Recherche 'skiant...' : 10 mots trouvés
Page 1 : de skiant (1) à skiantus (10) :- skiantskiant
f. –où
I. F.
A.
(1) Bon sens, entendement, raison, sagesse.
●(1499) Ca 189b. Squient. g. sens entendement. ●(1530) Pm 10. leun a squyent, tr. «pleine de sagesse.» ●(1575) M 1210. Squient, entendamant, da bout vaillant antier, tr. «Bon sens, entendement, pour qu'elle soit [l'âme] tout à fait vaillante.» ●(1633) Nom 256b. Insania : priuation de sens : priuation á squient. ●256b-257a. Amentia, dementia : forcenement : forcenamant, pa vez collet ez squient gant vn den.
●(1659) SCger 51b. entendement, tr. «squiant.» ●172b. squiant, tr. «entendement.» ●(1732) GReg 17b. Cet homme me fait affolir, tr. «Coll a ran va sqyand gand hemmâ.» ●292b. Discretion, jugement, discernement, tr. «Sqyand.» ●779a. Raison, faculté de l'ame, tr. «Ar sqyand.» ●779a. Perdre la raison, tr. «Coll e sqyand.» ●857b. Sens, jugement, entendement, penetration, tr. «Sqyand. (Van[netois] sqend. sqyend.» ●Un homme de petit sens, tr. «Ur sqyand verr a zén.» ●(1744) L'Arm 355b. Sens, tr. «Squiênntt.. êndeu. f.»
●(1867) MGK 80. Daoust ha perak / Ann tiek n'en defe ket chemed, skiant ha furnez. ●(1867) FHB 113/69a. abafi ar skiant-ze en deuz roet d'e-omp evit he anaout, he garout. ●(1870) FHB 293/251a. planta en ho fenn eun tam skiant, eur poelladik furnez ! ●(1878) EKG II 118. O velet ne deue den var va zro, ec'h hardisean, hag, oc'h en em hardisaat, e teue va skiant da sklerraat.
●(1903) MBJJ 297. ar re a dle labourat er parroujo war ar maæz, na ve ket sellet berr 'rauk belegi anê : goulet 've digante eun tamm liou skiant, ha netra ken. ●(1905) KANngalon Genver 309. m'hon deuz skiant eur begad. ●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. n'en deus ket ur begad skiant, tr. «il n'a pas un brin d'intelligence.» ●(1922) KAAG 44. Ar vugale, dre ma teu skiant ha meiz d'ezho.
(2) Dont e skiant da ub. : atteindre l'âge de raison.
●(1955) STBJ 79. A-barz ma voe deuet ma skiant din, e tarbas d'am zad koll e vuhez.
(3) Dont e skiantoù en-dro da ub. : reprendre connaissance.
●(1909) NOAR 50. A nebeudou e teuas e skianchou en-dro gant freskadurez an dour.
(4) [empl. sans art.] Deskiñ, prenañ skiant : acquérir de l'expérience.
●(1554) Moeam 11. Eguit disqui squiant.
●(17--) EN 1001. da beb noaid etisquer sciend, tr. «à chaque âge on apprend de la sagesse.»
●(1872) ROU 67. Les médecins font des expériences aux dépens de nos vies, tr. «Ar vidisined a zesc skiant divar goust buez an dud.» ●(1884) FHB 15/114a. deski skiant bemdez diwar ho c'houst.
●(1908) FHAB Mae 138. da brena skiant digant ho enebourien. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 60. O redek an hentchou. lod a zeske skiant.
(5) Dre skiant : à escient.
●(1621) Mc 97. Quement à gry gra dre squient, / Ha sell fin da hent da quentaff, / Ret eo mont dan les da respont, / Mir naz vezo spont oz contaff.
(6) Science, art.
●(c.1500) Cb 23a-b. [bellaff] ga. art de combattre. bri. squyent da stourm. ●65b. [disclaeryaff] g. declaration de science. b. declaration a squyent. ●68a. [diuinaff] g. art de deuiner par le feu. b. squient da diuinaff dre tan.
B.
(1) Science, savoir.
●(1862) JKS 107. Eur skiant vraz en deuz ann hini a oar komz gant Jezuz.
