Devri

Recherche 'tog...' : 39 mots trouvés

Page 1 : de tog-tok (1) à togonou (39) :
  • tog / tok
    tog / tok

    m. –où, togeier

    I.

    A. (habillement)

    (1) Chapeau.

    ●(1499) Ca 198a. Toc. g. chappeau.

    ●(1659) SCger 22a. chapeau, tr. «toc.» ●175a. toc, tr. «chapeau.» ●(1732) GReg 205b. Il a eu un beau chapeau en contre-échange d'un méchant manteau, tr. «Beza èn deus bet un tocq caër èn esqem[m] da ur goz vantell.» ●(1745) BT 328. unn toque didronce arnehou, tr. «un chapeau non restroussé par dessus.»

    ●(1849) LLB 216. tokeu plouz. ●1048. ou zok goleit t'ur velouzen. ●(1867) FHB 135/242a. an dud-ze (...) a zivisc deoc'h ho zog ker brao ha tra.

    ●(1903) MBJJ 32. 'neur hija hon zoko. ●(1914) KZVr 91 - 29/11/14. Tok re vesk, tr. «chapeau à rebords trop petits. Goelo, Even.» ●(1931) VALL 110b. Chapeau, tr. «tog ou tok m. pl. ou et tokeier.»

    ●(1964) BRUD 17/29. Eun tok seiz bouloutenn.

    (2) En e dog : portant le chapeau.

    ●(1907) PERS 372. e rea poltret an Aot. Person, var eun tam paper, en he dok.

    (3) Mont e tog : porter le chapeau.

    ●(1945) DWCZ 15. Ne lavaran ket o vont e tok, nann, met brao ha kempenn o vont e koef.

    (4) Moull an tog : forme d'un chapeau.

    ●(1732) GReg 151b. Forme d'un chapeau, tr. «Moul an tocq.»

    (5) Pod un tog : forme d'un chapeau.

    ●(1907) i BSPD 506. grouiet int é pod me zok.

    B. par méton. Homme.

    ●(1790) MG 120. mèrhèt coroll ou hunan ; n'en dai quet bourrus : réd-è ma vou d'er bihannan un tri, pé puar toq.

    ●(1857) CBF 54. Ped den oc'h ? Etro daouzek, ken tok, ken koeff.

    II.

    (1) Tête (de clou).

    ●(1928) BFSA 269. tok an tachou.

    (2) (architecture) Châpiteau.

    ●(1928) FHAB Ebrel 135. koulounennou bihan, stag-ha-stag, hag ouz an tokou bihan a zo war o gorre ez eus kizellet deliou.

    (3) (agriculture) Sommet d'un tas de paille.

    ●(1994) HETO 49. Ha me oa tapet da vegañ ar bern plouz rag e dog a oa o vond war ar hostez.

    III. (en plt du cidre) Ober e dog =

    ●(1935) BREI 437/1d. Awechou, ar jistr, goude peurgarget ar barrikennou, ne verv ket evel m'eo dleet : elec'h teurel diwarnan forz koc'h-jistr, ne dol nemet eun eonenn wenn, ha ne ra ket e dog.

    IV. Blasons populaires.

    (1) Tokoù-bordet : surnom des habitants de Landévant.

    ●(1911) DIHU 71/255. É Lanndevan é touger Tokeu bordet. Er morhanù-sé ataù e zou reit de Lanndevañniz.

    (2) Tokoù-kolo : surnom des habitants de Brignogan.

    ●(2003) TRMOR 27. Brignoganiz / Pennoù panez / Tokoù kolo / Revr dizolo.

    (3) Tokoù-kolo : surnom des habitants de Plougastel-Daoulas.

    ●(1995) PLTZ 111. Plougastelliz / tud divisk / tokou kolo / rêriou briz ! (Klevet er Forest-Landerne).

    ●(2003) TRMOR 46. Plougastelliz / Tud diwisk / Tokoù kolo / Revrioù brizh. [lavarenn]

    (4) Tokoù-plouz : surnom des habitants de Belz.

    ●(1911) DIHU 69/224. Belziz e zou Leuiged aveit lod ha Tokeu plouz aveit kod [lenn : lod] aral.

    (5) Tokoù-plouz : surnom des habitants de Berric.

    ●(1947) BRMO 31. ceux [= paysans] de Berric, Foéuérion (vaniteux) ou Tokeu Plouz (chapeaux de paille).

    V.

    (1) Lavaret d'e dog // lavaret etre e dog hag eñ : se dire à soi-même.

