Recherche '"yac'h"...' : 18 mots trouvés
Page 1 : de yach-1 (1) à yac_husted (18) :- yac'h .1yac'h .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Sain, en bonne santé.
●(11--) Hil 243. hiac, hiac altro Hilarius, tr. « En bonne santé, en bonne santé, Sieur Hilaire ! » (hiac compte pour deux syllabes). ●(1499) Ca 208b. Yach. g. sain. ●(1633) Nom 13a. Corpus integrum, sanum, salubre : corps sain & dispost : corf yach, crè ha dispos. ●264b. Phagedæna : farcin : vn seurt gouly á breïn an quicq yach, farcill.
●(1659) SCger 107b. sain, tr. «yac'h.»
●(1857) CBF 43. Iac'h oc'h-hu ? Evel-evel, tr. «Vous vous portez bien ? Couci-couci.»
(2) Bon, bien donné (en plt d'un coup, d'une raclée, etc.).
●(1907) BOBL 04 mai 136/2f. hag am eus tapet eur frotaden iac'h ! ●(1926) FHAB Meurzh 99. lamm o deus bet siouas gant ar Zôzon ha lamm yac'h, pa rankjont, unan a zaou, plegi beteg an douar, pe skarza ar vro.
(3) Bon, sans défauts.
●(1857) CBF 118. Chetu aze brezonek iac'h ! tr. «Voilà du bon breton !»
●(1900) MSJO viii. brezounek iac'h. ●(1912) KANNgwital 118/182. Evit beza brezounek, n'eo ket brezounek iac'h, sur. ●(1921) PGAZ 20. Dezki a reaz d'ezho eur brezoneg iac'h. ●(1934) PONT 9. Ar geriou-ze a zo brezoneg yac'h.
(4) (en plt des coups à boire) Bien servi.
●(1902) PIGO I 157. Eur banne jistr yac'h a oa ive. ●(1947) YNVL 41. Ha me 'gred e talv an dra-se ur banne yac'h !
(5) Solide.
●(1913) DIHU 92/215. Hag un tam koed iah é ! ●(1934) MAAZ 7. Bout en des unan [ur vah dien] me mam de veskein amonen. Hag unan iah é ; kredet mat.
(6) Costaud, fort.
●(1929) MKRN 88. petra bennak ma zo bet a holl viskoaz paotred iac'h e-mesk masonerien Gourin, tr. «et cependant la corporation a toujours compté de forts gaillards à Gourin.»
(7) (plt du vent) Frais.
●(1963) EGRH II 118. yac’h a., tr. « frais (en plt du vent). »
(8) Yac’h ha divac’hagn : sain et sauf.
●(1874) FHB 472/10a. re all hag a zo iac'h ha divac'hagn. ●(1878) EKG II 197. iac'h ha divac'hagn.
●(1900) BUSF 22. iah ha divahin.
II. Adv.
A.
(1) Parfaitement.
●(1921) FHAB Mae 119. elec'h ma kord ken yac'h an diou vouez an eil gant eben.
(2) Juste, justement, à point nommé.
●(1926) FHAB Mezheven 227. Doue a gomzas neuze hag e komzas yac'h ! ●(1939) MGGD 13. Ar c'hentrou a vroudas yac'h kostezennou al loen. ●(1939) KLDZgwal 126/38. Skei a rejont yac'h war zor an ti.
B. Sainement (bien).
●(1580) G 1200. mat ha yach me mach ma sachat, tr. «Bien et sainement je serre ma sachée.»
●(1955) STBJ 40. Met klevet o devoa gantañ, an dud-se, o fegement yac'h ha diflat. ●75. e-lec'h ma voe freet yac'h, evel just, evit tenna diouta ar c'hoant d'ober droug. ●85. stardet yac'h mekanik pe starderez ar c'harr. ●(1964) YHAO 121. ar c'helien a bege yac'h.
