Recherche 'stur...' : 7 mots trouvés
Page 1 : de stur (1) à sturp (7) :- sturstur
m. & adv. –ioù
I. M.
A. (marine)
(1) Gouvernail.
●(1499) Ca 191a. Stur an lestr. g. gouuernail de la neff. ●(1633) Nom 153a. Clauus, gubernaculum : le gouuernail de la nauire : an stur.
●(1659) SCger 63a. gouuernail, tr. «stur.» ●173b. stur, tr. «gouuernail de nauire.» ●(1732) GReg 466a. Gouvernail, tr. «Stur. p. sturyou.» ●652b. Gouvernail, tr. «Stur. steur.» ●(1744) L'Arm 175b. Gouvernail, tr. «Sturr.. rieu. m.»
●(1807) LED.gou 30. P'en em velas al loman fur / Fiziet enna'r sclaf hag ar stur. ●(1849) LLBg III 73. Er stur e gri, e darh ar hé hoarnaj merglet. ●(1854) MMM 367. eur vatimant eb guergnou, eb stur, eb netra evit navigat.
●(1912) MMPM 61. ar gweliou, ar vern hag ar stur.
(2) Bezañ gant ar stur : être à la barre.
●(1906) KANngalon Mae 103. Mari a ioa gant ar stur.
(3) Piked ar stur : étambot.
●(1978) ARVA I 37. La quille, ar c'hein, est assemblée par des écarts à mi-bois avec l'étrave, ar staon, et l'étambot, dit piked ar steur. ●46. Tampo n'est que très rarement employé dans le sens d'étambot, qui, à Douarnenez, se traduit plutôt par piked (ar steur).
B. sens fig.
(1) Gouvernement, direction.
●(1872) ROU 77b. Il commande, tr. «Ar stur a zo ganta.»
●(1911) BUAZperrot 527. kemeret stur eur manati. ●596. da gemeret stur ar rouantelez. ●809. e kemeras stur an Iliz. ●(1930) KANNgwital 335/464. Ar Frer Clet a gemeras stur ar skol e miz eost 1902.
(2) [au plur.] Maxime.
●(1872) ROU 91b. Maximes. Les vielles maximes reprendront le dessus, tr. «ar sturiou coz a savo c'hoaz war c'horre, a deui da vir adarre.» C'est au pieds des montagnes d'Arrée que j'ai entendu cette expression, dont le sens originaire saute aux yeux. Ceux qui ne suivent pas la filiation des sens dans les mots, ne l'admettent pas ; et ils sont nombreux. De là, pour eux, la pauvreté de la langue. ●(1876) TDE.BF 597b. Sturiou, s. pl. m., tr. «Ce mot, qui n'est autre que le pluriel de stur, gouvernail, s'emploie en Cornouaille au sens de maximes, préceptes. On comprend l'allusion.
(3) Koll ar stur : perdre le nord, perdre la boussole.
●(1903) MHAD 254. Hou merhed e gol er stur ! ●(1913) DIHU 158/128. (Groe) Kol er stur, tr. «perdre la tête.» ●(1925) DIHU 172/349. Meit pe dapan de gonz ag en dra-sé, Me gol / Er stur, hag en arfleu é han èl unan fol.
II. [en apposition]
A. (marine) Barrenn-stur : barre de gouvernail.
●(1744) L'Arm 175b. Safran, tr. «Barrenn sturr. f.»
●(c.1825-1830) AJC 457. amarin ar varen stur ous bord ar batimand. ●(18--) SAQ I 90-91. dalc'hom eün barren ar stur.
●(1925) BILZ 107. e batron a fie ennan ar varrenn stur.
B.
(1) Mennozh-stur : idée directrice.
●(1925) FHAB Meurzh 99. Setu eta daou venoz-stur.
(2) Ger-stur : maxime.
(3) Pennad-stur : éditorial.
III. Loc. adv. A-hed-stur : continuellement.
●(1575) M 1925. gouuezet á het stur, tr. «sachez-le, en aucune direction.» ●2236. Ha dez an Barnn starnet, ouz donet á het stur, tr. «Et le jour du Jugement préparé, venant continuellement.» ●2504. Ny so pobl milliguet, condafnet á het stur, tr. «Nous sommes un peuple maudit, condamné absolument.» ●2681. Ha goude bout daffnet, milliguet á het stur, tr. «Et après être damné, maudit continuellement.»
