Devri

Recherche 'teñval...' : 17 mots trouvés

Page 1 : de tenval-1 (1) à tenvalizion (17) :
  • teñval .1
    teñval .1

    adj.

    I. (en plt de qqc.)

    A.

    (1) Sombre, obscur.

    ●(1499) Ca 122b. g. lieu obscur. b. lech teuoal. ●127a. g. sanz lune. obscur. b. teffoal hep quet a loar. ●194b. Theffhal. g. obscur. ●(1575) M 2468. Tan creff hac eff teffal, ne sclerhay da bale, tr. «Feu fort, quoique obscur, n'éclairera pas pour marcher.» ●(1633) Nom 122a. Color surdus, lentus, austerus : couleur morne & qui n'est point bien viue : liou morn ha teual, liou trist.

    ●(1659) SCger 85a. obscur, tr. «teual.» ●174b. teval, tr. «obscur.»

    ●(1847) BDJ 74. eur bac'h tênval, tr. (GMB 49) «un sombre cachot.» ●(1849) LLB 743. en noz téhoel. ●(1857) CBF 2. Ann amzer zo teval, tr. «Le temps est sombre.» ●(1896) GMB 684. pet[it] tréc[orois] tewaliq e kaer il fait assez sombre.

    ●(1923) FHAB Mezheven 232. n'o deus nemed eun toull ti tenval ne deu morse an heol ennan.

    (2) (en plt d'un son) Sourd.

    ●(1732) GReg 882a. Un son sourd, tr. «Ur son teval.»

    ●(1931) VALL 704b. (bruit) sourd, tr. «teñval.»

    (3) (Voix) rauque.

    ●(1907) VBFV.fb 84a. rauque, tr. «(boéh) tioél.»

    (4) Digarezioù teñval : mauvais prétexte.

    ●(1890) MOA 408b. Mauvais prétextes, tr. «digaresiou teval, pl. m. (T[régor]).»

    (5) (Pensées) sombres, noires.

    ●(1909) NOAR 108. C'hoarzin a ranke awechou o klevet o c'honchennou ; evel-se e kolle eur pennad an neuden eus e huvreou tenval.

    (6) Nébuleux.

    ●(1659) SCger 83a. nebuleux, tr. «teual.»

    (7) Teñvaloc'h pe deñval : de plus en plus sombre.

    ●(1912) BOEG 58. En déieu e dremén e zou rah eidon-mé / Tioéloh pé tioél, tr. «mes jours deviennent sombre de plus en plus.»

    B. (empl. avec un adv. intens.)

    (1) Teñval-lutin : très sombre.

    ●(1924) NFLO. sombre. il fait très s[ombre], tr. «tenval-lutin.»

    (2) Teñval-dall : très sombre.

    ●(1921) BUFA 107. un noz tioèl-dal. ●(1942) DIHU 373/99. tioèl dal e oè lost en ti.

    (3) Teñval-sac’h : très sombre.

    ●(1962) ARGV 100. teñval-zac'h.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Bezañ teñval e weled : avoir mauvaise vue, être malvoyant.

    ●(1909) TOJA 28. Re denval eo deut ma gweled d'ober labouriou evellen.

    (2) Teñval e benn : d'humeur sombre, maussade, rembruni.

    ●(1878) EKG II 100. An Aoutrou de Kerbalanek a iea hag a deue enn hon touez, tenval e benn. ●106. Ne ket hennez eo ive ma mennoz, hag an dra-ze a lakea tenval va fenn.

    ●(1907) PERS 197. an Aot. Person a oa eun tamik tenval he benn. ●(1909) HBAL 7. Takebie, me gav tenval da benn, mantruz, Biel paour.

    (3) Triste.

    ●(1906) KPSA 36. En em glemm a reont, tenval int, reuzeudik int evel ar vein. ●101. tenval omp avad, ma vez guelet hon techou fall.

    III.

    (1) Bezañ teñval e benn // Mont teñval e benn // Mont teñval e dal : être gêné, être de mauvaise humeur.

