Recherche 'spered...' : 16 mots trouvés
Page 1 : de spered (1) à speredus (16) :- speredspered
m. & adv. –où
I. M.
A.
(1) Esprit.
●(14--) N 100. Me a soing a scler em speret, tr. «Je pense, certes, dans mon esprit.» ●(1499) Ca 188b. Speret. g. esperit.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 9. a balamort (...) d’é sperèd spis.
(2) Rentañ ar spered : rendre l’esprit.
●(1575) M 10-11. Penaux pan renther an speret / Ez dle bout hep bech á pechet, tr. «Que quand on rendra l’esprit / Il doit être sans fardeau de péché.»
B.
(1) Spered debret : personne perpétuellement inquiète.
●(1870) FHB 280/147b. he spered diez ha debret.
●(1911) BUAZperrot 401. Tud a zo, sperejou debret. ●(1923) FHAB Kerzu 467. me n’oun ket eur spered debret. ●(1929) FHAB Genver 28. Sperejou debret int. ●(1935) BREI 427/1c. An dislavarour a zo bet a-viskoaz eur spered debret. ●(1942) VALLsup 95a. eur spered debret e oa houmañ.
(2) Ur spered den : esprit distingué, supérieur.
●(1928) FHAB Meurzh 82. an Tad Bernard a welas buan pebez spered den oa e vreur yaouank. ●(1931) FHAB Genver 33. Eur spered den eus ar barrez.
(3) par euph. Skañvaet e spered : qui a perdu l’esprit.
●(1866) FHB 65/104a. Eur medesin (...) hag a veze aliez var dro tud scanvet ho spered. ●(1866) FHB 93/322b. ar re so scanveet ho speret. ●(1869) FHB 208/410a. cals tud scanveat ho speret so en Itali.
(4) Mesket e spered : avoir l’esprit perturbé.
●(1925) CHIM 5. Dre forz sonjal em breur ha gortoz eus e gelou, eo deuet mesket he spered.
(5) Na vezañ en e spered vat : avoir l’esprit perturbé.
●(1925) CHIM 5. Hirio eo anat n’eman ket en he spered vat !
(6) Kaout spered : être intelligent.
●(1906) KPSA 10. brasa meuleudi a c’helle ober euz a unan bennag oa lavaret en doa spered.
(7) Deskiñ spered : acquérir de l’intelligence.
●(1969) LIMO 01 mars. «Hama, pitra a baotr, ne ouian get piu éh oh bet é tiskein spered, atao ne vank ket tead deoh».
(8) Bout diaes e spered : ne pas être à l’aise.
●(1908) PIGO II 11. ’Vit lavaret ar wirione war he hed, Itien na oa ket en e vleud ; pe mar deo gwell ganac’h, ne oa ket e zaoud er ger ; dies oa e spered.
(9) Tec’het e spered : qui a perdu l’esprit.
●(1911) BUAZperrot 211. Lod a gemere anezan (…) evit eun den tec’het e spered.
(10) Aet e spered digantañ : qui a perdu l’esprit.
●(1911) BUAZperrot 525. henman her c’hemeras evit eun den eat e spered digantan.
(11) Fardellañ e spered =
●(1935) FHAB C’hwevrer 59. Renerien yaouankizou Breiz-Izel, a-raok staga da ober netra a vije mat d’ezo ivez fardella o spered, diskenn enno o-unan, ha selaou mouez Doue.
(12) E penn e spered : dans l’indécision la plus totale.
●(1939) RIBA 61. Er gorig diaol (…) e chom é pen é spered adal d’en diù voéz.
(13) Ur spered … a zen : un homme très …
●(1889) SFA 89. Eli spered kaer a zen, bet e penn an Urz. ●113. Eur spered eaz-kenan a zen oa.
●(1911) BUAZperrot 78. Sant Fransez a oa eur spered diaes a zen dre natur. ●72. eur spered kaër a zen hag eur c’hristen birvidik.
(14) Esprit, caractère.
●(1872) ROU 106b. Esprit bien trempé, tr. «Spered ploumet mad.»
(15) fam. Bezañ azezet war e spered : être distrait.
●(1899) BSEc xxxvii 153/ KRL 18. Ajet e oan var ma spered, tr. «J’étais distrait.»
(16) Drailhañ e spered : se torturer l’esprit.
●(1909) BLYA 19. achu ho peus, potred, / Da glem ha da dermal, da drailha ho spered ?
(17) Sipañ e spered da : s’appliquer à.
