenestr-kroazprenestr-kroaz
m. Fenêtre à croisée.
●(1732) GReg 404a. Fenêtre croisée, tr. «Prenest croaz. p. prenéchou-croaz, prenestrou-croaz.»
- prenestr-saozprenestr-saoz
m. Fenêtre à guillotine.
●(1931) VALL 299a-b. Fenêtre à guillotine, tr. «prenestr saoz.»
- prenestrajprenestraj
m. Fenêtrage.
●(1732) GReg 404a. Fenetrage, tout ce qui concerne les fenêtres d'une maison, tr. «Prenestaich. prenestraich.»
- prenestrañ
- prenestretprenestret
adj. Muni de fenêtres.
●(c.1500) Cb 84a. [fenestr] vnde fenestratus / a / uz. g. fenestrez. b. penestret.
- prenidigezh
- preniñpreniñ
voir prenañ
- prenn .1prenn .1
adj. Skoulm prenn =
●(1902) PIGO I 155. Ar skourje a oa stag ouz an troad gant eur skoulm prenn, ha na ouie ar pôtr tu ebed d'e zizober.
- prenn .2prenn .2
m. & adv.
I. M.
A.
(1) Bois (matière).
●(14--) Jer.ms 267. Me men oar an dro da crochen / En quynher gant un contel pren, tr. «Je veux par la même occasion que ta peau / On l'écorche avec un couteau de bois.» ●(1499) Ca 23b. Bocc en prenn. g. neu en boys. ●26b. g. porriture de boys. b. breinder an prenn. ●163b. Prenn. g. boys. ●(c.1500) Cb 25a. lignum buxi. b. prenn beus. ●(1530) Pm 162. Quen puignaes eual an croas prenn, tr. «Aussi repoussant que la croix de bois.» ●264. pemp planquen a prenn fau, tr. «cinq planches de bois de hêtre.» ●(1557) B I 569. gruet he haeren en mat / Oz un post prenn, tr. «liez-la bien à un poteau de bois.» ●(1576) H 45. En vn croas pren cruciffiet, tr. « crucified on a cross-tree. » ●(1650) Nlou 215. Pan voa en croas pren astennet, / Oz cr'ech é dyoubrech dylechet, tr. «Lorsqu'il fut étendu sur le bois de la croix / en haut, les deux bras disloqués.»
●(1659) SCger 165b. pren, tr. «bois.» ●boutou pren, tr. «sabots.» ●(c.1680) NG 685. er groes pren ar e cain. ●1744-1745. Vr groes pren ar e souc / A oué ponner ha bras. ●(1732) GReg 66a. Auge de bois, tr. «laoüer-brén. p. laouëryou-brén.» ●100b. Bois, du bois, tr. «preen. prenn.»
●(18--) SAQ II 295. doueou mein ha doueou prenn.
(2) Botez-prenn : sabot.
●(1647) Am 720. Eur Bodreou ac eur botou pren.
●(1859) MMN 29. taoliou boutou prenn. ●(1874) TLK I FHB 481/88a. o krafat skudellou, podezou, lechefreou, plajou ha zoken bouteier prenn. ●(18--) SAQ II 256. eur boutaouer [a zo mestr] d'he votez prenn.
B.
(1) Dispositif de fermeture (d'un coffre, d'une élingue, etc.).
●(1909) HBAL 14. stign an tam ruban lian-man var prên ar c'hrouf. ●(1987) GOEM 142. Il [le goémonier] passe ensuite la tresse dans le prenn ramené sur le sommet du tas et tire le plus fortement possible pour la serrer au maximum.
(2) (harnachement) Prenn berr =
●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. pastelliou-prenn, tr. «les pièces de bois qui entourent les colliers de chevaux et auxquelles sont attachés les traits. Pour le limonier ces bois s'appellent prenn-berr.
(3) Prenn-koad : grosse cheville de bois pour fermeture de porte.
●(1985) OUIS 205. Une grosse cheville de bois (prenn koat) pour clore solidement la porte nord.
C. [chose, objet fait de bois]
(1) Manche (d'une lance).
●(c.1500) Cb 94a. [goaff] Jtem hoc hastile / lis. g. fust de lance. b. prenn goaff.
(2) Bâcle, barre de fermeture d'une porte.
●(1752) PEll 722. Pren se dit en particulier d'une cheville, barre ou court bâton, qui sert à fermer & tenir fermes par dedans les portes des maisons, quand toute la famille y est renfermée, surtout chez les paysans
●(1877) EKG I 38. an nor n'oa prennet nemed gand eul liket-koat, ha c'hoaz, allas ! he frenn a ioa he lost er meaz euz ar porz ha n'oa nemed chacha varnezhan evit digeri.
