Recherche 'sal...' : 93 mots trouvés
Page 1 : de sal (1) à salmadeg (50) :- salsal
f. –ioù, –où
(1) Salle.
●(1499) Ca 179a. Sal. g. sale. ●(1575) M 98. Nen deux queguyn na sal, tr. «Qu'il n'y a ni cuisine ni salon.» ●(1633) Nom 129b. Atrium, œcus : la sale : an sal. ●(1647) Am 685. List an oristal dre'n sall da bale, tr. «Laissez l'original se promener dans la salle.»
●(1659) SCger 107b. vne salle, tr. «sal, p. iou.» ●(c.1680) NG 1629. En-crais sal Caiphas. ●(1732) GReg 840a. Sale, ou salle, chambre basse, tr. «Sal. p. salyou, salou.» ●840b. Grande sale, tr. «Sal vras.» ●Petite sale, tr. «Sal vihan.» ●(17--) ST 186. Skuba sâl ha keghin, tr. «balayer la salle et la cuisine.» ●(17--) VO 108-109. én ur sal a costiad d'en hani ma hoèmb.
●(1878) EKG II 223. Klasket e oue er gegin, enn diou zal, er pors.
●(1910) MBJL 143. e sal ar vutunerien. ●(1915) HBPR 113. emaint bern var vern er memez sal. ●(1929) FHAB Genver 24. hag e redas eus an eil sal d'eben hep kaout eur penn den war e hent.
(2) Manoir, palais, résidence noble.
●(14--) Jer.ms 21. Allas ouz an goas man // Eren certen de sal / Pentet real ha glan, tr. « … hélas, envers cet homme. / Le mener certes à son palais, peint royalement et splendidement ». ●(1575) M 3329. Pez ty rial pebez sal hep maliç, tr. « Quelle maison superbe, quel palais sans défaut ». ●3365. Sempiternal en è sal he pales, tr. « Éternellement dans son manoir et son palais ». ●(1650) Nlou § 140. Ez ganas hy hon R[o]ue ny special, / Hep ty, na sall, entr’en aneualet, tr. « elle enfanta notre roi particulier, / sans maison ni palais, parmi les animaux ».
●(1688) DOctrinal 163. da repos oll ingal, er sal hac er Pales. ●(1752) PEll 776. sal pl. salou, tr. « manoir, maison noble située à la campagne »
- sal-c'hortoz
- sal-debriñ
- sal-degemer
- sal-evañ
- sal-predañsal-predañ
f salioù-predañ Salle à manger.
●(1955) VBRU 30. e oa er sal-prejañ ur bern koronaled pe jeneraled.
- salabardenn
- salabardersalabarder
m. –ion (pêche) Homme qui travaille à la salabre.
●(1958) BAHE 14/10. Ac'halese, ar salabarder (paotr e avanell) a dap anezho gant salabardennoù bihan (avanelloù pe roñvaled).
- saladenenn
- saladenn .1saladenn .1
coll.
I. Coll.
A.
(1) Salades.
●(1659) SCger 107b. salade, tr. «saladenn.»
●(1923) KNOL 233. ez eas da ginnig e zaladen da di an itroun. Druz 'oant ha kaer.
(2) Penn saladenn : salade.
●(1936) IVGA 51. eur penn saladenn en dorn all.
B. plais. Chardons.
●(1958) ADBr lxv 4/528. (An Ospital-Kammfroud) Soudarded, Saladenn, Kompagnunez, Articho : Termes imagés, utilisés par plaisanterie ou dérision, pour désigner les chardons qui poussé parmi les céréales. Les poils laineux qui s'en échappent au moment de la maturité sont appelés, dans un même esprit : bleo kicher (kizier).
C. (phycologie) Ulve, laitue de mer ulva lactuca.
●(1968) NOGO 213. Ulva lactuca. sala:den, «salade» (Porz-Gwenn en Plouescat).
II. (cuisine) Salade (de tomates, etc.).
●(1732) GReg 120b. Une salade de broccolis, tr. «Ur saladenn-bourchoçz. p. saladennou.» ●559b. Manger une salade de laituë, tr. «Dibri ur saladenn lætuz.» ●(1744) L'Arm 280a. Persillade, tr. «Saladênn béuin guett perzill munudétt, halein, pibre, ivle ha gùinaigre.»
