Recherche 'sper...' : 40 mots trouvés
Page 1 : de sper-1 (1) à spernenn-2 (40) :- sper .1sper .1
m.
(1) (physiologie) Sperme, semence.
●(1876) TDE.BF 584a. Sper, s. m., tr. «Ce mot n'est plus usité, que je sache ; c'est le radical du verbe speria, et a pu autrefois être employé au sens de sperme ou semence des êtres animés.» ●(1886) RUSq.FB 171b. Ejaculation, sf. Emission de sperme, tr. «Distaol ar sper.»
(2) Lignée, race.
●(1557) B I 337. Drenn abec man en pep manyer / Ez viont sugiet ent seder / Y hac o sper heb differaff / Da vout enn iffernn eternel / Dren pechet guyr originel, tr. « Voilà pourquoi ils furent sujets, certes, eux et leur race, sans distinction, à aller à l’abime éternel de l’enfer, à cause du péché originel, dans une cruelle réprobation »
●(1728) Resurrection 230. Hac y hac ho hol sper.
- sper .2
- sper .3
- sperañ
- sperañs
- speratsperat
v. Semer, ensemencer. cf. speriañ
●(1530) Pm 261 (Mab Den). Amser da sperhat ahet fun, tr. Herve Bihan « Sans temps de semer tout au long »
- sperderiñsperderiñ
v. intr. Réfléchir. cf. prederiañ
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 180. a pe sperdéren er bihannan (...) a pe sperdéret er bihannan.
- speredspered
m. & adv. –où
I. M.
A.
(1) Esprit.
●(14--) N 100. Me a soing a scler em speret, tr. «Je pense, certes, dans mon esprit.» ●(1499) Ca 188b. Speret. g. esperit.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 9. a balamort (...) d’é sperèd spis.
(2) Rentañ ar spered : rendre l’esprit.
●(1575) M 10-11. Penaux pan renther an speret / Ez dle bout hep bech á pechet, tr. «Que quand on rendra l’esprit / Il doit être sans fardeau de péché.»
B.
(1) Spered debret : personne perpétuellement inquiète.
●(1870) FHB 280/147b. he spered diez ha debret.
●(1911) BUAZperrot 401. Tud a zo, sperejou debret. ●(1923) FHAB Kerzu 467. me n’oun ket eur spered debret. ●(1929) FHAB Genver 28. Sperejou debret int. ●(1935) BREI 427/1c. An dislavarour a zo bet a-viskoaz eur spered debret. ●(1942) VALLsup 95a. eur spered debret e oa houmañ.
(2) Ur spered den : esprit distingué, supérieur.
●(1928) FHAB Meurzh 82. an Tad Bernard a welas buan pebez spered den oa e vreur yaouank. ●(1931) FHAB Genver 33. Eur spered den eus ar barrez.
(3) par euph. Skañvaet e spered : qui a perdu l’esprit.
●(1866) FHB 65/104a. Eur medesin (...) hag a veze aliez var dro tud scanvet ho spered. ●(1866) FHB 93/322b. ar re so scanveet ho speret. ●(1869) FHB 208/410a. cals tud scanveat ho speret so en Itali.
(4) Mesket e spered : avoir l’esprit perturbé.
●(1925) CHIM 5. Dre forz sonjal em breur ha gortoz eus e gelou, eo deuet mesket he spered.
(5) Na vezañ en e spered vat : avoir l’esprit perturbé.
●(1925) CHIM 5. Hirio eo anat n’eman ket en he spered vat !
(6) Kaout spered : être intelligent.
●(1906) KPSA 10. brasa meuleudi a c’helle ober euz a unan bennag oa lavaret en doa spered.
(7) Deskiñ spered : acquérir de l’intelligence.
●(1969) LIMO 01 mars. «Hama, pitra a baotr, ne ouian get piu éh oh bet é tiskein spered, atao ne vank ket tead deoh».
(8) Bout diaes e spered : ne pas être à l’aise.