D. sens fig. Lakaat ur prenn war beg ub. : faire taire qqn.
●(1957) AMAH 249. na Doue, na den na diaoul ne oa e-tailh da lakaat ur prenn war e veg.
II. Loc. adv. Dindan brenn : sous clef.
●(1943) FHAB Gwengolo/Here 337. Heman e zalc'h dindan brenn.
III. Kavout ur c'henn hag ur prenn : voir genn.
- prenn-basprenn-bas
m. (harnachement) Bât non rembourré.
●(1732) GReg 83a. Bât sans fourrure, tr. «Prenn-baçz. p. prénnou-baçz.»
- prenn-c'hwekprenn-c'hwek
m. Réglisse.
●(c.1500) Cb. [prenn] liquericia / cie. ga. boys doulx. b. prenn huec.
- prennañprennañ
v.
I. V. tr. d.
A. (en plt d'une porte, d'une fenêtre)
(1) Fermer, bâcler, barrer.
●(1499) Ca 163b. Prennaff. g. fermer. l. firmo / mas. Jtem vide in ferff et in sparll.
●(1659) SCger 56b. fermer la porte, tr. «prena an or.» ●165b. prena an or, tr. «fermer la porte.» ●(1732) GReg 405b. Fermer avec quelque bois, tr. «Prénna. pr. prénnet.» ●(1752) PEll 722. Prena, ou Prenna, fermer une porte. Prennit an-nor, fermez la porte avec la barre par dedans.
●(1869) SAG 188. prenna mad hon dorojou.
(2) Prennañ an nor war ub. : fermer la porte à qqn (qu'il ne puisse pas sortir).
●(1904) SKRS I 19. ar vamm (…) a lakeas anezhan en eur gambr, hag a brennas an nor warnañ.
►[par ellipse du compl.]
●(1872) DJL 32. ha prenn var da ghezek.
●(1915) MMED 290. eun dervez e prennas varnezan.
(3) Prennañ an nor ouzh ub. : fermer la porte à qqn (qu'il ne puisse pas entrer).
●(1904) SKRS I 241. Doriou ar baradoz, prennet ouzomp dre ar pec'hed. ●(1909) MMEK 72. eur c'hrouadur hag a ra fae var e vam a dle beza taolet er meaz euz an ti ha prennet an nor outan.
(4) Prennañ an nor war e lerc'h : fermer la porte derrière soi.
●(1878) EKG II 73. Jannet ar Go a brennaz an or var he lerc'h.
B. par méton. Fermer la porte d'une maison, etc.
●(1878) EKG II 124. n'oan ket evit prenna an tour varn-oun.
C. par ext. (en plt de vêtements) =
●(1867) BUE 57. eur boto ler teo, prennet gant koreo.
●(1968) BAHE 55/66. ar vandenn da brennañ en tu kleiz gant klochedoù hag ailhedennoù.
D. sens fig.
(1) Prennañ e veg : fermer son bec.
●(1872) DJL 27. neur brenna kloz he veg.
●(1911) SKRS II 128. Mar teues aman, drouk prezeger, / Prenn mad da vek, pe stenn d'ar gær. ●(1950) LLMM 23/46. Prenn da drap.
(2) Prennañ e c'henoù da ub. : faire taire qqn.
●(1925) BUAZmadeg 214. Isidor a brennaz ho ginou d'ezo.
II. V. intr. Se refermer.
●(1869) FHB 224/118b. dont a ra ar spered da stanca, da brenna.
- prennerprenner
m. –ioù
(1) Bâcle.
●(1889) ISV 38. Ne vez peur liessa nemet eur prenner coat hag an nep a voar an doare ne vez ket nec'het evit lamet ar prenner-ze.
●(1905) HFBI 246. caër ho dévoa an dud man orgellat an nor, ar prenneur coat a voa diabars er voguer ne goézé ket.
(2) Pièce du métier à tisser.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 151. ar c'hanveou : daou dam koat hag a ia an eil var egile gant eur prenner.
- prennetprennet
adj.
(1) (en plt d'une porte) Fermé à clef.
●(1530) J p. 217. (Annas) Ac an nor ayoa digoret – (An geaulyer) Nagoa quet / Huy a goar tenn ezoa prennet / Gant peuar alhuez alhuezet, tr. «(Anne) Est-ce que tu as laissé la porte ouverte ? – (Le geolier) Nullement. Vous savez bien qu'elle était close, qu'elle avait été fermée à quatre clefs.»
