Recherche 'ya...' : 83 mots trouvés

• ya / eya / ia
  ya / eya / ia

   

  I. Adv. Oui.

  ●(1499) Ca 208a. ya. g. ouyl. ●(1530) Pm 278 (Mab Den). Sant ha santes dre cortesy / ya ha ny bras ha byhan (ya compte ici pour deux syllabes), tr. « Saint et sainte, courtoisement, / Oui, et nous, grands et petits ».

  ●(1732) GReg 660a. Si on lui dit oüi, il dira non, tr. «Mar lavarér dezañ ya, eñ a respount naren.» ●(1767) ISpour 131. iya sur. ●303. Iya, ni é gred. ●(1783) BV 8/162. ia paneuertan daous de buisans. ●(1787) BI 219. iya, mar hunn bai glaü, me vou Crechen. ●(1790) PEdenneu 67. Iya, me Salvér, me grèd é hoh amen. ●(1792) CAg 48. Iya… ém acqueu deuéhan… / M’ou calvou hoah. ●58. E-larr, iya guet truhé.

  ●(1804) RPF 54. Iya, pe zelieheoh merhùel hidihue. ●(1849) LLB 1071. kenteh el m’ou des laret ia ou deu.

  II. Ker buan ha lavarout ya : très rapidement.

  ●(1935) ANTO 16 (T) *Paotr Juluen. Ne dremenas ket an holl draou-se ker buan ha lavarout : ya. ●55. Vyvyan, kerkent ha taol, a grogas e dour Marzin, hag o daou, douget war dioueskell an avel, en em gavjont er c'heo marzus, ker buan ha lavarout : ya. ●88. Ne gouejont ket ker buan ha lavarout : ya. ●125. Hag e gwirionez, gant eun taol trum avel-dro, setu daoust d’e vent, eilpennet ha brevet ar skaf, evel eur bluskenn-vi, hag An Tornaod, ker buan ha lavarout : ya, war e benn, er stêr.

  III. Interj.

  ●(1978) BRUDn 19/18. Zokén, an douar a zebront. – Ye ! Pouloud ?

  IV.

  A.

  (1) Ya avat :

  ●(1783) BV 7/153. ya hat tullet ple mat mar renquan o querhat.

  (2) Ya da :

  (3) Ya laouen :

  (4) Ya a-walc’h :

  (5) Feiz ya :

  B. Loc.

• yac'h .1
  yac'h .1

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) Sain, en bonne santé.

  ●(11--) Hil 243. hiac, hiac altro Hilarius, tr. « En bonne santé, en bonne santé, Sieur Hilaire ! » (hiac compte pour deux syllabes). ●(1499) Ca 208b. Yach. g. sain. ●(1633) Nom 13a. Corpus integrum, sanum, salubre : corps sain & dispost : corf yach, crè ha dispos. ●264b. Phagedæna : farcin : vn seurt gouly á breïn an quicq yach, farcill.

  ●(1659) SCger 107b. sain, tr. «yac'h.»

  ●(1857) CBF 43. Iac'h oc'h-hu ? Evel-evel, tr. «Vous vous portez bien ? Couci-couci.»

  (2) Bon, bien donné (en plt d'un coup, d'une raclée, etc.).

  ●(1907) BOBL 04 mai 136/2f. hag am eus tapet eur frotaden iac'h ! ●(1926) FHAB Meurzh 99. lamm o deus bet siouas gant ar Zôzon ha lamm yac'h, pa rankjont, unan a zaou, plegi beteg an douar, pe skarza ar vro.

  (3) Bon, sans défauts.

  ●(1857) CBF 118. Chetu aze brezonek iac'h ! tr. «Voilà du bon breton !»

  ●(1900) MSJO viii. brezounek iac'h. ●(1912) KANNgwital 118/182. Evit beza brezounek, n'eo ket brezounek iac'h, sur. ●(1921) PGAZ 20. Dezki a reaz d'ezho eur brezoneg iac'h. ●(1934) PONT 9. Ar geriou-ze a zo brezoneg yac'h.

  (4) (en plt des coups à boire) Bien servi.

  ●(1902) PIGO I 157. Eur banne jistr yac'h a oa ive. ●(1947) YNVL 41. Ha me 'gred e talv an dra-se ur banne yac'h !

  (5) Solide.

  ●(1913) DIHU 92/215. Hag un tam koed iah é ! ●(1934) MAAZ 7. Bout en des unan [ur vah dien] me mam de veskein amonen. Hag unan iah é ; kredet mat.

  (6) Costaud, fort.

  ●(1929) MKRN 88. petra bennak ma zo bet a holl viskoaz paotred iac'h e-mesk masonerien Gourin, tr. «et cependant la corporation a toujours compté de forts gaillards à Gourin.»

  (7) (plt du vent) Frais.

  ●(1963) EGRH II 118. yac’h a., tr. « frais (en plt du vent). »

  (8) Yac’h ha divac’hagn : sain et sauf.

  ●(1874) FHB 472/10a. re all hag a zo iac'h ha divac'hagn. ●(1878) EKG II 197. iac'h ha divac'hagn.

  ●(1900) BUSF 22. iah ha divahin.

  II. Adv.

  A.