●(1732) GReg 45a. Appliquer son esprit à quelque chose, tr. «Sypa e spered da soungeall èn un dra. Sypa e spered da ober un dra.»
(18) Sammañ spered ub. : voir sammañ
C. (religion)
(1) Esprit, être immatériel.
●(1621) Mc 83-84. an oll Ælez all han speredou eureux.
(2) Spered an ifern : surnom du diable.
●(1880) SAB 176. insed gant spered an ifern.
(3) Ar spered lous, hudur : surnom du diable.
●(1880) SAB 128. daou gez den goall-gemered gant ar spered louz. ●(1907) AVKA 139. ha p’arruas er gêr, he c’havas dilu deus ar spered hudur.
(4) Spered an deñvalijenn : surnom du diable.
●(1905) KANngalon Genver 301. Ann Drouk-Spered, Spered ann denvalijenn a rankaz enn anzav.
D. (mesure) Petite pige des couvreurs pour déterminer le pureau des ardoises.
●(1986) CCBR 66. (Brieg) La petite pige, tr. «ar spered.» ●(1988) TIEZ ii 149. Selon leur catégorie, elles [les ardoises] possèdent par définition un pureau différent : pour le déterminer, le couvreur utilise une petite pige appelée ar spered à Briec (Cornec, 1986).
II. Adv. A-spered : spirituellement.
●(1727) HB 59. Prosternet, va Doue, dirazoc’h a-speret. ●498. a-speret hac a-c’henou.
●(1861) BELeu 158. Me voquehé a sperèd d’é houlieu sacret. ●(1861) JEI 299. én ur visitein a sperèd er hreu a Vethléem. ●(1869) HTC 103. Me a ioa a speret o sellet ouzoc’h. ●(1874) POG 18. Pignit a spered beteg ann env. ●(1894) BUZmornik 370. e veze douget a spered betek ann env.
●(1911) BUAZperrot 460. ec’h adorent Doue a deod hag a spered. ●(1955) STBJ 156. Hag e heuilhen a spered an darvoudou euzus.
III.
(1) Mont udb. eus e spered : oublier.
●(17--) EN 3407-3408 (Go). Masacred a voay ma horf, a difreused ma bigas, / Hac ed deus ma spered are ma sin ar groais, tr. G. Dottin «Et sorti de l'esprit de nouveau mon signe de croix.»
(2) Bout penn e spered : chercher à comprendre, ne pas comprendre...
●(1913) DIHU 91/205 (G) B. L.. Liés ar er mezeu, mank a gaout ur velt, en dud e vé pen ou spered penaus gobér aveit muzulein ou fusteu. ●(1913) DIHU 94/250 (G) I. Neindraou. Un dra e oé abarh eùé hag e lakas Berhed pen hé spered : N'hé doé ket dober a aléj bouid. ●(1914) DIHU 104/25 (G) M. I.. Er beizanted en des bochadeu loñned e vo pen ou spered aveit gouiet petra rein dehé a p'arriùo miz mé ha miz meheuen. ●(1921) GRSA 151 (G) Y.-V. an Henoù. Hag éh oè pen é spered penaos em gemér aveit parrat doh ur marù ken spontus.
(3) Bezañ silet e spered dre ur ridell : être à demi sot.
●(1955) VBRU 29 (T) *Jarl Priel. Tremen a ris hep ober an dro ouesk-se betegout ne gredje ket d'an dud e oa bet silet va spered dre ur ridell.
(4) Bezañ e spered troet war-du : avoir l’esprit tourné vers.
●(1963) LLMM 99/269. Ar manac'h diveleget-se a oa bet kaset kuit eus e gouent abalamour ne veze troet e spered nemet war du ar vuhez diroll hag ar gisti.
(5) Bout e spered e-dan e votoù : voir botez.
(6) Bezañ bet lakaet e spered e-lec'h ma'z eo bet lakaet he vi d'ar yar : voir vi.
(7) Na vezañ lemmoc'h e spered eget ul loaiad pri-mañsonañ : voir pri.
(8) Bezañ troet e spered e dour : voir dour.
(9) Aet eo e spered da stoupa : voir stoupa.
(10) Muzuliañ spered ar re all gant e walenn e-unan : voir gwalenn.
(11) Mont e spered da gastrilhez : voir kastrilhez
- Spered-GlanSpered-Glan
m. Saint-Esprit.
