Recherche 'yar...' : 22 mots trouvés
Page 1 : de yar (1) à yarin (22) :- yaryar
f. yer, –ezed, yerezi
I. (ornithologie)
A. (forme plur. yarezed, yer, yerezi)
(1) Poule.
●(1499) Ca 208b. yar. g. ieline. ●(c.1500) Cb [yaric]. g. petite geline. b. yaric. ●(1633) Nom 39a. Gallina : geline, poule : yar. ●39b. Gallina veterana : poule vieille : coz-yar, yar coz. ●Gallina glociens : geline glossante, ou clupante : yar clocheres. ●Gallina matrix, incubans : geline qui couue : yar goreres, pehiny á ve è gor.
●(1659) SCger 95b. Poule, tr. «yar, p. yer.» ●(1732) GReg 453b. Geline, poule, tr. «Yar. p. yarezed, yer.»
●(1849) LLB 941. hou ier. ●(1896) GMB 385. O ienezi vos poulettes, Peng. II, 191, pour enezi, influencé par iarezet ? ●(18--) SBI i 54. Damesaad nao a ieresi, tr. «En fécondant neuf poules.»
●(1907) PERS 67. evel ma ra ar iar. ●(1951) BLBR 39-40/23. Ar bed a dro / An eur a sko / Ar yer a skrab ato. ●(1962) GERV 155. kerkent ha m’az po klevet mouez skiltr roue ar yerezed. ●(1942) DRAN 94. Gant skrapadeg dichipot ar yer dre ar vourc’h, didudet en derc’hent.
(2) Yar-glocherez : poule couveuse.
●(1633) Nom 39a. Gallina glociens : geline glossante, ou clupante : yar clocheres.
●(1732) GReg 461b. Poule qui glousse, tr. «Yar clocherès. yar glocherès.»
●(1931) VALL 337b. poule qui glousse, tr. «yar glocherez.» ●(1955) STBJ 75. eur yar glocherez a gavas puchet war ar porz.
(3) Yar-gloch / Yar-c’hloch : poule couveuse.
●(1962) EGRH I 94. yar-c’hloch, tr. « poule qui glousse parce qu’elle veut couver. » ●(1963) EGRH II 118. yar-c’hloch f., tr. « poule couveuse ou qui demande à couver. »
(4) Yar-c’hor : poule couveuse.
●(1951) BLBR 39-40/20. ar viou brava da lakaat d’ar yar-c’hor gwella.
(5) Penn-yar : (un) poulet (à consommer).
(6) fam. Mab ar yar : coq.
●(1922) DIHU 135/134. éraok men dehé kañnet «mab er iar». ●(1926) DIHU 177/46. Lezel e hrér «mab er iar» ér gegin.
B. (forme plur. yer)
(1) Volaille.
●(1732) GReg 450a. Gardeuse de poulets d’indes, d’oisons, etc. tr. «Plac’h ar yer.»
(2) Penn-yer : (une) volaille.
●(1867) FHB 144/318b. eur penn ier.
●(1983) PABE 31. (Berrien) penn-yer, tr. «volaille.»
II. sens fig.
A. (en plt de qqn)
(1) (en plt de qqn) Yar beliet : poule mouillée.
●(1964) LLMM 107/413. Ne gredez ket donet, yar beliet !
(2) Coquine.
●(1907) VBFV.fb 23b. coquine, tr. «yar.»
(3) Kozh yar : poule mouillée.
●(1927) GERI.Ern 317. koz-yar, tr. «poule, mouillée, poltron.»
(4) Kalon yar : poule mouillée.
●(1909) BLYA 68. Sell-hi, ar galon yar… Sell hi ’ta o ouela…
B.
(1) Kac’hadenn yar : infection.
●(1982) TKRH 63. Pet gwech am eus bet an droell ! Ar peurliesañ e vez er biz-yod. E palv va dorn ’m eus bet ivez, ur gac’hadenn-yar ’veze graet eus seurt gor.
