Devri

Recherche '"terriñ"...' : 1 mots trouvés

Page 1 : de terrin (1) à terrin (1) :
  • terriñ / torriñ
    terriñ / torriñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Casser, rompre.

    ●(1499) Ca 196a. Terriff. g. rompre / casser briser. ●(1576) Cath p. 20. terry ha distrugaff en inginou se, tr. «rompre et détruire ces instruments.» ●(1612) Cnf 43a. Terriff pé lesquiff lechyou ves à Ilysou, so pechet maruel.

    ●(1659) SCger 174b. terri, tr. «rompre.»

    ●(1849) LLB 108. Eid torein er motad.

    (2) (cuisine) Terriñ an toaz : malaxer la pâte.

    ●(1928) TAPO 8. Terri an toaz, e gas d’in d’an ti fourn. ●(1932) FHAB Mae 187. touezia bleud ha dour ; lakat eun nebeud goell-bier ebarz ha terri an toaz gwella ma c'hellan.

    (3) Apaiser (la faim, la soif).

    ●(1659) SCger 53a. etancher la soif, tr. «terri an sec'het.» ●(1792) BD 372. men as diampecho hac adoro da naon, tr. «Je te délivrerai et apaiserai ta faim.»

    ●(1825/30) AJC 4264. dal tor da sehed. ●(1849) LLB 1035. mem broiz, toret ol hou sehed.

    ●(1900) MSJO 153. bara da derri ho naoun.

    (4) Faire cesser, vaincre.

    ●(1790) Ismar 9. torrein er fal daicheu.

    ●(1872) ROU 73b. Amortir l'ardeur de la fièvre, tr. «terri an dersien.» ●(1883) MIL 191. Roit dinn, m'ar plich, eur verennad dour evit terri an danijen a zo em diabars. ●(1894) BUZmornik 68. da derri ar goall giziou.

    ●(1907) KANngalon Gouere 447. evit terri pe echui ho foaniou. ●(1910) EGBT 37. neuze ar re vras hag ar re vihan a zanso ha 'n eur zansal a dorro o riou. ●(1911) BUAZperrot 356. ar roue a ziskouezas, eur pennadik, ar c'hoant da derri e dechou. ●(1912) MMPM 28. evit kass Satan en he dro ha terri kounnar ar barner. ●(1915) MMED 357. ne c'helle ket ar vedisined terri ar c'hlenved. ●(1925) BUAZmadeg 562. an duk iaouank a boaniaz (...) da derri ar giziou fall.

    (5) Terriñ ub. eus e garg : casser qqn de sa charge.

    ●(1904) KANngalon Du 262. Raktal eo bet torret euz he garg a vear (…) gant ar Prefed. ●(1910) MBJL 50. terri anean eus e garg a berson evit daou vla. ●(1928) BFSA 163. Terri a reas eus e garg rener leandi Bologn.

    ►sans compl.

    ●(1911) BUAZperrot 17. Nominoë a c'houlenne ouz ar pab o barn hag o zerri. (…) ar pevar eskop gall a oue barnet ha torret.

    (6) Enfreindre, transgresser (une loi, un ordre, etc.).

    ●(1650) Nlou 498. Maz torras gourchemen, doue'en tat, tr. «car elle viola le commandement de Dieu le père.»

    ●(1659) SCger 87a. outrepasser, tr. «terri.» ●(c.1680) NG 1468. terin gourhemeneu Doué. ●1478. terrin gourhemen Doué euit un tam aual.

    ●(1852) MML 2. evit ma lacaje ar roue da derri an urs a varo pehini en doa douget. ●(1868) KMM 261. an ini ne ra van ebed evit terri lezenn Doue.

    ●(1904) ARPA 168. edo tamallet gant ar Jusevien da derri lezen Moyses. ●(1907) AVKA 68. Gwasoc'h gwaz e klaskent en kas d'ar maro, hag abalamour ma torre ar sadorn, hag abalamour ma rae e dad deus Doue. ●71. Setu o tiskibien o terri devez ar sadorn ! (…) ar veleien a dorr an diskuiz santel. ●78. Neb a dorro (…) an hini distera deus ar gourc'hemeno. ●(1911) SKRS II 117. en eur derri he lezennou. ●(1915) HBPR 102. Terri a reont, bemdez, lezennou ar vro.

    (7) Terriñ e c'hopr : démissionner.