●(1933) OALD 45/215. Libr eo chom ato ar c'horf pa zebrer saladenn great ganti. ●(1942) HERV 56. ar pladou leun a saladenn tomatez.
- saladenn .2saladenn .2
f. (De la) salade.
●(1732) GReg 840a. Salade, tr. «Saladenn. p. saladennou Van[netois] saladeenn. p. saladennéü.» ●Salade cuite, ou cruë, tr. «Saladenn poaz, pe griz.» ●Faire la salade, l'assaisonner, tr. «Saçzuni ar saladenn. tèmpsi ar saladenn. ober ar saladenn.» ●(1744) L'Arm 346b. Salade, tr. «Saladênn.. neu.» ●(17--) ST 226. da guntuil zaladenn, tr. «pour cueillir de la salade.»
●(1857) CBF 7. saladen ha nousped tra all, tr. «de la salade et autres choses encore.» ●(1866) FHB 79/214b. deliou salladen.
●(1923) KNOL 230. hag e kavas saladenn c'houez. ●(1933) ALBR 45. Planta (...) saladenn goanv.
- saladenn .3saladenn .3
f. Salade (casque).
●(1633) Nom 183b. Cudo : sallade de cuir : an bordesoun pe saladen lezr an lem.
- saladennouer
- salagesalage
interj. (juron) =
●(1907) BBIM 27. «En amzér-men, en ol e hel / Bout député, pé marsé guel. / Choéjamb ur hah ! Ia, salagé ! / Ur hah e faut eit bout député.
- salamandra / salamandr / salamandasalamandra / salamandr / salamanda
s. (zoologie) Salamandre.
●(1633) Nom 51a. Salamandra : salamandre : salamanda, salamandr.
●(1732) GReg 840a. Salamandre, ou salmandre, sorte de lezard, ou petit serpent qui vit quelque temps dans le feu, tr. «Ur salamandra.»
●(1838) OVD 184. haval doh ul lon hanhuet scalamandre, péhaini e lahe, e m'ind-i, en tan.
●(1922) EOVD 186. haval doh ur loñ hanùet salamandr, hag e lah en tan, revé ma larér.
- salamandrezsalamandrez
f. (zoologie) Salamandre.
●(1710) IN I 267. ar Salamandres, pehini a so ul loenic binimus, a laz an tan evel ma c'hourvez ennâ.
- salamantennsalamantenn
f. –où Scène de ménage.
●(1895) GMB 591. pet[it] tréc[orois] zalmañten, zalabañten scène, par exemple d'un ivrogne à sa femme.
- salamantenniñsalamantenniñ
v. intr. Grogner, gronder, jure, blasphémer.
●(1895) GMB 591. pet[it] tréc[orois] zalmañtenein, jurer, blasphémer.
- salamantiñsalamantiñ
v. intr. Grogner, gronder, jure, blasphémer.
●(1895) GMB 591. pet[it] tréc[orois] zalmañtein, jurer, blasphémer. ●(1896) GMB 620. pet[it] Trég[uier] salamantein grogner, gronder, prob. de *sakramantein.
●(1921) LZBt Here 18. Kounar a santes 'n es kalon, mes chom res sioul ha didrouz, elec'h salamanti...
- Salamon
- SalaunSalaun
n. pr. Salomon.
●(1911) BUAZperrot 622. An dud ne ouezont barn o nesa nemet divar nij, ne reant nemet Salaün ar Foll anezan. ●(1934) FHAB Mae 197. Salaün ne reas ket eur van evit klevet gourdrouzou an eskibien c'hall.
- salavizsalaviz
f. –où
(1) Incertitude, irrésolution, perplexité.
●(1899) MSLp xi 16 [107]. Une note ms. de G. Milin donne chanavis s. f. pl. ou «incertitude, irrésolution, perplexité, doute, ne savoir que faire» ; l'auteur ajoute : «d'autres disent chalavis ou salavis». C'est cette dernière qui doit être la plus ancienne. Elle indique un composé de sal avis, littéralement «sauf avis».
