Recherche 'temz...' : 15 mots trouvés
Page 1 : de temz-1 (1) à temziou (15) :- temz .1temz .1
f./m.
(1) Tempérament, trempe, complexion de qqn.
●(1732) GReg 261a. Complexion délicate, tr. «Temps flour.» ●843b. Les sanguins sont hauts en couleur & joyeux, tr. «ar re a so goadus dre natur, ou, a so eus a un témps goadus, a véz ruspin ha gaë.» ●910a. Temperament, complexion, tr. «Témps.» ●C'est un homme d'un bon temperament, tr. «tèmps vad a so èn dèn ze.»
●(1928) LEAN 105. Ato oa leun a vuhez evel gwechall ; an natur, an tempz a jom ato henvel. ●(1936) PRBD 42. c'houi hag o peus un temps (tempérament) eveldi (…) kemerit fizians. ●(1970) BRUD 35-36/143. diouz e demz brokuz hag abalamour e tigore anezañ war an nesa e-leh e varha ennañ e-unan.
(2) (Agriculture) Amendement, fumure, engrais.
●(1794) ABR.goerz 8b. A lacaï o goad insolant / Da servijout da dems do parcou.
●(1890) MOA 239a. Engrais, tr. «temz, m.»
●(1906-1907) EVENnot 3. (Porzh-Gwenn) Gwaskedi ar park a rei ar gwe ze ; ze ne rei ket a drouk d'ean rak douar fall e ha red e ve rei temz a-vern d'ean arok kât mann ennan. ●(1920) KZVr 362 - 08/02/20. temz, tr. «fumier.» ●(1924) ARVG Ebrel 76. talvoudegez an edennou a vo herve an demz. ●(1931) VALL 258a. Engrais ; (fumier, etc.), tr. «temz m.»
(3) Consistance.
●(1982) PBLS 527. (Sant-Servez-Kallag) lakad laezh ken e vez aet ba'n demz vad, tr. «ajouter du lait jusqu'à ce qu'elle (la pâte) soit parvenue à la consistance voulue.»
(4) (métallurgie) Trempe.
●(1732) GReg 937b. Trempe, maniere de tremper le fer, l'acier, tr. «témps.» ●Tremper le fer, l'acier, leur donner la trempe, tr. «rei an témps d'an hoüarn, d'an dir.»
●(1931) VALL 756a. Trempe du métal, tr. «temz m.»
(5) Climat.
●(1732) GReg 910b. Temperature, qualité de l'air, tr. «An témps eus an ear.» ●La température de l'air contribuë beaucoup à la santé, tr. «An témps eus a un ear mad a so yac'hus, ou, yec'hedus.»
- temz .2temz .2
f. Moment.
●(1907) AVKA 44. tostât a ra an demz. ●169. en demz-se. ●172. Med, evn an demz-ma ec'h om enhi.
- temz-boued
- temz-korf
- temz-ludu
- temz-speredtemz-spered
m. Caractère.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 36. Ha rag-se, evel ma'z eo dishenvel an tempsiou spered, ez eo dishenvel ar vueziou.
- temz-yec'hed
- temzadur
- temzañ / temziñtemzañ / temziñ
v. tr. d.
(1) (agriculture) Fumer, amender.
●(1908) PIGO II 1. temzi parkou. ●(1920) KZVr 362 - 08/02/20. temzi, tr. «fumer et traiter.»
►absol.
●(1924) ARVG Ebrel 76. da demzi gant teil.
(2) Tremper (un métal).
●(1732) GReg 937b. Tremper le fer, l'acier, leur donner la trempe, tr. «Trémpa, ou, témpra, ou, témpsi, an hoüarn, an dir.»
(3) =
●(1920) KZVr 362 - 08/02/20. an aotrou-ze a zo diaez da demzi (ou da drepani).»
(4) Tempérer.
●(1857) HTB 116. an humilite a dle temzi hon oll oberou.
(5) Assaisonner, épicer.
●(1732) GReg 55b. Assaisonner, tr. «tempsi.» ●840g Faire la salade, l'assaisonner, tr. «tèmpsi ar saladenn.»
●(1931) VALL 40a. Assaisonner, tr. «temza.» ●266b. Épicer, tr. «temza.»
(6) Préparer.
●(1933) BLGA 13. an daou diegez a demze pep tra evit an eured. ●33. temzi eur banne kafe a zoare.
(7) [devant un v.] =
●(1933) BLGA 11. Hag ar merc'hed a yeas da demzi en em wiska evit an oferenn-bred.
- temzdi
- temzerezh
- temzettemzet
adj.
I.
(1) (Acier) trempé.
●(1915) MMED 162. dir tempset mad. ●(1928) BFSA 172. armou dir temzet (trempé).
(2) Temzet mat : d'un bon tempérament, d'une bonne trempe.
●(1869) FHB 254/356a. eunn den tempzet mad. ●(1876) TDE.BF 611a. Tempset, adj. tempset mad se dit d'un homme qui est robuste, qui a une bonne constitution.
(3) =
●(1874) POG 93. Hag he galon a zo temzet / Da esperout Doue bepret.
●(1926) FHAB Du 428. Pa voe evelse temzet he c'halon, he breur (…) a roas d'ezi eur reolenn a vuhez ker striz hag hini eul leanez.
II. (cuisine)
(1) (en plt d'un plat) Graissé.
●(1982) PBLS 168. (Langoned) temzet, tr. «graissé (poêle, ‘pillig' etc.).»
(2) Assaisonné, condimenter.
●(1927) DIHU 188/219. Pisked, kregad kampennet get soub tempset mat.
- temzidigezhtemzidigezh
f. Assaisonement.
●(1732) GReg 55b. Assaisonnement, maniere de rpeparer les aliments, tr. «témpsidiguez.»
- temziñtemziñ
voir temzañ
- temzioùtemzioù
plur. Contes.
●(1879) ERNsup 167. temjo, pl., des contes, prob[ablement] de temzañ, assaisoner (une salade), (= tempza), fumer (une terre), Trév[érec].
●(1908) PIGO II 107. lonkan temziou skwiz deputeed. ●(1912) BUAZpermoal 382. Didrouz gant da demziou divalo, pe me a lako lazan ac'hanout hepdale.