●(1908) PIGO II 11. ’Vit lavaret ar wirione war he hed, Itien na oa ket en e vleud ; pe mar deo gwell ganac’h, ne oa ket e zaoud er ger ; dies oa e spered.
(9) Tec’het e spered : qui a perdu l’esprit.
●(1911) BUAZperrot 211. Lod a gemere anezan (…) evit eun den tec’het e spered.
(10) Aet e spered digantañ : qui a perdu l’esprit.
●(1911) BUAZperrot 525. henman her c’hemeras evit eun den eat e spered digantan.
(11) Fardellañ e spered =
●(1935) FHAB C’hwevrer 59. Renerien yaouankizou Breiz-Izel, a-raok staga da ober netra a vije mat d’ezo ivez fardella o spered, diskenn enno o-unan, ha selaou mouez Doue.
(12) E penn e spered : dans l’indécision la plus totale.
●(1939) RIBA 61. Er gorig diaol (…) e chom é pen é spered adal d’en diù voéz.
(13) Ur spered … a zen : un homme très …
●(1889) SFA 89. Eli spered kaer a zen, bet e penn an Urz. ●113. Eur spered eaz-kenan a zen oa.
●(1911) BUAZperrot 78. Sant Fransez a oa eur spered diaes a zen dre natur. ●72. eur spered kaër a zen hag eur c’hristen birvidik.
(14) Esprit, caractère.
●(1872) ROU 106b. Esprit bien trempé, tr. «Spered ploumet mad.»
(15) fam. Bezañ azezet war e spered : être distrait.
●(1899) BSEc xxxvii 153/ KRL 18. Ajet e oan var ma spered, tr. «J’étais distrait.»
(16) Drailhañ e spered : se torturer l’esprit.
●(1909) BLYA 19. achu ho peus, potred, / Da glem ha da dermal, da drailha ho spered ?
(17) Sipañ e spered da : s’appliquer à.
●(1732) GReg 45a. Appliquer son esprit à quelque chose, tr. «Sypa e spered da soungeall èn un dra. Sypa e spered da ober un dra.»
(18) Sammañ spered ub. : voir sammañ
C. (religion)
(1) Esprit, être immatériel.
●(1621) Mc 83-84. an oll Ælez all han speredou eureux.
(2) Spered an ifern : surnom du diable.
●(1880) SAB 176. insed gant spered an ifern.
(3) Ar spered lous, hudur : surnom du diable.
●(1880) SAB 128. daou gez den goall-gemered gant ar spered louz. ●(1907) AVKA 139. ha p’arruas er gêr, he c’havas dilu deus ar spered hudur.
(4) Spered an deñvalijenn : surnom du diable.
●(1905) KANngalon Genver 301. Ann Drouk-Spered, Spered ann denvalijenn a rankaz enn anzav.
D. (mesure) Petite pige des couvreurs pour déterminer le pureau des ardoises.
●(1986) CCBR 66. (Brieg) La petite pige, tr. «ar spered.» ●(1988) TIEZ ii 149. Selon leur catégorie, elles [les ardoises] possèdent par définition un pureau différent : pour le déterminer, le couvreur utilise une petite pige appelée ar spered à Briec (Cornec, 1986).
II. Adv. A-spered : spirituellement.
●(1727) HB 59. Prosternet, va Doue, dirazoc’h a-speret. ●498. a-speret hac a-c’henou.
●(1861) BELeu 158. Me voquehé a sperèd d’é houlieu sacret. ●(1861) JEI 299. én ur visitein a sperèd er hreu a Vethléem. ●(1869) HTC 103. Me a ioa a speret o sellet ouzoc’h. ●(1874) POG 18. Pignit a spered beteg ann env. ●(1894) BUZmornik 370. e veze douget a spered betek ann env.
●(1911) BUAZperrot 460. ec’h adorent Doue a deod hag a spered. ●(1955) STBJ 156. Hag e heuilhen a spered an darvoudou euzus.
III.
(1) Mont udb. eus e spered : oublier.
