Recherche 'sae...' : 29 mots trouvés
Page 1 : de sae (1) à saezhus (29) :- saesae
f. –où (habillement)
I.
(1) Robe (homme et femme).
●(1499) Ca 108a. Hanter sae. g. demy robe. ●178b. Sae. g. robe / cotte. ●g. robe rayee my partie. b. sae briz. 1633) Nom 113b. Toga, palmata, picta, trabea : robbe de l'ordre : sæ an vrz.
●(1659) SCger 106a. robe, tr. «sae.» ●(c.1680) NG 1717. Vr say ru a scarlat. ●(1732) GReg 824b. Robe, vêtement, tr. «Saë. p. saëou. (Par syncope, sæ. p. sæyou.) Van[netois] sæ. p. sæéü.» ●Voilà Monsieur le Juge en robe, tr. «Cétu an Autrou'r Barneur gad e saë. cetu ar Barneur, hac e saë gand-hâ.» ●(1752) PEll 787. Scars ew oh sahe, votre robe est trop courte, on y a épargné l'étoffe.
●(1821) SST 44. ur saye guen.
●(1900) MSJO 176. eur zaë ven. ●(1905) KANngalon Ebrel 378. he zae a vanac'h. ●(1911) BUAZperrot 93. e wiskas eno saë ar venec'h.
(2) Robe (femme).
●(1732) GReg 825a. Robe de femme, tr. «Saë. saë grecg.»
●(1862) JKS.lam 511. hep beza gwisket ho sae eured.
●(1913) AVIE 260. gusket é sé éred. ●(1963) LLMM 99/264. Loudourennoù a droñse hep mezh o sae war o c’hof-kar.
(3) Sae blaen : robe sans dentelle.
●(1909) FHAB Ebrel 113. n'o deus nemet lizerennou ha saëou plean [ar c'hleier].
II.
(1) Ober ur sae nevez da ub. : médire à propos de qqn.
●(1866) (L) FHB 57/36a. Hag e lavaraz evid oll respount e c'houisie manivic ober d'ezi eur zae nevez, hag eleal ne zalc'haz nemed re vad d'he gær.
(2) Dispenn e sae da ub. : défaire la réputation de qqn.
●(1920) (T) *Dir-na-dor FHAB Meurzh 274. En nozvez-ze m'edo va eontr tagnous o tispenn e zae d'ezan. ●(1923) G. P. FHAB Gouere 266. Hag ar gaskon, na petra 'ta, a en em lakeas, evel an taol kenta, da zispenn o sae d'ar Vretoned.
(3) Ober un diframm da sae ub. : médire à propos de qqn.
●(18--) (L) G. Morvan ISV 402. Hag an droug prezeg a iea en dro; hag an teodou a gave peg en hema, en hounhont; eun difram bennag a gavet da ober e sae pep unan.
(4) Nezañ e sae : être près de la mort.
●(1943) (Ki-Sant Vig) J.-L. Peron FHAB Meurzh/Ebrel 269. Nea (neza) e zae = ober e dalarou = être proche de la mort.
(5) Gwalc’hiñ gros saeoù : défaire la réputation (de qqn).
●(1995) (Li-Milizag) BRYV v 31. Gwalhi a veze greet groz saeou : brud fall a veze graet er poull.
- sae-al-lagadsae-al-lagad
f. (anatomie) Sclérotique.
●(1499) Ca 178b. serilotica / ce (lire : sclerotica). b. sae an lagat.
- sae-gambrsae-gambr
f. (habillement) Robe de chambre.
●(c.1718) CHal.ms i. Il est dans son deshabillé, tr. «ema en e säe-cambr', n'endequet houah guisquet.» ●(c.1718) CHal.ms iii. une robbe de Chambre, tr. «ur saë cambr'.» ●(1732) GReg 825a. Robe de chambre, tr. «Saë gampr. p. saëou gampr.» ●(1745) BT 328. ur say-à-gambre divanche, tr. «une robe de chambre sans manches.»
- sae-gouronkañ
- sae-houarn
- sae-noz
- sae-reun
- sae-vailhek
- sae-vanac'hsae-vanac'h
f. (religion) Bure.
●(1911) BUAZperrot 119. hen e unan eo a wiskas ar zaë-vanac'h da Ber.
- sae-veleg
- sae-zusae-zu
f. (religion)
(1) Soutane.
●(1872) GAM 45. roget he zae-zu gant ann tennou.
(2) fam. Surnom des prêtres.
●(1906) DIHU 13/221. «Er méz a Frans er séieu du / Vou boutet peb unan d'é du. ●(1907) BOBL 11 mai 137/1b. dihuna bep an amzer ar gasoni eneb ar zaeou du. ●(1908) FHAB Even 185. Pell 'zo, n'am meuz guelet sae zu ebed em zi.
- saeadsaead
f. –où
(1) Plein une robe.