  (1) Parfaitement.

  ●(1921) FHAB Mae 119. elec'h ma kord ken yac'h an diou vouez an eil gant eben.

  (2) Juste, justement, à point nommé.

  ●(1926) FHAB Mezheven 227. Doue a gomzas neuze hag e komzas yac'h ! ●(1939) MGGD 13. Ar c'hentrou a vroudas yac'h kostezennou al loen. ●(1939) KLDZgwal 126/38. Skei a rejont yac'h war zor an ti.

  B. Sainement (bien).

  ●(1580) G 1200. mat ha yach me mach ma sachat, tr. «Bien et sainement je serre ma sachée.»

  ●(1955) STBJ 40. Met klevet o devoa gantañ, an dud-se, o fegement yac'h ha diflat. ●75. e-lec'h ma voe freet yac'h, evel just, evit tenna diouta ar c'hoant d'ober droug. ●85. stardet yac'h mekanik pe starderez ar c'harr. ●(1964) YHAO 121. ar c'helien a bege yac'h.

  III. (blason populaire) Yac’hoc’hed : surnom des habitants de Guidel.

  ●(1911) DIHU 70/240. É Guidél nen des nameit Foéuerion e lar lod. Rah é mant Iahohed e lar réral. (Iahoh e za a iah oh.É Guidél, a pe gavér un dén e anaùér é larér berpet : bonjour, iah oh ? Hag é reskondér : tammigeu, na hui ? ●(1947) BRMO 32. les gens de Guidel étaient dits Iah oh (car ils prononçaient ces deux syllabes pour s'enquérir de la santé des gens).

  IV.

  (1) Yac'h evel ur pesk : voir pesk.

  (2) Yac'h evel ur pesk en dour : voir pesk.

  (3) Yac'h evel ur c'hloc'h : voir kloc'h.

  (4) Yac'h evel ar beuz : voir beuz.

  (5) Yac'h evel un tach : voir tach.

• yac'h .2
  yac'h .2

  m. Klask ar yac'h da ub. : trop forcer qqn.

  ●(1924) NFLO (ms. BRM Rennes). forcer. tu me forces de trop, tr. «klask a rez ar yac’h d’in.»

• yac'h-beuz
  yac'h-beuz

  adj. En parfaite santé.

  ●(1909) LZBt Du 35 (T). Kerkent en em gavaz iac’h beuz. ●(1973) SKVT ii 88. Yac’h-beuz eo memes.

• yac'h-bev
  yac'h-bev

  adj. En parfaite santé.

  ●(1839) BSI 110. hac e tistroas d'ar $$$guær yac'h-beo. ●152. en e saô ha yac'h beo.

• yac'h-bloc'h
  yac'h-bloc'h

  adj. En parfaite santé.

  ●(1931) VALL 671a. parfaitement sain, tr. «yac'h-bloc'h.»

• yac'h-kloc'h
  yac'h-kloc'h

  adj. En parfaite santé.

  ●(1732) GReg 838b. Qui est sain, qui joüit d'une santé parfaite, tr. «yac'h-cloc'h.»

• yac'h-pesk
  yac'h-pesk

  adj. En parfaite santé.

  ●(1732) GReg 838b. Qui est sain, qui jouit d'une santé parfaite, tr. «yac'h-pesq.»

  ●(1889) ISV 105. Abaoue, ar bugel a so iac'h pesk. ●195. Loiza zo ruz he fenn hag e deus ar c'houbari da veza iac'h pesk.

  ●(1925) BILZ 120. A-benn eun nebeud devejou, ho merc'h, itron, a vo yac'h-pesk.

• yac'h-pilh
  yac'h-pilh

  adj. En parfaite santé.

  ●(1935) BREI 426/1b. eur vuhez yac'h-pilh. ●(1939) KTMT 156. yac'h-pilh eo zoken. ●198. eun den yac'h-pilh.

• yac'haat
  yac'haat

  v.

  I. V. intr. Guérir.

  ●(1732) GReg 477a. Guérir, recouvrer sa santé, tr. «yac'haat. pr. yac'heët.» ●Il guérira dans peu, tr. «Yac'haat a rayo abarz nemeur amser.»

  ●(1903) MBJJ 25. dont dioustu da laouennaat ha da yac'haat. ●(1924) BILZbubr 42/976. rei d'ê nerz da drec'hi war ar c'hlenved, ha da yac'haat.

  II. V. tr. d.

  (1) Yac'haat (ub.) diouzh ur c'hleñved : guérir qqn d'une maladie.

  ●(1904) BSAB 13. e yac'heaz eus klenved ar warizi eur gwaz. ●(1911) BUAZperrot 485. meur a hini a yac'heas diouz klenvejou bras.

  (2) Guérir (qqn).

  ●(1876) KTB.ms 14 p 59. e c'halli lavaret e iac'haï ar c'hlanvour. ●(18--) KTB.ms 14 p 66. ar pez a zo red ewit ma iac'haad.

  ●(1902) PIGO I 179. ha kement-ze o yac'hao. ●(1925) BILZ 133-134. [ar zent] Yac'haat a rênt an dud klanv.

  ►absol.

  ●(1857) AVImaheu 42. yachat én déieu er Sabbat.