    ●(1909) (L) K. ar Prat NOAR 173. Pa zigouezas en nenv, tenval e benn, e roas e baper da zant Per. ●(1923) (L) K. Jezegou KNOL 142. Te zo tenval da dal, avat ! ●(1928) G. M. FHAB Genver 15. War Vontroulez e fustas dioustu ha gant ar c'henta bag a gavas e tec'has da Vro-Saoz, bihan e galon ha tenval e benn. ●110. Yvonig a oa tenval zac'h e benn. ●(1936) (L) K. Jezegou LVPR 58. Mat, an hevelep tra, a zigouez evit an ti n'eus ket a garantez ennan. An dud a ve tenval o fenn : n'eus da vont na da zont er vugale. ●(1955) (K) Y. ar Gow STBJ 102. Heuz ha kasoni am boe ouzin ha, teñval ma fenn gant ar c'herse am boa dezi, e vuntis ar c'hoariell, dre riboul ar c'harz, e jardin an ti-skol. ●137. A-benn eur pennad, koulskoude, ec'h erruas, teñval he fenn ha dianalet, ruz he diouchot hag ar c'houezenn o pizenna war he zal. ●176. Teñval e oa e benn ha, pa c'houlennas ma mamm digantañ perak e oa chomet he gwaz er gêr, e respontas e oa fallaet dezañ. ●(1957) (K) Y. ar Gow BRUD 2/30. Hogen, pa glevas meneg eus ar pakad butun, e yeas teñval e dal hag e savas diwar e gador. ●(1965) (T) E. ar Barzhig BRUD 16/6. Med Erwan an Ti-Houarn a yeas teñval e benn ouz goulenn e verh.

    (2) Bezañ teñval e skouarn : ne pas bien entendre.

    ●(1962) (T) TDBP ia 75. hennez n'eo ket teñval e skouarn, a-hervez tr. J. Gros « son oreille (…) son ouïe (…) n’est pas dure, semble-t-il »

    (3) Bezañ teñval e zaoulagad : ne pas bien voir, avoir une mauvaise vue.

    ●(1928) BFSA 253. Ken tenval e oa aet e zaoulagad, m'en doa bec'h gouzout pevare e save an deiz. ●(1962) (T) TDBP ia 78. Teñval eo ma daoulagad abominabl, tr. J. Gros «mes yeux (ma vue) sont terriblement obscurcis, brouillés.»

    (4) Teñval evel ar glaou : voir glaou.

    (5) Teñval evel en ur forn : voir forn.

    (6) Teñval evel en ur sac'h : voir sac'h.

    (7) Teñval evel noz meurlarjez : voir meurlarjez.

  • teñval .2
    teñval .2

    m. –ioù

    (1) Obscurité.

    ●(1872) ROU 58. Abars an teval e vimp eno, tr. «nous y serons avant l'obscurité.» ●93a. Avant l'obscurité, tr. «Araog an teval.» ●Dans l'obscurité, tr. «en teval.»

    ●(1913) AVIE 126. Er péh e laran d'oh hui, doh en tioél, laret ean doh er splann.

    (2) Nuit.

    ●(1913) AVIE 134. Deit e oé en tioél. ●(1942) DHKN ii. Kentih ma tè en tioél.

    (3) [au plur.] Ténèbres.

    ●(1575) M 2059. formal en teffalyou, tr. «dans les ténèbres profondes.»

  • teñvala
    teñvala

    v. intr. Mont war deñvala : s'obscurcir, s'assombrir.

    ●(1939) MGGD 11. Dre ma kerze Argantael gant he hent e yae ar c'hoad war deñvala.

  • teñvalaat
    teñvalaat

    v.

    I. V. impers. (météorologie) S'assombrir, s'obscurcir, se rembrunir.

    ●(1877) EKG I 59. eman o koumanz tenvalaat.

    ●(1904) LZBg Du 259. Tioélat e hré berpet : mal e oé monet d'en ti. ●(1919) BUBR 3/63. Arru eo da denvalaat a-benn ma tigouezomp e-traou ar roz. ●(1919) BUBR 5/121. Tenvalaat a ra.

    II. V. tr. d.

    (1) Obscurcir.

    ●(1499) Ca 194b. Teffalhat. g. obscurir. ●(c.1500) Cb 49b. obscurcir. bri. teualhat. ●(1612) Cnf 48b. Theffalhat an sclerder ves à nezy.

    ●(1659) SCger 174b. tevalaat, tr. «obscurcir.» (1732) GReg 666b. Obscurcir, rendre obscur, tr. «Tevalaat. pr. tevaleët. Van[netois] teoüëleiñ.» ●(1744) L'Arm 256b. Obscurcir, tr. «Tihoêlatt.»

    ●(1854) PSA I 173. dré ma ta d'en orgueil tihoellat en deulegad. ●(1856) GRD 63. ean e dihoella hé luh.