    ●(1790) MG 63. Ne laran quet deoh torrein hou c'obr ; mæs quemér ur mestr-aral.

    (8) =

    ●(1872) ROU 79b. Pour corriger le mauvais goût de l'eau, tr. «da derri blaz fall an dour.»

    (9) (météorologie) Adoucir.

    ●(1872) ROU 73b. La neige va adoucir le temps, tr. «An erc'h a dorro an amzer.»

    (10) Terriñ e gaouad àr. ub. : passer sa colère sur qqn.

    ●(1921) GRSA 203. é torro é gohad ar er mab é léh en tad.

    (11) Terriñ e c'her : ne pas tenir parole, ne pas être fidèle à sa promesse.

    ●(1911) SKRS II 263. anzao a rin ouzoc'h ne meuz ket torret va ger.

    (12) Terriñ an devezh : terminer la journée de travail.

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 227. Hag ar c'hloc'h-ze oc'h ober d'ezan terri e zevez. ●(1982) PBLS 632. (Langoned) torriñ an dewezh, tr. «'casser' la journée, terminer la journée de travail.»

    (13) Abolir, abroger, annuler.

    ●(1732) GReg 4b. Abolir, mettre quelque chose hors d'usage, l'abroger, le supprimer, tr. «Térri. pr. torret.»

    ●(1846) DGG 422. ar vadiziant, pell da derri an dimizi, ne ra nemet e santifia. ●(1852) MML 2. evit ma lacaje ar roue da derri an urs a varo en doa douguet. ●3. Assuerus e ra terrin an urs a varo.

    (14) Apaiser.

    ●(1872) ROU 74a. clask a raan terri va droug ; tr. «je tache d'apaiser ma colère.»

    (15) Terriñ war =

    ●(1912) MMPM 150. Daoust ha ma kolle euz he nerz bemdez, ne dorre netra var he bedennou bemdiziek hag he binijennou kriz.

    (16) Terriñ e c'hoant =

    ●(c.1825/30) AJC 282. hac e voa red da vond gante tregond podat da derin o hoand. ●(1868) FHB 203/375a. Ep dale e cavaz atant da derri he c'hoant.

    (17) Terriñ ur sekred : trahir un secret.

    ●(1846) DGG 393. ne all quet terri secret ar goëssion.

    (18) Terriñ e ouestl : rompre son vœu.

    ●(1732) GReg 966a. Rompre son vœu, tr. «terri e voêstl.»

    (19) Terriñ e veu : rompre son vœu.

    ●(1576) H 50. Muntrerez, terrifu an voeu, pariur, sacrileg, tr. « Murder, breaking the vow : perjury : sacrilege. »

    (20) Terriñ goiunez : rompre son vœu.

    ●(c.1500) Cb 96b. [goyunez] Jtem deuoto / as. ac. g. briser veu ou oster deuotion aux sainctz ou souuent vouer. b. terriff goyunez. ●(1625) Bel f° 57v° p. 114. hac en disenorer oz terriff an goyunezou ha vœuzou graet.

    (21) Terriñ ar peoc’h : violer la paix.

    ●(1839) BESquil 174. Rachis, prince a Lombardie, e dorras er peah.

    (22) Terriñ e riv : se réchauffer, faire cesser la sensation de froid. voir riv

    ●(1910) EGBT 37. neuze ar re vras hag ar re vihan a zanso ha'n eur zansal a dorro o riou.

    (23) Terriñ e sec’hed : étancher sa soif. voir sec’hed

    ●(1792) BD 734. chetu ase eurbannach da derin ho sechet.

    ●(1910) EGBT 59. D'an hanv al labourerien a dor o zec'hed gant gwipad.

    (24) Terriñ e naon : apaiser sa faim.

    ●(1962) ARGV 57. gant o c'hig e c'hellfen terri o naon.

    (25) Terriñ virjinitez : déflorer.

    ●(1576) H 50. Defloration, terrifu virginitez an guerches, tr. « Defloration, breaking the viginity of the maiden. »

    B. (agriculture)

    (1) Terriñ an ed : battre le blé.

    ●(1612) Cnf 79b. Huy so en leur an dorneryen oz terriff an eth, dré prudancc oz dispartiaff an greun diouz an plous.

    (2) Terriñ douar : défricher.