(2) Bezañ e salaviz : être irrésolu.
●(1859) MMN 51. Coums a ra da vont e procès, mes e salavis ema, ne voar ket petra en deus da ober.
(3) Bezañ salaviz da =
●(1978) BZNZ 106. (Lilia-Plougernev) Setu, boñ hag e oa selaviz da werzhañ ar vag.
- saleadsalead
m. –où
(1) Époque.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 147. ér saléadeu-men. ●(1896) HISger 4. Er saléad-hont, tr. «à cette époque.»
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 7. ér saléad devéhan-men. ●(1903) LZBg Du 245. ér saléad gloézus-men. ●(1906) HIVL 116. Ér saléad-sé. ●(1907) DIHU 24/397. Ér saléad-hont. ●(1910) ISBR 240. ur saléad a beah. ●(1934) MAAZ 48. d'er saléad-sé. ●(1939) KOLM 119. d'er saléadeu-sé. ●128. ur saléad aral.
(2) Ur salead àr-lerc'h : quelque temps après.
●(1910) ISBR 214. Distroein e hras goudézé de Vreih aveit merùel ur saléad arlerh.
- saleoù
- salersaler
s. Salaire.
●(1499) Ca 179a. Saler. g. salaire. ●(1576) Cath p. 13. hep nep sperancç a saler, tr. «sans nul espoir de salaire.» ●(1612) Cnf 64b. Miret è gobr hac è saler ouz an labourer. ●(1633) Nom 191b. Merere, æra merere, stipendium merere, stipendia facere, deseruir solde, ou paye : diseruigaff cahout paëmant ha salær. ●204a. Honorarium : salaire honneste : salær honest, gobr dereat.
●(1727) HB 13. N'he pezo quen evit saler.
- salerañ / saleriañ
- salerezsalerez
f. –ed Saleuse (de morues).
●(18--) SBI II 276. 'N ti Jann Hamon, ar zalerès, tr. «Chez Jeanne Hamon, la saleuse (de morues).»
- salerisañ
- saletasaleta
s. Salette.
●(1633) Nom 130a-b. Procœtium, antithalamus : salette deuvant la chambre, ou retrait des seruiteurs & seruantes : saletta dirac an cambr, pe retræt an seruicheryen, cambr an meuellou, pe'n mitizyen. ●131b. Cœnatio, cœnaculum in superiore loco : salette, parloir : saletta, parloüer, vn plaçc euit parlant. ●Cœnation laqueata : salette lambrissée : saletta lambrusquet.
- saliadsaliad
f. –où Plein une salle (de gens).
●(1931) VALL 672b. la salle était houleuse, tr. «bervi a rae ar saliad, edo ar saliad o vervi.»
- salibardennsalibardenn
f. plais. Soupe à l'oignon.
●(1744) L'Arm 364a-b. Soupe (…) D'oignon ou à l'oignon ou Rousse, tr. «Burlesquement, Salibardeenn.. neu.»
- salidi
- Salieg
- salier
- saliner
- salisañsalisañ
v. tr. d. Salir.
●(1824) BAM 55. ar pec'het veniel a deu da salissa ar pez a so caera en un ene.
- sall .1sall .1
adj.
I.
(1) Salé.
●(1499) Ca 179a. Sall. g. salle. ●(1580) G 799. Mor sall na da pellouch nemet bede an roch man, tr. «Mer salée, ne vas pas plus loin que jusqu'à ce rocher.» ●(1633) Nom 65b. Salgama : toutes choses salées & confites : pep tra sal ha counfitet.
●(1732) GReg 91b. Beurre sallé, tr. «Amann sall.» ●840b. Salé, ée, qui a un goût de sel, tr. «Sall.»
(2) Kig-sall : lard salé.
●(1659) SCger 170a. quic sall, tr. «lard.»
●(1857) CBF 5. Kik sall pe gik bevin, tr. «du lard ou de la viande de bœuf.»
II. [suivi d'un adv.]
(1) Sall-put : très salé.
●(1882) CDFi 150-25 novembre p 3. Sall-put.
(2) Sall-brout : très salé.
●(1882) CDFi 150-25 novembre p 3. Sall-broud.