III. (blason populaire) Yac’hoc’hed : surnom des habitants de Guidel.
●(1911) DIHU 70/240. É Guidél nen des nameit Foéuerion e lar lod. Rah é mant Iahohed e lar réral. (Iahoh e za a iah oh.É Guidél, a pe gavér un dén e anaùér é larér berpet : bonjour, iah oh ? Hag é reskondér : tammigeu, na hui ? ●(1947) BRMO 32. les gens de Guidel étaient dits Iah oh (car ils prononçaient ces deux syllabes pour s'enquérir de la santé des gens).
IV.
(1) Yac'h evel ur pesk : voir pesk.
(2) Yac'h evel ur pesk en dour : voir pesk.
(3) Yac'h evel ur c'hloc'h : voir kloc'h.
(4) Yac'h evel ar beuz : voir beuz.
(5) Yac'h evel un tach : voir tach.
- yac'h .2yac'h .2
m. Klask ar yac'h da ub. : trop forcer qqn.
●(1924) NFLO (ms. BRM Rennes). forcer. tu me forces de trop, tr. «klask a rez ar yac’h d’in.»
- yac'h-beuzyac'h-beuz
adj. En parfaite santé.
●(1909) LZBt Du 35 (T). Kerkent en em gavaz iac’h beuz. ●(1973) SKVT ii 88. Yac’h-beuz eo memes.
- yac'h-bevyac'h-bev
adj. En parfaite santé.
●(1839) BSI 110. hac e tistroas d'ar $$$guær yac'h-beo. ●152. en e saô ha yac'h beo.
- yac'h-bloc'h
- yac'h-kloc'hyac'h-kloc'h
adj. En parfaite santé.
●(1732) GReg 838b. Qui est sain, qui joüit d'une santé parfaite, tr. «yac'h-cloc'h.»
- yac'h-peskyac'h-pesk
adj. En parfaite santé.
●(1732) GReg 838b. Qui est sain, qui jouit d'une santé parfaite, tr. «yac'h-pesq.»
●(1889) ISV 105. Abaoue, ar bugel a so iac'h pesk. ●195. Loiza zo ruz he fenn hag e deus ar c'houbari da veza iac'h pesk.
●(1925) BILZ 120. A-benn eun nebeud devejou, ho merc'h, itron, a vo yac'h-pesk.
- yac'h-pilh
- yac'haatyac'haat
v.
I. V. intr. Guérir.
●(1732) GReg 477a. Guérir, recouvrer sa santé, tr. «yac'haat. pr. yac'heët.» ●Il guérira dans peu, tr. «Yac'haat a rayo abarz nemeur amser.»
●(1903) MBJJ 25. dont dioustu da laouennaat ha da yac'haat. ●(1924) BILZbubr 42/976. rei d'ê nerz da drec'hi war ar c'hlenved, ha da yac'haat.
II. V. tr. d.
(1) Yac'haat (ub.) diouzh ur c'hleñved : guérir qqn d'une maladie.
●(1904) BSAB 13. e yac'heaz eus klenved ar warizi eur gwaz. ●(1911) BUAZperrot 485. meur a hini a yac'heas diouz klenvejou bras.
(2) Guérir (qqn).
●(1876) KTB.ms 14 p 59. e c'halli lavaret e iac'haï ar c'hlanvour. ●(18--) KTB.ms 14 p 66. ar pez a zo red ewit ma iac'haad.
●(1902) PIGO I 179. ha kement-ze o yac'hao. ●(1925) BILZ 133-134. [ar zent] Yac'haat a rênt an dud klanv.
►absol.
●(1857) AVImaheu 42. yachat én déieu er Sabbat.
(3) Guérir (une maladie, une blessure, etc.).
●(c.1500) Cb [yachat]. g. sainer / guerir. b. yachat.
●(1612) Cnf 2a. yachat an cleffeueiou eues an eneff. ●23a. Iachat gant osill membro torret. ●77b. Iachat an goulyou ves hon eneffou.