  (3) Guérir (une maladie, une blessure, etc.).

  ●(c.1500) Cb [yachat]. g. sainer / guerir. b. yachat.

  ●(1612) Cnf 2a. yachat an cleffeueiou eues an eneff. ●23a. Iachat gant osill membro torret. ●77b. Iachat an goulyou ves hon eneffou.

  ●(1852) MML 3. iac'haat hon gouliou. ●(1857) AVImaheu 11. de yac'hat quement clinhuet, ha quement gouander.

  ●(1925) BILZ 136. Gwechall e yac'hae ar goanvennou. ●(1927) LZBt Genver 7. klenved ar spered na ve iac'haet na fonnus nag êzet.

  (4) par ext. Améliorer.

  ●(1871) FHB 310/387a. hag evit iac'haat an douar lagennek-ze, e tigoras kaniou evit cas an dour sac'h euz an draonien da eur sterig a ioa er c'harter.

  (5) Assainir.

  ●(1905) BOBL 28 octobre 58/1b. braoaat ha iac'haat kear. ●(1911) BUAZperrot 385. An holen a vlaz, a vir hag a yac'ha an traou.

  (6) Donner la santé à.

  ●(1927) KANNkerzevod 8/15. Al labour hag ar bedenn / A vag hag a yac'ha an den.

  III. V. pron. réfl. En em yac'haat.

  (1) Se guérir.

  ●(1710) IN I 18. d'en em burgi ha d'en em yac'haat.

  (2) En em yac'haat diouzh : se guérir de.

  ●(1710) IN I 261. difficil bras vezo d'an hini a vezo blecet ive gant ar garantez foll-se, en em yac'haat diouthi.

• yac'haer
  yac'haer

  m. –ion Guérisseur.

  ●(1876) TDE.BF 802. Peurvuia ar gwin a laz muioc'h a dud / Eget ne bare iac'haer gant he holl vrud.»

  ●(1902) PIGO I 74. Peurvuian ar gwin a laz muioc'h a dud / Evit na bare yac'haer gant e holl vrud. ●(1918) LZBt Mae 27. ar veudeusined hag ar yac'haerien dud a zo kindirvi gompoez.

• yac'haet
  yac'haet

  adj. Guéri.

  ●(c.1680) NG 103. Pen du iahait hun gouilieu, tr. « Since our wounds are healed. »

• yac'hañ
  yac'hañ

  v. [empl. comme subst.] =

  ●(1975) LLMM 170/186. a-hed an deiz e kleved : « yachañ, stardañ ! yachañ, stardañ ! yachañ, stardañ ! » p’edo ar baotred, lod o sachañ war ar fun hag unan all, pignet war ar c’harr o sachañ eus e du goude bezañ lakaet penn ar fun da dremen dre doulloù ar vranell. ●note à yachañ : « sachañ. »

• yac'haus
  yac'haus

  adj. Salutaire, bon pour la santé.

  ●(1931) VALL 673a. Salutaire, tr. «yac'haüs.» ●(1943) HERV 71. Tostaat a rajont ouz ar feunteun mac'h evas gwechall Salaun eus he dour yac'haus.

• yac'honi
  yac'honi

  f. Pureté.

  ●(1940) DIHU 354/174. iahoni hé goed.

• yac'hus
  yac'hus

  adj.

  (1) Sain, salubre.

  ●(1732) GReg 910b. La température de l'air contribuë beaucoup à la santé, tr. «An témps eus a un ear mad a so yac'hus, ou, yec'hedus.»

  ●(1844) LZBg 2^l blezad-1^añ lodenn 91. seuel tyér (...) yahussoh. ●(1860) BAL 81. an ear vad ac an ezen iac'huz. ●(1869) FHB 247/303a. Avalou douar bet nevezet ne d'int ket iac'hus na da dud na da chatal. ●(1870) FHB 273/95b. eun toul ti iac'husoc'h. ●(1872) ROU 107a-b. Neket iac'huz beilla pell, sevel mintin a zo gvell, tr. «les longues veillées nuisent à la santé.»

  ●(1903) MBJJ 79. Dour ar vro-man nan eo ket yac'huz d'evan. ●92. en broio ha nan int ket goall yac'huz. ●(1907) PERS 65. ar vro n'eo ket goall iac'huz. ●(1907) FHAB Mae 96. eun ty yac'hus. ●(1919) FHAB Here 103. o terc'hel ho ti yac'hus. ●(1928) BFSA 249. eur vro yac'husoc'h. ●(1933) OALD 45/214. eur boued yac'hus.

  (2) sens fig. Salutaire.

  ●(1908) FHAB Mae 138. kelennadurez yac'huz ar c'hazetennou kristen. ●(1931) VALL 673a. Salutaire, tr. «yac'hus.»

• yac'husaat
  yac'husaat

  v. tr. d. Assainir.

  ●(1866) FHB 65/98a. an avel o iac'hussat an ear. ●(1866) FHB 75/181b. Lezenn evit iac'hussat ar vro.

  ●(1931) VALL 40a. Assainir, tr. «yac'husaat.»

• yac'husadur
  yac'husadur

  m. Assainissement.