●(1902) MBKJ 157. dic'houiziek var ar skiantchou. ●(1909) FHAB C'hwevrer 47. n'eus ket eur brankad skianchou ha n'en defe bet an dro d'ober anaoudegez gantan. ●(1964) ABRO 9. A-barzh pell em boe gouiziegezh war ar jedoniezh ha skiant ar verdeadurezh hag e tapis difazi an tu da embreger ar gouelioù, da roeñvat ha da sturiañ.
(2) Sens du corps.
●(1576) H 33. hac a eneb temptationou an pemp squient naturel. ●(1612) Cnf 16a. an pemp squient naturel.
●(1659) SCger 109b. les cinq sens, tr. «ar pemp squiant naturel.» ●172b. pemp squiant naturel, tr. «les 5 sens naturels.» ●(1732) GReg 857b. Les cinq sens, tr. «ar pemp sqyand natur.»
●(1838) OVD 170. ne vérite mui hanhue erbet nameit en hani a dinérdæt hag a goutantemant er squêndeu. ●(1861) BSJ 318. clasq pligeadur é squêndeu. ●(1880) SAB 272. ar pemp skiant natur.
●(1908) FHAB Genver 5. Skiant an tanva. An dous, an trenk, ar c'huero, ar sall, ar goular, a zo discuillet ganthi. (...) skiant ar c'houesa. (...) skiant ar c'hleved. (...) skiant ar gueled. ●(1939) KOLM 10. Malloh ar en dén, fariet é skendeu.» ●(1950) PLVN 22. Ar beleg a ra sin ar groaz gant an oleo sakr war skianchou ar c'hlanvour.
(3) Sujañ, doñvaat e skiantoù : maîtriser ses sens.
●(1862) JKS 78. Seul vui e teu ann den d'en em drec'hi ha da suja he skianchou.
●(1911) BUAZperrot 102. evit doñvât e skianchou.
(4) Moumounat e skiantoù : s'écouter.
●(1911) BUAZperrot 839. ar re a goll o amzer o voumounat o skianchou.
C. (grammaire) Sens.
●(c. 1501) Donoet 2-13. dia [ar]oc dezaff en squient hac, tr. « de par devant lui en sens et »
II. Adv. A-skiant : sensé.
●(1732) GReg 292b. L'âge de discretion, tr. «an oad a sqyand.»
●(1893) IAI 255. Tud desket a lavaran eur vech c'hoaz, tud hag a deuz lennet ha studiet levriou grisiaz, tud a boell, tud a skiant.
- skiant-desket
- skiant-prenañskiant-prenañ
f. Expérience acquise.
●(1872) ROU 84b. Expérience, tr. «Skiant prena.» ●102a. Skiant prena eo ar gvella, ia, nemet re ger e ve cousted, tr. «la sagesse qui coûte est la meilleure, pourvu qu'elle ne coûte pas trop.»
●(1904) KZVr Gouere. Skiant-prena, skiant gwella. (d'après KBSA 36). ●(1910) MBJL 69. N'ê ket ar skiant-levrio an deus roet danve d'hen skrivan : ar skiant-prena eo. ●(1911) SKRS II 160. An dud ho deuz eur begad skiant-prena a c'hoar mad eo diez lammet kuit eur pleg fall. ●(1928) LEAN 84-85. a c'houneze skiant-prena.
- skiant-prenet
- skiant-vatskiant-vat
f.
(1) Bon sens, raison.
●(1732) GReg 779a. Raison, faculté de l'âme, tr. «ar sqyand vad.» ●Perdre la raison, tr. «coll ar sqyand vad.» ●857b. Un homme d'un grand sens, tr. «Ur sqyand vad a zén.» ●858a. Le bon sens, tr. «Ar sqyand vad.» ●(1744) L'Arm 209a. Jugement, puissance de l'ame, tr. «Squiéntt-vatt. f.» ●322a. Raison, tr. «squièentt vatt. f.»
●(1838) OVD 179. en amité fol e dreboule quement er squênd-vad, que ne houyér quet mui difforh er mad doh en droug. ●(1896) LZBt Meurzh 21. Ar pez a meum groet beteg-hent zo a-unan gand ar skiant-vad da laret eo red d'ar visionerien er broio-man bean tost an eil d'egile.
