Recherche 'samm...' : 11 mots trouvés
Page 1 : de samm-1 (1) à sammus (11) :- samm .1
- samm .2samm .2
m. & adv. –où, semmen
I. M.
A.
(1) Charge, fardeau.
●(1499) Ca 179b. Sam. g. somme de chual. ●(1633) Nom 26b-27a. beste à somme, sommier, cheual ou asne qui porte bahuz : loezn da douguen sammou, march pe asen á douc bahuou.
●(1659) SCger 22b. charge, tr. «sam.» ●170a. sam, tr. «charge.» ●(1732) GReg152b . Charge d'un cheval, tr. «Samm. p. sammou.» ●874a. Somme, charge d''un cheval, ou autre bête de somme, tr. «Samm. p. sammou.» ●Somme de blé, tr. «Ur samm ed. p. sammou ed.» ●Mettre une somme de pommes sur un cheval, tr. «Samma ur samm avalou var guein ur marc'h.» ●(17--) TE 38. èl ma retournai d'er guær guet hé sam-deur. ●(17--) BMa 353. eur sam bleut guinis, tr. «une charge de farine de froment.»
●(1839-1840) BBZcarn I 182. Neket evit doughen ar zam / Emant bet gannet gan ho mam. ●(1849) LLB 415-417. guérein é punein / (…) / Ged ur sam doh peb gar. ●1638. lojein ou sameu koer ha mél. ●(1879) BAN 127. paisantet daoubleget dindan sammou pesket. ●(1879) GDI 112. ha ne zouguet ket sameu én dé consacret de Zoué. ●(1896) HIS 35. ur bar rezin ker bras ma oé sam deu zén an nehoñ.
●(1903) MBJJ 84. chouketa sammo ponner. ●(1911) BUAZperrot 580. Goude beza great meur a leo gant e zemmen. ●664. sammou keuneud var e skoaz. ●(1915) MMED 338. eur manac'h muioc'h o tougen semmen. ●(1931) VALL 112a. Charge d'un animal, tr. «samm m. pl. ou et semmen.» ●(1933) FHAB Eost 313. mont kuit gand o semmenn. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 190. o tougenn o semmen.
(2) Sorte de mesure.
●(1950) KROB 25/12. E Treger, ez eus muzuliou disheñvel : «douar eur boezellad-hed» a zo an dekvet lodenn eus eun devez-arat ; «douar eur rennad» a zo diou wech brasoc'h ; eur «palefarz» a dalv diou rennad ; hag «eur zamm» a dalv daou balefarz... ; komz a reer ivez eus eur «gordenn-douar» a zo ar pevar-ugentvet eus eun devez-arat.
(3) sens fig. Somme.
●(1612) Cnf.epist 31. an sam ves hon pechedou.
●(1909) FHAB Kerzu 356. kemeret samm eur procez ha gouzanv ar c'holl. ●(1910) MBJL 86. plegan a ran dindan eur zamm a dristidigez. ●(1911) BUAZperrot 465. Ar re-man d'o zro a stlapas ar zamm var ar gristenien.
(4) Cuite.
●(1932) BRTG 22. chaboutat er chistraerion goalauzet d'ou sammeu.
B. [en apposition]
(1) Loen-samm : bête de somme.
●(1831) MAI 10. eur loein sam. ●(1846) BAZ 311. Couezet eo al loen samm ha ne savo mui. ●(1867) LZBt Gouere 330. hon boa bet meur a loen-zamm da brenan.
●(1944) DGBD 66. loened-laezh ha loened-samm.
(2) Marc'h-samm : cheval de somme.
●(1732) GReg 162a. Cheval de somme, tr. «Marc'h samm.»
II. Loc. adv. A-samm-divrec'h : grand et gros.
●(1792) HS 13. ne fallé quet deign ma vehai bet rai vrass me livre. P'em behai caret, groeit em behai unan à samme divréh.
III. Ober e samm diouzh e dorchenn : aller selon sa bourse.
●(1866) (L) G. Morvan FHB 90/302a. Ha me, pa na vezo nemed houn, a lacai va gouel dioc'h va avel, hag a rai va zamm dioc'h va zorchen.
- sammad
- sammañ / sammiñsammañ / sammiñ
v.