  ●(1931) VALL 40a. Assainissement, tr. «yac'husadur m.»

• yac'husted
  yac'husted

  f. Salubrité.

  ●(1931) VALL 673a. Salubrité, tr. «yac'husted f.»

• yachañ
  yachañ

   v. [empl. comme subst.] Amélioration, plaisir.

  ●(1975) LLMM 170/186. a-hed an deiz e kleved : « yachañ⁽¹⁾, stardañ ! yachañ, stardañ ! yachañ, stardañ ! » p'edo ar baotred, lod o sachañ war ar fun hag unan all, pignet war ar c'harr o sachañ eus e du goude bezañ lakaet penn ar fun da dremen dre doulloù ar vranell. ⁽¹⁾ sachañ.

• yae
  yae

  voir gae

• Yakob
  Yakob

  n. pr. Jacob.

  ●(1499) Ca 208b. yacob. g. iaques.

• yalc'h
  yalc'h

  f. yilc'hier

  I.

  (1) Bourse.

  ●(1499) Ca 208b. yalch. g. bourse. ●(c.1500) Cb [yalch]. yalch. g. bourse. ●g. petite bourse. b. yalchic. ●g. faire bourses. b. ober yelchier. ●(1633) Nom 119a. Crumena, marsupium : vidulus : sacculus, loculus, mantica : bourse : yalch. ●(1647) Am 702. Ead he va drouin, chetu me dinet. / Nemeux na baguet, yalch, na bougeden, tr. «Mon havresac s'en est allé, me voici (?) renversé (?). / Je n'ai ni sacoche, ni bourse, ni bougette.»

  ●(1659) SCger 16b. bourse, tr. «ialc'h, pl. ilc'hier.» ●(1741) RO 2105. Troherien ar jilher. ●(1744) L'Arm 36a. Bourse, tr. «Yalh.. yalheu. f.»

  ●(1834) SIM 151. abars nebeut e voe disec'het yalc'h Jerom. ●(1849) LLB 80. Hag é honèt méhus ha skan a ialh de gêr. ●(1868) FHB 204/379b. Perak ne zigorit-hu ket frank ho ielc'hier ? ●(1897) EST 18. Monet, goleit a véh, ha skan a ialh d'er gér.

  ●(1907) PERS 368. dilasa meur a yalc'h. ●(1908) PIGO II 8. 'n eur flouran gant e zorn kof ar yalc'h en e c'hodel. ●(1913) FHAB Mae 154. heb dilasa o yalc'h.

  (2) Paotr-e-yalc'h : homme avare.

  ●(1879) ERNsup 170. un avare, un accapareur (...). On dit encore paotr he ialc'h, Trévérec, (petit Trég[uier].

  (3) Paotred an troc'h-yalc'h =

  ●(1908) FHAB Even 177. lakaat sao dindan zeuillou potred an troc'h-ialc'h ha foet-ho-zrantel ne roont fors penoz forani danvez ar vro.

  (4) Ober yalc'h a-dreñv : économiser en cachette (de son époux, –se).

  ●(1896) GMB 330. Pet[it] Trég[uier] ober ialc'h adré, litt. «faire bourse par derrière», se dit d'une femme qui fait des économies en se cachant de son mari.

  (5) (jeu) Blouse d'un billard.

  ●(1732) GReg 99a. Blouse, trou d'un billard, où on jette la bille, tr. «Yalc'h ur billard. p. ilc'hyer ur billard.»

  (6) (politique) Ministr ar Yalc'h : ministre des finances.

  ●(1941) ARVR 23/3b. ministr ar Yalc'h.

  (7) (anatomie) Yalc’h ar bouzelloù : anse intestinale.

  ●(c.1500) Cb [yalch]. g. la bourse des boeyaulx. b. yalch an bouzellou.

  II.

  (1) Bezañ an diaoul en e yalc'h : voir diaoul.

  (2) Na vezañ e deod en e yalc'h : voir teod.

• yalc'h-ar-person
  yalc'h-ar-person

  f. (botanique)

  (1) Bourse-à-pasteur Capsella bursa-pastoris.

  ●(1732) GReg 111b. Bourse à l'Evêque, tr. «Yalc'h ar persoun.»

  (2) Mâche, broussette, boursette Valerianella carinata..

  ●(1879) BLE 371. Mache. (Valerianella. L.) Ialc'h ar person.

• yalc'h-eskob
  yalc'h-eskob

  f. (botanique) Mâche, broussette, boursette Valerianella carinata.

  ●(1752) PEll 448. Ialc'h-Escop, Herbe nommée vulgairement Boursette, autrement Bourse à l'évêque, ce que signifie ce mot Breton composé.

• yalc'h-vutun
  yalc'h-vutun

  f. yilc'hier-butun Blague à tabac.

  ●(1869) TDE.FB 107a. Blague, s. f. Sac à tabac, tr. «ialc'h vutun, f.» ●(1895) FOV 262. E ten é yalh butum eit rostein ur bimpa.

  ●(1914) FHAB Genver 25. e yalc’h-vutun hag e gorn e godel gleiz e jupen. ●(1931) DIHU 241/292. Pe huélas me ialh butum. ●(1942) DADO 21. Erru eo gwall voan da yalc’h vutun, emberr pa’c’h in d’ar bourk e prenin evidout eun tamm brao a vutun. ●(1954) VAZA 105. un tamm eus e groc’hen am boa itriket gantañ ur yalc’h vutun.