    ●(1900) KRL 23 (Ku-Sant Trifin). Me a lare etre ma zok ha me, tr. «Je me disais en moi-même.» ●(1974) YABA 30.11 (Gi) J. Jaffre. Azé, ne hrei ket mui ardeu, e lar ean d'é dok. ●(1975) YABA 26.07 (Gi) J. Jaffre. Aman e vo mad me zraou, a larèn de me zog. ●11.10. A p'en des troeit en Aotrou ag é hent, Oann a larè d'é dok...

    (2) Divizout etre e dog hag eñ : se dire à soi-même.

    ●(1957) AMAH 94 (T – Jarl Priel). Evit va c’helou, diwar an degouezh-se e tivizis etre va zog ha me ne stagjen biken da zeskiñ yezh ar valtetourien vrein-se.

    (3) Kas e dog d'ar bern : faire une déclaration de naissance.

    ●(1900) KRL 27 (Ki-Kastellin). Mont da gass e dok d'ar bern, tr. «Aller à la mairie, faire une déclaration de naissance.» ●(1952) LLMM 34/51 (Ki-Douarnenez) . Kas e dog d'ar bern : diskleriañ ur bugel nevez-c'hanet.

    (4) An tog hag ar c'hulotoù zo ganti : c’est elle qui dirige (la maison).

    ●(1911) RVUM 361 (Gu). En tok hag er huloteu e zou geti.

    (5) C'hoari gant e dog : perdre la tête.

    ●(1991) Remi Derrien (K) Kerrien. C'hoari a ra gant e dog : koll a ra e spered.

    (6) Bezañ tost e dog d’e benn : se mettre facilement en colère. Cf. bezañ tost e voned d’e benn.

    ●(1935) BREI 434/2a. Ma ouezo mat ar C’hallaoued, n’eo ket pennou dotu eo ez eus ac’hanomp, hag eman tost hon tokou d’hor pennou.

    (7) Ar c'hoef hag an tog zo ganti : voir koef.

    (8) Stlapañ ar boned war-lerc'h an tog : voir boned.

    (9) Kemeret e voned evit e dog : voir boned.

    (10) Kac'hat en e dog : voir kac'hat.

    (11) Ober un troñs d'e dog : voir troñs.

  • tog-biñs
    tog-biñs

    m. Écrou.

    ●(1931) VALL 240b. Écrou, tr. «tog-biñs m. pl. togou-biñs.»

  • tog-ejen / tok-ejen
    tog-ejen / tok-ejen

    m. Coussinnet pour soutenir le joug des bœufs.

    ●(1732) GReg 111a. Bourrelet de beufs, ce qui se met sur leurs têtes pour soutenir le joug, tr. «tocq-egenn. p. tocqou-egenned.»

    ●(1876) TDE.BF 620b. Tok-ejenn, s. m., tr. «Bourrelet que l’on place sur la tête des bœufs attelés.»

  • tog-foñs-hir
    tog-foñs-hir

    m. Chapeau haut de forme.

    ●(1963) LLMM 99/264. hag un tog foñs hir war o c’hokenn.

  • tog-houarn / tok-houarn
    tog-houarn / tok-houarn

    m. togoù-houarn (domaine militaire) Casque. cf. tokarn

    ●(1732) GReg 51b. Armet, têtiere, tr. «tocq-hoüarn. p. tocqou-hoüarn.» ●490a. Heaume, pot qui couvroit la tête, le visage, & le cou de l'homme armé, tr. «tocq-houarn. p. tocqou houarn.»

    ●(1876) TDE.BF 621a. Tok-houarn, s. m., tr. «Casque.» ●(1886) SBI I 48. Peb a doc houarn war ho fenn, tr. «Ayant chacune un chapeau de fer sur la tête.» ●(1889) ISV 392. Tolit ho sabren hag ho tog houarn, ha neuit a zoare.

    ●(1912) MMPM 11. ar marc'hek a denne he dok-houarn. ●(1924) NOLU 9. Ne zoug ket anehon un tok-hoarn ar é dal.

  • tog-kern-uhel
    tog-kern-uhel

    m. Chapeau haut de forme.

    ●(1907) KORN 8. kement diaveziad a deu er vro gant eun tog kern-uhel war e benn.

  • tog-kistin / tok-kistin
    tog-kistin / tok-kistin

    m. (botanique) Bogue.

    ►absol.

    ●(1879) ERNsup 168. tok, pl. togo, enveloppe des châtaignes, Trév[érec].

  • tog-kleuzeur
    tog-kleuzeur

    m. togoù-kleuzeurioù Abat-jour.