●(17--) EN 3407-3408 (Go). Masacred a voay ma horf, a difreused ma bigas, / Hac ed deus ma spered are ma sin ar groais, tr. G. Dottin «Et sorti de l'esprit de nouveau mon signe de croix.»
(2) Bout penn e spered : chercher à comprendre, ne pas comprendre...
●(1913) DIHU 91/205 (G) B. L.. Liés ar er mezeu, mank a gaout ur velt, en dud e vé pen ou spered penaus gobér aveit muzulein ou fusteu. ●(1913) DIHU 94/250 (G) I. Neindraou. Un dra e oé abarh eùé hag e lakas Berhed pen hé spered : N'hé doé ket dober a aléj bouid. ●(1914) DIHU 104/25 (G) M. I.. Er beizanted en des bochadeu loñned e vo pen ou spered aveit gouiet petra rein dehé a p'arriùo miz mé ha miz meheuen. ●(1921) GRSA 151 (G) Y.-V. an Henoù. Hag éh oè pen é spered penaos em gemér aveit parrat doh ur marù ken spontus.
(3) Bezañ silet e spered dre ur ridell : être à demi sot.
●(1955) VBRU 29 (T) *Jarl Priel. Tremen a ris hep ober an dro ouesk-se betegout ne gredje ket d'an dud e oa bet silet va spered dre ur ridell.
(4) Bezañ e spered troet war-du : avoir l’esprit tourné vers.
●(1963) LLMM 99/269. Ar manac'h diveleget-se a oa bet kaset kuit eus e gouent abalamour ne veze troet e spered nemet war du ar vuhez diroll hag ar gisti.
(5) Bout e spered e-dan e votoù : voir botez.
(6) Bezañ bet lakaet e spered e-lec'h ma'z eo bet lakaet he vi d'ar yar : voir vi.
(7) Na vezañ lemmoc'h e spered eget ul loaiad pri-mañsonañ : voir pri.
(8) Bezañ troet e spered e dour : voir dour.
(9) Aet eo e spered da stoupa : voir stoupa.
(10) Muzuliañ spered ar re all gant e walenn e-unan : voir gwalenn.
(11) Mont e spered da gastrilhez : voir kastrilhez
- Spered-GlanSpered-Glan
m. Saint-Esprit.
●(1456) Credo 6-7. So conceuet an spirit glan han / guerhes maria ganet, tr. «Qui a été conçu de l’esprit sain / et est né de la Vierge Marie.» ●17-19. Me cred bepret in spirit glan / Barne ez saint (lire : sant) iglise catholice (lire : ilis catholic) / comunion dan hol saint (lire : sent), tr. «je crois toujours en l’esprit saint / et en une sainte église catholique, / (en la) communion de tous les saints.» ●(14--) N 60-61. Dre credancc an contranancc man / Gant an speret glan elanvet, tr. «Sur la foi de cette promesse / Que m’a faite l’Esprit-Saint.» ●(1499) Ca 100a. g. la grace du sainct esperit. b. gracc an speret glan. ●(1530) Pm 34. Hac an speret glan mission, tr. «Et l’envoi du Saint-Esprit.» ●(1612) Cnf 86a. Hym dan speret glan.
●(c.1680) NG 238. er Spered Gloan. ●626. Dre gras er Speret Glan. ●(1732) GReg 360b. Le Saint Esprit, tr. «ar spered glan.» ●(17--) EN 2629. En ano (a)n tad, an mab, ive ar Spered glan, tr. «Au nom du père, du Fils et de l’Esprit pur.»
●(1857) LVH 114. madeleah hemb-par er Spered-Glan. ●(1886) SAQ i 10. Pried dinam Doue ar Spered glan.
●(1911) BUAZperrot 63. gant Isaias pa skrive ouz sklerijen ar Spered Glan.
- spered-noz / spered an nozspered-noz / spered an noz
m. Appartition nocturne, fantôme.