    ●(1872) ROU 80a. Défricher, tr. «Terri douar.» ●(1890) MOA 205b. Défricher, tr. «terri douar (sens général).»

    ●(1925) BUAZmadeg 441. torret o doa en hor bro kalz douar gouez. ●460. terri an douarou gouez. ●(1929) ENLA 1. terri douar er park bras. ●10. Ken na vezo torret ar bomm-man war e hed. ●(1960) EVBF I 336. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : troi, ou terri, douar lann, Telgruc. ●(1964) ABRO 53. Gant ur bal (...) em boa torret ur pezhiad douar.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1872) ROU 56. Il est occupé de défrichements, tr. «Var an terri douar ema.»

    ►[empl. comme compl.]

    ●(1960) EVBF I 337. Pour éviter de couper le sabot, la partie de la bêche sur laquelle il appuie est parfois recourbée ; mais le paysan a souvent un sabot spécial, dépareillé (eur voutez palared, Telgruc, eur votez torri-douar, Ploz[évet]), sous lesquels il a fixé une plaque de fer ou de tôle : eur plak-houarn, Plougonvelin, eun houarn-botez, Ploz[évet], eun tamm-feilh, Tréglamus.

    (3) Terriñ douar : charruer, bêcher.

    ●(1877) EKG I 50. eman ar poent da zistrei ha da derri an douar evit gounit an eost nevez.

    ●(1960) EVBF I 337. Les mots traduisant «bêcher» se trouvent dans plusieurs des expressions données pour «bêche» : palad semble être le plus utilisé (Le Tréhou : paled) ; on trouve palared, palarad, dans la région de Telgruc, et, dans une grande partie de la Cornouaille-sud, l'expression torri douar, terri douar, briser la terre.

    C. (droit)

    (1) Annuler (un mariage, etc.).

    ●(1732) GReg 821a. Il a revoqué son Testament, tr. «Torret èn deus e Destamant.»

    ●(1838-1866) PRO.tj 181. Evit lacquat terri ar varnediguez.

    ●(1911) BUAZperrot 116. An Iliz eta ne dorro, na ne dorras dimezi ebed biskoaz. ●(1915) HBPR 64. An departamant a dorraz an eleksionou.

    ►absol.

    ●(1995) BRYV III 148. (Milizag) nompaz gortoz deiz ar weladenn evid terri.

    (2) (droit) Terriñ ur feurm : résilier un bail.

    ●(1914) DFBP 286b. résilier, v a, tr. «Terri eur feurm.» ●(1942) SAV 23/63. C’hoant en devoa da derri ferm (résilier le bail) unan eus e diegeziou (fermes) ha da gas e verour kuit, rak ne heulie ket ar pez a oa bet divizet.

    (3) Rescinder.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. rescinder, tr. «torrein.»

    (4) Terriñ e le : se parjurer.

    ●(1732) GReg 694b. Parjure, celui qui se parjure, tr. «Nep a dorr e le.» ●Se parjurer, faire un parjure, tr. «terri e le.»

    II. V. tr. i. Terriñ àr ub. : taper sur qqn.

    ●(1876) RECe III 233. ha hei deit da gemier'd ür vac'h, ha hei im lakeit dë dôrheiñ ar sant Pïer, tr. «alors elle prend un bâton, et se met à frapper sur saint Pierre.»

    ●(1925) SFKH 32. P'er guellet é tiboukein én toull-men, torret arnehon ar hou nerh.

    III. V. intr.

    A.

    (1) Se casser.

    ●(c.1680) NG 701-702. Er main hac er amneieu, / Er beieu a toras.

    ●(1907) PERS 217. ne c'hortoz nemed ma torro an neuden.

    (2) (en plt de choses chaudes) Terriñ e dan : refroidir.

    ●(1948) KROB 7/12. «Tennit ar fars er-maez, ma torro e dan, eme an tad d'ar merc'hed, evit ma vo aesoc'h da vruzuna ha na vo ket skotet hor staoñ gantañ !»

    (3) Ne dorr ket an hent gant an dud : les gens défilent sans interruption.

    ●(17--) VO 132. Ne dorrai quet en hend guet en dud é monét d'inou de glasque billetenneu de logein. ●137. Ne dorrai quet en hend guet en dud é h'antréein hac é sorti.

    (4) Cesser.

    ●(1934) MAAZ 79. Ne dor ket en deviz getè.