• yalc'had
  yalc'had

  f. –où

  I.

  (1) Contenu d'une bourse.

  ●(17--) EN 989. eur jalhad arhand guen ! tr. «une boursée d'argent blanc !»

  ●(1849) LLB 1610. é ialhad é kreskein. ●(1868) FHB 190/272b. cavet ar ialc'had arc'hant. ●(1870) MBR 276. diou ialc'had aour hag arc'hant.

  ●(1908) PIGO II 6. eur yalc'had arc'hant. ●(1910) MAKE 71. pouez ar yalc'had aour. ●(1929) MANO 66. eur yalc'had vras a arc'hant.

  (2) Ober, sevel yalc'had : s'enrichir.

  ●(1868) FHB 169/97a-b. An tavarnier avad a sestume ato an oll guenneien, hag a zave ialc'hat divar goust an dud keiz-ze. ●(1870) FHB 309/384a. ez ea eno da ober ialc'hat.

  II. par ext.

  (1) Somme d'argent.

  ●(1928) BREI 54/3a. Gant ar yalc'had dastumet evelse e ve roet eun adpae d'an tiegeziou niverus, herve an niver a vugale o deus.

  (2) Bourse d'études.

  ●(1954) BAHE 2/9. ar re a glask ur yalc'had evit ar Studioù Uhel.

• yalc'hañ / yalc'hat
  yalc'hañ / yalc'hat

  v. tr. d. Embourser.

  ●(1732) GReg 331b. Embourser, tr. «Yalc'hat. pr. yalc'het.»

  ●(1931) VALL 77b. mettre dans la bourse, tr. «yalc'ha.»

• yalc'hat
  yalc'hat

  voir yalc'hañ

• yalc'hata
  yalc'hata

  v. intr. Remplir sa bourse en plusieurs fois.

  ●(1924) ZAMA 199. Laou Druilh a yelo evitan hag a yalc'hato en e lec'h. ●(1931) VALL 77b. mettre dans la bourse à coups répétés, tr. «yalc'hata.»

• yalc'her / yalc'hour
  yalc'her / yalc'hour

  m. –ion

  (1) Fabricant ou marchand de bourses.

  ●(1499) Ca 208b. yalcher. g. boursier.

  ●(c.1718) CHal.ms i. bourcier qui fait des bources, tr. «yalhour.» ●(1732) GReg 111b. Boursier, qui fait et vend des bourses, tr. «Yalcher. p. yalchéryen.»

  ●(1931) VALL 77b. Boursier qui fabrique des bourses, tr. «yalc'her pl. yalc'hour pl. ien.»

  (2) Boursier dans une école.

  ●(c.1718) CHal.ms i. bourcier dans un college, tr. « yalhour, en hani a endes dret a yalh.»

  ●(1931) VALL 77b. Boursier, qui a une bourse dans une école, tr. «yalc’hour.»

• yalc'hour
  yalc'hour

  voir yalc'her

• yalp
  yalp

  m. (minéralogie)

  (1) Jaspe.

  ●(1732) GReg 508b. Jaspe, espece de marbre, tr. «Jalp.»

  (2) Maen-yalp : jaspe.

  ●(1931) VALL 405a. Jaspe, tr. «maen-yalp m. mein-yalp.»

• yalpadur
  yalpadur

  m. Jaspure.

  ●(1732) GReg 508b. Jaspure, tr. «Jalpadur.»

  ●(1931) VALL 405a. Jaspure, tr. «yalpadur, jaspadur m.»

• yalpañ / yalpiñ
  yalpañ / yalpiñ

  v. Jasper.

  ●(1732) GReg 508b. Jasper, peindre en forme de jaspe, de diverses couleurs, la tranche des livres, tr. «Jalpi. pr. jalpet.»

  ●(1931) VALL 405a. Jasper, tr. «yalpa, jaspa.»

• yalpiñ
  yalpiñ

  voir yalpañ

• yam
  yam

  s. (botanique) = (?).

  ●(1887) LZBg 45^et blezad-3^e lodenn 181-182. banann, taros, yam ha coco. ●184. en yam hag er scorz a béhani é tennér er sucr.

• yañ
  yañ

  interj. Au moins.

  ●(1959) BRUD 7/17. Setu aze eul lonk-e-eû, avad ! Biskoaz, yañ ! ●Yañ = da vihanna.

• yann
  yann

  m. –ed

  (1) (ichtyonymie) Bar.

  ●(1738) GGreg 42. yañ, p. yanned, tr. «bar.»

  (2) (ornithologie) Goéland.

  ●(1903) TMJG 345. ma voutjen Mogi e mès gant eun amzer vel homan hag hen paket ho fri gant ar ianned hoc'hunan.

• Yann
  Yann

  n. pr.

  I. [prénoms]

  (1) Jean.

  ●(1530) Pm 51c (Tremenuan). Iahann ha pezr paul hac a ret / Andreu ha ioseph quent queffret, tr. «Jean et Pierre, Paul et nécessairement / André et Joseph ensemble.» ●(1576) H 35. An pap iahan xii e hanu.