●(1633) Nom 280a. Laruæ, vmbræ : mortuorum animæ : esprit de nuict, loups garoux : speret an nos, den bleiz.
- Spered-Sant
- Spered-SantelSpered-Santel
m.
I. Saint-Esprit.
●(1621) Mc 90. an Speret santell.
●(1732) GReg 360b. Le Saint Esprit, tr. «ar spered santel.»
●(1900) MSJO 214. dre c'halloud burzudus ar Spered-Santel. ●(1907) AVKA 38. nemed hadgenel a rafe dre an dour hag ar Spered Santel. ●(1911) BUAZperrot 417. Penaoz int deuet da veza ken helavar ? Dre nerz ar Spered Santel. ●(1927) BBMT 7. A dural é oé hoah duéh de laret bamdé chapelet er Spered-Santél.
II.
(1) Na vezañ deuet holl ar Spered Santel war an douar gant ub. : ne pas être très intelligent.
●(1877) EKG I 6 (L) L. Inisan. Ne lavaran ket e ve mear sot ebet, evelato ne ket deuet gantho oll ar Spered-Santel var an douar.
(2) Bezañ dilezet gant ar Spered Santel : ne pas être très intelligent.
●(1964) BRUD 17/8 P.-J. Helias. Hounnez 'm-eus aon, a zo bet dilezet gand ar Spered Santel.
(3) Laouen, eürus evel ar Spered Santel : très joyeux.
●(1909) FHAB Here 311 *Laouig Beg ar Spins. Biel a oa eur paotr eus an dibab, krenv evel eur marc'h, dous evel eun oan, laouen ha seder evel ar spered-santel. ●(1909) KTLR 175 (L) K. Jezegou. Hag an ealig divin, laouen evel ar speret santel, lugernus evel an heol, kregi e m'dorn. ●(1923) FHAB Ebrel 148 (L) *Ab Tenenan. Yannig a c'hellas kaout e vilhed digant ar ministr hag a zizroas da gaout ar Zae zu, laouen evel ar Spered santel. ●(1925) FHAB Kerzu 469 *Melegan. Ha Katell eus he c'hostez a oa laouen evel ar Spered-Santel. ●(1928) FHAB Mae 171 (L) Y.-V. Perrot. E zilhad a veze atao e truilhou; bale a rae diarc'hen; daoust da-se e veze atao kel laouen hag ar Spered Santel. ●(1929) FHAB Mae 185 (L) Y.-V. Perrot. Eur c'hard eur goude e pigne, an noter da gambr an hini goz, laouen evel ar Spered Santel. ●(1938) FHAB C'hwevrer 55 D. ar Mezou. Hag an êlig Doue, laouen evel ar Spered Santel, lugernus evel an heol, kregi em dorn. ●(1951) BLBR 39-40/19 K. Riou. Echu ganit da amzer-skol, va faotr. Eurus out 'vel ar Spered-Santel, sur. ●(1959) BRUD 7/19 (L) F. Inizan. Saig e veze d'ar wech laouenn o tond en ti, laouenn evel ar Spered Santel.
(4) Bezañ laeret ar Spered-Santel : être intelligent.
●(1943) HERV 158-159. Emaint ganet e-giz-se ha n’o deus ket peurvuia laeret ar Spered Santel.
- speredadsperedad
m. –où Intuition spirituelle.
●(1902) MBKJ 159. Sant Thomas (…) en deus bet a berz ar Galoun Zakr – evit farda seurt labour, klêrijennou, speredadou, donezonou hep muzul.
- speredeksperedek
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) Intelligent.
●(1869) SAG 165. e tremenont a-vras kement den speredeg a zo bet hag a vezo biken.
●(1907) FHAB Du 269. Ra zeuio pennou an anevalet da greski ha da voeda evel penn an den ha setu an aneval ken speredek hag an den. ●(1911) BUAZperrot 722. Sentus, speredek ha poellet mat evel ma 'z oa. ●(1923) KNOL 259. Herve 'oa speredek evel eun arc'heal.