●(1852) MML 3. iac'haat hon gouliou. ●(1857) AVImaheu 11. de yac'hat quement clinhuet, ha quement gouander.
●(1925) BILZ 136. Gwechall e yac'hae ar goanvennou. ●(1927) LZBt Genver 7. klenved ar spered na ve iac'haet na fonnus nag êzet.
(4) par ext. Améliorer.
●(1871) FHB 310/387a. hag evit iac'haat an douar lagennek-ze, e tigoras kaniou evit cas an dour sac'h euz an draonien da eur sterig a ioa er c'harter.
(5) Assainir.
●(1905) BOBL 28 octobre 58/1b. braoaat ha iac'haat kear. ●(1911) BUAZperrot 385. An holen a vlaz, a vir hag a yac'ha an traou.
(6) Donner la santé à.
●(1927) KANNkerzevod 8/15. Al labour hag ar bedenn / A vag hag a yac'ha an den.
III. V. pron. réfl. En em yac'haat.
(1) Se guérir.
●(1710) IN I 18. d'en em burgi ha d'en em yac'haat.
(2) En em yac'haat diouzh : se guérir de.
●(1710) IN I 261. difficil bras vezo d'an hini a vezo blecet ive gant ar garantez foll-se, en em yac'haat diouthi.
- yac'haeryac'haer
m. –ion Guérisseur.
●(1876) TDE.BF 802. Peurvuia ar gwin a laz muioc'h a dud / Eget ne bare iac'haer gant he holl vrud.»
●(1902) PIGO I 74. Peurvuian ar gwin a laz muioc'h a dud / Evit na bare yac'haer gant e holl vrud. ●(1918) LZBt Mae 27. ar veudeusined hag ar yac'haerien dud a zo kindirvi gompoez.
- yac'haetyac'haet
adj. Guéri.
●(c.1680) NG 103. Pen du iahait hun gouilieu, tr. « Since our wounds are healed. »
- yac'hañyac'hañ
v. [empl. comme subst.] =
●(1975) LLMM 170/186. a-hed an deiz e kleved : « yachañ, stardañ ! yachañ, stardañ ! yachañ, stardañ ! » p’edo ar baotred, lod o sachañ war ar fun hag unan all, pignet war ar c’harr o sachañ eus e du goude bezañ lakaet penn ar fun da dremen dre doulloù ar vranell. ●note à yachañ : « sachañ. »
- yac'haus
- yac'honi
- yac'husyac'hus
adj.
(1) Sain, salubre.
●(1732) GReg 910b. La température de l'air contribuë beaucoup à la santé, tr. «An témps eus a un ear mad a so yac'hus, ou, yec'hedus.»
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 91. seuel tyér (...) yahussoh. ●(1860) BAL 81. an ear vad ac an ezen iac'huz. ●(1869) FHB 247/303a. Avalou douar bet nevezet ne d'int ket iac'hus na da dud na da chatal. ●(1870) FHB 273/95b. eun toul ti iac'husoc'h. ●(1872) ROU 107a-b. Neket iac'huz beilla pell, sevel mintin a zo gvell, tr. «les longues veillées nuisent à la santé.»
●(1903) MBJJ 79. Dour ar vro-man nan eo ket yac'huz d'evan. ●92. en broio ha nan int ket goall yac'huz. ●(1907) PERS 65. ar vro n'eo ket goall iac'huz. ●(1907) FHAB Mae 96. eun ty yac'hus. ●(1919) FHAB Here 103. o terc'hel ho ti yac'hus. ●(1928) BFSA 249. eur vro yac'husoc'h. ●(1933) OALD 45/214. eur boued yac'hus.
(2) sens fig. Salutaire.
●(1908) FHAB Mae 138. kelennadurez yac'huz ar c'hazetennou kristen. ●(1931) VALL 673a. Salutaire, tr. «yac'hus.»
- yac'husaat
- yac'husadur
- yac'husted