●(1878) EKG II 39. mez an or a ioa prennet enn diabarz.
●(1924) FHAB Eost 295. Dor ar gambr o vezan prennet a-ziabarz.
(2) (en plt d'un local) Dont la porte est fermée.
●(1530) Pm 68. En he campr prennet, tr. «Dans sa chambre fermée.»
- prenostikañprenostikañ
v. tr. d. Pronostiquer.
●(1499) Ca 163b. Prenosticaff. g. prenostiquer / dire le temps a venir.
- preñvpreñv
m. –ed (zoologie) Ver.
I.
●(1499) Ca 163a. Preff. g. ver. ●(1575) M 220. ramaignant preuet, tr. «restes de vers.» ●(1530) Pm 252. Carguet a preuet ez metou / Hasclacc a plaçzou traou garu, tr. «Rempli de vers en ton corps / Et glacé par endroits, choses rudes.» ●(1633) Nom 47b. Vermis : ver : preu, pref.
●(1659) SCger 123a. ver, tr. «prenvv p. prenvet.» ●165b. prenvv p. prenuet, tr. «ver.» ●(1732) GReg 953a. Ver, insecte, tr. «Preñv. p. preñved. prêv. p. prêved. Van[netois] preañv. p. preañved.» ●(1744) L'Arm 398b. Ver, tr. «Prean : Preinhuë.. preinhuétt. m.»
●(1849) LLB 1535. er prinw multrer. ●(1870) ROU 97a. Un ver en peut produire un infinité, tr. «ur preo a c'hell goenna a-leiz a-leiz.»
II.
(1) Noazh evel ur preñv // Noazh evel preñv : nu comme un ver.
●(1844-1852) PKD. Noaz evel preñv, 'dreñ ar poull-rod, / Edon-me kluchet war ar pod.
●(1909) (L) K. ar Prat NOAR 126. Hennez evit beza suroc'h da zont ama a zo en em zisc'hreat eus a bep tra, edo en noaz evel eur prenv.
(2) Santout e breñv : avoir faim.
●(1978) PBPP 2.2/448 (T-Plougouskant). Krog on da santout ma freñv, tr. J. le Du «je commence à avoir faim /lit. je commence à sentir mon ver/»
(3) Krog ar preñv en e revr : avoir une grande envie.
●(1902) CRYP VI 52. Krog e prénv 'n i rer, tr. «(le ver lui mord le derrière), il a grande envie de telle ou telle chose.»
(4) Lazhañ ar preñv : boire un coup d’alcool fort.
●(1895) FOV 247 (G) J. Mari. Hantér hen d'en Alré, 'tal tavarn Lip-er-Blanc, / E arrester perpet aveit lahein er pran, tr. «...l'on fait toujours une halte pour tuer le ver.»
●(1903) MHAD 255 (G) *Bleimor. N'em dolpign e hrant diou pé tér / Ha, 'vit lahegn er prenù, / Dran en norieu jarr't, e lipér, Our bani : « Kani krenù !» ●(1905) DIHU 4/61 (G) Job er Gléan. Lahamb er prèu e lar Guignér.
(5) Tennañ preñved diouzh fri ub. : tirer les vers du nez.
●(1961) BRUD 14-15/81 (T) E. ar Barzhig. O veza e oa bet tennet preñved din diouz ma fri gand an itron, a ouie e oan skolaer diouz va micher.
(6) Troet eo ar preñv : avoir changé d’humeur.
●(1912) RVUm 206 (Gu). Troeit é er preñù, tr. P. ar Gov «Le ver a changé de côté : Preñù c'est l'humeur. Toutes ces expressions se rapportent à la mauvaise humeur.»
(7) Tost evel ur preñv : avare.
●(1962) (T) TDBP Ia 36. Tost eo, 'vat, 'vel eur preñv, tr. J. Gros «mais il est avare comme un ver.» ●Ar re-ze a zo tost 'vel preñved, tr. «ceux-là sont avares comme des vers.»
(8) Bezañ diaes e breñv : être mis en difficulté.
●(1870) FHB 267/43 (L) *Lan an Dall. Da rok vije, da ziez ma vije he breon, ne laoskaz kriadennou, rouadennou ker skiltruz. ●(1872) FHB 394/227b M. B. Nag ar Veleien, nag an noblansou n'eo diez ho freon abalamour ma veler an hevelep traou nevez. ●(1874) FHB 504/270b. kement hini a vezo er c'harter diez he brenv a deui davedomp.