●(1456) Credo 6-7. So conceuet an spirit glan han / guerhes maria ganet, tr. «Qui a été conçu de l’esprit sain / et est né de la Vierge Marie.» ●17-19. Me cred bepret in spirit glan / Barne ez saint (lire : sant) iglise catholice (lire : ilis catholic) / comunion dan hol saint (lire : sent), tr. «je crois toujours en l’esprit saint / et en une sainte église catholique, / (en la) communion de tous les saints.» ●(14--) N 60-61. Dre credancc an contranancc man / Gant an speret glan elanvet, tr. «Sur la foi de cette promesse / Que m’a faite l’Esprit-Saint.» ●(1499) Ca 100a. g. la grace du sainct esperit. b. gracc an speret glan. ●(1530) Pm 34. Hac an speret glan mission, tr. «Et l’envoi du Saint-Esprit.» ●(1612) Cnf 86a. Hym dan speret glan.
●(c.1680) NG 238. er Spered Gloan. ●626. Dre gras er Speret Glan. ●(1732) GReg 360b. Le Saint Esprit, tr. «ar spered glan.» ●(17--) EN 2629. En ano (a)n tad, an mab, ive ar Spered glan, tr. «Au nom du père, du Fils et de l’Esprit pur.»
●(1857) LVH 114. madeleah hemb-par er Spered-Glan. ●(1886) SAQ i 10. Pried dinam Doue ar Spered glan.
●(1911) BUAZperrot 63. gant Isaias pa skrive ouz sklerijen ar Spered Glan.
- spered-noz / spered an nozspered-noz / spered an noz
m. Appartition nocturne, fantôme.
●(1633) Nom 280a. Laruæ, vmbræ : mortuorum animæ : esprit de nuict, loups garoux : speret an nos, den bleiz.
- Spered-Sant
- Spered-SantelSpered-Santel
m.
I. Saint-Esprit.
●(1621) Mc 90. an Speret santell.
●(1732) GReg 360b. Le Saint Esprit, tr. «ar spered santel.»
●(1900) MSJO 214. dre c'halloud burzudus ar Spered-Santel. ●(1907) AVKA 38. nemed hadgenel a rafe dre an dour hag ar Spered Santel. ●(1911) BUAZperrot 417. Penaoz int deuet da veza ken helavar ? Dre nerz ar Spered Santel. ●(1927) BBMT 7. A dural é oé hoah duéh de laret bamdé chapelet er Spered-Santél.
II.
(1) Na vezañ deuet holl ar Spered Santel war an douar gant ub. : ne pas être très intelligent.
●(1877) EKG I 6 (L) L. Inisan. Ne lavaran ket e ve mear sot ebet, evelato ne ket deuet gantho oll ar Spered-Santel var an douar.
(2) Bezañ dilezet gant ar Spered Santel : ne pas être très intelligent.
●(1964) BRUD 17/8 P.-J. Helias. Hounnez 'm-eus aon, a zo bet dilezet gand ar Spered Santel.
(3) Laouen, eürus evel ar Spered Santel : très joyeux.
●(1909) FHAB Here 311 *Laouig Beg ar Spins. Biel a oa eur paotr eus an dibab, krenv evel eur marc'h, dous evel eun oan, laouen ha seder evel ar spered-santel. ●(1909) KTLR 175 (L) K. Jezegou. Hag an ealig divin, laouen evel ar speret santel, lugernus evel an heol, kregi e m'dorn. ●(1923) FHAB Ebrel 148 (L) *Ab Tenenan. Yannig a c'hellas kaout e vilhed digant ar ministr hag a zizroas da gaout ar Zae zu, laouen evel ar Spered santel. ●(1925) FHAB Kerzu 469 *Melegan. Ha Katell eus he c'hostez a oa laouen evel ar Spered-Santel. ●(1928) FHAB Mae 171 (L) Y.-V. Perrot. E zilhad a veze atao e truilhou; bale a rae diarc'hen; daoust da-se e veze atao kel laouen hag ar Spered Santel. ●(1929) FHAB Mae 185 (L) Y.-V. Perrot. Eur c'hard eur goude e pigne, an noter da gambr an hini goz, laouen evel ar Spered Santel. ●(1938) FHAB C'hwevrer 55 D. ar Mezou. Hag an êlig Doue, laouen evel ar Spered Santel, lugernus evel an heol, kregi em dorn. ●(1951) BLBR 39-40/19 K. Riou. Echu ganit da amzer-skol, va faotr. Eurus out 'vel ar Spered-Santel, sur. ●(1959) BRUD 7/19 (L) F. Inizan. Saig e veze d'ar wech laouenn o tond en ti, laouenn evel ar Spered Santel.