    ●(1908) FHAB Mae 133. ar c'hinvi n'o deus ket bet amzer c'hoas da denvalaat he fas.

    (2) Assombrir, rembrunir.

    ●(1924) FHAB Gouere 257. ar gwall-imor a c'hellfe tenvalât ho tal.

    (3) Teñvalaat an daoulagad : éblouir.

    ●(1659) SCger 46b. eblouir, tr. «teualat an daoulagat.»

    (4) sens fig. Obscurcir.

    ●(1710) IN I 208. an hast-se a zeu da dènvalaat ar ræson hac ar jujamant.

    ●(1879) GDI 18. er péhèd orijinel e dihouélas ræson mab-dén.

    III. V. intr.

    (1) S'assombrir, s'obscurcir.

    ●(1732) GReg 666b. Obscurcir, devenir obscur, tr. «Tevalaat. pr. tevaleët. Van[netois] teoüëleiñ.»

    ●(1866) FHB 94/335a. an heol a denvalai.

    ●(1906) KANngalon Meurzh 51-52. goude ar pec'hed (…) ar sklerijen-ze a deuaz neubeut a neubeut da denvalaat en-ho. ●(1909) NOAR 171. an oabl a deuas da denvalaat. ●(1913) AVIE 273. En hiaul e dioélei. ●(1923) DIHU 141/233. Pe dioéla en noz, en aùél e griùa.

    (2) Teñvalaat (da welout) : perdre la vue peu à peu, devenir malvoyant.

    ●(1889) SFA 267. daoulagad Hor zant a oa deuet da denvallaat hag he veled da verraat.

    ●(1909) LZBt Du 36. mæs daoulagad ar paour kez, elec'h gwelet sklaër, na rejont nemed tenvalaet da welet.

    (3) sens fig. S'obscurcir.

    ●(1854) PSA I 140. ou spered e dihoellas.

    IV. Teñvalaat penn ub. : gêner qqn.

    ●(1970) (T) E. ar Barzhig BHAF 207. N'em-eus ket goulennet teñvalaad da benn...

  • teñvaladenn
    teñvaladenn

    f. Obscurcissement du ciel (nuages).

    ●(1974) TDBP III 207. Sell an deñvaladenn a zo deut aze er-maez !, tr. « regarde l’obscurcissement (les nuages noirs) qui est venu là dehors (au large) »

  • teñvaladur
    teñvaladur

    m. Obscurcissement.

    ●(1744) L'Arm 256b. Obscurcissement, tr. «Tihoêladurr. m.»

  • teñvalaenn
    teñvalaenn

    f. –où Passage, moment de mauvaise entente, brouille.

    ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 266a. Goban, pa welas ez ae an traou war an tu-se, a lavaras d'ezi distrei d'ar gêr ha ne gomzas mui hiviziken diwar-benn an deñvalaenn se.

  • teñvalded
    teñvalded

    f.

    (1) Obscurité

    ●(1732) GReg 666b. Obscurité, parlant d'un tems sombre, tr. «Tevalded.» ●(1744) L'Arm 256b. Obscurité, tr. «Tihoêldætt. m.» ●(17--) TE 2. a pe zifforhas Doué er sclærdér doh en tihoéldæd.

    ●(1818) HJC 6. Er sclærder e splane in dihoeldèd. ●(1821) SST 36. De greis-nos, én dihoeldet. ●(1838) OVD 17. tarh en dé de vitin, péhani én ur seuel, ne zistraihe quet én un taul en dihoeldet. ●(1849) LLBg III 26. É kreiz en tihoelded. ●(1861) BELeu 8. en dihoélded ag en noz.

    ●(1939) RIBA 1. tioélded du en noz.

    (2) =

    ●(1790) MG 399. distreahein me zihoeldæd.

    (3) Arc'hmestr an deñvalded : surnom du diable.

    ●(1932) GUTO 29. Ha nezé ind tosteit d'en ihuern, hag ind guélet arhvestr en tioelded.

  • teñvalder
    teñvalder

    m.

    (1) Obscurité.

    ●(c.1500) Cb 49b. g. portant nuee. b. nep a douc teualder. g. ●obscurte. b. teualder. ●(1575) M 1453. en teffalder, tr. «en obscurité.»

    ●(1732) GReg 666b. Obscurcissement, tr. «Tevalder.»

    (2) Teñvalder ar gweled : semi-cécité.