  ●(1877) FHB 210. Cousket out, Ian vraz ?

  (2) Yann-Loeiz : Jean-Louis.

  ●(1710) IN I (couv.). E Quemper, E Ty Youen-Yan-Lois Derrien, Imprimer ar Roue hag an Autrou’n Escop.

  II. [empl. pour désigner qqn]

  A. Breton type.

  ●(c.1820) COF 38. C’hoant dimisi, c’hoant beva pell / En deus pep Yan ha pep Catel ; / Demeset int, pell e vevont ; / Tout voar o c’his e carent dont.

  B. [suivi d’un déterminant]

  (1) Yann-Soudard : personnification des soldats.

  ●(1868) FHB 203/374b. dreist oll Ian zoudard, ar breser-mein, n’en deus peurvuia nemet guenneien rous da ziskuez. ●(18--) SBI II 260. A zaou wennec ha daou liard, / Cresco he bae da Iann zoudard !, tr. «croîtra la paie de Jean-Soudard.»

  ●(1909) KTLR 156. Ha Ian zoudard, teuler he zac’h leue var he ziskoaz hag en hent. ●(1919) BUBR 1/20. Pelec’h ema ar blijadur aze, emez Yann Soudard. ●(1931) FHAB Mezheven 231. Micher Yann Zoudard, neuze koulz ha breman ne veze ket kement-se a vall d’he c’hemerout.

  (2) Yann-Saoz : personnification des Anglais.

  ●(17--) EN 1611. Mes a nefou Jan Sos, tr. «Jean l’Anglais aura honte.»

  ●(1907) DRSP 34. Ma vo spountet yan zaoz. ●(1929) FHAB Mae 188. kement a gasoni e kalon pep gwir vreizad eneb «Yann Zaoz».

  (3) Yann-Gouer : personnification des paysans.

  ●(1929) FHAB Eost 290. N’ho pezet aon ebet, a youc’has outan Yann Gouer. ●(1981) ANTR 194. Diazez bevañs Yann Gouer eo ar c’hig moh.

  (4) Yann-Beizant : personnification des paysans.

  ●(1877) FHB (3^e série) 21/172a. n’o deuz ken tra da lavaret da Ian Baizant.

  ●(1929) DIHU 219/323. er peurkeh Iann-peizant.

  (5) Yann-Vartolod : personnification des marins.

  ●(1954) VAZA 110. Yann Vartolod. ●(1978) LLMM 188/180. e Yann vartolod.

  (6) Yann-Grenn : personnification des enfants.

  ●(1913) FHAB Genver 15. kant kazeten a gaver e Frans savet evit Yann grenn. ●(1933) ALBR 36. Yann Grenn a vo e blijadur (...) mont da neiziata. ●(1977) LLMM 185/466. gourdrouz Yann Grenn. ●(1978) LLMM 187/108. krennarded, pa laran, hag eus ar gwashañ Yann-Grenn.

  (7) Yann-Varmouz : personnification des petits enfants.

  ●(1948) KROB 4/1. divesker Yann-varmouz a horjelle gant ar skuizder.

  (8) Yann-Diwarlerc’h : personnification des arriérés.

  ●(1949) LLMM 16/65. C’hanta, Yann-diwar-lerc’h, pell e chomi c’hoazh da lugudiñ ?

  (9) Yann-Banezenn : personnification des nigauds.

  ●(1890) MOA 141a. Benêt, Badaud, tr. «Iann banezen.»

  ●(1931) ATBR 16. Yann banezenn ma’z out.

  (10) Yann-Dibalamour : personnification des insouciants.

  ●(1857) CBF 87. Klevet a rit-hu Iann dibalamour ! tr. «Entendez-vous Jean l’insouciant !»

  ●(1954) VAZA 190. ar vuhez-se, hini Yann Dibalamour.

  (11) Yann-Goulenn : personnification des mendiants.

  ●(1909) FHAB C’hwevrer 57. Yan-Goulen ne c’hell ket heb koll e hano en em viska ken faro hag ar mondian.

  (12) Yann-Gatoù : personnification des hommes efféminés.

  ●(1934) CDFi 21 avril. va zammik aotrou-me a fell d’ezan chom er gear da ober e Yann gatou !

  (13) Yann-Gornek : personnification du cocu.

  ●(18--) TVG 6. Hac hi goulen diouzin ha me am boa guelet Yan-Gornec, he goas, o vont aroc gant ur sac’had ed.

  (14) Yann-ar-Pennc’hêr-Dianaou : surnom du diable.

  ●(1957) DSGL 198. Yann er Penhér Dianeu, tr. «Jean du Bas-Royaume (...) Surnom du diable en breton.»

  (15) Yann-Drotaj : personnification des vagabonds.

  ●(1872) GAM 68. Ar baotred saout eo a vez kaset d’ann ti kear brema ? Koumpiri Ian Drotach eo a vez lakeat da vear brema e Lannilis ?

  (16) Yann-Gañfard : personnification des adolescents.

  ●(1908) PIGO II 5. Ar re-ze na chomont ket da chileo Yan Ganfard o sutal. ●(1913) ARVG Eost 195. Setu ’nê, en eul lommig amzer, etre daouarn Yan Ganfard.

