Recherche 'ruilh...' : 24 mots trouvés
Page 1 : de ruilh-1 (1) à ruilhus (24) :- ruilh .1ruilh .1
m. & adv.
I. M.
A.
(1) Roulement.
●(1732) GReg 832a. Roulement, tr. «Ruilh. p. ruilhou.» ●Roulement d'yeux, tr. «Ur ruilh lagad. ar ruilh eus an daulagad.» ●Un roulement de voix, tr. «Ur ruilh mouez.»
(2) (marine) Roulis.
●(1732) GReg 832a. Roulis, le roulis d'un vaisseau, tr. «Ar ruilh eus a ul lestr.»
B. [au plur.] Tours, agissements, aventures, exploits.
●(1909) FHAB C'hwevrer 42. ruilhou ar Genvreuriez abaoue n'eo (lire : m'eo) savet. ●(1909) FHAB Here 300. an holl ruilhou o deus great. ●(1915) HBPR 228. Ruillou ar Chouanted er Finistere. ●(1925) FHAB Ebrel 125. ar ruilhou brasa a rejont, epad meur a gant vloaz. ●(1936) PRBD 100. Ruillou fall Staviski hag e vignonet.
C. Ober ur ruilh.
(1) Faire une roulade.
●(1868) FHB 192/282a. ar marc'h en doa great eur ruil.
●(1925) BUAZmadeg 4. Ar paotrik, guella ma c'helle, a reaz eur ruilh dreist an treujou.
(2) Faire un somme.
●(1955) BLBR 85/4. lod all o kousket pe da vihana oc'h ober eur ruilh a-raok kregi adarre. ●(1982) PBLS 174. (Sant-Servez-Kallag) rugn, ruilh, tr. «sieste, petit somme.»
(3) = (?) Devenir (?).
●(1872) ROU 91a. Je verrai quel m[anège] il fera, tr. «me velo pese ruill a rai (veut dire aussi, quelle issue).»
II. Adv.
A. A-ruilh.
(1) En roulant.
●(17--) EN 2940. hac a ruil (e)hy er stanc, tr. «et tu iras rouler dans l'étang.»
●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-ruilh, tr. «en roulant.» ●(1932) KWLB 21. Pa 'z a an dour a-ruilh diouz ar bern-teil.
(2) (jeu de boules) Tennañ, mont a-ruilh : pointer.
●(2004) LBBCA 93. Tu tires ou tu pointes ? tr. «Tennañ 'ri a dach pe a-ruilh ?» ●Tu pointes, tr. «kae a-ruilh.»
B. A-ruilhoù : en roulant.
●(1903) MOAO 12. A bep tu d'in n'euz nemed dour / Ouz va lipat gant e deod flour, / Pe o tilammet a ruillou / Vel meneziou, tr. «roulant ses vagues énormes comme des montagnes.» ●(1919) MVRO 10/1d. Konan a deuas ac'hano d'an iliz evel a ruilhou. ●(1925) FHAB Du 429. e tigasas anezi a-ruillou d'ar ger.
- ruilh .2
- ruilh .3ruilh .3
voir ruilhal
- ruilh-diruilhruilh-diruilh
adv. En roulant.
●(1921) FHAB Du 302. Spezou eskern digik (...) / Er vered a boulze ar mein-bez ruilh-diruilh.
- ruilhadegruilhadeg
f. –où (marine) Roulis.
●(1732) GReg 832a. Roulis, le roulis d'un vaisseau, tr. «ruilhadecg ul lestr.»
- ruilhadennruilhadenn
f. –où
(1) Roulement.
●(1732) GReg 832a. Roulement, tr. «ruilhadenn. p. ruilhadennou.»
(2) Roulade.
●(1878) EKG II 183. Eun tamm ruilladenn a reaz [ar c'houeriad], mez goude-ze ne finvaz ken…
(3) (jeu) Jet d'une boule en pointant.
●(1932) ALMA 158. Da Job ar ruilladen genta, / D'ar re-all : harpa pe freuza.
(4) (musique) Ruilhadenn-gan : roulement.
●(1732) GReg 832a. Un roulement de voix, tr. «ur ruilhadenn gan.» ●Faire des roulements de voix, tr. «Ober ruilhadènnou can.»
- ruilhadur
- ruilhaigruilhaig
m. C’hoari ruilhaig : jouer à rouler.
●(1985) AMRZ 242. Foenneg Leslaou-Vihan a oa kemend a draoñ ganti ma vezem eno o c'hoari ruillaig. Pa hellem lakaad ar paotrezed da ruill, euz an neah d'an traoñ, o haravellou en ear, e veze lorh ennom.