(2) (en plt d'un livre, etc.) Intelligent.
●(1854) MMM 119. un heuriou superb leun a draou speredec.
II. Adv. Intelligement.
●(1878) EKG II 174. Per hag he amezeiein (…) a gounte pep hini e stropad, pep hini he farz, speredeka ma c'helle.
III. Speredek evel un arc'hael : voir arc'hael.
- speredekaatsperedekaat
v. intr. Devenir de plus en plus intelligent.
●(1909) FHAB Eost 241. N'eo (...) ket war speredekât (...) eo ez ear er vro.
- speredelsperedel
adj.
(1) (religion) Spirituel.
●(1925) FHAB Gwengolo 324. krouans speredel ebet. ●(1926) FHAB C'hwevrer 49. ober eul labour speredel bennak. ●(1931) VALL 707b. Spirituel, qui se rapporte à l'esprit, tr. «speredel.» ●(1940) DIHU 347/79. Santein e hrér ataù éh es bet ur vuhé speredel kuhunet édan er mein dilézet-sé. ●(1941) ARVR 32/4b. buhez speredel ar Vretoned. ●(1941) ARVR 41/1b. teñzor speredel ar vro. ●(1958) BAHE 17/24. Breizh hag he feadra korfel, eneel ha speredel.
(2) (en plt de qqn) Spirituel.
●(1940) DIHU 354/187. Ha me spered e asé guélet éh anadein, émesk er moged skanù é hoari, drem goapus ha speredel er boulom La Fontaine, gañnet ér gér-man.
- speredelaat
- speredelañ
- speredetsperedet
adj.
(1) Intelligent.
●(1854) PSA II 93. er ré speredetta ag en huguenaudèd-cé.
●(1907) VBFV.bf 71b. speredet, adj., tr. «intelligent.» ●(1938) DIHU 321/34. er ré hardihan, kalonekan, speredetan. ●(1939) RIBA 133. a dal de dud poellek ha speredet.
(2) Qui a une certaine disposition d'esprit.
●(1868) KMM 246. ur verc'h spereded caer. ●(1872) ROU 60. Spereded caer, tr. «d'une belle intelligence.» ●(1880) SAB 16. unan spereded caer.
●(1902) PIGO I 4. te 'zo speredet kaer. ●(1907) BSPD I 51. é oé speredet ag er guellan. ●(1925) BUAZmadeg 226. Evel m'oa speredet mad. ●(1931) VALL 272a. un grand esprit, tr. «eun den speredet-bras.»
- speredoù-Douesperedoù-Doue
plur. (botanique) Fruits de l'aubépine.
●(1879) ERNsup 147. sperejo Doue, Pleud[aniel], fruits de l'aubépine.
- speredour
- speredouriezh
- speredussperedus
adj.
(1) Spirituel.
●(1732) GReg 885b. Spirituel, elle, qui a de l'esprit, tr. «Speredus.» ●885b-886a. Il est assez spirituel pour son âge, tr. «Speredus avoalc'h eo evit an oad èn deus.»
●(1824) BAM 110. gant tud speredus. ●(1859) MMN 153. ar vugale furra a speredussa eus ar barres.
(2) =
●(1908) FHAB Mae 131. Ma z-int speredus ne c'hellont sevel nemet divar eur spered.
(3) Spiritueux.
●(1732) GReg 886a. Spiritueux, eue, corps qui est plein de petits corps legers & volatils, tr. «Speredus.» ●Du vin spiritueux, tr. «Guïn speredus.»
(4) Ingénieux.
●(1710) IN I 230. un invention speredus meurbet.
- speriañsperiañ
v. cf. sperat.
I. V. tr. d.
(1) Éjaculer.
●(1886) RUSq.FB 171b. Ejaculer, va. Lancer de la semence, tr. «speria part speriet.»
(2) Engendrer, concevoir.
●(1876) TDE.BF 584a. Speria, v. a., tr. «Engendrer, concevoir ; pl. speriet.»