●(1931) VALL 662b. plein une robe, tr. «saead f.»
(2) Quantité d'éléments assimilée à un vêtement.
●(1911) BUAZperrot 219. ar gwez a zo dudius da welet gant o saeadou bleun marellet.
(3) Saead vazhadoù : quantité de coups.
●(1894) BUZmornik 693. ha bez'en devoue zoken eur zaead vazadou.
●(1905) KANngalon Here 526. ganthi e roaz eur zaead bazadou d'an hini a dlie beza roue Bro-Zaoz. ●(1911) BUAZperrot 10. hag a roas d'ezan eur zaead bazadou. ●(1915) HBPR 80. Digaset oa bet d'ar gear gant eur zaëad bac'hadou. ●(1931) VALL 662b. eur saead bazadou, tr. «une raclée de coups de bâton, etc.»
►absol.
●(1869) FHB 255/363a. hag e rojont dezhan eur zaeat. ●(1876) TDE.BF 555b. Eur zaead en deuz bet digant-hi, tr. «il a reçu d'elle une bonne raclée.»
(4) Ur saead vinim : une éruption de boutons purulents.
●(1909) BROU 206. (Eusa) Binim, tr. «Se dit aussi d'un bouton purulent. De quelqu'un qui aurait la rougeole, une urticaire, etc., on dirait : Eur zaead binim a zo didarzet ennhan.»
(5) Quantité (de honte, etc.). cf. brozhad
●(1911) BUAZperrot 272. Ar zaead vez a dapas eno a reas vad d'ezan. ●(1931) VALL 662b. au fig. eur saead vez, tr. «une grande honte.»
(6) Saead c'hlav : grosse averse.
●(1919) MVRO 14/1e. abalamour m'en deus tapet eur zaeat c'hlao.
- saeek
- Saena
- saeson / saezonsaeson / saezon
(1) Kig-saeson : de la viande salée.
●(1924) BUBR 39/878. kik-saezon, crêpes et laitage. ●(1943) SAV 26/69. eur pez mat a gig-seson. ●(1943) SAV 29/15. marteze kig seson ? ●(1978) BAHE 97-98/60. Sezon : kig seson an hini a glever e Bro-Dreger (sêson), bevin sall. Gwechall e veze lazhet saout en tiegezhioù ha sallet ar c'hig anezho : hennezh eo a oa ar c'hig-sêson.
(2) Bevin-saeson : du bœuf salé.
●(1732) GReg 91b. Beuf salé & fumé, tr. «Bévin-saëzon.» ●147b. Chair de beuf fumée, tr. «Bévin saëzon.»
●(1896) GMB 593. pet[it] tréc[orois] bivin zèson.
(3) Boued-saeson : conserve.
●(1955) VBRU 34. ar boestoù ma kaver enno togoù-touseged, piz bihan a boued saezon all.
(4) Épices, assaisonnement.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. saeson, tr. «épices.»
- saesonamant / saezonamant
- saesonet / saezonetsaesonet / saezonet
adj.
(1) =
●(1850) MOY 281. Abalamour ma ê saezonet e visach, / E teu ar bobl d'ober deàn homach.
(2) =
●(1838) OVD 198. un dra souéhus-é gùélet péguement er honzeu mad ha santel, péré e vé sæsonnet èl ma faut dré en isprid a zoustér, e zou puissant eit gounie calon mab-dén de Zoué. ●199. conzeu sæsonnet dré er sorte finesseu-zé.
- saesoniñ / saezoniñsaesoniñ / saezoniñ
v. tr. d. Épicer, assaisonner.
●(1744) L'Arm 18a. Assaisonner, tr. «Saisonnein.» ●138b. Epices, tr. «Pibre, Géloufle, Muscade, Canelle ha quementra de saisonnein er bouitt.» ●Epicer, tr. «Saizonein.. étt.»
●(1905) BOBL 09 décembre 64/3e. sêzonit gant ur brinsad haolen, pebr, persil, lore. ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. saesoni, tr. «épicer.»
- SaezhSaezh
hydronyme Ar Saezh : la Flèche (source à Bodilis, aber à Goulven).
●(1877) EKG I 135. E leac'h diskenn da Groaz-ar-C'hildu, var an hent braz, an Tunk a lakeaz he dud da ziskenn, oc'h en em guzet a-hed ar c'hleuziou, dre an tu a-enep, da bount ar Zeaz, evit ho c'has dre an hentchou a-dreuz.
●(1905) BOBL 09 septembre 51/3a. e ribl ster ar Seaz, e tal aod Treflez. ●(1930) TLK III vii. rivinet gant dic’hlann ar Zeaz, a dremen dre barrez Treflez.
- saezhsaezh
f. –ioù
I.
(1) Flèche.