- ruilhal / ruilhañ / ruilhruilhal / ruilhañ / ruilh
v.
I. V. intr.
A.
(1) Rouler.
●(1499) Ca 177b. Ruill. g. […] l. rutorium / rii. ●(c.1500) Cb. Ruill. g. rouler. l. rutorium / rij. ●(1521) Cc [ruill]. Ruill. ga. rouler. la. hoc rutorium / rij.
●(1659) SCger 170a. ruilla, tr. «rouler.» ●(1732) GReg 832a. Rouler, se mouvoir circulairement, tr. «Ruilha. ruilhal. ppr. ruilhet.»
(2) (en plt d'un véhicule) Rouler.
●(1909) KTLR 32. ar c'hirri a ruille paravia.
(3) (en plt du sang, de l'eau, etc.) Couler à flots, en quantité.
●(1878) EKG II 83. guelet ar goad o ruilla dre-oll. ●(1894) BUZmornik 87. enn eur lakaat ar goad da ruill.
●(1911) BUAZperrot 402. goad ar verzerien a ruilhas. ●433. an dour a ruilhe gant herr. ●(1957) BLBR 98/14. Gwad peb rummad tud o tond war an douar a rank ruilh a flao.
(4) Produire un effet de roulement.
●(1838-1866) PRO.tj 177. Va bleo mélen (…) / Var ma chupenn a ruilhe rodellet.
B. sens fig. Rouler (dans la tête de qqn).
●(1859) MMN 32. ar sonjesonou a ruille dre va speret en eur vont kuit eus an Ilis.
II. V. tr. d.
A.
(1) Rouler, faire rouler.
●(1557) B I 470. Chetu an pip ann orriplaff / Ameux quet caffet da quentaff / Evit he ruyllaff, tr. «Voici ce que je viens de trouver : c'est le tonneau qui lui fera le plus de mal en roulant ainsi, car il est léger.»
●(1732) GReg 832a. Rouler, faire mouvoir circulairement, tr. «Ruilha. ruilhal. ppr. ruilhet.»
●(1878) EKG II 215. ar mor (...) o ruilla ar biliennou an eil var gorre e-ben. ●(1880) SAB 228. un Eal, a ruillas ar meen braz divar ar bez goullo.
●(1902) PIGO I 12. tri den 'm euz gwelet, avad, o ruial, gant pep a sparl, eun û war-draoun gant ar vourc'h. ●(1925) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 173. an eil tôl-mor an nevoa ruilhet anean beteg an a-rôg.
(2) Manier.
●(1878) EKG II 173. o tistrei kartou nag o ruilla dominoiou.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 51. Ne ruillan ket eveldo aour nag arc'hant aleiz !
(3) Ruilhañ e gorf gant ub. : se vautrer avec qqn.
●(1955) VBRU 155. gisti a diegezh vat hag a ruilhe o c'horf gantañ.
B. sens fig.
(1) Rouler (des idées, des pensées, etc.) dans sa tête.
●(1860) BAL 19. choum da ruilla ur zonj vad bennac.
●(1909) KTLR 94. Hag e chomaz da ruil sonjou en he phenn. ●(1928) BFSA 212. e chomas eno, eur pennad mat, hep finval, o ruilha en e spered an traou burzudus en doa gwelet.
(2) Rouller (qqn), le tromper.
●(1974) GAME 10. Arabad deoh koll kalon. Me gavo an tu da ruilla neañ.
III. V. pron. réfl. En em ruilhal : se rouler, se vautrer.
●(1877) EKG I 44. an dud o doa c'hoant d'en em ruill er pec'hejou hudur. ●(1894) BUZmornik 127. hag ec'h en em ruillaz etouez ar spern.
●(1906) KPSA 97. An diaoulou en em ruillo warnomp. ●(1911) BUAZperrot 792. Houman a en em ruilhe var an douar evel pa vije bet perc'hennet gant an droug-spered.
IV. Loc. verb. Ruilhal ha diruilhal.
(1) Rouler sans cesse.
●(1877) EKG I 96. trouz ar biliennou a ruille hag ziruille divar an eil roc'h var eben.
●(1981) ANTR 194. Tamm dre damm eo ruilled ha diruilled ar pemoh er c’hoalenn glaz, er c’hoalenn groz, ha kased a bodezadou, beteg ar c’helorn.
(2) Rouler par terre par suite de libations.
●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) ruilhal-diruilhal, tr. «passer son temps à s'énivrer de bistro en bistro et à rouler de caniveau en caniveau.»