(2) Lagadenn-ar-yar : œil-de-perdrix.
●(1896) GMB 350. pet[it] Tréc[orois] lagaden ë yar, tr. «œil-de-perdrix.»
(3) (botanique) Pav-yar : bouton d’or, renoncule.
●(1934) BRUS 267. La renoncule, tr. «er paù-iar.» ●(1935) DIHU 283/205. bokedeu ahoé ha pàu-iar é bleu. ●(1940) DIHU 345/47. bokedeu aleuret er paù-iar.
III. [en apposition] Pav-yar =
●(1935) DIHU 283/205. bokedeu ahoé ha pàu-iar é bleu. ●(1940) DIHU 345/47. bokedeu aleuret er paù-iar.
IV.
A. [Yar]
(1) Ar yar wenn (o, tibluñvañ, o tispluñvañ) : il neige, neiger.
●(1942) VALLsup 135. Quand il neige on dit : Emañ ar Yarig-wenn o tiblua. ●(1955) STBJ 193 (K) Y. ar Gow. Diouz ar goañv, pa veze ar yar wenn o tisplua, e reemp bouliou erc'h d'en em ganna.
(2) Abaf evel ur yar dibluñvet : très timide.
●(1957) AMAH 57 (T) *Jarl Priel. Yuzevien al lodenn vrasañ anezho, ha pep hini ken abaf hag ur yar dibluet.
(3) Distreiñ war an tu ma skrab ar yar : faire un mouvement à rebours.
●(1931) VALL 627. Faire un mouvement a rebours, tr. F. Vallée «en tu ma tiskrab ar yar T[régor] C[ornouaille] popul. par plaisant.» ●(1957) AMAH 254 (T) *Jarl Priel. Hogen ken luziet eo ar gudenn-mañ ma rankan evit kaout penn pe lost diouti distreiñ ul lajadig war an tu ma skrab ar yar.
(4) Bezañ digraget evel ur yar gloch : être surpris en faisant de grands yeux.
●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269 (Ki Sant Vig) J.-L. Peron. Digraget evel eur yar gloch = se dit de quelq'un qui est tout surpris et regarde avec de grands yeux.
(5) Trefuet evel ur yar dall : très effaré.
●(1942) VALLsup 60 (T). Très effaré, tr. F. Vallée «trefuet evel eur yar dall (comme une poule aveugle) T[régor], gallois fel ieir ar taranau comme des poules pendant le tonnerre.»
(6) Bezañ gag evel ur yar : très bègue.
●(1882) CDFi 124-4 novembre p 3. Gag-iar.
(7) Ken buan ha lavaret chou d'ar yar : très rapidement.
●(1935) ANTO 147. Met eun hent-houarn ne vez ket graet ker buan ha lavarout chou d’eur yar, ha meurbet-koustus ’eo e zigeri. ●(1970) BHAF 120 (T) E. ar Barzhig. Kavoud a ris an toull ken buan ha lavared chou d'ar yar, ken e oen sabatuet-mik.
(8) Redek ar yar : (?).
●(1911) BUAZperrot 622 Yann-Vari Perrot (L). Eun nebeut soudarded o redet ar yar en em gavas gantan eun dervez.
(9) Mezhek evel ul louarn bet tapet gant ur yar : voir louarn.
(10) Mezhek evel ul louarn bet bourdet gant ur yar : voir louarn.
(11) Flep evel ul louarn bet louzet gant ur yar : voir louarn.
(12) Lostek evel al louarn bet kabestret gant ur yar : voir louarn.
(13) Lostek evel al louarn bet paket gant ur yar : voir louarn.
(14) Bezañ hep kar na par na yar : voir kar.
(15) Bezañ bet lakaet e spered e-lec'h ma'z eo bet lakaet he vi d'ar yar : voir vi.
(16) Kaout ur galon yar : voir kalon.
(17) Dall ha mezv evel ar yar en eost : voir dall.