  (17) Yann-Gluch : personnification des tailleurs.

  ●(1908) PIGO II 9. Dalc’h da vragou, pôtr, gwelloc’h ’vit se, ha gra enor da Yan Gluch !

  (18) Yann-e-benn-e-unan : personnification du solitaire.

  ●(1965) KATR 7. goud ’ouie awalh e oa he breur Yann-e-benn-e-unan.

  (19) Yann-Vreskenner : personnification de l’homme remuant.

  ●(1879) ERNsup 149. Iann vresken(n)er, homme remuant, Trév[érec].

  (20) Yann-ar-Fret : personnification de l’homme remuant.

  ●(1879) ERNsup 153. Iann ar fret, homme remuant, Trév[érec].

  (21) Yann-Digredenn : personnification de l’homme sans foi.

  ●(1944) VKST Ebrel 103. Yann Digredenn a ra d’an ilz (lire : iliz) tamallou.

  (22) Yann-Ki : jeu de mot pour Yankee (Américain).

  ●(1987) DBHB 21. Diskennet eo Yann-Zaoz ha Yann-Ki war zouar Europa goz.

  (23) Yann-Fripon : personnification du fripon.

  ●(1896) LZBt Meurzh 26. Kaout true deuz Iann fripon e vefe waz evit paouez.

  (24) Yann-Beul : personnification du benêt.

  ●(1975) BAHE 87/6. C’hoari troioù-kamm da Yann-Beul.

  (25) Yann-ar-Baner : sobriquet d’homme qui fait des travaux de femme.

  ●(1910) YPAG 1-2. Gogez ac’han, Yan ar baner alese ! N’am oa keb ma hano da brenan etre du-man ha Gwengamp.

  (26) Yann-Vous : personnification des enfants.

  ●(1984) HYZH 154-155/38. Ni Yann vous evel just veze lakaet da gas ar c’hezeg.

  (27) Yann-al-Leue : personnification des idiots.

  ●(1913) PRPR 59. ha pa lavarfe nann kant ha kant Iann al Leuë.

  (28) Yann-Gorfad : personnification des ivrognes.

  ●(1895) GMB 9. Yan Gorfat «Jean-ventrée», de korfat, sobriquet d'ivrogne (Chanson nevez var sujet an efferien, col. 3).

  (29) Yann-Gleuk : personnalisation des sots, des benêts.

  ●(1890) MOA 141a. Benêt, Badaud, tr. «Iann-gleuk.»

  (30) Yann-Seitek : personnification des imbéciles.

  ●(1908-1910) VROJ Here-Kerzu (d’après KBSA 237). Yann Seitek, an hini a lakae triouec’h d’ober naontek. ●(1958) BRUD 4/87 (K) Y. ar Gow. E-pad an amzer-ze emede an daou lampon oh ober, da vad ha war o mad-ober, eur hovad kerez er wezenn hag o leunia o fanerou e-ser goapaad diwar goust Yan Zeiteg.

  C. [en mauvaise part]

  (1) Yann –où : imbécile(s).

  ●(1877) FHB (3^e série) 21/171a. setu ni breman ker braz Iannou ha diagent.

  (2) Ober ar Yannig gant ub. : se moquer de qqn.

  ●(1913) FHAB Eost 250. Mez divalo e kavan e ve klasket ober ar Yannik gant an dud.

  III. Yann + ... : personnification d’un animal.

  (1) Yann-Gog : coq.

  ●(1936) IVGA 309. Yann Gog n’en doa ket roet eur bern amzer d’e yer da gousket. ●(1969) BAHE 60/48. Yann-Gog a oa en em gavet ivez. ●(1972) HYZH 75/22. planedenn Yann gog.

  (2) Yann-Gonikl : lapin.

  ●(1877) FHB (3^e série) 35/277b. Iann-gounikl d’he doull a zistro.

  IV. = (?).

  ●(1936) CDFi 8 fevrier. ma ’z i ac’halese etrezeg da gear da welet ha sec’ha a ra loereier da vugale war ar yannig !

  V. (en plt de qqc.) Yann-Vourdel : vin de Bordeaux.

  ●(1732) GReg 110a. Du vin de Bordeau, tr. «En terme Burlesque : Yan-Vourdell.»

  VI.

  ●(1799) CAm 96. Jan gant y tan, Jean et son feu, est une espèce de démon qui porte dans la nuit cinq chandelles sur les cinq doigts, et les tourne avec la rapidité d'un dévidoir.

  VII.

  (1) Bezañ Yann, div wezh Yann : être cocu.

  ●(1955) VBRU 137 (T) *Jarl Priel. Hag ar vrud en devoa zoken da vezañ Yann-div wech-Yann.

  (2) Pell emañ Yann diouzh e gazeg : voir kazeg.

  (3) Tostaat a ra Yann ouzh e gazeg : voir kazeg.

  (4) Sachañ Yann d'ar c'hrignol : voir grignol.

  (5) Degouezhout evel biz Yann en e veg : voir biz.

• Yannig-kontant
  Yannig-kontant

  m. Homme qui supporte le cocuage.