V. [empl. comme un subs. au dimin.]
●(1877) FHB (3e série) 30/233b. Dragoned Franz a raio c'hoaz ruillaic !
●(1935) CDFi 28 décembre. al lano o c'hoari ruilhaïg gant bili glas aochou Lokirieg. ●(1937) YBBK 184. C'hoari ruilhaik. ●(1959) BRUD 7/24. e vije bet eet ar harr da hoari ruilhaig.
VI.
(1) Ruilhal ar voul gant ub. : voir boul.
(2) Ruilhañ ub. er pri : voir pri.
- ruilhañruilhañ
voir ruilhal
- ruilhek
- ruilhennruilhenn
f. –où
I.
(1) (agriculture) Rouleau.
●(1921) FHAB Du 309. Ar ruilhen (rouleau). – Ar ruilhen warlerc'h an oged a gompezo gwelloc'h c'hoaz an douar, a beurvruzuno an tammou ne vezint ket bet freuzet gant dent an oged.
(2) (pâtisserie) Rouleau.
●(1732) GReg 832a. Rouleau de patissier, tr. «Ruilhenn. p. ruilhennou.»
(3) Anneau, objet de forme circulaire.
●(1869) HTC 21. e kinnigas dezhi ruillennou da lakaat ouz an diouscouarn. ●(1877) EKG I 138. e talc'he, dre rulien he golier, he gi Turk.
●(1906) CDFi décembre. rilhenn ar vegin. (d'après KBSA 113). ●(1915) MMED 94. guelet a reas evel eur rillen hir, furmet en dro d'ar Verc'hez, ar rillen-ze a ioa skrivet varni. ●(1931) VALL 26b. Anneau ; pour attacher les animaux, tr. «ruilhenn, rilhenn f.» ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. Eur c'hole gwerzet a veze staget ouz eur ruilhenn hag ar perc'henn aes d'ezan mont da vale.
(4) Rondelle.
●(1732) GReg 154b. Les élingues, roulettes de fer minces & flottantes sur l'aissieu [d'une charrette], tr. «rüilheñ. p. rüilhennou.»
(5) Instrument pour niveler une mesure de qqc.
●(1633) Nom 173b. Radius, hostorium : racloir, rouleau : racloüer, ruillen, ruilleres.
II. Stagañ ar marc'h ouzh ar ruilhenn fall : voir marc'h.
- ruilhenn-skouarn
- ruilhennat
- ruilhennekruilhennek
adj. Muni d'un œil, d'un anneau, etc.
●(1948) KROB 7/12. Gouzout a rit trei ha distrei ho krampouezenn, war gement tu 'zo, he zeurel er vann gant ar billig ruillennok hag he zapa gant ar baelon goudeze !
- ruilher .1ruilher .1
m. –ion Celui qui roule.
●(1732) GReg 338a. Encaveur, rouleur, tr. «Ruilher. p. ruilhéryen.» ●832a. Celui qui roule, tr. «Ruilhèr. p. ruilhéryen.»
- ruilher .2ruilher .2
m. –où
(1) (agriculture) Rouleau.
(2) (maçonnerie) Boucharde.
●(1986) CCBR 146. (Brieg) la boucharde de cimentier, tr. «ar ruilher.»
- ruilher-koadruilher-koad
m. (agriculture) Rouleau.
●(1857) CBF 102. Ruler koat, tr. «Rouleau pour casser les mottes.»
- ruilherezruilherez
f.
(1) Rouleau.
●(1732) GReg 832a. Rouleau, bois rond pour faire rouler des fardeaux, tr. «Ruilherès. p. ruilheresou.»
(2) Rondelle.
●(1732) GReg 154b. Les élingues, roulettes de fer minces & flottantes sur l'aissieu [d'une charrette], tr. «rüilherès. p. rüilheresou.»
(3) Instrument pour niveler une mesure de qqc.
●(1633) Nom 173b. Radius, hostorium : racloir, rouleau : racloüer, ruillen, ruilleres.
- ruilherezh
- ruilhetruilhet
adj. Ruilhet eo ar voul :
- ruilhodennruilhodenn
f. –où Anneau d'attache.
●(1938) WDAP 1/23. (Pleiben) Rilhojenn, ano gwregel. Lagadenn, ruilhenn, rilhenn.
- ruilhozennruilhozenn
f. –où Objet en forme d'anneau.
●(1957) PLBR 178. ruilhozenn, «cercle» de fourneau, dérivé obscur de ruilh, dans la même région [ouest de Quimper].
- ruilhus