(18) Tev evel ur vi yar : voir vi.
(19) Tennañ ar vioù a-zindan ar yar : voir vi.
B. [Yer]
(1) Bout bet ar yer gant e yod : être marqué par la petite vérole.
●(1912) RVUm 320 (Gu). E ma bet er iér get é ioud, tr. P. ar Gov «Les poules ont gâté sa bouillie : il est marqué de la petite vérole.»
(2) Bezañ dall ha mezv evel ar yer e-kerz an eost : voir dall.
(3) Ne gac'ho ket ar yer war kofoù e zivhar : voir kac'hat.
- Yar .1Yar .1
hydronyme Ar Yar : Le Yar (ruisseau, Lieue-de-Grève ; source à Pennyar, Calanel, Plourac’h).
●(1941) ENVR 16. tavarn Pont ar Yar. ●(1977) TDBP II 26. E Lein-Gweled, an dosenn a zo etre Pont-ar-Roskoad ha Pon-ar-Yar, e veze al laeron oh arvestal, tr. « à Lein-Gweled, la colline qui se trouve entre le Pont du Roscoat et le Pont sur la Yar, se tenaient les brigands en train de guetter, d’épier (les voyageurs qui passaient sur la Lieue de Grève). »
- Yar .2Yar .2
voir Yarig
- yar-douryar-dour
voir yar-zour
- yar-gozhyar-gozh
f. plais. Bourse cachée, magot, bas de laine.
●(1867) FHB 146/334b. Izom a ioa da c'houzout ha bez' en doa an den-ze eur iar-goz, ha mar en doa, peleac'h e voa laket gantha.
- yar-Indezyar-Indez
f. (ornithologie) Dinde.
●(1633) Nom 39b. Gallina Africana, Numidica, Afra, Gallina, Indica, marem pauonem Indicum vocant, & gallopauum : geline ou poule d'Inde, ou d'Afrique : yar indea (lire : indes).
●(1659) SCger 95b. Poule d'indes, tr. «yar indés.»
●(1857) CBF 99. Grit d'ann ouidi ha d'ar ier-indez dont d'ho c'hraou, tr. «Faites renter les canards et les dindons au poulailler.»
●(1931) VALL 219b. pl. général pour le genre dindon yér-Indez.
- yar-ouezyar-ouez
f. yer-gouez (ornithologie) Gelinotte.
●(1633) Nom 38b. Attagen : gelinette, gelinette du bois : yer gouez á vez en coat.
- yar-Spagn
- yar-vor
- yar-zour / yar-douryar-zour / yar-dour
f. yer-dour / yarezed-dour
(1) (ornithologie) Poule d’eau.
●(1856) VNA 24. Poule d’eau, tr. «Yar-deur.»
●(1931) VALL 619b. Râle d’eau, tr. « yarig-zour f. pl. yêrigou-, yarezed-dour. »
(2) (ichtyonymie) Saint-Pierre. cf. yar-vor
●(1850) HHO 71. Poules de mer, Zeus faber, tr. « Yer-dear. »
- yarad
- yarad-poñsined
- yaradenn
- yarañ / yariñyarañ / yariñ
v.
I. V. intr.
(1) Traîner.
●(1936) IVGA 274. «Arabat chom da yari en hent. ●(1958) BRUD 4/81. Heb chom da yari na da varhata. ●(1958) ADBr lxv 4/536. (An Ospital-Kammfroud) Yara : v. – Dérivé de yar (poule). Faire le paresseux, se prélasser et se vautrer alors que le travail vous attend (par analogie avec les poules qui s'épouillent dans un creux du sol) : N'eo ket chom da yara eo dit p'ema ar foenn hoaz war ar prad ! ●(1962) GERV 23. Arabat dit chom da yari, gra prim da gefridi.
(2) fam. Lezel ub. da yarañ : laisser qqn en repos.
●(1931) VALL 649. laisser (qqn) en repos, tr. «lezel da yari fam.»