- sturiañsturiañ
v.
I. V. tr. d.
A. (marine)
(1) Mettre une barre à une embarcation.
●(1978) BZNZ 102. (Lilia-Plougernev) Disturiet e veze ar vag ie. Tennet ar stur. Eas oa sturiañ anezhi en-dro...
►absol.
●(1978) BZNZ 102. (Lilia-Plougernev) Abitud ’n oa da sturiañ ha da zisturiañ.
(2) Gouverner (une embarcation).
●(1732) GReg 466a. Tenir le gouvernail, tr. «Sturya. pr. sturyet.» ●Gouverner un vaisseau, tr. «Sturya. pr. sturyet.»
●(1876) TDE.BF 597b. Sturia, v. a., tr. «Gouverner ou diriger, parlant d''un navire.»
●(1912) BUAZpermoal 917. o sturian o bagou !
►absol.
●(1913) FHAB Meurzh 89. ne ouie na sturia, na rouenvi. ●(1964) ABRO 9. A-barzh pell em boe gouiziegezh war ar jedoniezh ha skiant ar verdeadurezh hag e tapis difazi an tu da embreger ar gouelioù, da roeñvat ha da sturiañ.
B. sens fig.
(1) Diriger, gouverner (une institution).
●(1889) SFA 72. Ar Pap a sturie an iliz, d'ar mareou-ze oa ar Pap Innosant III.
●(1911) BUAZperrot 496. sturia an Iliz. ●(1935) KANNgwital 387/35. sturia bodadeg vras Emgleo Katolik ar Merc'hed.
(2) Diriger, commander (qqn).
●(1710) IN I 344. o dressi hac o sturia quen eas er vertuz.
●(1878) EKG II 271. lezit ac'hanoun da sturia ac'hanoc'h. ●275. n'int nemed mevelien ha mitizien, ha di-me eo d'ho c'haz ha d'ho digaz, d'ho sturia ervez va faltazi. ●(1889) SFA 115. e penn ar gouent-se, da sturia ar Breudeur all.
(3) Diriger (une ville, un pays).
●(1877) EKG I 284. Canclaux ive en doa kaset daou zoudard da Lesneven da lavaret d'ar Prat, a sturie ar gear-ze dont dioc'htu gand he holl zoudarded da Gastel, rak eno e starde an traou.
II. V. pron. réfl. En em sturiañ : se gouverner.
●(1862) JKS.lam 15. De n'en em anavez er-vad ha ne hell en em sturia he-unan.
- sturiennsturienn
f. –où Maxime.
●(1923) SKET I 50. Dre ren ho puhez diouz ar sturiennou-man e vevot, hag e savot, dreist ha poblou all.
- sturiersturier
m. –ion
(1) (marine) Pilote, timonier.
●(1859) MMN 2. e kreis an danjer ar sturieur, ar pilot. ●(1867) BBZ III 358. Na vez ked amzent d'ar sturier, tr. «ne sois point rebelle au timonier.» ●(1868) FHB 182/201a. ar sturier hag eun nebeudik martolodet a gas al lestr. ●(1874) FHB 485/119b. Salomon ar sturier a ioa var he api.
●(1912) BUAZpermoal 923. en despet d'ar sturier, al listri a oe kaset war eün war reier ar Jentilez. ●(1929) FHAB Meurzh 92. Ne voe kavet, d'o c'has, nemet eun tammig bag hag eur paotr a 12 vloaz da sturier. ●(1931) VALL 739b. Timonier, tr. «sturier.»
(2) (religion) Sturier an Iliz : le pape.
●(1889) SFA 72. rei da anaout da Sturier an Iliz.
- sturjsturj
m. –ed (ichtyonymie) Esturgeon.
●(1732) GReg 370a. Esturgeon, poisson de mer, tr. «Sturch. p. sturged.»
●(1856) VNA 25. un Esturgeon, tr. «ur Sturq.» ●(1876) TDE.BF 597b. Sturch, s. m., tr. «Esturgeon, poisson ; pl. ed.»
●(1907) VBFV.bf 73b. sturk, m., tr. «esturgeon.» ●(1934) BRUS 256. Un esturgeon, tr. «ur sturk –ed.»
- sturjon
- sturpsturp
s. -ed (ichtyonymie) Sturpe (? Local. Houat & Hœdic).
●(1850) HHO 71. Sturpes, tr. « Sturpet. »