II. V. intr. Se reproduire, avoir de la descendance, être fécond, proliférer.
●(1907) FHAB Kerzu 294. an er hag ar gup, ne zozvont nemet daou vi. Ma teufent da speria re, an holl ouennou disteroc'h a ve debret gantho.
- sperius
- sperletsperlet
adj. Emperlé.
●(1914) DIHU 114/168. Chetu perak, azé, ar er guélé guen, ur Jerman e zou astennet, é ben groñet get lien sperlet get tapenneu goéd…
- sperlezsperlez
coll. Perles. cf. perlez
●(1896) GMB 480. Perles (…) pet[it] tréc[orois] sperlezen pl. sperles.
- sperlezenn
- spernspern
coll.
I. (botanique)
(1) Épines.
●(1530) J p. 109b. Chetu vn curun bras a spern / Lequet hy dre hec oar e quern, tr. «Voici une grande couronne d'épine ; faites-la entrer de force dans son crâne.» ●(1575) M 790. euel dreyn spernn, tr. «comme des pointes d'épines.» ●(1633) Nom 237a. Dumetum, senticetum, spimetum : buissonniere, ronçier, espinaye : vn bogen, spern pe dres. ●(1650) Nlou 44. Vn curun spern, tr. «Une couronne d'épines.»
●(1659) SCger 52a. epine, tr. «spern.» ●172b. spern, tr. «épine.» ●(c.1680) NG 1694. en drain spernë. ●(1732) GReg 360a. De l'épine, tr. «Spern.» ●(17--) TE 36. ur meud louiét dré é guern én ur bod spern.
●(1831) MAI 141. estonet mar produ ar goue figues figues, ac ar spern greun spern. ●(1838) CGK 22. Eur vojenn spern. ●(1849) LLB 28. N'ou des kawet ér bed nameid spern, nameit drein. ●(1876) TDE.BF 584a. Spernenn, s. f., tr. «Arbrisseau nommé épine ; pluriel irrégulier, spern, masc.» ●(1878) EKG II 22. gand an drez hag ar spern. ●(1882) BAR 92. couezet etouez an drez hag ar spern. ●(1894) BUZmornik 126. hema a ieaz da guzat enn eur vodenn vraz a zrez hag a spern.
●(1961) LLMM 86/151. sioul ha difiñv a-dreñv ul luziadur spern, drez ha louzoù an tign o kefiañ mesk-ha-mesk war ar pri.
(2) Koad spern : aubépine.
●(1732) GReg 360a. De l'épine, tr. «coad spern.» ●(17--) VO 145. ur bodad coæd spern ha aouiltr.
(3) Perigoù-spern : fruits de l'aubépine.
●(1879) ERNsup 147. perigo (pron. egho) spern, ou sperejo Doue, Pleud[aniel], fruits de l'aubépine.
II. (zoologie)
(1) (ornithologie) Pig-spern : pie-grièche.
●(1732) GReg 141a. Elle cause comme une pie borgne, tr. «Caqetal a ra ec'hiz da ur ur bicq-spern.» ●720b. Pie grieche, tr. «Picg-spern. p. pigued-spern.»
●(1866) FHB 72/160a. Ar piket grisias pe ar piket-spern a zebr mulot.
III.
(1) Rust evel ur bod spern : très rude, revêche.
●(1877) EKG I 81 (L) L. Inisan. Ne ouzounn ket perak hoc'h ker seder ha kel laouen herrio, c'houi hag a ioa deac'h du ho penn ha rust evel eur bod spern.
●(1912) MELU XI 360 (K). Rust evel eur bod spern, tr. E. Ernault «Rude comme un buisson d'épines, d'humeur difficile, revêche. (Cornouaille.)»
(2) Bezañ ur bod spern en e dal // ober ur bod spern : être inquiet.