I. V. tr. d.
A. [complément : animal, véhicule, personne] Charger, disposer une charge sur, dans.
●(1499) Ca 179b. Samaff. g. sommer.
●(1732) GReg 153a. Charger un cheval, tr. «Samma ur marc'h.» ●874a. Charger un cheval de somme, tr. «Samma ur marh.»
●(1839) BESquil 46. hé sammein a rangenneu.
B.
(1) [complément : chose à porter] Charger.
●(1732) GReg 874a. Mettre une somme de pommes sur un cheval, tr. «Samma ur samm avalou var guein ur marc'h.»
●(1836) FLF 5. Va sicourit, mar plich, da samma va orden. ●(1861) BSJ 83. er paralytiq e sàuas, e samas é hulé ar é ziscoai hag e yas d'er guér. ●(1878) EKG II 231. Mari Toullek a zammaz he c'harr-neza var he skoaz.
●(1911) BUAZperrot 177. Samma a eure anezañ [eur c'hlanvour] var e ziskoaz. ●(1920) FHAB C'hwevrer 263. pe c'hoaz e samme war e skoaz ar pounnera treust. ●(1923) KTKG 44. Pa glaskas samma he geuneud. ●(1939) RIBA 46. sammein er foén a forhadeu.
►absol.
●(1903) MBJJ 2. evit danzen samman. ●(1939) RIBA 46. lakat her de sammein.
(2) Enlever qqn.
●(1877) EKG I 132. eur spontail bennag, deuet da esa va zamma ganthan.
(3) Sammañ kuit : voler.
●(1906) KANngalon Kerzu 284-285. veseliou sakr ha kantoloriou a oue sammet kuit.
(4) Emporté (par la mort).
●(1878) EKG II 169-170. ho zad hag ho mamm, sammet, ho daou, en eur ober eiz dervez.
(5) Bezañ sammet gant : être enlevé par (une maladie).
●(1934) PONT 28. eun hanter-kant mil den bennak oa sammet gant ar c'holera.
C. sens fig.
(1) Sammañ banneoù : boire des coups.
●(1867) FHB 141/292b. Var digare mont da glasc he goas, e samme, dre guz, meur a vannic bemde.
(2) =
●(1924) NOLU 33. Ne hellein ket sammein men glahar !
(3) Sammañ riv : attraper froid.
●(1872) GAM 8. o raouennata bro, o samma riou.
(4) Charger, accuser.
●(1864) GBI I 280. Da zamma ma ministred, tr. «Et que vous ne chargez mes ministres.»
(5) =
●(1926) FHAB Mae 182. ne voe ket pell evit samma eun deskadurez vrao.
(6) Sammañ spered ub. : préoccuper, inquiéter qqn.
●(1957) AMAH 110. ar pezh na baoueze ket da sammañ o spered. ●182. sed aze disterachou na samment gwech ebet e spered.
(7) Accabler.
●(1732) GReg 7b. Accabler, tr. «Samma. pr. Sammet.»
II. V. pron. réfl. En em sammañ.
(1) Se charger (d'un fardeau).
●(1902) PIGO I 156. Arabad ê d'in, emean, en em zamman.
(2) sens fig. Se charger, s'accuser.
●(1936) PRBD 126. ar re a deu d'en em zamma, d'en em dammal.
III. V. intr. Sammañ àr : peser sur.
●(1861) BSJ 218. mæs coutant-oé a lezel ol en trebilleu-cé de sàmein ar é inean.
- sammatasammata
v. tr. d. Soupeser (qqc. de lourd).
●(1934) BRUS 84. Soupeser (poids lourds), tr. «sammetat.»
- sammediñ
- sammenn
- sammesat / sammesiñ
- sammet
- sammour
- sammussammus
adj.
(1) Accablant.
●(1857) HTB 176. N'en deuz netra ken sammuz evel da vean c'huitet an okasion. ●(1866) LZBt Gouere 159. eul labour ken sammuz ha kel louz. ●(1883) MIL 105. Al labouriou-hent ne oant tamm sammusoc'h eget hirio.
●(1921) FHAB Ebrel 88. Benviachou nevez a deue (…). Kalz sammusoc'h e oant d'al loened stag outo eget ar benviachou a oa beteg-hen.
(2) (en plt d'aliments) Lourd, peu digeste.
●(1978) BAHE 97-98/60. boued sammus, ponner, diaes da dreizhañ.