●(1911) SKRS II 28. Neb hen deuz eur begadik skiant vad a goumpren dioc'htu ar virionez-se. ●(1975) LLMM 170/169. Da bareañ an droug, n’eus nemet ul louzoù : skiant-vat.
(2) A skiant-vat : (homme) de bon sens.
●(1869) SAG 1. eun den a skiant vad.
●(1910) FHAB Gouere 195. D'an eil, ar brofeted n'oant ket «tud diboëll,» bepred oant «tud dihun» hag a skiant vad.
(3) Bezañ en e skiant-vat : être lucide, avoir sa lucidité, toute sa raison.
●(18--) CST 46. Unan ac'hanomp hon daou n'eman ket en e skiant-vat !
(3) Koll e skiant-vat : perdre la raison.
●(1908) PIGO II 12. O tanzen koll da skiant vat out, me gred ! ●(1911) RIBR 119. Da dammig skiant vat a golli ive a-benn ar fin gant an traoù daonet-se, dampret 'vin !
(4) Degas e skiant-vat da ub. : ramener qqn à la raison, raisonner qqn.
●(1878) EKG II 53. an avel-dro hag ar ienien a ioa e fons ar punz a dlie, e berr-amzer, divoudinella va fenn ha digas dign va skiant vad.
(5) Bezañ aet e skiant-vat digant ub. : avoir perdu la raison.
●(1904) SKRS I 184. Tauler a zo troet muioc'h-mui da gredi ez eo eat he skiant vad digant ar paour kez.
- skiantamantskiantamant
adv. Sciemment.
●(1868) FHB 161/40b. gouzout a rez-te skiantamant piou eo patron an archerien ?
- skiantekskiantek
adj.
(1) = leun a skiant.
●(1847) MDM 199. An traou-ze holl Mestr-Per, a so skiantek. ●(1863) MML 160. pegen skiantek eo he skridou. ●(1889) SFA 85. komzou mad ha skiantek.
●(1907) FHAB Here 226. pegen fur eo lezen Doue, pegen skiantek or c'hreansou.
(2) Sensé.
●(1732) GReg 858a. Sensé, ée, judicieux, tr. «sqyandtecq.»
●(1877) EKG I 2. Hag an den paour, er bed-man, n'euz forz peger skiantek eo, eb skoazell Doue a zo dall put. ●174. ha, var ho meno, ar re skianteka euz ar vro. ●(1889) SFA 63. tud a renk huel, tud skiantek.
●(1907) FHAB Here 227. millionou a grouadurien skiantec. ●240-241. an dud desket ha skiantek.
(3) =
●(1907) AVKA 183. O Tad, Aotro an env hag an douar, bennoz deoc'h a laran, o vea m'oc'h eus kuzet an trao-ze ouz ar re skiantek hag eveziad, ha m'oc'h euz-he dizoloet d'ar re vian !
- skiantel
- skiantetskiantet
adj. Sensé.
●(1732) GReg 857b. Un homme d'un grand sens, tr. «un dén sqyandtet mad.» ●858a. Sensé, ée, judicieux, tr. «sqyandtet mad.»
●(1874) FHB 477/55b. ann eskop ar fura, ar zantella, ar skiantetta.
●(1906) KPSA 102. e-kenver traou Doue, avad, oant skiantet braz. ●(1913) FHAB Mae 151. skiantet mad var galz traou. ●(1939) RIBA 112. En dud skiendet mat en em-glask hag en em-gleu dalbéh.
- skiantusskiantus
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Sensé, sage.
●(c.1500) Cb 77b. [ententaff] g. entendible. b. squientus.
●(1732) GReg 779a. Doué de raison, tr. «Sqyandtus.» ●779b. Raisonnable, qui a de la raison, du sens, tr. «sqyandtus.» ●858a. Sensé, ée, judicieux, tr. «Sqyandtus.»
(2) Savant.
●(1732) GReg 851a. Scientifique, plein d'érudition, tr. «sqyandtus bras.» ●(1792) BD 4448. an docteur a so quer squientus, tr. «le docteur, qui est si savant.»
II. (en plt de qqc.) Judicieux.
●(1834) SIM 10. na lavare nemet traou sqiantus.