  ●(1732) GReg 229b. Couvre-pot, tr. «homme qui sçait, & qui souffre le libertinage de sa femme, tr. «yannic countant.»

• Yannigoù
  Yannigoù

  plur. Petites gens.

  ●(1872) DJL 39. Boazet e z' eo Jakez da sponta ianigou.

• yantao
  yantao

  interj. Au moins.

  ●(1959) BRUD 7/17. Va zad a ranke breugeudi yantao teir gwech euz a zon. ●Yantao = da vihanna atao. ●(1995) BRYV 69. Setu, miz c’hwevrer, miz meurz, miz ebrel, miz mae, miz even, miz gouere, c’hweh miz o kas anezi… pemp miz yantao !

• yao
  yao

  interj.

  (1) Hue.

  ●(1907) BOBL 14 décembre 168/2c. arog ma oa laret iô d'ar marc'h.

  (2) Lavarout yao : dire en route ! allons-y ! dépéchons-nous.

  ●(1923) FHAB Kerzu 468. «Holla emeve, d'eomp pelloc'h !» hag e liviris yao ! ●(1935) CDFi 1 juin. Ale ! paotred, larit yao ac'halese breman. ●(1949) KROB 20/28. Alo ! Lavar yao d'en em gempenn. ●(1950) KROB 28-29/14. Kemer ar rañjennou, ha lavar yao, pa gari ! ●31-32/7. N'ho peus nemet lavaret yao. ●(1963) EGRH II 118. lar yao !, tr. « va-t-en, vas-y. »

  (3) Ha yao : on y va.

  ●(1869) BEN 916a. ha iao war lerc’h ann dube. ●ha iao buan ha buan da gaout merc’h ar roue.

  ●(1905) BOBL 14 octobre 56/2. Mont a ri ennhi, ha iô war ar mor. ●(1914) MAEV 148. Ha yao mar gouient d'an daou lamm rus warzu ar C'hrevel. ●(1935) ANTO 41. Eun dibikouza d'am daoulagad, sin ar Groaz em c'herc'henn, ha yao !... hag a-raok er-maez ma gwele.

  (4) Ha yao kuit : partir, quitter.

  ●(1906) BOBL 30 mars 80/3b. e pignchont en o gwetur ha iô kuit.

  (5) Ha yao yud war : et sus aux.

  ●(1906) FHAB Gwengolo/Here 344. Bleiz a zestum ar re all en drô d'ezhan, ha yao yud var ar Zaozon.

  (6) Yao ha yao =

  ●(1908) FHAB Here 311. Yao ha yao mar gouie.

  (7) Yao da : en route pour.

  ●(1907) BOBL 16 février 125/2e. Iô da Wengamp !

• Yaou .1
  Yaou .1

  m. Jeudi.

  ●(1621) Mc 112. Dan iaou.

  ●(1984) HYZH 154-155/38. alies a-walc'h ne oa ket achu d'an diaou, veze ranket lakat ar gwener hag ar sadorn da dreiñ ar park.

• Yaou .2
  Yaou .2

  m. (astronomie) Jupiter.

  ●(1732) GReg 729a. Jupiter, tr. «Yaou. You. Jau. Jov.»

  ●(1876) TIM 49. er stiren-rid hanhuet Rieu, en hani vrassan ag en ol stirèd-rid.

  ●(1907) FHAB Here 228. gant a reimp dreist holl, ne glaskomp ket mont da jom d'ar peder blanedenn all, Jupiter, pe Iaou, Saturn, pe Sadorn, Uranus ha Neptun.

• Yaou-Bask / Yaou-Fask
  Yaou-Bask / Yaou-Fask

  m. Jeudi de l'Ascension.

  ●(1732) GReg 55a. La Fête de l'Ascention, tr. «Yaoü-phasq.» (...) Van. yéü-basq.» ●(1761) HBrezonec prefaç [8]. chifrou an Assantion pe ar Yaou Basc.

  ●(1857) CBF 32. D'ar iaou Bask. ●(1867) BBZ III 282. d'ar iou fask. ●(1869) FHB 224/114b. bep bloaz, d'ar iaou-fask.

  ●(1900) MSJO 248. deis ar Iaou-Bask. ●(1910) MBJL 119. evit yaou bask an Asansion. ●(1915) MMED 324. deiz ar Iaou-Bask. ●(1925) BUAZmadeg 272. betek gouel Iaou-Bask. ●(1932) FHAB 235. da c'houel ar Yaou-Bask.

• Yaou-Fask
  Yaou-Fask

  voir Yaou-Bask

• Yaou-Gamblid
  Yaou-Gamblid

  voir Gamblid

• yaouaer
  yaouaer

  m. –ion

  (1) Jouvenceau.

  ●(c.1500) Cb [youaer]. g. iuuencel / ou mignot en maniere de ieune. b. youaer.

  (2) Puîné.

  ●(1732) GReg 128b. Cadet. Puîné, tr. «Yaoüaër. p. yaoüéryen.» ●Le premier cadet, tr. «Ar c'henta Yaoüaër.» ●Le dernier cadet, tr. «an diveza yaoüaër.» ●492b. Jeune heritier, tr. «Yaouaær. p. yaouaæred.»