    ●(1931) VALL 2a. Abat-jour, tr. «tog-kleuzeur, pl. togou-kleuzeuriou.»

  • tog-milin / tok-milin
    tog-milin / tok-milin

    m. =

    ●(1857) CBF 70. Ann tok milin, tr. «Le chapeau du moulin à vent.»

  • tog-moull-hir / tok-moull-hir
    tog-moull-hir / tok-moull-hir

    m. (habillement) Chapeau haut de forme.

    ●(1929) MKRN 23. an tokou moul-hir, tr. «les chapeaux à haute-forme.» ●52. Tokou moul-hir, tr. «des chapeaux à haute forme.»

  • tog-moull-uhel / tok-moull-uhel
    tog-moull-uhel / tok-moull-uhel

    m. (habillement) Chapeau haut de forme.

    ●(1938) BRHI 64. porter un chapeau haut ! (tok moul-uhel).

  • tog-ribod
    tog-ribod

    m. plais. Chapeau haut de forme.

    ●(1956) LLMM 55/13. ul livitenn lost-pik hag un tok-ribot.

  • tog-siminal
    tog-siminal

    m. (architecture) Mitre, couronnement de cheminée.

    ●(1982) TIEZ I 79. la souche [de la cheminée] est dans tous les cas coiffée par un «chapeau», tok chiminal, en pierres.

  • tog-sistr
    tog-sistr

    m.

    (1) (habillement) Surnom du chapeau bigouden.

    ●(1941) ARVR 33/4c. Ha me kemer tog sistr (1) an Nedeleg (...) (1) Lesano an tog bigouden.

    (2) plais. Gendarme.

    ●(1947) YNVL 54. An tokeier-sistr-se, hag o «voizenned» ?...

  • tog-skoeñv
    tog-skoeñv

    m. = (?).

    ●(1943) TRHS 52. hor boteier, hon tog-skoeñv.

  • tog-touseg
    tog-touseg

    m.

    (1) (mycologie) Champignon.

    ●(1924) LZBt Mezheven 10. da guntuilh freuz ha togou tonseged. ●(1931) VALL 109a. Champignon, tr. «tog-touseg m. pl. togou-touseg, togou-touseged.»

    (2) (botanique) Ombilic Umbilicus rupestris.

    ●(1970) GSBG 79. (Groe) tok toseged, tr. «plantes à feuilles charnues rondes, vivant sur les murs (famille des crassulacées, litt. chapeau de crapauds).»

  • togad / tokad
    togad / tokad

    m. –où

    I.

    (1) Plein un chapeau.

    ●(1732) GReg 151b. Plein le chapeau, tr. «Tocqad. p. tocqadou.»

    ●(1890) MOA 67. tokad, tr. «plein le chapeau.»

    ●(1912) BUAZpermoal 373. Al labourer a lak e dokad ed 'barz an arc'h.

    (2) =

    ●(1834) APD 108. Un tocat spern en guis curunen.

    (3) par ext. Quantité plus ou moins grande.

    ●(1870) MBR 6. eunn tokad avalou melen aour. ●(1879) ERNsup 168. tokad, m., quantité quelconque eun tokad mad deio, tud, etc. Quimp[er]-Guéz[ennec], Trév[érec]. ●(1896) GMB 696. tocqad (…) en pet[it] tréc[orois] quantité quelconque.

    ●(1903) MBJJ 194. Eun tokad tier. ●329. eun tokad tud ec'h a gante ledander ar ruik. ●(1910) MBJL 161. eun tokad tud. ●(1913) LZBt Gwengolo 19. an tokad enezenno hanvet Archipel des Navigateurs. ●(1919) BUBR 10/266. Eun tokad Bretoned a oamp. ●(1935) BREI 391/2b. eun tokad miziou labour.

    II. Reiñ un tokad kerc'h d'ur plac'h : voir kerc'h.

  • togan
    togan

    =

    ●(1920) KZVr 363 - 15/02/20. togan, pour dogaé.

  • togañ / tokañ
    togañ / tokañ

    v. tr. d.

    (1) Mettre un chapeau.

    ►absol.

    ●(1944) VKST Mae 147. diwar-benn koefa ha digoefa, toka ha didoka.

    (2) Tokañ ar bern : entasser, augmenter.

  • togata
    togata

    v. Prendre plein le chapeau.

    ●(1869) EGB 211. togata, tr. «prendre plein le chapeau.»