(4) Bezañ laeret ar Spered-Santel : être intelligent.
●(1943) HERV 158-159. Emaint ganet e-giz-se ha n’o deus ket peurvuia laeret ar Spered Santel.
- speredadsperedad
m. –où Intuition spirituelle.
●(1902) MBKJ 159. Sant Thomas (…) en deus bet a berz ar Galoun Zakr – evit farda seurt labour, klêrijennou, speredadou, donezonou hep muzul.
- speredeksperedek
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) Intelligent.
●(1869) SAG 165. e tremenont a-vras kement den speredeg a zo bet hag a vezo biken.
●(1907) FHAB Du 269. Ra zeuio pennou an anevalet da greski ha da voeda evel penn an den ha setu an aneval ken speredek hag an den. ●(1911) BUAZperrot 722. Sentus, speredek ha poellet mat evel ma 'z oa. ●(1923) KNOL 259. Herve 'oa speredek evel eun arc'heal.
(2) (en plt d'un livre, etc.) Intelligent.
●(1854) MMM 119. un heuriou superb leun a draou speredec.
II. Adv. Intelligement.
●(1878) EKG II 174. Per hag he amezeiein (…) a gounte pep hini e stropad, pep hini he farz, speredeka ma c'helle.
III. Speredek evel un arc'hael : voir arc'hael.
- speredekaatsperedekaat
v. intr. Devenir de plus en plus intelligent.
●(1909) FHAB Eost 241. N'eo (...) ket war speredekât (...) eo ez ear er vro.
- speredelsperedel
adj.
(1) (religion) Spirituel.
●(1925) FHAB Gwengolo 324. krouans speredel ebet. ●(1926) FHAB C'hwevrer 49. ober eul labour speredel bennak. ●(1931) VALL 707b. Spirituel, qui se rapporte à l'esprit, tr. «speredel.» ●(1940) DIHU 347/79. Santein e hrér ataù éh es bet ur vuhé speredel kuhunet édan er mein dilézet-sé. ●(1941) ARVR 32/4b. buhez speredel ar Vretoned. ●(1941) ARVR 41/1b. teñzor speredel ar vro. ●(1958) BAHE 17/24. Breizh hag he feadra korfel, eneel ha speredel.
(2) (en plt de qqn) Spirituel.
●(1940) DIHU 354/187. Ha me spered e asé guélet éh anadein, émesk er moged skanù é hoari, drem goapus ha speredel er boulom La Fontaine, gañnet ér gér-man.
- speredelaat
- speredelañ
- speredetsperedet
adj.
(1) Intelligent.
●(1854) PSA II 93. er ré speredetta ag en huguenaudèd-cé.
●(1907) VBFV.bf 71b. speredet, adj., tr. «intelligent.» ●(1938) DIHU 321/34. er ré hardihan, kalonekan, speredetan. ●(1939) RIBA 133. a dal de dud poellek ha speredet.
(2) Qui a une certaine disposition d'esprit.
●(1868) KMM 246. ur verc'h spereded caer. ●(1872) ROU 60. Spereded caer, tr. «d'une belle intelligence.» ●(1880) SAB 16. unan spereded caer.
●(1902) PIGO I 4. te 'zo speredet kaer. ●(1907) BSPD I 51. é oé speredet ag er guellan. ●(1925) BUAZmadeg 226. Evel m'oa speredet mad. ●(1931) VALL 272a. un grand esprit, tr. «eun den speredet-bras.»
- speredoù-Douesperedoù-Doue
plur. (botanique) Fruits de l'aubépine.
●(1879) ERNsup 147. sperejo Doue, Pleud[aniel], fruits de l'aubépine.
- speredour
- speredouriezh
- speredussperedus
adj.
(1) Spirituel.
●(1732) GReg 885b. Spirituel, elle, qui a de l'esprit, tr. «Speredus.» ●885b-886a. Il est assez spirituel pour son âge, tr. «Speredus avoalc'h eo evit an oad èn deus.»
●(1824) BAM 110. gant tud speredus. ●(1859) MMN 153. ar vugale furra a speredussa eus ar barres.
(2) =
●(1908) FHAB Mae 131. Ma z-int speredus ne c'hellont sevel nemet divar eur spered.
(3) Spiritueux.
●(1732) GReg 886a. Spiritueux, eue, corps qui est plein de petits corps legers & volatils, tr. «Speredus.» ●Du vin spiritueux, tr. «Guïn speredus.»
(4) Ingénieux.
●(1710) IN I 230. un invention speredus meurbet.