(3) Sall-pik : très salé.
●(1732) GReg 840b. Fort salé, tr. «Sall-picq.»
III. Bezañ sall ar soubenn : voir soubenn.
- sall .2sall .2
m.
(1) Ce qui est salé.
●(1557) B 484. Nouzeux (variante : nouzeux) huy gouly quen bihan / Na sant glan a breman an sall, tr. «vous n'avez si petite plaie qui ne sente tout à fait le sel, maintenant.»
●(1878) SVE 221. Kement 'zo fall / A gar ar zall, tr. «Tout ce qui est mauvais demande à être salé.»
●(1908) FHAB Genver 5. Skiant an tanva. An dous, an trenk, ar c'huero, ar sall, ar goular, a zo discuillet ganthi. ●(1908) FHAB C'hwevrer 40. ar sall pe ar goular.
(2) Lakaat (kig) e sall : mettre en saumure.
●(1969) BAHE 60/30. gallout lakaat e sall ar c'hig-moc'h.
- salladur
- salladurezh
- sallañsallañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Saler.
●(1499) Ca 179a. Sallaff. g. saller.
●(1659) SCger 107b. saler, tr. «salla.» ●170a. salla, tr. «saler.» ●(1732) GReg 91b. Saller le beurre, tr. «Salla an amann.» ●840b. Saler, tr. «Salla. pr. sallet. Van[netois] saleiñ.» ●Saller du poisson, de la chair, tr. «Salla pesked, salla qicq.»
●(1906) BOBL 25 août 101/3b. en he zi o sala amann ebarz ar bel. ●(1911) BOBL 21 octobre 356/2d. En eur salla ar meskaj ze e welleer c'hoaz anez'han hag al loaned a zreb anez'han gant muioc'h a c'houd. ●(1914) DFBP 296a. saler, tr. «Salla.» ●(1926) FHAB Meurzh 95. salla ar c'hig. ●(1969) BAHE 60/30. peadra da sallañ ur pemoc'h.
►absol.
●(1612) Cnf 79b. mar deu an holen da neant, pegant tra ez saller ?
●(1929) MANO 10. Ma'z eo fall an holenn, gant petra e vo gellet salla ? ●(1967) BAHE 54/50. Sallañ ha pebrañ.
(2) sens fig. Saler, assaisonner.
●(1838) OVD 209. er goal-gonzereah, péhani e sallér dré vourdeu fin pé finoh.
II. V. intr. Prendre le sel.
●(1894) BUZmornik 821. lakeat ho c'horfou da zalla enn eur jarnel.
III.
(1) Sallañ ar wiz : voir gwiz.
(2) Sallañ ar yod : voir yod.
- sallded
- salldersallder
m. Salure.
●(1732) GReg 841b. Salure, qualité de la chose salée, tr. «Salder.» ●La salure de la chair, tr. «Ar salder eus ar c'hicq.» ●Les philosophes n'ont pû encore découvrir la cause de la salure de la mer, tr. «Ar Philosophed n'o deus qet cavet beta-hen ar pencaus eus ar salder vès an dour mor.»
- saller
- sallerezh
- sallet
- sallidigezh
- sallouersallouer
m. –où Saloir.
●(1732) GReg 841a. Saloir, petit vaisseau à mettre du sel, tr. «Sallouër. p. sallouërou.»
- salmsalm
m. –où (religion) Psaume.
●(1499) Ca 179a. Salm g. pseaulme. ●(1633) Nom 213b. Psalmus, oda seu carmen : vn pseaume : vn Salm.
●(1659) SCger 98b. psalme, tr. «salm.» ●(1727) HB 621. ho pevar Salm guenta. ●(1732) GReg 467b. Les psaumes Graduels, tr. «Ar salmou grazual. ar pemzecq salm grazual.» ●763b. Pseaume, tr. «Salm. p. salmou.» ●(1761) HBrezonec prefaç [2]. hac ar seiz-Salm.
●(1894) BUZmornik 159. epad m'edot o kana salmou enn dro d'he vele.
- salmadegsalmadeg
f. –où Psalmodie (par une foule).
●(1931) VALL 602a. Psalmodie, tr. «salmadeg (par une foule).»