●(1867) FHB 123/1148b (L) Goulc'hen Morvan. Eur veach e veliz va mignon o tond d'am c'haoud eur bod spern var he dal, trist evel an ankou. ●(1869) FHB 210/5b (L) *Lan an Dall. E stanka var ho zal ar bodou spern. ●(18--) SAQ II 57 (L) J. Quéré. Selaou, Per, eur bod-spern zo en da dâl.
●(1909) FHAB C'hwevrer 39 (L). Petra 'zo a nevez-ta ? Eun droug benag 'zo c'hoarvezet e Rungoajou ? Eur bod-spern 'zo var o tâl, Paol. ●(1938) BREI 6 C'hwevrer. Avoir l'air préoccupé, tr. F. Vallée «beza spern war e dal.»
(3) Bezañ ur bod spern en e dal // ober ur bod spern : avoir l’air sévère, froncer des sourcils.
●(1732) GReg 24a. Il a l'air rude, tr. G. Rostrenenn «ur bod spern èn deus ê creiz e dal.»
●(1857) CBF 55 (L). Da gredi a rann abalamour ar bod spern a welann e kreiz he zal, tr. «Je te crois car je lui trouve l'air bien dur.» ●(1890) (L) MOA 452. Il a l'air rude et sévère, tr. J. Moal «eur bod spern a zo e-kreiz he dal (Fam.)»
●(1962) TDBP II 54 (T). Yann a ra eur bod spern, tr. J. Gros «Jean fait un rameau d'épine (il fronce les sourcils).»
(4) Bezañ karget e fas a spern : être inquiet.
●(1996) CRYK 265. Get ur vizaj koleret, ho fas karget a spern ! tr. «Avec un visage coléreux, la face chargée d’épines !»
(5) Bezañ karget e vazh (= e fas) a spern : être inquiet.
●(1977) KCSL I/4. Ha me ober un hanter tro 'vit monet da'm c'hazern / Gant ma vizaj koleret, ma bazh karget a spern, tr. (...) Et moi de faire demi tour pour rentrer à ma Caserne, le visage empourpré, mon «bâton plein d'épines.»
(6) Kroazañ spern àr benn ub. : faire souffrir qqn.
●(1914) MABR 42 (G) *Job en Drouz Vor. M'en des un dén benak kroézet spern ar é ben.
(7) Lammat dreist ar spern : éviter les pièges.
●(1857) CBF 56 (L). Kaer az pezo, me hello lammet dreist ar spern, tr. «Tu auras beau faire, je saurai éviter les pièges.»
(8) Tremen a-dreuz drez ha spern : voir drez.
- spern-duspern-du
coll. (botanique) Prunelliers, épines noires Prunus spinosa.
●(1732) GReg 763b. Prunellier, arbrisseau, tr. «spernen du. p. spern du.» ●(1744) L'Arm 312b. Des prunelliers, tr. «Spêrnn-du.»
●(1879) BLE 349. Prunier épineux. (P. spinosa. L.) Spern-dû. – Prunellier, épine noire.
●(1924) FHAB Kerzu 470. dirak eur vodenn spern-du. ●(1931) VALL 267a. Épine noire, tr. «spern-du.»
►spernenn-du f. Prunellier.
●(1732) GReg 763b. Prunellier, arbrisseau, tr. «spernen du. p. spern du.» ●(1744) L'Arm 312b. Prunellier, tr. «Spêrnênn-du.. neu-du. f.»
- spern-gwennspern-gwenn
coll. (botanique) Aubépine, épine blanche.
●(1659) SCger 10b. aubeespine, tr. «spern guen.» ●(1732) GReg 63b. Aubespin, ou, aubepin, ou, aubepine, tr. «Spérnenn-vèn. p. spérn-güén.» ●360a. Épine blanche, aubépine, tr. «Spernenn venn. p. spernenned venn, spern guën.»
●(1866) FHB 79/215a. eur c'harziat spern guenn. ●(1876) TDE.BF 584a. Spernenn-wenn, s. f., tr. «Aubépine ; pluriel irrégulier, spern-gwenn, masc.» ●(1894) BUZmornik 842. eur vodenn spern guenn.