    (5) =

    ●(1792) HS 320. Mæss enn houant-cé de vihüein enn dèss revinnet ul lod-vat, ha dalhet ul lod-vat de dorrein guet nan.

    (6) (en plt d'un mal, d'une maladie) Passer, s'apaiser.

    ●(1860) BAL 158. ar boan-se a dorro. ●(1872) ROU 73a. Sa maladie s'est affaiblie, tr. «Torred eo e glenved.» ●94b. Cet accès passera, tr. «ar barrad-se a dorro.»

    ●(1907) PERS 328. pa deue ar boan da derri

    (7) =

    ●(1869) KTB.ms 14 p 289. neuze a santi da gik o leski hag o terri.

    (8) =

    ●(1925) BUAZmadeg 453. pa oue torret varnan tersien ar c'hoari.

    B. (météorologie)

    (1) (en plt de la chaleur) = distanañ.

    (2) Refroidir.

    ●(1948) KROB 7/12. «Tennit ar fars er-maez, ma torro e dan, eme an tad d'ar merc'hed, evit ma vo aesoc'h da vruzuna ha na vo ket skotet hor staoñ gantañ !»

    ●(1935) CDFi 29 juin. E tro mareou peder eur e torras ar c'hor.

    (3) (en plt du vent) Cesser de souffler.

    ●(1925) BUAZmadeg 478. Var he beden an avel a dorras. ●788. ma teuaz an avel da derri.

    IV. V. pron. réfl.

    (1) Se casser.

    ●(1979) VSDZ 99. (Douarnenez) ar grilh, pa cheñch kroc'henn (…) ar grilh en em dorr hag a denn e benn e-maez, tr. (p. 263) «Quand la langouste mue (…) La langouste se brise donc par le milieu, sort la tête puis la queue.»

    (2) En em derriñ da (+ v.) : se résoudre à (malgré soi).

    ●(1866) FHB 55/19b. An Tad santel a echu en eur lavaret e tle an dud fidel en em derri da ober aluzennou. ●(1872) ROU 100b. Il s'est résolu, (avec répugnance) à..., tr. «En em derri en d-euz great da...» ●108b. Se faire violence pour, tr. «en em derri da.» ●(1880) SAB 33. Mar cavit diez (…) stourm d'en em derri, d'en em abasderi, d'en em zuja da vont var ho poez.

    ●(1911) BUAZperrot 558. unan eus ar re droëta var gelennadurez ar Morvan a en em dorras da zont da c'hourin outo.

    V. V. impers.

    (1) Terriñ da : se calmer.

    ●(1879) ERNsup 168. terri a ra d'ezhañ, il se calme, Trév[érec] ; à St-M[ayeux, torrein a ra d'ohoñ.

    (2) Terriñ war ub. : perdre ses forces (en prolongeant trop un effort).

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. terri a ra warno, trouc'het eo o alan, bihanaat a ra o herr.

    (3) Terriñ da ub. : passer le mal à qqn.

    ●(1908) PIGO ii 17. Ha n'out ket yac'h ? (...) Sav ha tom eun dra bennak da dori d'it.

    (4) (en plt de la fièvre) Terriñ war e derzhienn =

    ●(1911) RIBR 103. Yannig a yoa torret war e dersien. ●(1929) MANO 148. evit gwelet ha terri a rafe war e derzienn.

    VI.

    (1) Torret eo ar votez etrezo : voir botez.

    (2) Torret ganti he botez : voir botez.

    (3) Terriñ podoù : voir pod.

    (4) Terriñ ar favenn : voir favenn.

    (5) Terriñ ur graoñenn : voir kraoñ.

    (6) Terriñ kraoñ : voir kraoñ.

    (7) Terriñ un tamm kreun : voir kreun.

    (8) Terriñ e revr : voir revr.

    (9) Terriñ ar blanedenn : voir planedenn.

    (10) Terriñ e gorn-butun : voir korn butun.

    (11) Terriñ e neudenn : voir neudenn.

    (12) Terriñ ar c'hler : voir kler.

    (13) Terriñ ar vrochenn : voir brochenn.

    (14) Terriñ ar c'hler diwar kein ub. : voir kler.

    (15) Terriñ keuneud war gein ub. : voir keuneud.

    (16) Terriñ e bleg : voir pleg.

    (17) Terriñ pennoù-touseged : voir touseg.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...