●(1920) MVRO 24/1e. C’houi ho taou, pa oac’h war ar meaz, a oa diez ho prenv eno, breman p’emaoc’h e kear, ez eo kalz diesoc’h c’hoaz, ma vec’h kredet…
(9) Bezañ diaes e breñv er gêr : ne pas se plaire.
●(1924) NFLO. Il n'est pas à son aise, tr. Loeiz ar Floc'h «diês e brenv er gear.» ●Se plaire. je ne me plais pas ici, tr. «diês eo va frenv aman. diês eo e brenv er gear.»
(10) Na vezañ c’hwezh ar preñved gant udb. =
●(1935) BREI 431/3c (T). Eun abadenn-c’hoari, ha ne vo ket, m’hen tou, c’houez ar prenved ganti.
- preñv-blevekpreñv-blevek
(zoologie) Chenille.
●(1732) GReg 160b-161a. Chenille, insecte venimeux, tr. «preñv blévecq. p. preñved blévecq.»
- preñv-dilhad
- preñv-douarpreñv-douar
m.
(1) Ver de terre.
●(1633) Nom 47b. Intestina terræ, lumbrici, vers de terre : prefuet douar.
●(1869) SAG 92. Pep den, en he gavel, a zo dizter evel eur preon-douar.
●(1900) MSJO 231. breset dindan treid bourrevien evel eur preoñ douar.
(2) litt. (génér. dans les contes) Vers de terre, être chétif.
●(1621) Mc 50. Oz bezaff vn preu douar en em atac ouz Doué oll puisant.
●(1790) MG 35. n'en domb prinhuèt doar. ●(1792) CAg 72. Tè, miserable prean doar, / Vil amprehon.
●(1854) PSA II 318. queih prinhuèd doar ma omb. ●(18--) KTB.ms 14 p 47. Petra, preon douar, hag a kredes komz c'hoaz.
●(1909) KTLR 166. Te, prenvik douar ? ●(1921) BUFA 186. ur hèh péhour, ur prean doar !
- preñv-fav
- preñv-glas
- preñv-goulaouier
- preñv-gouloù
- preñv-goulouigpreñv-goulouig
m.(zoologie) Ver luisant.
●(1978) BAHE 97-98/59. Preñv-goulaouier : Preñvig goloig (Lannuon).
- preñv-gweleviatpreñv-gweleviat
m. (zoologie) Ver luisant.
●(1499) Ca 163a. Preff gueleuyat. g. ver luysant de nuyt. ●(c.1500) Cb. Preff geuleuyat. g. ver luysant de nuyt.
- preñv-gwenn
- preñv-kaolpreñv-kaol
m.
(1) (zoologie) Chenille du piéride du chou.
●(1499) Ca 163a. Preff an caul. g. chenille.
●(1659) SCger 23a. chate-pelouse, tr. «prenvv caul.» ●(1732) GReg 161a. Chenille verte, tr. «Preñv-caul. p. preñved-caul.»
(2) par erreur Ver luisant.
●(1732) GReg 586a. Un ver luisant, tr. «Prêv-caul.»
- preñv-koad
- preñv-lugern
- preñv-lugernus
- preñv-mit
- preñv-noz
- preñv-prennpreñv-prenn
m. Ver qui ronge le bois.
●(1499) Ca 163a. Preff an prenn. g. ver qui fait boys vermieux.
- preñv-seizpreñv-seiz
m. (zoologie) Ver à soie.
●(1499) Ca 163a. Preff an seiz. g. le ver qui fait la soye. ●(1633) Nom 49a. Bombyx : ver à soye : preuf seiz. ●120a. Bombycinum : le fil du ver à soye : neud an preu seiz.
●(1659) SCger 113b. ver a soye, tr. «prenvv seiz.» ●(1732) GReg 953a. Ver à soie, tr. «Prêv-seyz. p. prêved seyz.» ●(1744) L'Arm 398b. Ver (…) A soye, tr. «Prean-séyænnêc ou séye.»
●(1864) KLV ix. gand ar preved-seiz ho-unan.
- preñv-seizennekpreñv-seizennek
m. (zoologie) Ver à soie.
●(1744) L'Arm 398b. Ver (…) A soye, tr. «Prean-séyænnêc ou séye.»
- preñv-tan
- preñvadur
- preñvanpreñvan
m. Vermine. cf. amprevan.
●(1499) Ca 163a. Preffan et ampreffan. tout vng ibi vide. ●(c.1500) Cb. Preffan / et ampreffan. cest tout vng ibi vide.
- preñvedek