●(1905) HFBI 396. eur voden vras a spern guen. ●(1934) BRUS 259. Une aubépine, tr. «ur spernen-guen, pl. spern-guen.» ●(1961) LLMM 86/155. e oa dija splann an deiz hag a-heligentañ e richane an evnigoù er brankoù skav ha spern-gwenn.
►spernenn-wenn f. Buisson d'aubépine.
●(1732) GReg 63b. Aubespin, ou, aubepin, ou, aubepine, tr. «Spérnenn-vèn. p. spérn-güén.» ●360a. Épine blanche, aubépine, tr. «Spernenn venn. p. spernenned venn, spern guën.»
●(1876) TDE.BF 584a. Spernenn-wenn, s. f., tr. «Aubépine ; pluriel irrégulier, spern-gwenn, masc.»
●(1934) BRUS 259. Une aubépine, tr. «ur spernen-guen, pl. spern-guen.»
- spern-melenspern-melen
coll. (botanique)
(1) Nerprun.
●(1732) GReg 655a. Nerprun, arbrisseau, tr. «Spern mèlen.» ●Du sirop de nerprun, tr. «Syros spern vèlen.»
●(1876) TDE.BF 584a-b. Spernenn-velen, s. f., tr. «Epine jaune, nerprun, arbrisseau ; pl., spern-melen, masculin.»
►spernenn-velen f. Nerprun.
●(1876) TDE.BF 584a-b. Spernenn-velen, s. f., tr. «Epine jaune, nerprun, arbrisseau ; pl., spern-melen, masculin.»
(2) Épine-vinette Berberis vulgaris.
●(1927) FHAB Gouere 146. war ar spern melen (épine vinette). (...) rak e Breiz-Izel n'eus ket a spern melen. ●(1931) VALL 267a. Épine-vinette, tr. «spern-melen.»
- spern-morspern-mor
coll. (phycologie) Algues Cystoseira fibrosa. cf. morspern
●(1968) NOGO 216. Cystoseira fibrosa. spern 'mo:r, «épines de mer» : Korrejou en Plouguerneau.
- spern-ruzspern-ruz
coll. (botanique) Épine rouge Crataegus laevigata.
●(1970) LLMM 138/29. ar vro a oa glas evel ma oar bezañ gant ar spern-gwenn (hag ar spern-ruz ivez !) o vleuniañ ar girzhier hag al liorzhoù
- spern-trechonekspern-trechonek
coll. (botanique) Épine-vinette Berberis vulgaris.
●(1931) VALL 267a. Épine-vinette, tr. «spern-trechonek (sg. spernenn-drechonek).»
►spernenn-drechonek f. Buisson d'épine-vinette.
●(1744) L'Arm 139a. Epine-vinette, tr. «Sperneenn-trechonêc. f.»
●(1931) VALL 267a. Épine-vinette, tr. «spern-trechonek (sg. spernenn-drechonek).»
- sperneg
- spernek
- SpernennSpernenn
n. pr. (L')Épine.
●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. »
- spernenn .1spernenn .1
f. –ed, spern (botanique) Aubépine.
●(1499) Ca 188b. Spernenn. g. aubeespine.
●(1744) L'Arm 21a. Aube-Epin, épine blanche, tr. «Spêrnenn. f.»
●(1849) GBI II 356. Teurrel he bugale 'n ur spernenn, tr. «Et jeta ses enfants dans un buisson d'épine.» ●(1866) BOM 46. N'eus na drezen, / Linadenn, na spernen. ●(1876) TDE.BF 584a. Spernenn, s. f., tr. «Arbrisseau nommé épine ; pluriel irrégulier, spern, masc.» ●(1896) GMB 641. à Sarzeau chpiernienn.
●(1907) VBFV.bf 71b. spernen f. pl. spern, tr. «aubépine.» ●(1924) FHAB Kerzu 469. Ar spernenn-all ive a zo goloet a zeliou glas.
- spernenn .2