  • toged
    toged

    voir toked

  • togenn .1
    togenn .1

    f. –où (architecture) Chapiteau (de colonne).

    ●(1931) VALL 111a. Chapiteau de colonne, tr. «togenn f. pl. ou.»

  • togenn- .2
    togenn- .2

    voir toagenn-

  • togennañ
    togennañ

    v. tr. d. Garnir le chaudron à bouillie avec de l'argile.

    ●(1931) VALL 115a. garnir le chaudron à bouillie togenna, (avec de l'argile) pria(ñ), ardilha(ñ), (avec de la charrée) koaradiñ T[régor].

  • togenniñ / tokenniñ
    togenniñ / tokenniñ

    v. tr. d. =

    ●(1932) GUTO 13. ur pont (…) Tokennet e oè er varlen anehon a dacheu hoarn, moén ha luém er bégeu anehè.

  • toger / toker
    toger / toker

    m. –ion Chapelier.

    ●(1633) Nom 311b. Pileo : vn bonnetier, ou chappelier : vn boneder pe tocquer.

    ●(1659) SCger 22a. chapelier, tr. «tocquer.» ●(1732) GReg 151b. Chapelier, tr. «Tocqer. p. tocqéryen. Van[netois] Tocqour. p. tocqeryon, tocqeryan.»

    ●(18--) SBI II 158. Me fell d'in-me beza toger, tr. «J'ai l'intention de me faire chapelier.»

    ●(1931) VALL 111a. Chapelier, tr. «toker, tokour pl. ien.» ●(1934) BRUS 269. Un chapelier, tr. «un tokour.»

  • togerezh / tokerezh .1
    togerezh / tokerezh .1

    f. –ioù Chapellerie (magasin).

    ●(1931) VALL 111a. Chapellerie magasin, tr. «tokerez, togerez f. pl. ou.»

  • togerezh / tokerezh .2
    togerezh / tokerezh .2

    m. Chapellerie (industrie).

    ●(1931) VALL 111a. Chapellerie art, industrie, commerce, tr. «tokerez, togerez m.»

  • toget / toket
    toget / toket

    adj.

    (1) Pourvu d’un chapeau.

    ●(18--) RGE 8. Ha pa vezot toqet tout, / It pa garfot en ho rout.

    ●(1929) SVBV 131. tenna hon tokou (ar re a oa toget). ●(1944) VKST Mae 148. ar merc'hed «toket». ●(1944) EURW I 68. eun Aotrou sec'h ha treut, livitennet, toket uhel.

    (2) sens fig. Couvert de.

    ●(1979) BRUDn 28/18. An araduriou a oa du, toket a riell.

  • togig
    togig

    m. (ornithologie) Cul-blanc.

    ●(1919) DBFVsup 68b. togig, tr. «cul-blanc.» ●(1931) VALL 175b. Cul-blanc oiseau, tr. «togig V[annetais] suppl. Le Goff).»

  • togn .1
    togn .1

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    A.

    (1) (Nez) camus, aplati.

    ●(1633) Nom 18b-19a. Nasus resimus : nez recrochu, camu : fry camuer (lire : camus), fry touing, fry marmous.

    ●(1659) SCger 175a. fri touign, tr. «camus.» ●(c.1718) CHal.ms iii. nez camus, tr. «ur fri camus, plat, Toüing.» ●(1732) GReg 131b. Camard, camus, tr. «Fry toüign.»

    ●(1803) MQG 10. guenou-dibren, fri-toign. ●(1872) DJL 14. lakat eur brizen vutun en he fri togn. ●(1890) MOA 229b. Nez écourté, tr. «fri tougn.»

    ●(1900) KEBR 11. Eur fri tougn, tr. « Un nez camus ». ●(1907) BOBL 09 mars 128/1f. An Ankou tougn. ●(1909) BOBL 09 janvier 211/2d. Tost e oa erru an Ankou tougn.

    (2) Maladroit.

    ●(1924) BUBR 39/858. dorn an den a zo togn ha teuc'h e labour e-kenver dorn an amzer. ●(1982) PBLS 90. (Sant-Servez-Kallag) togn, tr. «maladroit.»

    B. abstrait

    (1) (Esprit) obtus.

    ●(1872) DJL 52. tud dizesk, groz ha togn o spered.

    ●(1925) FHAB Mezheven 202. Sperejou tougn, pennou ezenn. ●(1926) BIVE 3. e spered n'eo ket re dogn ive !

    (2) (Langue) mal maîtrisée.