(3) S'évanouir.
●(1942) DHKN 170. Hag hi de iarein ar er jibl. ●(1960) BLBR 122/22. gellet em behé bet yarein ar plas en iliz a p'em es kleuet ar béleg.
(4) S'accroupir comme une poule.
●(1931) VALL 580a. s'accroupir comme une poule, tr. «yara.»
(5) =
●(1928) BREI 59/1c. mar teuffe d'ê yarra tamm ha tamm.
II. V. tr. i. Yarañ gant : céder à.
●(1936) BREI 452/1b. ministr hon Afferou-Diavaez (…) a chilaouas re Stresemann, ministr houman [Alamagn] hag a… yarras gantan. ●(1964) LLMM 107/434. Arabat deoc'h lavarout er vro-mañ e yarfec'h gant ar Gommunourien, pe e viot gwelet fall. ●435. yarañ : kodianañ, pladañ.
- yarenn
- yarezyarez
f. Coquine.
●(1907) VBFV.fb 23b. coquine, tr. «iaréz.» ●46a. friponne, tr. «iaréz, f. (pl. ed).»
- Yarig / YarYarig / Yar
(astronomie)
(1) Ar Yarig / Ar Yar : constellation des Pléiades.
●(1744) L’Arm 290a. Pléiades, tr. «Er Yaric : Stirr er bouillaartt.» ●298b. Poussiniere (nom que le Peuple donne à la Constellation des Pléïades), tr. «Yaric f.»
●(1904) DBFV 112a. Iarig, f., tr. «poussinière, Pléiades.» ●(1955) STBJ 165. Anavezout a ree anoiou meur a steredenn hag e lavare : Gwelet a ran ar C'harr, ar Yar hag an Tri Roue : / Tomm 'vo an heol arc'hoaz, mar plij gant Doue.
(2) Yarig hag he fichoned : constellation des Pléiades.
●(1905) LZBg Du 268. Hun morilloned ne ziskehent ket kalz a dra d’en dud hag e lak ou studi ar er stir. Neoah, er memb hanù e rant d’er stir èl en dud abil : en Harig kam, er Iarig hag hé fichoned, etc.
(3) Yarig-wenn hag he c'hwec’h evn : constellation des Pléiades.
●(1942) VALLsup 135b. Pléiades, tr. «Yarig-wenn (hag he c'houec'h evn) T[régor].»
(4) Yarig hec’h evned : constellation des Pléiades.
●(1962) TDBP ii 558. Yarig-heh-evned, tr. «la petite poule aux poussins, la Poussinière (les Pléiades).» ●Eur miz e vez kollet Yarig-heh-evned : honnez a vez o hori, tr. «la Poussinière est perdue (disparait) pendant un mois : (c'est qu') elle est en train de couver.» ●(1962) BAHE 31/18-19. Stered hag o deus kalz eus ar Vretoned ankounac’haet o anv : ar Sterenn gant an daou Garr-kamm hag etrezo ar Sarpant, neuze linennoù kamm-jilgamm Kasiopeia, ar Yar gant hec’h Evned bihan, ar Rastell, ar Rod-arc’hant, ar C’hi bras gant e lagad c’hlas, ar C’hi bihan, ar Maen-Forn, an daou Vreur Gevell, Kroaz ar C’hreisteiz…
- yarig-an-hañvyarig-an-hañv
f. (entomologie) Papillon.
●(1982) LLMM 211-212/130. ken dibreder hag ur yarig-an-hañv.
- yarig-chouyarig-chou
f. (entomologie) Piéride du choux.
●(1993) PONTEKROAZ.
- yarig-Doue / yarig an Aotrou Doueyarig-Doue / yarig an Aotrou Doue
f. (entomologie) Coccinelle.
●(1931) VALL 129b. Coccinelle, tr. «yarig an Aotrou Doue, yarig-Doue.»
- yarig-zouryarig-zour
voir yar-zour
- yariñyariñ
voir yarañ