●(1464) Cms (d’après GMB 593). Saez, flèche. Pl. sazeou. ●(1499) Ca 9b. pennon bretonice stuchyen saez. ●36a. Chas an saezou. chasse a flaiches. ●40a. Cog saez. g. cohe de fleche. ●179a. Saez. g. saitte flaiche. ●(c.1500) Cb (d’après GMB 593). Saez, flèche. Pl. saczou. ●(1521) Cc (d’après GMB 593). Saez, flèche. Pl. seziou. ●(1575) M 2360-2362. alies cargazou / Carguet á sezyou lem : hac á lies flemou, / An rese lem ha moan : ho goan euel tan glaou, tr. «beaucoup de carquois / Remplis de flèches aiguës et de beaucoup de traits ; / Ceux-là, aigus et minces, les piquent comme des charbons ardents.» ●(1633) Nom 185a-b. Sagitta, calamus, arundo, spiculum : flesches : sæz, tenn. ●185b. Alæ sagittæ : aisles de flesches : stuyou an sezyou. ●Pharetra : trousse ou carquois de flesches : vn bouelstr coat pe leezr da douguen an sezyou pe tennou.
●(1732) GReg 418a. Flèche, tr. «sæz. p. sæzyou.»
●(1896) SBW 2. gwelet ann enebourien ha tennan saezio war-n-he, euz ar c’hranel.
●(1907) VBFV.bf 68. seah, m., tr. «carreau.»
(2) Foudre.
●(c.1718) CHal.ms II foudre, tr. «foeltr’, scah.» ●Il ua comme la foudre, tr. «redec ara quer bean el er scah.» ●(1732) GReg 552b. Jurer, proferer des execrations &c dans l’emportement, tr. «Van[netois] (seaheiñ.) de seah, foudre.» ●(17--) VO 107. deèt er seah fouildrus de gouéh ar n’an.
●(1861) BSJ 245. laq er seàh de gouéh ar ha ç’anemisèd.
●(1907) VBFV.bf 68. seah, m., tr. «foudre.»
(3) Tan saezh : foudre.
●(c.1718) CHal.ms II foudre, tr. «foeltr’, scah, en tan scah.»
(4) Saezh-tan : carreau de foudre.
●(c.1680) NG 1819. Scehieu tan er bet a vezou.
II. sens fig. Stupéfaction, foudroiement.
●(1921) GRSA 191. fredet é er roué get er seah. ●241. Hag éan get er seah, dihunein én ul laret : «Marù on !»
- saezhad
- saezhañ
- saezhatasaezhata
v. Frapper à coups de flèches.
●(1931) VALL 308a. frapper à coups de flèches, tr. «saezata.»
- saezhennsaezhenn
f. –où
(1) Flèche (arme).
●(1867) FHB 143/307a. Eur bourreo a blantaz eur saezen dezhan en he ziouscouarn.
(2) (architecture) Flèche d'une tour.
●(1870) FHB 280/152a. bete bek saezen an tour.
(3) Rayon (de soleil).
●(1732) GReg 778b. Raion, lueur qui par du corps du Soleil, tr. «Sæzen. p. sæzyou.»
●(1911) SKRS II 80. An heol, pa gouez an hadennik, / A daol varnhi eur zaezennik.
- saezhenn-heol
- saezhenniñ
- saezhennus
- saezhiñsaezhiñ
v.
I. V. intr.
(1) Jurer, blasphémer.
●(1732) GReg 552b. Jurer, proferer des execrations &c dans l'emportement, tr. «Van[netois] (seaheiñ.) de seah, foudre.» ●(1744) L'Arm 210a. Jurer, proférer des execrations, tr. «Séahein.»
●(1907) VBFV.bf 68a. seahein, v. n., tr. «jurer, blasphémer.»
(2) S'épouvanter.
●(1921) GRSA 22. Perak é soéhet hag e seahet hui ? ●(1934) MAAZ 72. Sel mui éh arvellè el laeron, sel mui é sinsakrent, é tiskrap ar ou dornadeu eur, ha sel mui é seahè Jannig.
II. V. tr. d.
(1) Foudroyer.
●(1907) VBFV.bf 68a. seahein, v. a., tr. «foudroyer.»
(2) [au passif] Épouvanter.
●(1905) LZBg Gwengolo 209. en diaul (…) hag el laeron, é hoskor, e rid dré er vro, én ur skontein en ol. Sehet e vér dehé.
- saezhussaezhus
adj.
I Attr./Épith.
(1) Rayonnant.
●(1732) GReg 779a. Raionnant, ante, environné de raïons, tr. «sæzyus.»
(2) Épouvantable.
●(1921) GRSA 31. Digor e hran el lévr dirakzè ha diskrap e hrant én é raok get trouz seahus. ●282. un huchaden sklintin ha seahus. ●369. de zistan d'em foénieu seahus.
II. Adv. Épouvantablement.
●(1921) GRSA 251. D'er hourzad-sé é saù en aùél hag en em laka da huéhein seahus meurbet.