    ●(1905) BOBL 14 janvier 17/3c. ar Pleyberiz-ze hag o deus skrivet, en eur gallek ker fall ha ker tougn. ●(1905) BOBL 09 décembre 64/1a. Gallek saout ha brezonek tougn. ●(1944) EURW I 159. e c'houlennas ar gaoz hag en eur galleg tougn e lavaras : (...).

    (3) Kavout togn = kavout bras.

    ●(1972) SKVT I 26. Gaid, avat, a voe kavet togn an dra ganti.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Court, ras.

    ●(1932) FHAB Gouere 283. e chomont da beuri ur peuri tougn.

    (2) Émoussé, épointé.

    ●(1732) GReg 333b. Couteau, & Epée &c, dont la pointe est émoussée, tr. «Countell, cleze &c touign.»

    ●(1876) TDE.BF 626a. Kouñtell dougn, tr. «couteau dont la pointe est émoussée.» ●(1890) MOA 229b. Couteau écourté, tr. «kountell dougn.» ●(1896) LZBt Mae 20. gant eur gontel dongn. ●(1896) GMB 703. tréc[orois] togn ; touign, tr. «(couteau, épée) dont la pointe est émoussée.»

    ●(1931) VALL 250a. Émoussé, tr. «tougn.»

    (3) =

    ●(1970) BHAF 117. eun dervenn doñgn ha distumm.

  • togn .2
    togn .2

    A. M. –ed Homme au nez camus.

    ●(1838) CGK 23. mab un toign. ●(1886) RUSq 67b. Camard, tr. «tougn m. fem. tougnez.»

    B. F. Femme au nez camus.

    ●(1942) DADO 9. Ya vat, ha c’hoaz e veze graet anezi an Dougn.

  • tognad
    tognad

    m. –où sens fig.

    (1) Prise de tabac.

    ●(1947) YNVL 81. Un tognad butun omp deuet da gerc'hat, God, va c'homer ?

    (2) Cuite.

    ●(1983) LLMM 219-220/266. un tognad ganto ken e frakent diwar o divesker.

  • tognadenn
    tognadenn

    f. –où sens fig. Prise de tabac.

    ●(1923) FHAB Mezheven 232. pa veze o kemeret eun dougnadenn eus e dabatierenn arc'hant.

  • tognañ
    tognañ

    v. tr. d.

    I. Émousser.

    ●(1659) SCger 49a. emousser, tr. «touigna.» ●(1732) GReg 333b. Émousser, reboucher, ôter la pointe, tr. «touigna. pr. touignet.»

    ●(1874) POG 175. He gleze dir hoc'h euz tougnet. ●(1876) TDE.BF 626a. Tougna, v. a., tr. «Emousser la pointe, parlant d'un outil.»

    ●(1914) DFBP 115b. emousser, tr. «tougna.» ●(1931) VALL 250a. Émousser, tr. «tougna.»

    II. sens fig.

    (2) Tognañ skilfoù ub. : rogner les griffes à qqn.

    ●(1920) MVRO 32/1a. ar bobl-ze n'hon deus ket gallet togna he skilfou.

    (3) User.

    ●(1924) ARVG Eost 172. Hirie c'hoaz tije kavet peadra tognan da bluenn o flemman meur a fougeer hag a fougeerez !

  • tognellet
    tognellet

    adj. Émoussé.

    ●(1942) VALLsup 62b. Émoussé, tr. «tougnellet.»

  • tognet
    tognet

    adj. Émoussé.

    ●(1931) VALL 250a. Émoussé, tr. «tougn(et).»

  • tognez
    tognez

    f. –ed

    (1) Femme au nez camus.

    ●(1886) RUSq 67b. Camard, tr. «tougn m. fem. tougnez.»

    (2) An dognez : personnification de la mort, camarde.

    ●(1866) BOM 55. Ann Ankou, an dougnez kri, tr. «La Mort, la cruelle camarde.»

    ●(1900) KDBH. Eunn devez, devez milliget, / Gand an Dougnez e oéz merket !… ●(1914) BOBL 4 juillet 500/2e. Iaouank e oa c'hoaz, evid beza falc'het gant an Dougnez.

    (3) An dognez vrizh : personnification de la mort, camarde.

    ●(1929) SVBV 73. falc'het, e kreiz bleuñ o yaouankted, gand an dougnez vriz.

  • togonoù
    togonoù

    pl. (cuisine) Tripes.

    ●(1919) DBFVsup 68. togonneu, tr. «tripes (Berric).» ●(1931) VALL 758b. Tripe, tr. «V[annetais] togonneu pl. (Suppl. Goff).»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...