    ●(c.1500) Cb 74a. [ebil an lagat] Vnde ; glaucus / a / um. g. esbloir comme les yeulx esbloissent b. teualdeur an guelet.

    (3) Ombre dans un tableau.

    ●(1732) GReg 673a. Ombre dans un Tableau, tr. «Tevalder.»

  • teñvalegezh
    teñvalegezh

    f. Obscurité.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. obscurcissement, tr. «Teoüaligen, Teoualigueh.» ●obscurité, tr. «Teoüeligen, Teoualigueh.»

  • teñvalglev
    teñvalglev

    adj. Un peu sourd.

    ●(1942) VALLsup 160a. Un peu sourd, tr. «téñvalgleo.»

  • teñvalgleved
    teñvalgleved

    m. Surdité légère.

    ●(1920) LZBt Meurzh 28. tenval glewed am eus. ●(1925) SATR 8. Fallaat a ra he diouhar ; tenval glevet a ra d'he diouskouarn. ●(1962) TDBP II 25. Teñval-gleved a zo arru din, tr. «je commence à être un peu dur d'oreille.»

  • teñvalglevout
    teñvalglevout

    v. intr. Entendre haut, dur.

    ●(1879) ERNsup 162. tewal-glewet, entendre haut, Trév[érec].

  • teñvalien
    teñvalien

    f. Obscurité, ténèbres.

    ●(1575) M 1451. En dez man damany, ez duy teffalien, tr. «En ce grand jour il viendra des ténèbres.» ●1931. Neuse teffalien, ne cuzo nep heny, tr. «Alors les ténèbres ne cacheront personne.»

    ●(1659) SCger 174b. tevalien, tr. «obscurité.»

  • teñvalijenn
    teñvalijenn

    f.

    I. Obscurité.

    ●(1499) Ca 194b. Teffoalligen. g. obscurte. ●(1621) Mc 104. an nos, an teualigen. ●(1633) Nom 222b. Caligo : obscurité, tenebrosité : teualigen.

    ●(1659) SCger 85a. obscurité, tr. «teualigen.» ●117a. tenebres, tr. «tevaligen.» ●174b. tevaligen, tr. «obscurité.»

    ●(1847) FVR 152. Me Loeiz c’houezek hanvet, Roue ar c’hallaoued, / Ebarz an dewalijen, pevar miz ’zo dalc’het. ●(1860) BAL 7. na goanv na tevalizen. ●(1877) EKG I 224. e kreiz tevalijenn an noz. ●(1896) GMB 684. pet[it] tréc[orois] tewalijen f.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 372. ar seiz den a zispartiaz an eil diouz egile en denvalijen. ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 35. Ac'hano e save eun denvalijen hag a vouge sclerijen an heol.

    II. sens fig. (religion)

    (1) Teñvalijenn ar gaou : l'erreur, le paganisme.

    ●(1866) FHB 87/273. (1910) FHAB Here 299. an dichans da veza bet ganet e tenvalijen ar gaou. (d'après FHAB Here 1910/299.)

    ●(1911) BUAZperrot 77. o zenna eus tenvalijen ar gaou. ●168. Hen a oa c'hoaz azezet e tenvalijen ar gaou. ●(1920) AMJV 156. tenna diouz tenvalijen ar gaou hag ar maro eun niver bras a eneou.

    (2) Teñvalijenn ar marv : les ténèbres mortelles.

    ●(1880) SAB 95. tevalizenn ar maro en dro deomp.

    (3) Spered an deñvalijenn : surnom du diable.

    ●(1905) KANngalon Genver 301. Ann Drouk-Spered, Spered ann denvalijenn a rankaz enn anzav.

    (4) Priñs an deñvalijenn : le prince des ténèbres, surnom du diable.

    ●(1835) AMV 59. an drouc-speret, prinç an denvaligen.

    (5) Roue an deñvalijenn : surnom du diable.

    ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 61. Deut oa heur roue an denvalijen.

    (6) Mibion an deñvalijenn : les mécréants.

    ●(1929) FHAB Ebrel 130. fallagriez mibien an denvalijenn ne deuio birviken a benn da lakaat mibien ar sklerijenn da fallgaloni.

  • teñvaliñ
    teñvaliñ

    v. intr. Obscurcir.

    ●(1744) L'Arm 256b. Obscurcir, tr. «Tihoêlein.»

  • teñvalizion
    teñvalizion

    f. Obscurité.

    ●(1744) L'Arm 256b. Obscurité, tr. «Tihoêldætt. m.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...